Porco
| Porco | |||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
|
Sinonimia
| |||||||||||||||||||||
| Clasificación taxonómica | |||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
| Wikidata G:Commons C:Commons | |||||||||||||||||||||
O porco[1] (tamén coñecido como cocho,[2] marrán,[3] chino[4] ou quino[5]) é un mamífero tipicamente doméstico, de nome científico Sus scrofa, aínda que algúns autores danlle o nome de Sus domesticus (ou Sus scrofa domesticus) para o diferenciar do porco bravo ou xabarín, ao cal se lle atribúe o nome de Sus scrofa.
O porco doméstico descende do porco bravo, do que se afastou en morfoloxía e comportamento ao longo da domesticación. É un dos animais de granxa máis numerosos do planeta: en 2024 a FAO estimaba unha cabana mundial duns 962 millóns de cabezas, máis da metade delas en Asia.[6] A súa carne é unha das máis consumidas do mundo.
Descrición
[editar | editar a fonte]
O porco doméstico ten un corpo pesado e redondeado e un fociño longo e flexible, reforzado por un óso prenasal e rematado nun disco de cartilaxe, que lle serve para escarbar no chan en busca de alimento e que é, ao mesmo tempo, un órgano do olfacto moi agudo.[7] Cada pata ten catro dedos con pezuña, dos cales os dous centrais, maiores, soportan a maior parte do peso. A fórmula dental do adulto é 3.1.4.3 / 3.1.4.3, cun total de 44 dentes; os molares están adaptados para triturar e os caneiros dos machos medran durante toda a vida, formando ciames que se afían ao roce un co outro.[7] A pel, grosa pero sensible, está cuberta en parte de cerdas duras e presenta unha ampla variedade de cores e debuxos segundo a raza. Os porcos adultos pesan habitualmente entre 140 e 300 kg, aínda que algunhas razas superan ese intervalo; o porco máis pesado do que hai rexistro, un animal chamado Big Bill, acadou os 1.157 kg e medía 1,52 m de altura.[8]
O porco ten poucas glándulas sudoríparas funcionais e non pode arrefriar o corpo suando coma outros mamíferos; a súa zona de neutralidade térmica está entre os 16 e os 22 °C.[9] Cando a temperatura sobe, perde calor revolcándose no barro ou na auga, que ao evaporarse lle arrefría a pel, unha conduta que lle serve ademais de protección fronte ao sol e aos parasitos externos.[10] Este costume de revolcarse na lameira está na orixe da súa fama de animal suxo. O xenoma do porco está secuenciado e contén entre 20.000 e 22.000 xenes codificantes de proteínas.[11][12]
Comportamento
[editar | editar a fonte]
Os porcos son animais sociais e xoguetóns, que forman comunidades estruturadas e distinguen uns exemplares doutros.[8] Teñen unha boa memoria a longo prazo e son capaces de aprender tarefas complexas: nun experimento publicado en 2021, catro porcos aprenderon a mover un mando de videoxogo co fociño para guiar un cursor nunha pantalla, unha proba usada para medir a cognición doutros animais coma os monos ou as pombas.[13] Unha revisión dos estudos sobre a súa intelixencia cualificounos de animais «cognitivamente complexos», á altura doutras especies consideradas moi intelixentes.[8]
O olfacto é o sentido máis desenvolvido do porco, que se apoia nel para atopar o alimento: os seus fociños longos e achatados proporcionanlle un olfacto finísimo.[7] Dende hai séculos aproveítase esta cualidade en Europa para atopar trufas baixo o chan (véxase o apartado Utilidade). O porco é omnívoro e oportunista: na natureza aliméntase sobre todo de raíces, sementes, bulbos e plantas verdes, mais tamén de invertebrados, carroña e pequenos mamíferos.[8]
Reprodución
[editar | editar a fonte]
As femias poden criar en calquera época do ano, sen restricións estacionais. A xestación dura uns 114 días, tres meses, tres semanas e tres días, ao cabo dos cales nace unha camada duns dez bacoriños de media.[8] Os bacoriños maman o primeiro leite ou colostro nas primeiras horas de vida, xa que pasadas unhas 25 horas o seu intestino xa non pode absorber os anticorpos que contén.[8] A rapidez con que medran e maduran e o curto período de xestación fan do porco un animal especialmente rendible para a produción de carne.[8]
Enfermidades
[editar | editar a fonte]
O porco padece numerosas doenzas que poden afectar seriamente á produción e causar a morte dos animais. Algunhas delas son ademais transmisíbeis ao ser humano pola carne mal cocida, coma a triquinose, causada polo verme Trichinella spiralis,[14] ou a teníase e a cisticercose, causadas pola solitaria Taenia solium.[15] Entre as enfermidades propias da especie destacan a peste porcina africana, unha enfermidade viral moi contaxiosa cuxa taxa de mortalidade pode acadar o 100 % e que segue espallada por Asia, Europa, o Caribe e o Pacífico,[16] a gripe porcina, a febre aftosa e o síndrome reprodutivo e respiratorio porcino.
