Mississippi
State of Mississippi
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Mississippi esas Usana stato. Ol havas kom vicini Tennessee norde, Alabama este, Louisiana ed Arkansas weste, e Louisiana e Gulfo di Mexikia sude. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis 2 961 279 habitanti. Lua tota surfaco esas 125 443 km².
Historio
[redaktar | redaktar fonto]
Cirkume 9500 aK paleoindijeni* chaseri e kolekteri arivis a la nuna sudo di Usa. Inter 8000 aK e 1500 aK, li gradope divenis sedentaria, e developis komerco. Inter 800 aK ed yaro 1000, lokala populi konstruktis konikala kolineti. Cirkume yaro 700, tale nomizita "civilizuro de Mississippi" komencis kultivar maizo, avelano, fazeolo e kukombro. Cirkume la duimo dil 16ma yarcento, tale nomizita "civilizuro di Mississippi" dekadis, e populi Chickasaw, Choctaw, Natchez, Yazoo, Pascagoula e Biloxi expansis en la regiono. Kande Europani arivis a la regiono, le Chickasaw, Choctaw e Natchez esis la precipua tribui qui habitis la regiono.
Dum la yari 1540a, Hispani komandita da Hernando de Soto trairis la nord-esto di la regiono. Ye la 8ma di mayo 1541, De Soto deskovris fluvio Mississippi. En 1682, Cavelier de La Salle ed Italian explorero Henri de Tonti revendikis la regiono por rejio Francia, e nomizis ol Nova-Francia. En februaro 1699, Pierre Le Moyne d'Iberville establisis kolonio Fort Maurepas apud gulfo di Mexikia. En 1716, Jean-Baptiste Le Moyne fondas Fort Rosalie, ed ye la sequanta yaro, Skoto John Law aquiris privileji por koloniigar la regiono. En 1722, l'unesma sklavi portesis a la regiono da Franci.
En 1763, per tale nomizita "kontrato di Paris", la regiono cedesis ad Unionita Rejio da Francia, e divenis parto di Westala Florida Britaniana. En 1779, Hispani komandita da Bernardo de Gálvez okupis parto dil distrikto Natchez. En 1783, traktato di Paris cedis la sudo di Mississippi a Hispana imperio, kom parto di Westala Florida, kontre ke l'areo super paralelo 32°N cedesis ad Usa. En 1795, per tale nomizita "kontrato di Pickney", Hispana imperio aceptis la revendiko di Usa pri uzo di paralelo 31°N kom frontiero. Ye la 7ma di aprilo 1798, teritorio Mississippi organizesis. En 1801, aborijeni Choctaw cedis teritorii ad Usa. En 1803, per la kompro di Louisianne, Usa kontrolis la tota fluvio Mississippi.
Inter 1815 e 1819, grupo di migranti arivis, atraktita por la preci di kotono, por l'aperto di nova chosei, ed elimino di indijena proprieti en la teritorio. Ye la 10ma di decembro 1817, Mississippi divenis la 20ma Usana stato. Natchez divenis lua unesma chef-urbo. En 1822, la chef-urbo transferesis a Jackson.

En 1830, Usana Kongreso aprobis lego konocata kom Indian Removal Act, qua imperis la removo di la maxim multa aborijeni, nome le Choctaw e le Chickasaw vers teritorii weste de fluvio Mississippi, che regiono lor nomizita Indijena Teritorio, nun stato Oklahoma. La restanta indijeni darfis divenir Usana civitani. Dum la yaro 1830a, Mississippi divenis un ek la maxim granda produkteri di kotono. Dum ta epoko, la habitantaro blanka duopleskis, tamen negri restis la majoritato di la habitantaro. En 1835 eventis revolto kontre sklavigo en Madison County. Multa negri ed anke blanki suspektita pri esar kontre sklavigo mortigesis. En 1860, Mississippi esis la maxim granda produktero di kotono en Usa, e 55% de lua habitantaro esis sklavi. En 1861 ol divenis la 2ma stato qua separis su del Uniono. Jefferson Davis, Misisipiano, divenis prezidanto di la Kunfederuro.

