reh

Herwiha binêre: Reh

Kurmancî

Bilêvkirin

IPA^(kilîd): /ˈrɛh/
Kîtekirin: reh

Navdêr 1

reh (devokên navendî) m yan (devokên rojhilatî) n

(riweknasî) Parçeyên jêrîn yên riwekan (bi taybetî yên di bin axê ve).
Hevmane: kok, rewa, rîş, ripî, riç, cille
Binyat, bingeh, serekanî, esil, esas.
- Min got ku kûçikê wî ji tuxmekî baş, ji reheke kûçikên xweşik bû. — (Biyanî, Albert Camus, Weşanên Nûdem)
(zimannasî) Parçeya peyvan ya herî biçûk
- Pêşpirtik pirtikên wisan in ku tên berî peyva xwerû yan rehê peyvê yan jî peyva ku ji xwe hin pirtikên din pê ve hene — (2015 kanûna pêşîn 12, Husein Muhammed, “Pirtikrêzî anku morfotaksî”, li ser zimannas.wordpress.com‎^[1])
- Da-hat-û (da: paşdaçek, hat: rehê dema borî ya lêkera hatinê, û: gîhanek) Çi têkilîya vê bi dema bê ra heye? De were îca safî bike! — (2017 gulan 21, Ewdil Ararat, “Ji bo weqfa Mezopotamyayê II”, li ser Rojnameya Kurdistan‎^[2])
- Dema kirde diyar be jî, veşartî be jî bi paşgira kesane ya tê pey rehê lêkerê, xwe diyar dike û têgihîştinê dide çêkirin. — ((Tu dikarî tarîxa vê jêgirtinê binivîsî?), Hesen Huseyin Deniz, “Di Zimanê Kurdî de Hevok û Erka Hevokan di Vegotinê de”, li ser pen-kurd.org‎^[3])
(nivîsbarî) birêvebera pergalên xebatê (bi gelemperî ya Linuxê)
- Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

Ji wêjeya klasîk

Dê du siyeh sirmeyê çehvên xwe kit
Xakê rehê yarê seba her sebah
Toz û xubara seherê ber çimen — (~1640, Melayê Cizîrî, Dîwan)

Notên bikaranînê

(lêker) ji reh kirin: ji koka wê / wî birîn yan piçandin
(navdêr) jirehkirin
(rengdêr) jirehkirî

Jê

Etîmolojî

Ji proto-hindûewropî *wréh₂ds (reh), hevreha soranî ڕه‌گ (reg), farisî ریشه (rîşe), yûnaniya kevn ῥίζα (rihîza), latînî radix, fransî racine, îngilîzî root û wort, swêdî rot û ört, albanî rrënjë. Ji heman rehî: rih / rî, rêv.

Bi zaravayên din

Soranî: reg, rêşe
Feylî/Kelhurî: rîşe, reg
Zazakî: kok, ristim, rîşe, reya

Werger

Açehî: ukheue
Afarî: rimid
Afrîkansî: wortel → af
Aklanon: gamot
Albanî: rrënjë → sq m
Almanî: Wurzel → de m, Wurzeln → de p
Altayiya başûrî: тамыр (tamïr), јылтыс (ǰïltïs)
Aragonî: radiz → an
Aromanî: arãdãtsinã m, zãrãtsinã m, rãdãtsinã m
Arrernteyiya rojavayî: artekerre
Asamî: শিয়া (xia), শিপা (xipa)
Asî: gamot
Astûrî: raíz → ast m
Azerî: kök → az
Bakungî: lakat
Balînî: akah
Baskî: sustrai, zuztar, erro
Başkîrî: тамыр (tamïr)
Belarusî: ко́рань → be n (kóranʹ)
Bengalî: মূল → bn (mul)
Berberî:
Taşelhitî: azɣwr n
Bilbayî: oka
Bintuluyî: waka
Bulgarî: ко́рен → bg n (kóren)
Burmayî: အမြစ် → my (a.mrac)
Çamicuroyî: ijtishi
Çamiya rojhilatî: ꨀꨉꨩ (agha'), ꨉꨩ (gha'), ꨂꨉꨩ (ưgha')
Çeçenî: орам (oram)
Çekî: kořen → cs n
Çerokî: ᎤᎿᏍᏕᏜ (uhnasdedla)
Çîçewayî: muzu
Çînî:
Mandarînî: 根 → zh (gēn)
Çoktawî: akshish
Dalmatî: radaica m
Danmarkî: rod → da g
Drungî: vng'reu, shing'reu
Elfdalî: ruota m
Endonezyayî: akar → id
Erebî: جَذْر → ar n (jaḏr)
Erebiya misrî: جدر n (gedr)