Historia
[editar | editar a fonte]O porco domesticouse en Anatolia sobre o ano 7.000 a. C.[17] Chegou a Europa dende Turquía, e hai probas da súa domesticación no sitio arqueolóxico de Çayönü, aínda que hoxe neste país este animal non aparece na gastronomía tradicional debido a ser agora un país islámico e esa relixión prohibe o consumo deste mamífero.
Os estudos de ADN antigo permitiron reconstruír o proceso de domesticación con máis detalle. Os porcos foron domesticados a partir de xabarís na rexión do alto Tigris, en xacementos coma Çayönü, e hai restos de porcos en Chipre de hai 11.400 anos, animais que tiveron que ser levados ata alí dende o continente, o que indica que a domesticación era xa antiga nesa data.[18] A filoxeografía do xabaril amosa que houbo varios focos de domesticación independentes, entre eles un na China hai uns 8.000 anos.[19] Os primeiros porcos domésticos chegaron a Europa dende o Próximo Oriente hai uns 8.500 anos e durante os tres milenios seguintes cruzáronse co xabaril europeo, ata o punto de que o seu xenoma quedou con menos do 5 % de ascendencia próxima-oriental, aínda que conservaron os trazos domésticos.[20] Un estudo de 2015 con máis de cen xenomas completos confirmou que a domesticación foi un proceso con fluxo de xenes continuado entre porcos domésticos e xabarís, compensado pola selección humana dos trazos domésticos.[21]

O porco chegou a América cos europeos: Cristovo Colón levou os primeiros exemplares na súa segunda viaxe, en 1493, e a partir dunha partida de oito animais multiplicáronse en Hispaniola, dende onde se repartiron por todo o Caribe e o continente; os primeiros porcos do que hoxe son os Estados Unidos chegaron dende Cuba coa expedición de Hernando de Soto (1539-1542).[14] Moitos destes animais escaparon e asilvéstronse, e hoxe as poboacións silvestres de porco doméstico, e os seus híbridos co xabaril, causan danos ambientais considerables en varias partes do mundo e figuran entre as cen especies exóticas invasoras máis daniñas do planeta.[22]
En Galicia, a crianza do porco goza de gran tradición, como queda reflectido na popular matanza do porco de San Martiño ou a fama de xamóns coma o de Lalín (concretamente na parroquia de Bermés) ou o da Caniza. O refraneiro popular recolle así esta sona: Para porcos, na Cañiza; ata 2024, as únicas festas gastronómicas en Galicia ó redor do xamón son a Feira do Xamón da Caniza e a Festa do Xamón de Bermés (Lalín).[23]
Utilidade
[editar | editar a fonte]O porco críase sobre todo pola súa carne, ben para ser consumida fresca, en salgadura ou transformada en embutidos ou outros produtos cárnicos. Entre outros, do porco saen o lacón, o xamón, o touciño ou o chourizo. Este é o seu uso principal sobre todo na cría tradicional doméstica. Pero o porco fai bo o que se di del e ten outros moitos usos:
- Manufacturas:
- Medicina:
- Órganos internos: pola súa similitude cos humanos poden usarse para o estudo e a experimentación[26]
- Corazón: próteses valvulares cardíacas.[27]
- Ollos: concretamente as córneas, que se usan como base para crear córneas bioartificiais que poidan ser transplantadas a humanos.[28]
- Intestino:
- Heparina. O intestino de porco é unha das fontes deste anticoagulante.[29]
- Sutura reabsorbible usada en cirurxía.[30]
- Industria alimentaria:
- Pel, tendóns e outros restos: xelatina de uso alimentario, tamén coñecida como aditivo E-441. Neste caso aproveitase o coláxeno presente nos seus tecidos.
