Litij
| Litij | |||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Izgled | srěbrno-běly | ||||||||||||||
| Standardna atomna masa, Ar°(Li) | [6.938, 6.997][1] | ||||||||||||||
| Litij v periodičnoj sistemě | |||||||||||||||
| |||||||||||||||
| Atomny nomer (Z) | 3 | ||||||||||||||
| Grupa | 1 | ||||||||||||||
| Period | 2 | ||||||||||||||
| Blok | ѕ-blok | ||||||||||||||
| Elektronična konfiguracija | [He] 2s1 | ||||||||||||||
| Elektronov v povlakě | 2, 1 | ||||||||||||||
| Fizične svojstva | |||||||||||||||
| Faza pri STPСТП | tvrda | ||||||||||||||
| Točka topjenja | 453.65 K (180.50 °C, 356.90 °F) | ||||||||||||||
| Točka vrěnja | 1617 K (1344 °C, 2451 °F) | ||||||||||||||
| Gustota v tekutině (v t.t.) | 0.512 g/cm3 | ||||||||||||||
| Kritična točka | 3220 K, 67 MPa (ekstrapolacija) | ||||||||||||||
| Teplo topjenja | 3.00 kDž/mol | ||||||||||||||
| Teplo izparjanja | 136 kDž/mol | ||||||||||||||
| Molarna teplotna vměstilost | 24.860 Dž/(mol·K) | ||||||||||||||
Pritisk pary
| |||||||||||||||
| Atomne svojstva | |||||||||||||||
| Stupenj okyslenja | 0[2], +1 (silno osnovny oksid) | ||||||||||||||
| Elektronegativnost | škala Paulinga: 0.98 | ||||||||||||||
| Ionizačne energije |
| ||||||||||||||
| Atomny radius | empiričny: 152 pm razsčitany: 167 pm | ||||||||||||||
| Kovalentny radius | 128±7 pm | ||||||||||||||
| Van-der-Vaalsov radius | 182 pm | ||||||||||||||
| Druge svojstva | |||||||||||||||
| Kristalična struktura | objemocentrovana kubična (bcc) | ||||||||||||||
| Bystrost zvuka tonky prut | 6000 m/s (pri 20 °C) | ||||||||||||||
| Teplovodivost | 84.8 W/(m⋅K) | ||||||||||||||
| Električno suprotivjenje | 92.8 nΩ⋅m (pri 20 °C) | ||||||||||||||
| Magnetično uporedanje | paramagnetik | ||||||||||||||
| Molarna magnetična poddavajemost | +14.2×10−6 cm3/mol (298 K)[3] | ||||||||||||||
| Modul YoungaЈунга | 4.9[a] GPa | ||||||||||||||
| Modul sdviga | 4.2 GPa | ||||||||||||||
| Modul pružnosti | 11 GPa | ||||||||||||||
| Tvrdost po Mosu | 0.6 | ||||||||||||||
| Tvrdost po Brinelu | 5 MPa | ||||||||||||||
| Nomer CAS | 7439-93-2 | ||||||||||||||
| Historija | |||||||||||||||
| Nazva | od grečskogo slova λιθoς (kamenj) | ||||||||||||||
| Byl odkryty | Johan August Arfwedson (1817) | ||||||||||||||
| Byl vprvo izolovany | Viljam Tomas Brande (1821) | ||||||||||||||
Litij (od grečskogo λίθος, 'kamenj') jest mekky srěbrno-běly metal, imajuči Hemičny simbol Li. On jest tretjim elementom v periodičnoj sistemě. Tuto označaj, že on imaje 3 protona v jedru i 3 elektrona vokrug. Jego atomny nomer jest 3, jego masovo čislo jest 6.94. Litij imaje dva razprostranjenyh izotopa, 6Li i 7Li. 7Li jest vyše razprostrajenym i tuty izotop sostavjaje 92.5% vsego litija. Litij jest velmi reaktivnym metalom. Jego glavne priměnjenja sut v litijevyh baterijah, litij-ionovyh akumulatorah, i v něktoryh lěkah.
Svojstva
[praviti | praviti izvorny kod]Fizične svojstva
[praviti | praviti izvorny kod]Litij odnosi se k alkalijnym metalam. On jest srěbristy (v svěžem rězu) tvrdy vemi mekky metal, začto jego možno legko rězati nožem. Litij se topi pri nizkoj temperaturě, on jest velmi legkym, priblizdo kako drěvo. Jest metalom s njnizšej gustotoju od vseh metalov i najměne gustym iz vseh elementov v tvrdom ili tečnom stanju. Imaje najvysšu teplotnu vměstilost i može udržati vyše teplosti, než libokaky drugy element. Velmi dobro provodi teplost i električnost.
