Jump to content

VIAF

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
VIAF
viaf.org​(անգլ.)
Տեսակname authority file?, տվյալների հավաքածու, առցանց ծառայություն, ինտերնետ-որոնողական համակարգ և digital catalog?
Գրանցումչկա
Լեզուբազմալեզու[1]
ՍեփականատերOCLC
Բացված2003[2][3][4]
Ընթացիկ կարգավիճակգործում և զարգանում է
 VIAF Վիքիպահեստում

VIAF (անգլ.՝ Virtual International Authority File - Միջազգային նույնականացման վիրտուալ նիշք[5]) - չափորոշչային վերահսկողության միջազգային վիրտուալ կատալոգ (տեղեկություններ ստեղծագործությունների ու նրանց հեղինակների մասին)։ Նախագծի մշակմանը մասնակցել են մի քանի համաշխարհային խոշորագույն գրադարաններ, այդ թվում՝ Գերմանական ազգային գրադարանը, ԱՄՆ Կոնգրեսի Գրադարան[6][7]։

VIAF-ը հանդիսանում է միջազգայնորեն ճանաչված դասակարգման համակարգ։ Սա մի քանի ազգային գրադարանների համատեղ նախագիծ է և կառավարվում է Առցանցային համակարգչային գրադարանային կենտրոնի (OCLC) կողմից[8]։ Նախագիծը նախաձեռնել են Գերմանական ազգային գրադարանը և ԱՄՆ-ի Կոնգրեսի Գրադարանը։ Նախագիծը հիմնադրվել է 2000 թվականին[9]։

Նախագծի համառոտ պատմություն[7]

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1998 թվականի ԱՄՆ-ի Կոնգրեսի Գրադարանը (LC), Գերմանական գրադարան (DNB) և OCLC ձեռնամուխ եղան հայեցակարգային նախագծի ստեղծման, որպեսզի անձնական անունների մատենագիտական գրառումները կապվեն միասնական համակարգով։

VIAF Կոնսորցիումը ձևավորվել է LC, DNB և OCLC գրավոր համաձայնությամբ 2003 թվականի օգոստոսին։ Համաձայնագիրը ստորագրվել է Բեռլինում կայացած IFLA 69-րդ Գլխավոր կոնֆերանսին։

Ֆրանսիայի ազգային գրադարանը (BNF) համաձայնագրին միացել է 2007 թվականի հոկտեմբերի 5-ի կոնսորցիումում։

Այս չորս կազմակերպությունները՝ LC, DNB, BnF և OCLC, ստանձնեցին կոնսորցիումում ղեկավարների դերը՝ ընդհանուր պատասխանատվություն ունենալով VIAF-ի, VIAF հոսթինգի և ծրագրային ապահովման մատակարարման, ինչպես նաև տվյալների մատենագրական բովանդակության համար։ Լրացուցիչ կազմակերպություններն արդեն ավելի ուշ միացան կոնսորցիումին՝ տրամադրելով ելակետային նիշքերը և VIAF-ի առաջխաղացման համար փորձ։

2010 թվականին հաստատությունների ղեկավարների շրջանում սկսվեցին լուրջ բանակցություններ և քննարկումներ VIAF-ի համար համապատասխան երկարաժամկետ կազմակերպական պայմանավորվածության համար։ Բազմաթիվ տարբերակների և աշխատանքի սկզբունքների քննարկումից հետո հեղինակները համաձայնեցին VIAF-ը վերագրել OCLC ծառայությանը։ 2011 թվականին քննարկվեցին անցման մանրամասները և բոլոր մասնակիցների համաձայնությունից հետո 2012 թվականին սկսվեց անցումը։

Նախագծի նկարագրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համակարգի նպատակն է կապել մի քանի ազգային նույնականացուցիչներ (ինչպես, օրինակ, գերմանական GND, (նախկինում PND անձանց համար), ամերիկյան LCCN, ֆրանսիակն BNF և այլ) դասակարգման և որոնման միասնական համակարգում։ VIAF գրառումը ստանում է ստանդարտ եզակի համար, պարունակում է սկզբնաղբյուրի նախնական գրանցումների ամբողջական հավաքածուն, ինչպես նաև հղվում է դեպի բնօրինակ աղբյուրները։ Տվյալներն ազատորեն հասանելի համացանցի միջոցով և կարող են օգտագործվել հետազոտությունների և տվյալների փոխանակման նպատակով նաև գրադարանային ֆոնդերի միջոցով էլեկտրոնային տարբերակով։ Փոխադարձ թարմացումը կատարվում է ըստ Բաց արխիվների նախաձեռնության (OAI)։