- Graxa: convertida por cocción en manteiga, esta pode ser usada como remedio tradicional, lubricante artesán ou como líquido de fritir ou materia prima doutras preparacións. O seu subproduto, o roxón, úsase para comer directamente ou como ingrediente doutras comidas.
Amais diso, tradicionalmente, sobre todo en Italia, usábase o porco para buscar trufas. O seu olfacto permítelle detectalas e co fociño e as patas foza ata atopalas.
Xenotransplantes
[editar | editar a fonte]Pola semellanza fisiolóxica e anatómica co ser humano, o porco é un modelo habitual en investigación biomédica e unha fonte de material para a medicina, como se recolle no apartado Utilidade. Nos últimos anos converteuse ademais en candidato a doante de órganos para o ser humano: en xaneiro de 2022 un equipo da Universidade de Maryland realizou o primeiro transplante dun corazón de porco modificado xeneticamente a unha persoa, David Bennett, que sobreviviu dous meses.[31] En marzo de 2024 cirurxiños do Hospital Xeral de Massachusetts fixeron o primeiro transplante dun ril de porco modificado xeneticamente a un paciente vivo, Richard Slayman.[32]
Terminoloxía
[editar | editar a fonte]Entre outros nomes para porco en galego están o de cocho ou marrán. As crías do porco reciben os seguintes nomes (especialmente cando son moi novos e aínda maman): bácoro[33] ou bacoriño,[34] leitón,[35] marrancho,[36] rancho,[37] reco,[38] rello,[39] relo,[40] rengo,[41] zacote[42] ou marrote.[43] O porco macho adulto denomínase verrón,[44] cacheiro,[45] cachaceiro[46] ou cachazo.[47] Se se dedica a cubri-las femias, porco da semente, porco colludo, porco pai e castal,[48] castizal[49] ou castizo[50] (de aí o alcume de O Castizo que leva Cibrán, o protagonista da novela A esmorga de Eduardo Blanco Amor).
Produción
[editar | editar a fonte]
Os porcos críanse en numerosos países, aínda que os maiores consumidores de porco a nivel mundial están en Asia. Existe un importante comercio internacional e mesmo intercontinental de porcos e de carne de porco. Aínda que a China ten a meirande produción en termos absolutos, precisa importar grandes cantidades para satisfacer a demanda, que se ten incrementado notabelmente ao longo do seu desenvolvemento como potencia económica. Os principais exportadores de porco son os Estados Unidos, a Unión Europea e o Canadá. Por exemplo, a produción canadense foi de 22,8 millóns de porcos no ano 2008 e máis da metade foi exportada a 143 países.[51]
| Listaxe dos 10 principais produtores de carne de porco (2024) | ||||
|---|---|---|---|---|
| País | Produción (millóns de toneladas) | |||
| 57,1 | ||||
| 12,6 | ||||
| 5,4 | ||||
| 5,0 | ||||
| 4,9 | ||||
| 4,3 | ||||
| 3,8 | ||||
| 2,3 | ||||
| 2,1 | ||||
| 1,9 | ||||
| En todo o mundo | 125,4 | |||
| Fonte: FAO, datos de 2024, vía Our World in Data.[52] | ||||
En 2024 a cabana porcina mundial estimouse en uns 962 millóns de cabezas, das cales preto de 532 millóns estaban en Asia e 178 millóns en Europa.[6] A epizootia de peste porcina africana iniciada na China en 2018 reduciu a cabana mundial de 959 a 840 millóns de cabezas nun só ano.[6][16]
Razas de porco doméstico
[editar | editar a fonte]- Véxase tamén: Lista de razas de porcos.
