Saltar ao contido

Moeda

Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter
Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Moeda
Imaxe
 Lista do elemento
Características
 Caracterizado por
Historia
 Historia
Fontes e ligazóns
Freebase/m/01q7l e /m/019_ Editar o valor en Wikidata
OpenAlexC141121606 Editar o valor en Wikidata
Enciclopedia Galega Universal: 203525
Wikidata C:Commons
Moeda de Claudio II.

Unha moeda Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para moeda. é un ben económico que ten tres funcións: é un instrumento de unidade de conta, é un instrumento de troco e é un instrumento de reserva de valor. A moeda particular dun país denomínase divisa. As divisas flutúan entre si dentro do mercado monetario mundial (Forex). Deste xeito, podemos establecer distintos tipos de cambio entre divisas que varían en función de diversas variables económicas coma o crecemento económico, a inflación e o consumo interno dunha nación. As divisas máis estendidas debido á política poscolonial son o franco e a libra.

A moeda é, no fondo, unha convención social de fonda arraigaxe: as persoas acéptana nos intercambios porque saben que as demais farán o mesmo, e é esa confianza común a que dá valor a uns billetes que, como papel, apenas se diferencian doutros anacos do mesmo tamaño.[1] Na actualidade case todas as moedas son fiduciarias (fiat): non son convertibles en ouro nin noutra mercadoría, senón que o seu valor descansa na garantía do Estado emisor e na súa aceptación xeneralizada, un réxime dominante en todo o mundo dende 1971, cando os Estados Unidos suspenderon a convertibilidade do dólar en ouro.[2]

A moeda aparece en forma de pezas metálicas, chamadas moedas ou en forma de pezas de papel, chamados billetes. Tamén se presenta como "diñeiro de plástico" (tarxetas de crédito), como talóns, cheques ou notas promisorias.

Habitualmente, cada país ten establecida polo menos unha moeda oficial sobre o seu territorio presentada baixo diferentes medios de pago tamén de curso legal. En cambio, varios países poden:

Por motivos prácticos, unha divisa adoita ter subdivisións, legais ou tradicionais: 1/1000 (os millimos do dinar tunisiano), 1/100 (os céntimos do euro), 1/20, 1/10, 1/8, 1/4 (o cuarto de dólar estadounidense) etc.

Funcións da moeda

[editar | editar a fonte]

A función básica da moeda é permitir separar o acto de venda do acto de compra, de xeito que o intercambio poida realizarse sen a «dobre coincidencia de necesidades» que esixe o troco (que cada parte queira exactamente o que a outra ofrece).[1][2] Dende Aristóteles, a tradición económica clásica distingue tres funcións da moeda:[2]

  • Medio de cambio: a moeda circula de man en man e facilita o comercio, pois cada quen pode vender o seu excedente a cambio de poder adquisitivo xeral e empregalo despois para mercar o que precise.[1]
  • Unidade de conta: é o medio no que se expresan os prezos e os valores e a principal medida da riqueza.[1]
  • Reserva de valor: serve para conservar temporalmente o poder adquisitivo entre o momento da venda e o da compra posterior, a chamada función de «activo» da moeda.[1]

O valor destas funcións evidénciase cando a convención que sostén a moeda se rompe. Na Alemaña de posguerra, cos controis de prezos impostos polas autoridades de ocupación, o papel moeda perdeu o seu valor, a poboación recorreu ao troco e a substitutos coma os cigarros ou o coñac e a produción caeu á metade; a reforma monetaria de 1948, que substituíu a moeda depreciada por outra de valor estábel, permitiu recuperar a economía monetaria.[1] Tamén en países cunha historia de inflación alta, coma a Arxentina, Israel ou Rusia, é habitual que os prezos se expresen nunha divisa estranxeira máis estábel, coma o dólar estadounidense, que os residentes aceptan como medio de cambio.[1]

Tipos de moeda

[editar | editar a fonte]

Moeda mercadoría

[editar | editar a fonte]
Caurís, cunchas empregadas como moeda na India.
Discos de pedra (rai) da illa de Yap.