Նիշքերի համարներն ավելացվում են նաև Վիքիպեդիայի կենսագրական և այլ հոդվածներում։

Օգտագործելով VIAF կայքի միջերեսը (ինտերֆեյս)՝ համակարգը թույլ է տալիս մատենագիտական գրառումների որոնում կատարել բնագրի լեզվով կամ օգտվողի լեզվով։ Տվյալների արտածումը տեղի է ունենում նույնանուն գրառումների միաձուլման ճանապարհով։ Որոնման ընթացքում օգտագործվում է ներքին ինդեքսավորումը։ Դա արվել է, որպեսզի բացառվի արգելափակումը և խուսափվի կայքի ծանրաբեռումից։ Հավաքագրման և որոնման ալգորիթմները բաժանվում են երեք կատեգորիայի՝ ուժեղ, չափավոր և թույլ, որպեսզի ապահովի ավելի մեծ անվտանգություն VIAF վիրտուալ ընդլայնված գրառումների կառուցման ժամանակ։ Գործողությունն օգտագործում է OAI պրոտոկոլ կենտրոնական սերվերից ազգային և տարածաշրջանային գործակալություններից նույնականացման նիշքի մետատվյալները հավաքագրելիս։ Համակարգը իրենից ներկայացնում է վիրտուալ ենթակարգավորում, քանի որ ամբողջական գրառումը մնում է նույնականված նիշքի բնօրինակում, իսկ տվյալների միայն մի փոքր մասն է հավաքված կենտրոնական սերվերում։ Ներկայումս նախագծում մասնակցում են 38 կատալոգագիր հաստատություններ, այդ թվում՝ 11-ը թեսթային ռեժիմում (նրանց թվում է անգլերեն Վիքիպեդիան)։ Ժամանակի ընթացքում դրանց քանակն ավելանում է։ Թեև VIAF գործառույթները ճշգրիտ են միայն շնորհիվ գործակալությունների կողմից տրամադրած տվյալների որակի, VIAF-ը դառնում է ավելի հետևողական և հուսալի համակարգ[10]։

Մասնակիցներ գրադարաններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Հ/հ Շինության լուսանկար Հայերեն անվանում Բնօրինակ անվանում Տեղակայություն Երկիր Դասակարգման ծածկագիր Ցուցիչի օրինակ
1Իտալական գրադարանների միասնական կատալոգի ինստիտուտIstituto Centrale per il Catalogo UnicoՀռոմԻտալիա ԻտալիաICCUIT/ICCU/RAVV/088390
2Գերմանիայի ազգային գրադարանDeutsche NationalbibliothekՄայնի ՖրանկֆուրտԳերմանիա ԳերմանիաGNDDNB/11864291X
3Գեթի հետազոտական ինստիտուտGetty Research InstituteԼոս Անջելես, ԿալիֆոռնիաԱմերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆJPGULAN/500327036
4Կանադայի գրադարան և արխիվBibliothèque et Archives CanadaՕտտավա, ՕնտարիոԿանադա ԿանադաLACLAC/0040H0370F
5Ալեքսանդրինի գրադարանBibliotheca AlexandrinaԱլեքսանդրիաԵգիպտոս ԵգիպտոսEGAXAEGAXA/vtls000791617
6Կոնգրեսի գրադարան + 8 գրադարանLibrary of Congress (NACO consortium)Վաշինգտոն ԿՇԱմերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆLCCNn/79/068416
7 Ազգային խորհրդարանային գրադարան (Ճապոնիա)国立国会図書館Տոկիո և ԿիոտոՃապոնիա ՃապոնիաNDLNDL/00458898
8Ավստրալիայի ազգային գրադարանNational Library of AustraliaԿանբերրաԱվստրալիա ԱվստրալիաNLANLA/000036180076
9Ֆրանսիայի ազգային գրադարանBibliothèque nationale de FranceՓարիզՖրանսիա ՖրանսիաBNFcb11926775j
10Իսրայելի ազգային գրադարանהספרייה הלאומיתԵրուսաղեմԻսրայել ԻսրայելNLINLI/000131866
11Պորտուգալիայի ազգային գրադարանBiblioteca Nacional de PortugalԼիսաբոնՊորտուգալիա ՊորտուգալիաBNPPTBNP/56654
12Իսպանիայի ազգային գրադարանBiblioteca Nacional de EspañaՄադրիդԻսպանիա ԻսպանիաBNEBNE/XX933715
13Շվեդիայի ազգային գրադարանKungliga BiblioteketՍտոկհոլմՇվեդիա ՇվեդիաSELIBRSELIBR/97268
14Չեխիայի ազգային գրադարանNárodní knihovna České republikyՊրահաՉեխիա ՉեխիաNKCNKC/jn19981002230
15Սեչենյի անվան ազգային գրադարանOrszágos Széchényi KönyvtárԲուդապեշտՀունգարիա ՀունգարիաNSZLNSZL/000000001730
16RERO: Արևմտյան Շվեյցարիայի գրադարանային ցանցRéseau des bibliothèques de Suisse occidentale or Westschweizer BibliothekverbundՇվեյցարիա ՇվեյցարիաRERORERO/vtls013481645
17Ֆրանսիական համալսարանների գրադարանային կոնսորցիումSystème universitaire de documentationՖրանսիա ՖրանսիաSUDOCSUDOC/085948470
18Շվեյցարիայի ազգային գրադարանSchweizerische Nationalbibliothek, Bibliothèque nationale suisse, Biblioteca nazionale svizzera, Rete delle bibliotheche della Svizzera occidentaleԲեռնՇվեյցարիա ՇվեյցարիաSWNLSWNL/vtls000204495
19NUKAT: Լեհաստանի գիտական գրադարանների միասանական կատալոգNUKAT: katalog zbiorów polskich bibliotek naukowychՎարշավաԼեհաստան ԼեհաստանNUKATNUKAT/n/94202820
20Վատիկանի գրադարանBibliotheca Apostolica Vaticana-Վատիկան ՎատիկանBAVBAV/ADV10242315
21BIBSYSBIBSYSՏրոնհեյմՆորվեգիա ՆորվեգիաBIBSYSBIBSYS/x90952390
22Ֆլամանդական հանրային գրադարաններFlemish Public LibrariesԲրյուսելԲելգիա ԲելգիաBIBNETBIBSYS/x90952390
23Դանիայի թագավորական գրադարան + 1 գրադարանDanish Library CenterԿոպենհագենԴանիա ԴանիաВВС8709791159102x
24Լատվիայի ազգային գրադարանLatvijas Nacionālā bibliotēkaՌիգաԼատվիա ԼատվիաLNB-LNCLNB-LNC10-000012145
25Լեհաստանի ազգային գրադարանBiblioteka Narodowa w WarszawieՎարշավաԼեհաստան ԼեհաստանNLPNLP-a21143511
26Կատալոնիայի գրադարանBiblioteca de CatalunyaԲարսելոնաԻսպանիա ԻսպանիաBNCBNC-a10604303
27Լյուքսեմբուրգի ազգային գրադարանBibliothèque nationale de LuxembourgԼյուքսեմբուրգԼյուքսեմբուրգ Լյուքսեմբուրգ