A diversidade de razas porcinas é grande: a FAO mantén a base de datos DAD-IS, que rexistra as razas de gando de todo o mundo, con centenares de razas de porco recoñecidas; un estudo de 2023 estima arredor de 600 razas en todo o mundo.[53][54] Moitas das razas comerciais actuais, coma a Large White, a Landrace ou a Duroc, descenden do cruzamento das poboacións europeas cos porcos asiáticos introducidos en Europa nos séculos XVIII e XIX.[55]
Porco celta
[editar | editar a fonte]- Artigo principal: Porco celta.
A raza de porco celta é unha variedade que até comezos do século XX era a maioritaria en Galicia. Despois de estar a piques de desaparecer durante os anos oitenta, en 1999 púxose en marcha a Asociación de Criadores de Gando Porcino Celta. O apoio público coa creación dun rexistro da raza e a difusión das cualidades deste animal está a favorecer o rexurdimento da cabana maioritaria en Galicia, antes de se ver desprazada por novas razas que ofrecían un maior crecemento.

Outras razas: Berkshire, porco ibérico, porco tamworth, porco vietnamita e porco galés.
O porco na relixión
[editar | editar a fonte]
A carne de porco está prohibida polo xudaísmo e polo islam. O Levítico (11, 7-8) inclúe o porco entre os animais impuros, ao non ser rumiante, e as normas dietéticas da kashrut prohiben o seu consumo.[56] O Corán (2, 173) prohibe expresamente a carne de porco, permitida só en situación de extrema necesidade, e as normas halal regulan o que é lícito comer.[57] Noutras tradicións, en cambio, o porco foi un animal apreciado e mesmo sacro: na Grecia antiga sacrificábanse porcos á deusa Deméter nas festas das Tesmoforias.[58]
O porco na cultura popular
[editar | editar a fonte]Miss Piggy, Babe e Porky Pig son personaxes moi coñecidos no mundo audiovisual. Os tres porquiños, Piglet de A. A. Milne, Wilbur da novela Charlotte's Web, The Sheep-Pig, Zhu Bajie ou Napoleón do libro A revolta dos animais, son exemplos de porcos famosos na literatura.
En Galicia
[editar | editar a fonte]- Véxase tamén: O porco na cultura popular galega.
O porco e os seus produtos constitúen un importante elemento na gastronomía galega. Así, non pode estrañar que estea presente en numerosas festas gastronómicas repartidas por toda Galicia:
- Festa do Lacón: a mediados do mes de xullo, en Silleda (Pontevedra).
- Festa do Porquiño á Brasa: último domingo de agosto, na Amil (Pontevedra).
- Festa do Porquiño á Brasa: 16 de novembro, en Vilaxoán (Vilagarcía, Pontevedra).
- Festa do Cocido: celébrase, en Lalín, o domingo anterior ó domingo de Carnaval, dende 1969.
- Festa do Petote: celébrase en febreiro, en Carballedo, no concello de Cerdedo Cotobade. O petote, tamén chamado bolo de pote ou petelo, é un bolo feito de fariña milla e fariña triga, cocido na auga do cocido.
- Cocido do Porco Celta: celébrase en Sarria, en febreiro.

Na cociña galega o porco está presente en pratos coma o cocido ou o lacón con grelos, e o lacón galego conta cunha denominación de orixe protexida —hoxe indicación xeográfica protexida—, o Lacón Galego, regulada pola Xunta de Galicia dende 1997.[59][60]
O porco na mitoloxía
[editar | editar a fonte]Entre as escasas mencións ós porcos na literatura épica grega, pódense citar as seguintes.