Erebiya bakûrê şamê: شرش n (šereš)

Erebiya iraqî: عرگ n (ʕereg)

Erebiya fasî: جدر n (ždər)

Erebiya başûrê şamê: شرش n (šorš)
Ermenî: արմատ → hy (armat)
Esperantoyî: radiko → eo
Estonî: juur → et
Etiyopiya klasîk: ሥርው (śərw)
Evenkî: ңиңтэ
Farisî: ریشه → fa (riše)
Ferî: rót → fo m
Fînî: juuri → fi, puunjuuri
Fransî: racine → fr m
Friyolî: lidrîs
Frîsî: woartel → fy
Gaelîka skotî: freumh n
Galîsî: raíz → gl m
Gotî: 𐍅𐌰𐌿𐍂𐍄𐍃 m (waurts)
Gurcî: ფესვი (pesvi), ძირი (ʒiri)
Guwaranî: tapo
Haîtî: rasin
Hawayî: aʻa
Higaononî: gamot
Hindî: जड़ → hi (jaṛ)
Hmongî: cag
Holendî: wortel → nl n
Îbranî: שורש → he n (shóresh)
Îngilîziya kevn: wyrttruma n
Îngilîziya navîn: rote, more
Îngilîzî: root → en
Îngriyî: juuri
Îranunî: waged
Îrlendî: fréamh m
Îsnagî: xamut
Îtalî: radice → it m
Îu mienî: nzungh
Îzlendî: rót → is m
Japonî: 根 → ja (ね, ne)
Javayî: oyot
Kalalîsûtî: sorlak
Kamarianî: waar
Kamberayî: amu
Kamiya başûrî: sangp
Kannadayî: ಬೇರು → kn (bēru)
Kaşûbî: kòrzéń
Katalanî: arrel → ca m
Keçwayî: machu → qu, saphi, sapi → qu
Kirgizî: тамыр → ky (tamır)
Kîkongoyî: mwanzi
Kîlîvîlayî: uula
Komî-zîriyî: вуж (vuž)
Koreyî: 뿌리 → ko (ppuri)
Lakî: бакӏ (baḳ), бакӏру (baḳru)
Latgalî: sakne m, saknis m p
Latînî: rādīx m
Latviyayî: sakne → lv m, saknes m p
Lawsî: ຮາກ (hāk)
Lezgînî: пун (pun)
Lîgûrî: radiccia m, reixe m
Lîtwanî: šaknis → lt
Lîvonî: jūŗ
Lombardî: radis m
Lueyî: ᦣᦱᧅ (haak)
Luhyayî: kumuzizi
Luksembûrgî: Wuerzel m
Maguindanaoyî: dalig, bekaw
Malay:
Malezî: اکر

Rûmî: akar → ms
Makedonî: корен n (koren)
Malayalamî: വേര് → ml (vērŭ)
Maltayî: għerq n
Mançûyî: ᡩᠠ
Mansiya bakurî: та̄р (tār)
Maorî: aka, akaaka
Maranaoyî: bekaw
Marî:
Mariya rojhilatî: вож (vož)
Mecarî: gyökér → hu
Melanauyiya navendî: akah
Misrî:

(wꜣb n)
Mînangkabawî: ure'
Mongolî: үндэс → mn (ündes)
Monî: ရိုဟ် (riuh)
Nahwatliya klasîk: nelhuatl
Nahwatlî: nelhuatl
Nanayî: дачан (dačan)
Napolîtanî: ràdeca m
Navajoyî: akétłʼóól
Nedersaksî: Wortel m
Nepalî: जरा → ne (jarā)
Nîasî: wa'a
Normandî: raichinne, réchinne
Norwecî:
Norweciya bokmålî: rot → no n yan m

