Forzas armadas
| Forzas armadas | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||
| |||||||||||
| |||||||||||
| Wikidata C:Commons | |||||||||||
As forzas armadas dun Estado son o conxunto de institucións oficiais e permanentes encargadas de aplicar as políticas de defensa nacional, así como a política exterior pola vía militar. Adoitan estar divididas nunha serie de ramas que agrupan os recursos militares do Estado en terra (exército de terra), mar (armada) e aire (forza aérea).
A organización das forzas armadas baséase na xerarquía e na disciplina. Polo xeral, as forzas armadas son exclusivamente militares, aínda que en certos países se considera parte delas un corpo de xendarmería. Algúns países posúen ademais forzas irregulares, coñecidas como grupos paramilitares.
O estudo do emprego das forzas armadas coñécese como ciencia militar. En termos xerais, implica a consideración de ataque e defensa en tres niveis: estratexia, arte operativo e táctica. Cada un destes niveis estuda o uso da forza para alcanzar uns determinados obxectivos.[1]
Alén da guerra, as forzas armadas poden empregarse noutras funcións autorizadas polo Estado, como a seguridade interna, o control de disturbios, os servizos de emerxencia e as operacións de rescate en catástrofes, así como en cerimonias oficiais e garda de honra.[1] As forzas armadas dun país poden funcionar como unha subcultura social diferenciada, con infraestruturas propias como vivendas, academias, hospitais militares, servizos xurídicos ou sistemas de loxística.
Historia
[editar | editar a fonte]

A profesión das armas é máis antiga que a historia escrita.[2] Algunhas imaxes da antigüidade clásica representan o poder e as fazañas dos líderes militares: a batalla de Kadesh de 1274 a. C., no reinado de Ramsés II, aparece en monumentos en baixorrelevo, e o primeiro emperador dunha China unificada, Qin Shi Huang, fixo construír o Exército de terracota para representar o seu poder militar.
Considérase con frecuencia a historia militar como a historia da guerra, pero non son a mesma. Mentres que a primeira se centra na historia das xentes e institucións que fan ou preveñen a guerra, a segunda focalízase na evolución dos conflitos bélicos en si, considerando aspectos como a tecnoloxía cambiante, os mandos e a influencia da xeografía.
A historia militar ten múltiples facetas. A principal é aprender dos logros e erros do pasado para facer a guerra máis eficaz no futuro. Outros aspectos importantes son o de crear un sentido de tradición militar, que se usa para producir unhas forzas armadas cohesionadas, e aprender a previr guerras dun xeito máis efectivo.
O coñecemento humano sobre a historia militar está baseado principalmente tanto nos rexistros coma na historia oral de conflitos militares, así como nos exércitos, armadas e, máis recentemente, forzas aéreas participantes.[3]
Un dos primeiros exércitos profesionais permanentes foi o exército romano, constituído na Antiga Roma. Ata entón, os exércitos eran inestables, formábanse para campañas particulares e non había militares profesionais, senón persoas recrutadas voluntariamente ou á forza, que eran retidas ou licenciadas ao final da campaña. Desa época vén o termo "castrense", do latín castrensis, "relativo ao campamento" (castra).
Organización
[editar | editar a fonte]As forzas armadas dun país divídense en ramas. Na maioría dos casos existen tres ramas dentro das forzas armadas: un exército de terra, unha mariña de guerra e unha forza aérea. En países pequenos ou con forzas armadas de escasa entidade esta división non existe, estando a totalidade dos recursos militares agrupados nunha única institución. Noutros casos existe algunha rama adicional a estas tres, ben pola importancia da súa función ou por tradición histórica, como a Infantaría de Mariña dos Estados Unidos ou as Tropas de Mísiles Estratéxicos de Rusia. Poden existir tamén ramas non estritamente militares, como os corpos policiais militarizados, por exemplo a Garda Civil española, a Xendarmería francesa ou os Carabinieri italianos.
En cada rama existen corpos que dividen os seus membros segundo a súa especialización. Así, atopamos corpos de infantaría, cabalaría, artillaría, enxeñaría militar, sanidade, loxística, intendencia ou música.