Ao longo da historia serviron de moeda os obxectos máis diversos, sempre que a costume e a experiencia lles outorgasen aceptabilidade xeral: o wampum (contas feitas con cunchas) dos pobos indíxenas de América do Norte, os caurís na India, os dentes de balea entre os fixianos, o tabaco entre os primeiros colonos de América do Norte, os grandes discos de pedra da illa de Yap ou os cigarros na Alemaña de posguerra e nas prisións de todo o mundo.[1] O uso do gando como moeda na Antigüidade sobrevive na palabra «pecuniario», que vén do latín pecus, «gando».[1] Outras sociedades empregaron bens básicos coma o gran, ou substituíronos por mercadorías máis doadas de manexar e contar, como cunchas ou metais preciosos.[2] Un caso ben estudado é o do wampum: de uso orixinalmente cerimonial entre os indíxenas, como rexistro de acordos ou obxecto de tributo, comezou a circular como moeda no comercio cos europeos a comezos do século XVII por mor da escaseza de moeda metálica europea, ata que a súa produción en masa con máquinas, a mediados do século XVIII, provocou unha inflación que puxo fin ao seu uso como moeda no leste dos Estados Unidos.[3]

Moeda metálica

[editar | editar a fonte]

O uso do metal como moeda remóntase a Babilonia, antes do 2000 a.C., e as pezas cuñadas desenvolvéronse probablemente a partir dos lingotes de bronce e doutros metais con valor intrínseco empregados no comercio; ata a aparición das letras de cambio na Europa medieval e do papel moeda na China medieval, as moedas de metal foron o único medio de cambio dese tipo.[4] Os principais metais das cuñaxes antigas foron o electro, o ouro, a prata, o cobre, o latón e o bronce, elixidos ao principio pola súa dispoñibilidade: as primeiras moedas de Asia Menor eran de electro, unha aliaxe natural de ouro e prata que se recollía nos ríos de Lidia, as cidades-estado da Grecia continental preferiron a prata das súas minas próximas e as minas de Italia fixeron que a primeira cuñaxe de Roma fose de bronce.[4] A prata foi o principal metal de cuñaxe en Europa dende o século VIII ata o XIII, o bronce e o cobre reservábanse para a moeda miúda e na China a cuñaxe foi sempre de metais non preciosos ata a época moderna.[4]

Papel moeda

[editar | editar a fonte]
Papel moeda chinés da dinastía Song emitido en 1023.

O papel moeda empregouse por primeira vez na China hai máis de mil anos, e estendeuse por moitas outras partes do mundo a finais do século XVIII e comezos do XIX.[1] Orixinalmente os billetes eran promesas de pago en metal: un billete emitido polo Banco de Inglaterra no século XVIII comprometía o pago ao portador dun determinado peso de prata, de onde procede o nome de «libra esterlina» da moeda británica.[2]

Moeda fiduciaria e moeda bancaria

[editar | editar a fonte]

A moeda fiduciaria ou fiat é a garantida polo Estado sen posibilidade de conversión en ouro nin en ningunha outra mercadoría, e é o tipo de moeda dominante no mundo dende 1971, cando os Estados Unidos puxeron fin á convertibilidade do dólar en ouro.[2] A teoría de que só o Estado pode emitir moeda coñécese como cartalismo ou teoría estatal da moeda. Con todo, na práctica a maior parte da moeda de crédito das economías modernas créana os bancos comerciais coas súas operacións de préstamo, e o papel do Estado limítase a garantir a convertibilidade dos depósitos bancarios en efectivo.[2] Na actualidade, ademais do efectivo, a moeda circula en forma de depósitos bancarios, transferencias, tarxetas de crédito e débito e outras formas de diñeiro electrónico.[2]

Dende os tempos prehistóricos os seres humanos trocaban os seus bens, en cada grupo humano foise impoñendo unha peza que servía de referente para o intercambio ata que esa peza pasou a representar unha certa cantidade de bens, que non se podía manipular facilmente e que acabou por dar orixe en Asia Menor á moeda como peza de metal que tiña un peso e unha lei garantida polo soberano ou polo estado. A aparición do papel moeda, coñecido na China dende o século VIII e no mundo occidental desde o século XVII supuxo outro chanzo no desenvolvemento da moeda.