Hemične svojstva
[praviti | praviti izvorny kod]Litij aktivno reaguje s vodoju, izpuščajuči vodorod i iztvarjajuči osnovny raztvor hidroksida litija. Vslěd tomu, litij musi se shranjati pod naftovym gelom ili parafinom. Natrij ili kalij jest možno držati v oleju, ale ne litij, ktory jest mnogo legšy. Toj by plyval na povrhnosti oleja i ono by jego ne zaščičalo.
Litij takože reaguje s halogenami. On može reagovati s azotom, stvarjajuči nitrid litija. On reaguje s vozduhom, stvarjajuči črnu skvrnu i potom běly prašek hidroksida i karbonata litija.
Hemične sjedinjenja
[praviti | praviti izvorny kod]
Litij stvarjaje hemične sjedinjenja jedino v stupnju okysljenja +1. Večinstvo od njih jest bělo i nereaktivno. Pri nagrěvanju v plamenu oni tvoret jasny črveny kolor, sut slegka toksične i večinstvom raztvorjajut se v vodě. Karbonat litija jest meně raztvorimy v vodě, než karbonaty drugyh alkalijnyh metalov, kako karbonat natrija.
Razprostranjenje
[praviti | praviti izvorny kod]Litij ne strěčaje se v prirodě v elementarnoj formě, ale toliko vo formě litijevyh sjedinjenij. V světovom okeanu sodrživaje se mnogo litija, jednako i v něktoryh granitah. Večinstvo živyh organizmov imaje v sobě litij. V Něktoryh městah litija jest mnogo v solji. Něktore silikaty takože imajut v sobě litij.
Največšo nahodženje litija na Zemji jest kaldera Makdermit na granice Oregona i Nevady, ta jest čestju Velikoj Jeloustounskoj Ekosistemy.[4]
Historija
[praviti | praviti izvorny kod]Litij (od grečskogo "kamenj") byl odktyt Johanom Arfvedsonom v lětu 1817. V 1818 Kristian Gmelin observoval, že solji litija v plamenu davajut jasnu črvenu barvu. V.T. Brande i Hamfri Dejvi pozněje izkoristali elektrolizu oksida litija da by izolovati element. Prvo priměnjenje litija bylo v gustyh mazivah, dalje velikym priměnjenjem litija se stalo jedrno oružje. Litij se takože koristal, da by steklo i oksid aluminija se legše topili pri izrabenju aluminija. Tutdenj litij glavo priměnjajut v akumulatorah.
Pravdopodobno jego sut nazvali "litij", zatože on byl odkryty iz minerala, poka druge razprostranjene alkalijne metaly byli vprvo iznahodžene v rastlinnoj tkanji.
Dobyvanje
[praviti | praviti izvorny kod]Litij dobyvajut črez izvlěkanje hlorida litija iz vodojemov i iztočnikov. Hlorid litija raztopet i elektrolizujut, dobyvajuči tekuči litij i hlor.
Priměnjenja
[praviti | praviti izvorny kod]Kako element
[praviti | praviti izvorny kod]Glavno priměnjenje litij jest našel v akumulatorah i baterijah. V litijevoj bateriji litij izstupaje anodom, litijeva baterija oddavaje mnogo vyše energije, než baterije s cinkom, naprimer alkalijne baterije. Litij-ionove akumulatory takože sodrživajut v sobě litij, ale ne kako element. On takože se koristaje v teplovodečih stopenjah. Iz litija proizvodet organolitijeve sjedinjenja, ktore koristajut kako velmi silne osnovanja.
Jego koristajut za izrabenje specialnyh stekol i keramik, kako napriměr 5-metrovo zrcalo dalekogleda na gorě Palomar. Litij jest najlegšim iz metalov i može byti stopjeny s alluminijem, mědju, magnezijem i kadmijem da by stvoriti krěpke i legke stopenja za aviaciju.
V hemičnyh sjedinjenjah
[praviti | praviti izvorny kod]Sjedinjenja litija sut koristane v něktoryh lěkah, znajemyh kako normotimiky (stabilizatory nastrojenja). Karbonat litija koristajut kako lěk dlja lěčenja maniodepresivnogo razstrojstva i drugyh psihičnyh hvoroblivyh stanij. Niobat litija se koristaje v radio prědavaljnikah i mobilnyh telefonah. Něktore sjedinjenja litija takože koristajut se v keramikě. Hlorid litija može absobovati vodu iz drugyh substancij. Něktore sjedinjenja litija koristajut se pri izrabjenju myla i gustyh maziv.