Cada rama divídese, ademais, en unidades organizativas menores. Por exemplo, o exército de terra divide os seus efectivos en divisións, brigadas, rexementos etc. Estas unidades poden incluír persoal dunha única especialidade ou ser unidades conxuntas, agrupando as diversas especialidades que precisan para levar a cabo a súa misión.
Ramos
[editar | editar a fonte]Exército de terra
[editar | editar a fonte]O exército de terra, ou simplemente exército, é o compoñente terrestre das forzas armadas dun Estado. A súa función principal é a defensa directa do territorio do Estado ao que serve, aínda que nalgúns casos tamén intervén no exterior do país.
O exército estrutúrase en distintas ramas denominadas "armas" se son combatentes (cada unha caracterízase polo tipo de arma empregada e pola maneira de combater) e "corpos" se teñen carácter loxístico, organizativo ou de apoio. Segundo os Estados, as armas e os corpos poden ter distintos nomes, pero sempre equivalentes aos seguintes: infantaría (lixeira, acoirazada, aerotransportada, de montaña etc.), cabalaría (lixeira, acoirazada, aérea etc.) e artillaría (lixeira, de campaña, acoirazada, antiaérea, de costa etc.).
Algúns corpos, como a infantaría de mariña, combinan elementos dos tres grandes ámbitos, mentres que outros, por razóns estratéxicas ou doutra índole, están fóra das tres grandes ramas e baixo control directo do ministerio de defensa ou da xefatura do Estado, como a defensa antiaérea da antiga URSS ou algunhas gardas reais ou presidenciais.
Armada
[editar | editar a fonte]- Artigo principal: Armada (mariña).
A armada, forza naval ou mariña de guerra é o servizo armado encargado da defensa dun país por mar. Para iso opera con destrutores, fragatas, corvetas, dragaminas, buques de asalto anfibio e, algunhas, con portaavións e submarinos. Ademais posúen unha aviación naval e unha forza de infantaría de mariña para operacións anfibias, xunto con medios de comunicacións e de adestramento e todo o seu persoal, tanto militar como civil.
Forza aérea
[editar | editar a fonte]- Artigo principal: Forza aérea.
Unha forza aérea, coñecida nalgúns países como exército do aire ou aeronáutica militar, é a rama das forzas armadas responsable da guerra aérea. Tipicamente, as forzas aéreas encárganse de obter o control do aire, levar a cabo misións de bombardeo estratéxico e proporcionar apoio ás forzas de superficie.
As forzas aéreas consisten normalmente nunha combinación de avións de caza, bombardeiros, avións de transporte, helicópteros e outras aeronaves. Algunhas son ademais responsables de operacións militares no espazo exterior e de mísiles balísticos intercontinentais, e moitas teñen o mando doutros recursos de defensa antiaérea, como a artillaría antiaérea, os mísiles superficie-aire ou as redes de alerta con mísiles antibalísticos.
Compoñente humano
[editar | editar a fonte]Malia a importancia crecente da tecnoloxía militar, a actividade militar depende antes de todo das persoas. En 2000, o Exército Británico declarou que "o home segue sendo a primeira arma da guerra".[4]
Segundo as circunstancias históricas e a contorna cultural e social, cada Estado organiza o compoñente humano das súas forzas armadas, e entre elas o exército, de diferente forma:
- Servizo militar obrigatorio
- Exército profesional
- Recrutamento mixto
- Milicia permanente
Na maioría dos Estados o exército componse a partir dos cidadáns alistados en base a un servizo militar obrigatorio de diferente duración; aínda así, na maioría dos Estados occidentais na actualidade a participación no exército é voluntaria. En moitos Estados onde vixía, o servizo militar obrigatorio podía ser substituído por un servizo civil por razóns de conciencia.
Os exércitos teñen unha estrutura xerárquica estrita, baseada en unidades militares baixo un mando. O mando supremo adoita ser a cabeza do Estado ou a persoa en quen delegue; a partir del, os mandos son responsables de unidades de entidade cada vez menor e con menor número de persoas.