Dum Usana interna milito, plua kam 80 mil soldati de Mississippi luktis por la Kunfederuro, e cirkume 17 mil negri e 545 blanki luktis por l'Uniono. Ye la 4ma di julio 1863, generalo Ulysses S. Grant kaptis Vicksburg pos longa siejo, e rekuperis kontrolo di fluvio Mississippi por l'Uniono. Pos finir la milito en 1865, sklavigo abolisesis e komencis la rikonstrukto dil stato. Blanki probis impozar legi por restriktar yuri por negri, tamen Republikani nuligis ta legi. En 1868 kunvokesis konstitucal asemblo kun partopreno di negri e blanki. La konstituco adoptis universala votado por viri, e kreis sistemo di publika skoli. Ye la 23ma di februaro 1870, Mississippi itere membreskis l'Uniono.
Tamen, multa blanki ne aceptis partigar la povo kun negri, ed en 1874 eventis masakro en Vicksburg, kande cirkume 300 negri mortigesis da milici blanka. En 1875, Demokrati rekuperis kontrolo di la guvernerio, ed uzis violento e timidigo por supresar Republikani e la voto di negri. En 1878, eventis la maxim grava epidemio di flava febro en la stato, qua produktis 3 227 morti. En 1890 adoptesis nova konstituco en la stato, qua establisis ke nur ti qui povis pagar personala imposto povis esar elekteri, do segregacanta povri e negri.
Dum la transito dil 20ma yarcento, Mississippi esis dominacante rurala stato, e tale nomizita "legi Jim Crow" divenis plu rigida. De 1910 til 1960, mili di negri migris vers nordala e westala stati, serchanta employi ed oportunaji. De 1916 til 1920, dum l'administro da Theodore Bilbo, adoptesis lego obliganta frequento di skoli. En 1927 eventis granda inundado en la stato, qua ruptis digi e koaktis la translojo di plua kam 100 mil personi.

De 1929 til 1940, la stato subisis l'efekti dil ekonomiala krizego di 1929, ma gradope rekuperis su per stimuli ad agrokultivo ed industrio, e per deskovro di petrolo inter 1939 e 1940. Dum la yari 1940a, l'introdukto di mashinaro en plantacerii e, samatempe, l'oportunajo pri employo en fabrikerii qui produktis armi dum la duesma mondomilito, stimulis multa negri abandonar plantacerii. En 1960, negri esis nur 42% de la habitantaro di Mississippi.

En 1954, pos judiciar kazo Brown kontre Eduko-komitato, la Supera Korto di Usa deklaris rasala segregaco en skoli kontrekonstituca. En 1962, eventis tale nomizita "tumulto di Ole Miss", pos ke l'universitato di Mississippi aceptis unesmafoye negra studento, James Meredith. Lora prezidanto John Fitzgerald Kennedy mustis mobilizar 30 mil soldati por represar la tumulto.
En 1964, aktivisti por civila yuri James Chaney, Andrew Goodman e Michael Schwerner asasinesis da membri de Ku Klux Klan. Pos la mortigo dil aktivisti, negri e blanki de Mississippi qui ne aceptis diskriminaco kreis partiso Mississippi Freedom Democratic Party separita de lokala Demokrata partiso. Ye la sam yaro, FBI lansis sekreta programo por neutrigar membri de Ku Klux Klan en la stato. En 1965, Usana Kongreso aprobis lego nomizita Voting Rights Act, qua riestablisis voto-yuro por la negri en la tota lando[2]. En 1966, Mississipi divenis la lasta stato qua revokis proskripto di vendo di alkoholo. En 1969, uragano Camille, kategorio 5, frapis la stato e produktis 248 morti, US$1,5 miliard dolari del epoko en domaji. Erste en 1987, revokesis lego qua proskriptis interrasala mariajo.
En 1990, aprobesis lego qua posibligis krear flotacanta kazini sur fluvio Mississippi ed en la litoro. En 1995, la stato simbolale ratifikis la 13ma Emendo, qua abolisis sklaveso en Usa. Ye la 29ma di agosto 2005, uragano Katrina efektigis granda destruktado en litorala regiono dil stato. En 2011, Republikana partiso konquestis la majoritato en lokala legifantaro. Duadek yari ante, en 1991, Kirk Fordice divenis l'unesma Republikano elektita kom guvernisto dil stato depos 1876.
En 2015, Mississippi legaligis samasexua mariajo. Ye la 30ma di junio 2020, l'antea standardo dil stato, qua havis kom simbolo la standardo di Kunfederita Stati di Amerika, oficale retretesis. La nuna standardo, nomizita "Nova Magnolio", oficale adoptesis ye la 11ma di januaro 2021.
Geografio
[redaktar | redaktar fonto]