Druge priměnjenja
[praviti | praviti izvorny kod]Sjedinjenja litija koristajut kako pirotehnične koloranty i okyslitelje v črvenyh fejerverkah i signalnyh raketah.[5][6] Hlorid i bromid litija koristajut kako desikanty gazovyh potokov.[5] Hidroksid i peroksid litija koristajut za odstranjenje dioksida vugleroda i regeneraciju vozduha na kosmičnyh korabah i podvodnyh lodah.[7] Hidroksid, peroksid i perhlorat litija koristajut se v kyslorodnyh svěčah, ktore zabezpečajut kyslorodom podvodnicy.[5]
Litij-aluminijevy hidrid može se takože koristati kako tvrdo palivo sam po sobě. Hidrid litija s sodržanjem izotopa litija-6 jest komponentom termojedrnogo oružja.[8]
Bezpečnost
[praviti | praviti izvorny kod]Litij reaguje s vodoju, stvarjajuči razdražnjajuči dym i teplo. On ne jest tako grozny, kako ostale alkalijne metaly. Hidroksid litija jest velmi korozijnym. Požary s litijem ne mogut se gasiti vodoju ili obyčnym požarogasnikom. Litijevy požar jest možlivo sgasiti jedino s pomočju požarogasnika klasy D.
Izotopy
[praviti | praviti izvorny kod]Jestvujut 5 izotopov litija, imajučyh, respektivno 2, 3, 4, 5 i 6 nevtronov v jedru. Najvyše razprostranjenym izotopom v prirodě jest 3Li7, skladajuči do 92.58% vsej masy litija. Drugy izotop, ktory jest široko prisutnym, jest 3Li6, sostavjajuči do 7.42% vsego litija. Druge 3 izotopy sut velmi radioaktivni i jestvujut v velmi malyh kolikostah. Atomna masa litija ejst 6.939.
Svezane stranicy
[praviti | praviti izvorny kod]Primětky
[praviti | praviti izvorny kod]- ↑ Tute module elastičnosti ne mogut jestvovati zajedno, ako se vozmut dva i razčitaje se tretji, rezultat bude velmi odličnym, i jestli izbrati dva nevěrne, koeficient Puasona vyjde negativny. Jest možlivo najdti zdroje, ktore sumněvajut se v tutyh veličinah, napriklad, https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1615733114#fig04 (januar 2026).
Iztočniky
[praviti | praviti izvorny kod]- ↑ "Standard Atomic Weights: Lithium". CIAAW. 2009.
- ↑ Atomy Li(0) byli observovane v različnyh malyh klasterah hlorida litija; gledite: Milovanović, Milan; Veličković, Suzana; Veljković, Filip; Jerosimić, Stanka (30 oktobra 2017). "Structure and stability of small lithium-chloride LinClm(0,1+) (n ≥ m, n = 1–6, m = 1–3) clusters". Physical Chemistry Chemical Physics. 19 (45): 30481–30497. doi:10.1039/C7CP04181K. PMID 29114648.
- ↑ Weast, Robert (1984). CRC, Handbook of Chemistry and Physics. Boca Raton, Florida: Chemical Rubber Company Publishing. str. E110. ISBN 0-8493-0464-4.
- ↑ Peter ZeihanЦаjхан na YouTube
- 1 2 3 CRC handbook of chemistry and physics, 2000-2001. Lide, David R., 1928- (81st izd.). Boca Raton: CRC Press. 2000. ISBN 0-8493-0481-4. OCLC 44440496.CS1 maint: others (link)
- ↑ Wiberg, Egon. (2001). Inorganic chemistry. Wiberg, Nils., Holleman, A. F. (Arnold Frederick), 1859-1953. (1st English izd.). San Diego: Academic Press. ISBN 0-12-352651-5. OCLC 48056955.
- ↑ Air quality in airplane cabins and similar enclosed spaces. Hocking, M. B. (Martin Blake), 1938-. Berlin: Springer. 2005. ISBN 978-3-540-31491-2. OCLC 262680730.CS1 maint: others (link)
- ↑ Emsley, John. (2011). Nature's building blocks : an A-Z guide to the elements. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-960563-7. OCLC 758646995.
Zdroje v inyh viki
[praviti | praviti izvorny kod]- Tutoj članok imaje prěvod iz članka «Lithium» v Vikipediji na prostom anglijskom (spis avtorov; dozvoljenje CC BY-SA 4.0).