Os militares profesionais fórmanse en diferentes academias militares; sae delas co grao de subtenente ou equivalente, no caso dunha academia de oficiais, ou de cabo no caso dunha academia de suboficiais. As academias navais xeralmente inclúen unha viaxe nun buque escola, e sae coa gradación de alférez de navío ou gardamariña.
Graos e roles
[editar | editar a fonte]A organización militar caracterízase por unha xerarquía de mando dividida en graos, agrupados normalmente, en orde descendente de autoridade, en oficiais (por exemplo, coronel), suboficiales (por exemplo, sarxento) e o persoal do grao máis baixo (por exemplo, soldado raso). Mentres os oficiais superiores toman as decisións estratéxicas, o persoal subordinado (soldados, mariños ou aviadores) é o encargado de executalas. Aínda que os nomes dos graos varían segundo a rama e o país, a xerarquía de graos é común a todas as forzas armadas estatais do mundo.
Ademais do seu grao, o persoal ocupa un dos moitos roles de especialidade, agrupados a miúdo segundo a natureza das súas tarefas nas operacións de combate: roles de combate (por exemplo, a infantaría), roles de apoio ao combate (por exemplo, os enxeñeiros militares) e roles de apoio ao servizo de combate (por exemplo, o apoio loxístico).
Recrutamento
[editar | editar a fonte]O persoal pode ser recrutado voluntariamente ou recrutado por chamada a filas, segundo o sistema escollido polo Estado. A maioría do persoal militar son homes; a proporción de mulleres varía internacionalmente: arredor do 3 % na India,[5] o 10 % no Reino Unido,[6] o 13 % en Suecia[7] e o 27 % en Suráfrica.[8] Aínda que dous terzos dos Estados só recrutan adultos, en 2017 uns 50 Estados aínda dependían parcialmente de menores de 18 anos (xeralmente de 16 ou 17) para prover as súas forzas armadas.[9]
Os recrutas que se alistan como oficiais tenden a ter mobilidade social ascendente,[10] mentres a maioría do persoal alistado ten unha procedencia infantil de relativa carencia socioeconómica.[11] Por exemplo, despois de que os Estados Unidos suspendesen o recrutamento obrigatorio en 1973, "o exército atraeu de maneira desproporcionada a homes afroamericanos, homes de estratos socioeconómicos máis baixos, homes que estiveran en programas de secundaria non académicos e homes cuxas cualificacións de secundaria tendían a ser baixas".[10] Con todo, un estudo de 2020 sobre a composición socioeconómica das forzas armadas estadounidenses suxire que o seu persoal está en paridade coa poboación civil, ou lixeiramente por riba, en indicadores como os ingresos parentais ou as capacidades cognitivas, e que os cambios tecnolóxicos, tácticos e doutrinais fixeron menos probable que os grupos máis desfavorecidos cumpran os requisitos do exército moderno.[12]
Obrigas
[editar | editar a fonte]As obrigas do emprego militar son numerosas. O servizo a tempo completo require normalmente un período mínimo de varios anos; entre dous e seis anos é o habitual nas forzas armadas de Australia, o Reino Unido ou os Estados Unidos, segundo o rol, a rama e o grao.[13] Algunhas forzas armadas permiten unha curta xanela de baixa voluntaria, normalmente durante o adestramento. Alternativamente, o emprego militar a tempo parcial, coñecido como servizo de reserva, permite ao recruta manter un emprego civil mentres se adestra con disciplina militar as fins de semana, podendo ser chamado a operacións para complementar o persoal a tempo completo.[14]
O dereito militar introduce delitos non recoñecidos polos tribunais civís, como a ausencia sen permiso, a deserción, os actos políticos, a simulación de enfermidade ou a desobediencia. As penas van dunha reprimenda sumaria a varios anos de prisión tras un consello de guerra. Certos dereitos quedan restrinxidos ou suspendidos, como a liberdade de asociación ou a liberdade de expresión cara aos medios.[15] O persoal militar dalgúns países ten dereito á obxección de conciencia se cre que unha orde é inmoral ou ilegal.
En tempos de paz, o persoal militar está xeralmente acuartelado en guarnicións ou outras instalacións permanentes, onde leva a cabo tarefas administrativas, actividades de adestramento e instrución, mantemento do equipamento e labores de recrutamento.
