Cham
| Cham | |||
|---|---|---|---|
| Çamërisht | |||
| Parolata en: | Historiale en Epirus (norde di Grekia e sudo di Albania), nun precipue en Albania e diasporo | ||
| Regiono: | Sudal Europa | ||
| Quanto di parolanti: | 10 000–50 000 (evalui, multe bilingua o shovinita) | ||
| Klasifikuro: | Indo-Europana linguaro Albaniana linguo Tosk Cham | ||
| Oficala stando | |||
| Oficala linguo en: | nula | ||
| Regulata da: | ne havas | ||
| Kodexi | |||
Loki ube la Cham-dialekto historiale parolesis (en sudo di Albania e nord-westo di Grekia). | |||
| Videz anke: Albaniana linguo, Tosk – Linguaro | |||
Cham (en la Cham: Çamërisht, en Greka: τσαμωvικά) esas Albaniana dialekto, plu precize varianto di la Tosk-grupo, parolata da la Cham populo en la regiono Epirus, historiale dividita inter la sudo di Albania e la nord-westo di Grekia. La dialekto esas tre proxime relatita a la standarda Tosk, ma havas specifika fonetikala e lexikala traiti, ed ol subisis forta influo de la Greka. Pos la Duesma Mondo-Milito, la maxim multa Cham-i ekpulsesis de Grekia, e la dialekto nun esas minacata.
Historio
[redaktar | redaktar fonto]La Cham-i esas Albaniana populo qua habitis la regiono konocata kom Chameria (albane: Çamëria, greke: Τσαμουριά), qua inkluzas la sudo di Albania e la nord-westo di Grekia. La dialekto developesis en ta areo dum la Mezepoko, e pro lua geografiala proximeso kun Grekia, ol recevis multa Greka influi. Pos la Grekiana nedependo-milito e pose la Balkana militi, la regiono gradale divenis parto di Grekia. Dum la Duesma Mondo-Milito, multa Cham-i kunlaboris kun la Naziista e Fashista okupanti, e pos la milito, la maxim multa Chami fugis o ekpulsesis a Albania. Nun, la dialekto parolesas precipue en Albania da refujinti e lia decendanti, ed en kelka rurala regioni di Grekia.
Fonologio
[redaktar | redaktar fonto]Cham esas parto di la Tosk-dialekto e havas la rotacismo (chanjo di /n/ a /r/) en kelka vorti, ma ne en omna. Ol konservas kelka arkaika traiti qui perdesis en la standarda Albaniana. Existas Greka influo en la pronuncado, exemple la palataligo di kelka konsonanti e la perdo di la nazala vokali. La diftongo ua restas.
Alfabeto
[redaktar | redaktar fonto]La Cham-dialekto skribesis historiale per la Greka alfabeto en Grekia, e per la Latina alfabeto en Albania. Nun, kande skribata, ol uzas la Albaniana alfabeto. Tamen, la linguo esas precipue parolata.
Gramatiko
[redaktar | redaktar fonto]Gramatikale, Cham esas tre simila a Tosk:
- La infinitivo ne existas kom en Gheg; vice ol uzesas la subjuntivo kun të.
- La futuro formacesas per do të + subjuntivo.
- La kazi e la genro esas la sama.
- Tamen, pro Greka influo, kelka prepozicioni e pronomi adaptesis, e la vort-ordino povas esar plu fixa.
Vortaro
[redaktar | redaktar fonto]La lexiko di Cham mixas Albaniana radiki kun multa Greka pruntaji, exemple vorti por administrado, religio e kulturo. Exempli: papa (sacerdoto, de Greka παπάς), shkollë (skolo, de Italiana tra Greka?).
Exempli
[redaktar | redaktar fonto]Patro nia en Cham (Latina translitero):
- Ati ynë që je në qiell, u shënjtëroftë emri yt.
- «Nia Patro, qua esas en la cielo, santigesez tua nomo.»
Kelka vorti:
- ujë – aquo
- bukë – pano
- zëmër – kordio
Referi
[redaktar | redaktar fonto]- Endangered Languages Project – Cham Albanian
- Glottolog – Cham Albanian
- Ethnologue – Tosk Albanian (Cham esas subdialekto di Tosk)