Norweciya nînorskî: rot → nn m
Ojibweyî: ojiibik
Okînawanî: 根 (にー, nī)
Oksîtanî: raiç → oc m, rasic → oc m
Oriyayî: ଜଡି (jôḍi)
Oromoyî: hidda, hundee
Oygurî: يىلتىز (yiltiz)
Ozbekî: ildiz → uz
Pacohî: reaih, riêih
Palueyî: waka
Papyamentoyî: rais
Peştûyî: جذر → ps n (ǰazr), جرړه → ps m (ǰárṛa)
Piedmontîsî: rèis m, radis m
Pîpîlî: nelwat
Polonî: korzeń → pl n
Portugalî: raiz → pt m
Qazaxî: тамыр (tamyr), түбір (tübır)
Rapanuyî: aka
Rohingyayî: cém
Romagnolî: radìșa m, ràdga m
Romancî: ragisch m, risch m, rieisch m
Romanyayî: rădăcină → ro m
Rusî: ко́рень → ru n (kórenʹ), ко́рни → ru n p (kórni), коре́нья → ru p (korénʹja)
S'gaw karenî: အဂံၢ် (ʼa ghee̱)
Saekî: ร̄าก
Samiya bakurî: ruohtas
Sardînî: radichina m, arraighina, raichina
Sasakî: akah
Sebwanoyî: gamot
Sicîlî: ràdica → scn m, ràdiga → scn m, ràrica → scn m
Sirboxirwatî:
Kirîlî: ко̏ре̄н n, ко̏рије̄н n

Latînî: kȍrēn → sh n, kȍrijēn → sh n
Slaviya kevn:
Kirîlî: корєнь n (korenĭ)
Slovakî: koreň n
Slovenî: korenina → sl m
Somalî: xiddid → so
Sorbî:
Sorbiya jêrîn: kórjeń n

Sorbiya jorîn: korjeń n
Spanî: raíz → es m
Swahîlî: mzizi → sw
Swêdî: rot → sv g
Şanî: ႁၢၵ်ႈ (hāak)
Tacikî: реша → tg (reša)
Tagal murutî: bakat
Tagalogî: urat, ugat → tl
Tahîtî: aʻa
Tamîlî: வேர் → ta (vēr)
Tarifitî: aẓwar n
Tausugî: gamut
Tayiya bakurî: ᩁᩣ᩠ᨠ
Tayî: ราก → th (râak)
Telûgûyî: వేరు → te (vēru)
Ternateyî: utu
Teterî: тамыр → tt (tamır)
Tetûmî: abut
Tirkî: kök → tr
Tirkmenî: kök
Tîbetî: རྩ་བ (rtsa ba)
Tokelawî: aka
Tongî: aka
Toxarî B: witsako
Udî: тум (tum)
Udmurtî: выжы (vyžy)
Ugarîtî: 𐎌𐎗𐎌 (šrš)
Urdûyî: جڑ (jaṛ)
Ûkraynî: ко́рінь → uk n (kórinʹ), корі́ння nt (korínnja)
Venîsî: raixa → vec m, rais
Viyetnamî: rễ → vi
Volapûkî: vul → vo
Walonî: raecene → wa m
Weylsî: gwraidd → cy n
Ximêrî: ឫស → km (rɨh)
Yagnobî: риша (riša)
Yakanî: gamut
Yakutî: силис (silis)
Yamdenayî: wakar
Yidîşî: וואָרצל n (vortsl)
Yiyiya siçuwayî: ꐴ (njip)
Yûnaniya mariupol: ри́за m (ríza)
Yûnanî: ρίζα → el m (ríza)
Kevn: ῥίζα m (rhíza)
Zêlandî: wortel n
Zhuangî: rag
Zuluyî: impande sinif c9/c10
ǃKungî: daŋ
ǃXóõ: ǃkʻqái

Ev qismê Wergerê ji malûmatên naveroka vê versiyona madeya root a Wîkîferhenga îngilîzî pêk tê.

Navdêr 2

reh n

Binêre: rî