O emprego de pezas metálicas de peso e valor determinados remóntase a Babilonia antes do 2000 a.C., pero a estandarización e a certificación en forma de cuñaxe non xurdiron ata o século VII a.C.; os historiadores adóitanlle atribuír as primeiras moedas cuñadas a Creso, rei de Lidia, un estado de Anatolia.[1]

Moeda de electro (trite) de Lidia do reinado de Aliates, c. 620-563 a.C.

Certas moedas acadaron á súa vez unha preeminencia internacional que transcendeu os seus territorios de emisión. Na Antigüidade foron moi populares as moedas de Atenas, as de Corinto e as de Filipo II de Macedonia, e a cuñaxe uniforme de Alexandre o Grande, emitida en cecas espalladas por todo o seu imperio, foi universalmente aceptada; na Idade Media tiveron un papel semellante os dinares de ouro dos primeiros califas e os ducados de Florencia e Venecia, e na época moderna os dólares de prata de México, o tálero de María Tereza de Austria e os soberanos de ouro de Gran Bretaña.[4]

A tradición dos cambistas vai unida á aparición do diñeiro e da banca unidas ao comercio, como verdadeiro propiciador da profesión. Son aspectos que van unidos durante moitos séculos. En especial, quizais, foi na Europa medieval onde aflorando moitas cidades que cuñaron a súa propia moeda, cando se comezou a detectar unha profesionalización do oficio. Rodríguez-Flores, Carlos (9 de novembro de 2015). "Los cambios de moneda en la Edad Media" (en castelán). Arquivado dende o orixinal o 21 de marzo de 2019. Consultado o 21 de marzo de 2019. 

No último terzo do século XIX, coa aparición do patrón ouro, García Ruiz 1992, p. 58 e da Unión Monetaria Latina García Ruiz 1992, p. 59 establecéronse oficialmente as primeiras paridades reguladas entre as divisas de cada país. O primeiro, en moitos casos de facto, non foi abandonado ata 1914. García Ruiz 1992, p. 60

No período de entreguerras xa non se puido volver restaurar o sistema, entre moitas outras razóns, porque moitas economías se mostraban fortemente desestabilizadas e porque a produción de ouro era escasa. García Ruiz 1992, p. 67 Na década de 1920, pouco antes da Gran Depresión de 1929, eran trinta e catro países os que adoptaran de novo o Patrón Cambios Ouro. García Ruiz 1992, p. 69 Varela Parache 1968, p. 87 Coas crises, durante a década de 1930, as condicións en Europa non melloraron, facendo que varios países abandonasen o patrón ouro. García Ruiz 1992, pp. 69-70

Houbo que agardar a finais da segunda guerra mundial, 1944, a que se asinasen os acordos de Bretton Woods dos que xurdiu o Fondo Monetario Internacional e o Banco Mundial coa finalidade de lograr a estabilidade dos cambios de divisas. Varela Parache 1968, p. 92 Como consecuencia da Guerra de Vietnam, rompéronse os acordos en 1971. Despois de 1976, e da desaparición do sistema de cambio fixo, o FMI tomou un papel preponderante ante países en desenvolvemento e crises financeiras internacionais.

O patrón ouro púxose en funcionamento por primeira vez no Reino Unido en 1821, e cara á década de 1870 adoptárono Alemaña, Francia e os Estados Unidos, seguidos por moitos outros países, favorecidos polos novos achamentos de ouro no oeste de América do Norte; no pleno patrón ouro vixente ata 1914 o metal podía mercarse e venderse en cantidades ilimitadas a un prezo fixo. Tras a primeira guerra mundial, en 1928 o patrón ouro quedou case restabelecido, mais pola relativa escaseza do metal a maioría dos países adoptou un patrón cambios ouro, complementando as reservas dos bancos centrais con moedas convertibles en ouro coma o dólar e a libra; o sistema derrubouse de novo coa Gran Depresión e en 1937 xa ningún país conservaba o patrón ouro pleno.[5]