Na Eneida, do poeta latino Virxilio, nárrase a fuxida de Eneas de Troia, a piques de ser incendiada polos gregos, e a súa viaxe polo Mediterráneo, buscando o lugar idóneo onde fundar a súa cidade. Este lugar será Italia, onde fundará a futura cidade de Roma. Nesta viaxe van dar a Butrinto (na rexión de Epiro), onde reinaba Héleno (un dos fillos de Príamo) coa súa esposa Andrómaca (viúva de Heitor). Héleno era un afamado adiviño e explica a Eneas como recoñecer o lugar onde fundar a cidade:
Direiche os sinais e ti telos gardados na túa memoria: cando, agoniado, xunto ás augas dun río agochado, atopes baixo as aciñeiras unha enorme porca branca deitada no chan, acabada de parir trinta bacoriños, coas brancas crías ó redor do seu ubre, ese será o lugar da túa cidade, o descanso seguro ás túas fatigasEneida III, 388-393
Doutra volta, neste caso na Odisea, de Homero, Ulises chega cos seus homes á illa de Eea, onde reinaba a feiticeira Circe. Ulises mandou a parte dos seus homes a explorar a illa. Cando estes chegaron ó palacio de Circe foron recibidos con gran hospitalidade e convidados a un espléndido banquete, pero terminaron convertidos en porcos. Logo, Ulises obrigaría a Circe a devolverlles a forma humana:
Ó punto golpeounos coa súa variña e encerrounos nun cortello. De porcos tiñan xa as cabezas, a voz, os pelos e o corpo, aínda que a súa mente permanecía tal como antes. Así, entre saloucos, quedaron encerrados. E Circe botounos de comer landras, faiucos e froitos do sangomiño, o que adoitan comer os porcos que fozan no chanOdisea, X, 238-243
Galería de imaxes
[editar | editar a fonte]Notas
[editar | editar a fonte]- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para porco.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para cocho.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para marrán.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para chino.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para quino.
- 1 2 3 "Livestock counts". Our World in Data (en inglés). Consultado o 16 de novembro de 2026.
- 1 2 3 "Sus scrofa (wild boar)". Animal Diversity Web (en inglés). Consultado o 16 de novembro de 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 "Pigs, hogs & boars: facts about swine" (en inglés). Live Science. 5 de outubro de 2018. Consultado o 16 de novembro de 2026.
- ↑ "Sweat like a pig?" (en inglés). Australian Broadcasting Corporation. 22 de abril de 2008. Consultado o 16 de novembro de 2026.
- ↑ Bracke, M. B. M. (2011). "Review of wallowing in pigs: description of the behaviour and its motivational basis". Applied Animal Behaviour Science (en inglés) 132 (1): 1–13. doi:10.1016/j.applanim.2011.01.002.
- ↑ Li, Mingzhou (2017). "Comprehensive variation discovery and recovery of missing sequence in the pig genome using multiple de novo assemblies". Genome Research (en inglés) 27 (5): 865–874. doi:10.1101/gr.207456.116.
- ↑ Karlsson, Max (2022). "Genome-wide annotation of protein-coding genes in pig". BMC Biology (en inglés) 20 (1): 25. doi:10.1186/s12915-022-01229-y.
- ↑ Croney, Candace C.; McMillan, Elizabeth T. (2021). "Acquisition of a joystick-operated video task by pigs (Sus scrofa domesticus)". Frontiers in Psychology (en inglés) 12. doi:10.3389/fpsyg.2021.631755.
- 1 2 "II.G.13. Hogs". The Cambridge World History of Food (en inglés). Cambridge University Press. Archived from the original on 20 de decembro de 2007. Consultado o 16 de novembro de 2026.
- ↑ "Taeniasis/cysticercosis" (en inglés). Organización Mundial da Saúde. Consultado o 16 de novembro de 2026.
- 1 2 "African swine fever" (en inglés). Organización Mundial de Sanidade Animal. Consultado o 16 de novembro de 2026.
- ↑ Gran Enciclopedia Galega, Silverio Cañada, Lugo 2003, tomo 37, s.v. porco.
- ↑ Vigne, Jean-Denis; Zazzo, Antoine (2009). "Pre-Neolithic wild boar management and introduction to Cyprus more than 11,400 years ago". Proceedings of the National Academy of Sciences (en inglés) 106 (38): 16135–16138. doi:10.1073/pnas.0905015106.
- ↑ Larson, Greger; Dobney, Keith (2005). "Worldwide phylogeography of wild boar reveals multiple centers of pig domestication". Science (en inglés) 307 (5715): 1618–1621. doi:10.1126/science.1106927.
- ↑ Frantz, Laurent A. F.; Haile, James (2019). "Ancient pigs reveal a near-complete genomic turnover following their introduction to Europe". Proceedings of the National Academy of Sciences (en inglés) 116 (35): 17231–17238. doi:10.1073/pnas.1901169116.
- ↑ Frantz, Laurent (2015). "Evidence of long-term gene flow and selection during domestication from analyses of Eurasian wild and domestic pig genomes". Nature Genetics (en inglés) 47 (10): 1141–1148. doi:10.1038/ng.3394.