Adestramento
[editar | editar a fonte]O adestramento inicial condiciona os recrutas ás esixencias da vida militar, incluída a disposición a ferir e matar e a enfrontar o perigo mortal sen fuxir. É un proceso física e psicoloxicamente intensivo que resocializa os recrutas para a natureza singular das esixencias militares. Por exemplo:
- suprímese a individualidade (rapado da cabeza dos novos recrutas, entrega de uniformes, denegación de privacidade e prohibición de usar o nome de pila);[16][17]
- a rutina diaria está estritamente controlada (os recrutas deben facer as camas, lustrar as botas e apilar a roupa dunha maneira determinada, e os erros son castigados);[18][17]
- factores de estrés continuados esgotan a resistencia psicolóxica ás esixencias dos instructores (privación de sono, comida ou teito, berros, insultos e ordes humillantes);[19][17][18]
- os castigos frecuentes condicionan a conformidade co grupo e desalentan o mal rendemento;[17]
- o instructor de instrución, disciplinado, preséntase como modelo do soldado ideal.[20]
Intelixencia militar
[editar | editar a fonte]Unha necesidade básica das forzas armadas é identificar as posibles ameazas ás que se lles poida pedir que enfronten. Nesa tarefa participan mandos militares e, a miúdo, persoal civil, nun conxunto de organizacións, sistemas e procesos chamado intelixencia militar. As súas áreas de estudo poden incluír o contorno operativo, as forzas hostís, amigas e neutrais, a poboación civil dunha zona de operacións e outros ámbitos de interese.[21]
A dificultade no uso dos conceptos e métodos da intelixencia militar está na natureza secreta da información que procura e no carácter clandestino do traballo dos seus operadores. Unha parte importante do seu papel é a análise militar para avaliar a capacidade militar de posibles futuros agresores e elaborar modelos de combate que axuden a comparar forzas.
Orzamento
[editar | editar a fonte]
A economía da defensa é o conxunto de esforzos financeiros e monetarios para dotar e soster as forzas armadas e financiar as operacións militares, incluída a guerra. O proceso de asignación de recursos realízase determinando un orzamento militar, administrado por unha organización financeira no seo das forzas armadas; a adquisición de bens e servizos autorízase despois a provedores, tanto en tempos de paz como en zona de combate.
Segundo o Instituto Internacional de Estocolmo para a Investigación da Paz (SIPRI), o gasto militar mundial alcanzou en 2024 os 2 718 000 millóns de dólares, un crecemento do 9,4 % en termos reais respecto de 2023 e o maior aumento interanual desde polo menos o final da guerra fría. Os cinco maiores gastadores (os Estados Unidos, a China, Rusia, Alemaña e a India) concentraron o 60 % do total mundial, e a carga militar global (a porcentaxe do PIB dedicada ao gasto militar) situouse no 2,5 %.[22]
Doutrina e capacidade
[editar | editar a fonte]O desenvolvemento da capacidade militar, ás veces chamado a "forza" militar, é unha das actividades máis complexas que existen: require determinar as necesidades de capacidade estratéxica, operativa e táctica para contrarrestar as ameazas identificadas; as doutrinas segundo as cales se empregarán as capacidades adquiridas; os conceptos, métodos e sistemas para executalas; o deseño do equipamento; a estrutura de forzas que os empregará con maior eficacia; a instrución e o adestramento do persoal; e os sistemas de loxística que permitan o rendemento continuado en combate, incluídos os servizos de saúde e o mantemento do equipamento, ata a desmobilización posterior ao conflito.