Os acordos de Bretton Woods xurdiron da conferencia reunida en Bretton Woods (Nova Hampshire) do 1 ao 22 de xullo de 1944, con representantes de 44 estados, entre eles a Unión Soviética: alí se proxectou o Banco Internacional de Reconstrución e Fomento para facilitar capital a longo prazo e o Fondo Monetario Internacional para financiar os desequilibrios de curto prazo nos pagamentos internacionais e estabilizar os tipos de cambio; o Banco constituiuse a finais de 1945 e o FMI en 1946.[6] En 1971, coas reservas de ouro minguando e un crecente déficit na balanza de pagamentos, os Estados Unidos suspenderon a convertibilidade do dólar en ouro nos pagamentos internacionais; o sistema monetario internacional pasou a basearse no dólar e noutras moedas de papel e rematou o papel oficial do ouro nos intercambios mundiais.[5]

Billetes de euro da serie Europa.

O euro (símbolo €) é a unidade monetaria da Unión Europea. Orixinouse no Tratado de Maastricht de 1991, polo que os doce países membros da entón Comunidade Europea crearon unha unión económica e monetaria cunha unidade de cambio común, e emitiuse oficialmente o 1 de xaneiro de 1999, inicialmente só como unidade monetaria sen efectivo para os mercados financeiros e certas empresas; os billetes e as moedas entraron en circulación o 1 de xaneiro de 2002 e, tras o 28 de febreiro dese ano, o euro pasou a ser a única moeda de curso legal dos doce países participantes.[7] En 1998 creárase o Banco Central Europeo, con sede en Frankfurt, para xestionar a nova moeda, e ese mesmo ano once países uníronse formalmente á unión monetaria; seguíronlles Grecia en 2001, Eslovenia en 2007, Malta e Chipre en 2008, Eslovaquia en 2009, Estonia en 2011, Letonia en 2014, Lituania en 2015, Croacia en 2023 e Bulgaria o 1 de xaneiro de 2026, o que elevou a vinte e un o número de países da chamada zona do euro.[7] O euro é ademais a moeda oficial de Andorra, Mónaco, San Marino e a Cidade do Vaticano, e circula de facto en Montenegro e Kosovo.[7] Os billetes, deseñados orixinalmente polo austríaco Robert Kalina, non amosan persoas nin monumentos reais, senón motivos arquitectónicos estilizados (arcos, pontes, portas e xanelas) como símbolo da unidade europea, e emítense en valores de 5 a 200 euros (o billete de 500 euros deixou de emitirse en 2019); as oito moedas van do céntimo aos dous euros, cunha cara común e un anverso propio de cada país emisor.[7]

Lista de divisas

[editar | editar a fonte]