Գրադարաններ և ծրագրեր, որոնք ներգրավված են փորձարկման ռեժիմում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Հ/հ Շինության լուսանկար Հայերեն անվանում Բնօրինակ անվանում Տեղակայություն Երկիր Դասակարգման ծածկագիր Ցուցիչի օրինակ
1Ռուսաստանի ազգային գրադարանРоссийская национальная библиотекаՍանկտ ՊետերբուրգՌուսաստան ՌուսաստանRSLRSL/nafpn-000084026
2Նիդերլանդների ազգային գրադարանKoninklijke BibliotheekՀաագաՆիդերլանդներ ՆիդերլանդներNTANTA/068808658
3Ազգային ժողովի գրադարան国家图书馆管理局-Սինգապուր ՍինգապուրNLBNLB/18487957
4Լիբանանի ազգային գրադարանالمكتبة الوطنية اللبنانية‎ԲեյրութԼիբանան ԼիբանանLNLLNL/33485
5Պերսևս նախագիծ‎‎PerseusԹաֆթսի համալսարան (Մաքս Պլանկի միություն)Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ (Գերմանիա Գերմանիա)PERSEUSPERSEUS/author.236.1
6Վիքիպեդիա‎‎WikipediaՍան ՖրանցիսկոԱմերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆWikipedia
7International Standard Name IdentifierISNIԼոնդոնՄիացյալ Թագավորություն Միացյալ ԹագավորությունISNIISNI/0000 0001 2137 6443
8Զագրեբի ազգային և համալսարանական գրադարանNacionalna i sveučilišna knjižnica u ZagrebuԶագրեբԽորվաթիա Խորվաթիա
92 չփաստաթղթավորված նախագիծ

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ WorldCat(բազմ․) — 1971.
  2. ↑ Basic Register of Thesauri, Ontologies & Classifications, Basel Register of Thesauri, Ontologies & Classifications / A. Ledl, H. Papatheodorou, Z. Park, C. Gnoli, A. P. i. Serra, H. Hedden — Verbundzentrale des GBV, 2013.
  3. ↑ https://www.infodocket.com/2012/04/04/virtual-international-authority-file-service-transitions-to-oclc/
  4. ↑ (unspecified title) — doi:10.1080/07317131.2011.546304
  5. ↑ http://www.gpntb.ru/win/inter-events/crimea2005/disk/140.pdf
  6. ↑ Kelley, Michael; Schwartz, Meredith (2012). «VIAF service transitions to OCLC». Library Journal. Media Source. 137 (8): 16.
  7. 1 2 VIAF, OCLC.
  8. ↑ «About OCLC». OCLC. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ սեպտեմբերի 16-ին. Վերցված է 2010 թ․ մարտի 18-ին.
  9. ↑ Analysis and Reflections on VIAF, Virtual International Authority File Արխիվացված 2013-12-06 Wayback Machine // JLIS, Vol. 1, No. 2 (2010), Manzotti, DOI:10.4403/jlis.it-4520: «Virtual International Authority File (VIAF) is a joint experiment of the Library of Congress (LC), the Deutsche Nationalbibliothek (DNB), and the Bibliothèque Nationale de France (BNF) with Online Computer Library Center (OCLC).
  10. ↑ Analysis and Reflections on VIAF, Virtual International Authority File Արխիվացված 2013-12-06 Wayback Machine // JLIS, Vol. 1, No. 2 (2010), Manzotti, DOI:10.4403/jlis.it-4520, «Abstract»

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «VIAF» հոդվածին։