| Precipua artiklo: Listo pri municipi en Mississippi |
Geografiale, Mississipi subdividesas em 4 regioni: pinala foresti (Angle: Piney Woods, o Southern Pine Hills), norda kolini, la litoro, e tale nomizita "baseno Yazoo", anke konocata kom "Delto". La reliefo dil stato esas basa, e sua mezavalora altitudo esas 91 metri. La maxim alta monto di la stato esas kolino Woodall Mountain, kun nur 246 metri di altitudo. Ca monto jacas an tale nomizita kolini Tishomingo, proxim la frontiero kun Tennessee ed Alabama.
La precipua fluvio esas Mississippi, qua formacas la westala frontiero dil stato kun Arkansas ed anke parto di la frontiero kun Louisiana. La delto di Mississippi esas regiono plana ed inundebla, formacita per sedimenti transportita da fluvio Mississippi e rivero Yazoo.
Mississippi havas humida subtropikala klimato (Cfb, segun la klimatala klasifikuro da Köppen-Geiger), kun varma e humida someri, e kurta e moderema vintri. Temperaturi varias de 27 °C en julio (somero) e 6 °C en januaro. La maxim basa temperaturo ulafoye enrejistrita en la stato esis -28°C en 1966 che urbo Corinth, kontre ke la maxim varma temperaturo enrejistrita esis 46°C en 1930, che urbo Holly Springs. Nivo esas skarsa en la tota stato, e multe rara adsude. La pluvo-quanto yarala varias de 1300 mm en Clarksdale, til 1500 mm en Biloxi. Mezavalore, 27 tornadi frapas la stato omnayare. Du ek la 5 maxim mortigiva tornadi de la historio Usana eventis en la stato.
Ekonomio
[redaktar | redaktar fonto]

En 2025, la total interna produkturo di Mississippi esis 165,1 miliard dolari. La total interna produkturo po persono esis US$ 42 434 ye la sam yaro. La procentala kresko dil ekonomio de 2024 til 2025 esis 1,6%. Malgre to, ekonomikisti kredas ke inflaciono e la procento di interesti povas afektar la kresko future.
Primara sektoro, olim importanta, nun kontributas kun cirkume 3% de la total interna produkturo. Entote, agrokultivo, forestal extraktado, pesko e chaso kontributis kum US$ 3,05 miliardi por l'ekonomio dil stato en 2025. Kotono, la precipua agrokultivala produkturo dum la 19ma yarcento, duras esar importanta. Soyo, rizo edukado di bovi, ed edukado di fishi (nome siluro) ank esas importanta. Exploto di petrolo e naturala gaso kontributis kun US$ 720 milioni en 2025.
Sekundara sektoro (industrio e konstrukto) reprezentis cirkume 27% de la total interna produkturo dil stato en 2025. Manufakturo (precipue equipuri por transporto, inkluzite fabrikerii di automobili Toyota e Nissan, l'industriizo di nutrivi e la manufakturo di mobli) produktis US$ 20,2 miliardi en 2025. Konstrukturo kontributis kun cirkume US$ 4,05 miliardi.
Terciara sektoro (komerco e servadi) reprezentis cirkume 70% de la total interna produkturo dil stato en 2025. La maxim importanta agadi de ca sektoro esis guvernal agadi (qui produktis US$ 19,3 miliard dolari) ed imoblala agadi (US$ 16,1 miliardi). Sanesal agadi, komerco, amuzal agadi e turismo ank esis importanta.
En julio 2025, 1 200 700 personi laboris en diversa sektori (ne inkluzanta ti qui laboris en agrokultivo). La precipua employeri esis komerco, transporti e komerco (249 700 personi), guvernal agadi (240 200 personi) e manufakturo (140 600 personi). La procento di chomeso ye la sama monato esis 4%.
Referi
[redaktar | redaktar fonto]- ↑ Official site of Mississippi Governor Tate Reeves - URL vidita ye 18ma di septembro 2026. Idiomo: Angla.
- ↑ Voting Rights Act (1965) - Publikigita da National Archives. URL vidita ye 17ma di septembro 2026. Idiomo: Angla.
| Stati di Usa |
|---|
|
Alabama • Alaska • Arizona • Arkansas • Connecticut • Delaware • Florida • Georgia • Havayi • Idaho • Illinois • Indiana • Iowa • Kalifornia • Kansas • Kentucky • Kolorado • Louisiana • Maine • Maryland • Massachusetts • Michigan • Minnesota • Mississippi • Missouri • Montana • Nebraska • Nevada • Nordal Karolina • Nordal Dakota • Nova-Hampshire • Nova-Jersey • Nova-Mexikia • Nova-York • Ohio • Oklahoma • Oregon • Pensilvania • Rhode Island • Sudal Karolina • Sudal Dakota • Tennessee • Texas • Utah • Vermont • Virginia • Washington • Westal Virginia • Wisconsin • Wyoming |