Azerbaidján - Manat acerbaixano Afganistán - Afgani Albania - Lek Alemaña - Euro Alxeria - Dinar alxeriano Andorra - Euro Angola - Kwanza Antiga e Barbuda - Dólar do Caribe Oriental Arabia Saudita - Riyal Armenia - Dram Arxentina - Peso arxentino Australia - Dólar australiano Austria - Euro Bahamas - Dólar bahamés Bahrain - Dinar bahrainí Bangladesh - Taka Barbados - Dólar barbadés Bélxica - Euro Belize - Dólar belizense Benín - Franco CFA Belarús - Rublo belaruso Birmania - Kyat Bolivia - Boliviano Bosnia e Hercegovina - Marco convertible Botswana - Pula Brasil - Real Brunei - Dólar bruneiano Bulgaria - Euro[7] Burkina Faso - Franco CFA Burundi - Franco burundiano Bután - Ngultrum Cabo Verde - Escudo caboverdiano Camboxa - Riel Camerún - Franco CFA Canadá - Dólar canadense Kazakhstán - Tenge República Centroafricana - Franco CFA Chad - Franco CFA República Checa - Coroa checa Chile - Peso chileno China - Iuan Chipre - Euro Colombia - Peso colombiano Comores - Franco comoriano República do Congo - Franco CFA República Democrática do Congo - Franco congolés Corea do Norte - Won norcoreano Corea do Sur - Won surcoreano Costa do Marfil - Franco CFA Costa Rica - Colón costarriqueño Croacia - Euro Cuba - Peso cubano Djibuti - Franco djibutiano Dinamarca - Coroa dinamarquesa Dominica - Dólar do Caribe Oriental República Dominicana - Peso dominicano Ecuador - Dólar estadounidense Emiratos Árabes Unidos - Dirham dos Emiratos Árabes Unidos Eritrea - Nakfa Eslovaquia - Euro Eslovenia - Euro España - Euro Estados Unidos - Dólar estadounidense Estonia - Euro Eswatini - Lilangeni Etiopía - Birr Exipto - Libra exipcia Fiji - Dólar fixiano Filipinas - Peso filipino Finlandia - Euro Francia - Euro Gabón - Franco CFA Gambia - Dalasi Ghana - Novo cedi Granada - Dólar do Caribe Oriental Grecia - Euro Guatemala - Quetzal Güiana - Dólar güianés Guinea - Franco guineano Guinea-Bissau - Franco CFA Guinea Ecuatorial - Franco CFA Haití - Gourde Honduras - Lempira Hungría - Forint Iemen- Rial iemení India - Rupia india Indonesia - Rupiah Dosil López, Benxamín; Riveiro Costa, Xesús (2004). Galinova Editorial, ed. Dicionario de ortografía da lingua galega. ISBN 84-9737-040-6.  Irán - Rial iraniano Iraq - Dinar iraquí Irlanda - Euro Islandia - Coroa islandesa Israel - Novo shekel Italia - Euro Kenya - Xilin kenyano Kirguizistán - Som kirguiz Kiribati - Dólar australiano Kuwait - Dinar kuwaití Laos - Kip Lesotho - Loti Letonia - Euro Líbano - Libra libanesa Liberia - Dólar liberiano Libia - Dinar libio Liechtenstein - Franco suízo Lituania - Euro[7] Luxemburgo - Euro Macedonia do Norte - Denar Madagascar - Ariary Malaisia - Ringgit Malawi - Kwacha de Malawi Maldivas - Rufiyaa Malí - Franco CFA Malta - Euro Marrocos - Dirham marroquí Illas Marshall - Dólar estadounidense Mauricio - Rupia mauriciana Mauritania - Ouguiya México - Peso mexicano Micronesia - Dólar estadounidense Moldova - Leu moldovo Mónaco - Euro Mongolia - Tugrik Montenegro - Euro Mozambique - Metical Namibia - Dólar namibio Nauru - Dólar australiano Nepal - Rupia nepalesa Nicaragua - Córdoba Níxer - Franco CFA Nixeria - Naira Noruega - Coroa norueguesa Nova Zelandia - Dólar neozelandés Omán - Rial omaní Países Baixos - Euro Palau - Dólar estadounidense Panamá - Balboa Papúa-Nova Guinea - Kina Paquistán - Rupia paquistaní Paraguai - Guaraní Perú - Nuevo sol Polonia - Złoty Portugal - Euro Qatar - Rial qatarí Reino Unido - Libra esterlina Romanía - Leu romanés Ruanda - Franco ruandés Rusia - Rublo ruso Saint Kitts e Nevis - Dólar do Caribe Oriental Illas Salomón - Dólar das Illas Salomón O Salvador - Dólar estadounidense Samoa - Tala San Marino - Euro San Tomé e Príncipe - Dobra San Vicente e as Granadinas - Dólar do Caribe Oriental Santa Lucía - Dólar do Caribe Oriental Seychelles - Rupia seichelesa Senegal - Franco CFA Serbia - Dinar serbio Serra Leoa - Leone Singapur - Dólar singapuriano Siria - Libra siria Somalia - Xilin somalí Sri Lanka - Rupia srilankesa Sudán - Libra sudanesa Sudán do Sur - Libra sursudanesa Suecia - Coroa sueca Suíza - Franco suízo República Surafricana - Rand Suriname - Dólar surinamés Tailandia - Baht Tanzania - Xilin tanzano Tadjiikistán - Somoni Timor Leste - Dólar estadounidense Togo - Franco CFA Tonga - Pa'anga Trinidad e Tobago - Dólar de Trinidad e Tobago Tunisia - Dinar tunisiano Turkmenistán - Manat turcomán Turquía - Lira turca Tuvalu - Dólar australiano Ucraína - Hryvnia Uganda - Novo xilin ugandés Uruguai - Peso uruguaio Uzbekistán - Som uzbeko Vanuatu - Vatu Vaticano - Euro Venezuela - Bolívar venezolano Vietnam - Dong vietnamita Xamaica - Dólar xamaicano Xapón- Ien Xeorxia- Lari Xordania - Dinar xordano Zambia - Kwacha zambiano