- ↑ "World's 100 most destructive species named" (en inglés). The Independent. 21 de novembro de 2004. Consultado o 16 de novembro de 2026.
- ↑ "Feira do Xamón da Caniza". Turismo de Galicia. Consultado o 16 de novembro de 2026.
- ↑ "La piel". Piel y cuero (en castelán). Junta de Castilla y León. Consultado o 16 de novembro de 2026.
- ↑ "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 05 de febreiro de 2016. Consultado o 05 de febreiro de 2016.
- ↑ "Estudio experimental en el cerdo para la disección y sutura de prótesis aórtica por laparoscopia" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 08 de maio de 2016. Consultado o 29 de abril de 2016.
- ↑ "Prótesis valvulares" (en castelán). Fundación Española del Corazón. Consultado o 16 de novembro de 2026.
- ↑ "Una córnea bioartificial a partir del cerdo" (en castelán). El País. 22 de novembro de 2010. Consultado o 16 de novembro de 2026.
- ↑ "Inxección de heparina". MedlinePlus (en castelán). Consultado o 16 de novembro de 2026.
- ↑ "Materiales de sutura quirúrgico". SciELO (en castelán). Consultado o 16 de novembro de 2026.
- ↑ "Man given genetically modified pig heart dies" (en inglés). BBC News. 9 de marzo de 2022. Consultado o 16 de novembro de 2026.
- ↑ "First pig kidney transplant in a person: what it means for the future". Nature (en inglés). 22 de marzo de 2024. Consultado o 16 de novembro de 2026.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para bácoro.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para bacoriño.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para leitón.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para marrancho.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para rancho.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para reco.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para rello.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para relo.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para rengo.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para zacote.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para marrote.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para verrón.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para cacheiro.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para cachaceiro.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para cachazo.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para castal.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para castizal.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para castizo.
- ↑ www.canadapork.com (ed.). "Canadian pork exports". Arquivado dende o orixinal o 08 de decembro de 2017. Consultado o 6 de febreiro de 2016.
- ↑ "Pig meat production". Our World in Data (en inglés). Consultado o 16 de novembro de 2026.
- ↑ Miao, Jian (2023). "A web tool for the global identification of pig breeds". Genetics Selection Evolution (en inglés) 55 (1): 18. doi:10.1186/s12711-023-00784-x.
- ↑ "Domestic Animal Diversity Information System (DAD-IS)" (en inglés). Organización das Nacións Unidas para a Alimentación e a Agricultura. Consultado o 16 de novembro de 2026.
- ↑ Giuffra, Elisabetta (2000). "The origin of the domestic pig: independent domestication and subsequent introgression". Genetics (en inglés) 154 (4): 1785–1791.
- ↑ "Kashrut". Encyclopaedia Britannica (en inglés). Consultado o 16 de novembro de 2026.
- ↑ "Halal". Encyclopaedia Britannica (en inglés). Consultado o 16 de novembro de 2026.
- ↑ "Thesmophoria". Encyclopaedia Britannica (en inglés). Consultado o 16 de novembro de 2026.
- ↑ "ORDE do 20 de novembro de 1997 pola que se aproba o regulamento da denominación específica Lacón Galego e do seu consello regulador". Diario Oficial de Galicia. 27 de novembro de 1997. Consultado o 16 de novembro de 2026.
- ↑ "Ficha técnica IXP Lacón Galego" (PDF) (en castelán). Axencia Galega da Calidade Alimentaria. 2025. Consultado o 16 de novembro de 2026.
Véxase tamén
[editar | editar a fonte]| Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Porco |
| Vexa a entrada do Galizionario acerca de Porco |
Bibliografía
[editar | editar a fonte]- Homero (trad. Carlos García Gual) (2005, 1ª ed; 2019, 5ª reimpr). Odisea. Alianza Editorial. ISBN 9788420674629. (en castelán)
- Virxilio (1986). Eneida. Alianza Editorial. ISBN 8420601942. (en castelán)
Ligazóns externas
[editar | editar a fonte]- Guía de estudo dos porcos, da Universidade de California, Davis. (en inglés)