Outros territorios

[editar | editar a fonte]

Abkhazia - Rublo ruso Akrotiri e Dhekelia - Euro Alderney - Libra esterlina, libra de Guernsey Anguila - Dólar do Caribe Oriental Artsakh - Dram Aruba- Florín de Aruba Illa de Ascensión- Libra esterlina Bermudas - Dólar bermudano Bonaire - Dólar estadounidense Illas Caimán - Dólar das Illas Caimán República Turca do Norte de Chipre - Lira turca Illas Cocos - Dólar australiano Illas Cook - Dólar das Illas Cook, dólar neozelandés Curaçao - Florín das Antillas Neerlandesas Illas Feroe - Coroa feroesa, coroa dinamarquesa Guam - Dólar estadounidense Guernsey - Libra de Guernsey, libra esterlina Hong Kong - Dólar de Hong Kong Illa de Jersey - Libra de Jersey Kosovo - Euro Macau - Pataca Illas Malvinas - Libra das Illas Malvinas Illa de Man - Libra manesa, libra esterlina Illas Marianas do Norte - Dólar estadounidense Illa Montserrat - Dólar do Caribe Oriental Niue - Dólar neozelandés Nova Caledonia - Franco CFP Osetia do Sur - Rublo ruso Palestina - Novo shekel, dinar xordano Illas Pitcairn - Dólar neozelandés Polinesia Francesa - Franco CFP Porto Rico - Dólar estadounidense Saba - Dólar estadounidense Sáhara Occidental - Dinar alxeriano, ouguiya, dirham marroquí, peseta saharauí Santo Eustaquio - Dólar estadounidense Santa Helena - Libra de Santa Helena Sint Maarten - Florín das Antillas Neerlandesas Somalilandia - Xilin somalí Taiwán - Novo dólar taiwanés Territorio Británico do Océano Índico - Dólar estadounidense Transnistria - Rublo transnistriano Tristan da Cunha - Libra de Santa Helena Illas Turcas e Caicos - Dólar estadounidense Illas Virxes Británicas - Dólar estadounidense Illas Virxes Estadounidenses - Dólar estadounidense Wallis e Futuna - Franco CFP Illas Xeorxia do Sur e Sandwich do Sur - Libra esterlina Xibraltar - Libra xibraltareña

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Friedman, Milton; Meltzer, Allan H. "Money". Encyclopaedia Britannica (en inglés). Consultado o 16 de novembro de 2026.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 de Bruin, Boudewijn; Herzog, Lisa; O'Neill, Martin; Sandberg, Joakim (10 de marzo de 2023). "Philosophy of Money and Finance". Stanford Encyclopedia of Philosophy (en inglés). Consultado o 16 de novembro de 2026.
  3. ↑ The Editors of Encyclopaedia Britannica. "Wampum". Encyclopaedia Britannica (en inglés). Consultado o 16 de novembro de 2026.
  4. 1 2 3 4 Allan, John; de Avila-Martel, Alamiro; Breen, Walter Henry. "Coin". Encyclopaedia Britannica (en inglés). Consultado o 16 de novembro de 2026.
  5. 1 2 The Editors of Encyclopaedia Britannica. "Gold standard". Encyclopaedia Britannica (en inglés). Consultado o 16 de novembro de 2026.
  6. ↑ The Editors of Encyclopaedia Britannica. "Bretton Woods Conference". Encyclopaedia Britannica (en inglés). Consultado o 16 de novembro de 2026.
  7. 1 2 3 4 5 6 The Editors of Encyclopaedia Britannica. "Euro". Encyclopaedia Britannica (en inglés). Consultado o 16 de novembro de 2026.

Véxase tamén

[editar | editar a fonte]

Bibliografía

[editar | editar a fonte]

Outros artigos

[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas

[editar | editar a fonte]