O desenvolvemento da doutrina militar é quizais a máis importante destas actividades, porque determina como se empregan as forzas nos conflitos.[23] A autocomplacencia e a percepción inexacta das capacidades propias poden reducir a eficacia en combate.[24]
Ciencia militar
[editar | editar a fonte]
Como a maior parte dos conceptos, métodos e sistemas militares non existen nas aplicacións comerciais, boa parte do material é investigado, deseñado e desenvolvido por organizacións de ciencia militar dentro da estrutura das forzas armadas, de modo que os científicos militares interactúan con todas as armas e servizos e en todos os niveis da xerarquía.[1]
Aínda que inclúe a investigación da psicoloxía militar, en particular o estrés de combate e o seu efecto na moral das tropas, boa parte da actividade da ciencia militar dirixese á tecnoloxía da intelixencia militar, ás comunicacións e á mellora da capacidade militar mediante a investigación. O deseño, desenvolvemento e creación de prototipos de armas e de equipamento militar en xeral (desde redes mundiais de comunicacións e portaavións ata pintura e comida) é outra área na que se investe un grande esforzo.[25]
Loxística
[editar | editar a fonte]
Posuír capacidade militar non basta se non se pode despregar e empregar en operacións de combate. Para iso, a loxística militar encárgase da xestión e a planificación da cadea de subministración das forzas, os consumibles e o equipo capital das tropas.
Aínda que se ocupa sobre todo do transporte militar, con medios que van dos camións aos buques portacontedores que operan desde bases permanentes, inclúe tamén a creación de depósitos de subministración na retagarda da zona de combate e de puntos de subministración avanzados. Un dos seus papeis máis importantes é a subministración de municións, o seu almacenamento e a súa eliminación, así como a recuperación de vehículos e armas avariados, o mantemento e a reparación do equipamento no campo e, en tempos de paz, os programas de prolongación da vida útil do equipamento.[1]
Clasificación e tipos
[editar | editar a fonte]Segundo o grao de profesionalización dos membros que compoñen as forzas armadas, estas pódense dividir en tres tipos:
- Exército irregular: tamén chamado milicia. Trátase de cidadáns que habitualmente desempeñan outros oficios e que reciben instrución militar de forma ocasional. En caso de conflito bélico son mobilizados e levados ao combate. Este tipo de tropa, se ben era o habitual na antigüidade, actualmente emprégase como complemento de forzas máis preparadas.
- Exército profesional: o persoal das forzas armadas ten como profesión o servizo militar e, polo tanto, está en constante preparación para o combate. É o modelo máis habitual na actualidade.
- Exército de leva: é un caso intermedio entre os dous anteriores. Existe un corpo de oficiais e suboficiais profesionais e unha tropa formada por recrutas, que cumpren un período de servizo militar, e reservistas, que xa cumpriron dito servizo. A maior parte do persoal é temporal e ten outro oficio. Para o goberno é unha opción económica de manter unhas forzas armadas de gran tamaño.
Unidades
[editar | editar a fonte]O exército articúlase operativamente nunha estrutura xerárquica de unidades militares. Por exemplo, hai unidades como os rexementos que se agrupan en brigadas, e estas en divisións, e así sucesivamente. As unidades poden pertencer a unha arma, corpo ou servizo —hai unidades de infantaría, de artillaría ou de sanidade—, e tamén hai unidades que combinan varias armas.
Cada unidade, polo menos dunha certa envergadura (por exemplo, de rexemento arriba), ten emblema propio; xeralmente os membros da unidade levan este emblema na parte superior do brazo.
No combate
[editar | editar a fonte]A razón principal da existencia das forzas armadas é entrar en combate cando a política de defensa nacional o requira, e gañar. A forma de acadar a vitoria estudada pola maior parte das forzas armadas distingue tres niveis.
Vitoria estratéxica
[editar | editar a fonte]A estratexia militar é a xestión das forzas nas guerras e nas campañas por parte dun comandante en xefe, empregando grandes forzas, nacionais ou aliadas, ou os elementos que as compoñen: grupos de exércitos, flotas navais e grandes formacións aéreas. A estratexia militar é unha proxección a longo prazo da política dos belixerantes, cunha visión ampla das consecuencias, máis preocupada pola subministración da guerra e a planificación que pola xestión das forzas no campo de batalla. O alcance da planificación estratéxica pode abranger semanas, pero máis a miúdo meses ou mesmo anos.[23]
Vitoria operativa
[editar | editar a fonte]
A mobilidade operativa é, na guerra e na doutrina militar, o nivel de mando que coordina os detalles da táctica cos obxectivos xerais da estratexia; un sinónimo habitual é "arte operativa".
O nivel operativo está nunha escala maior que aquela na que importan a liña de visión e a hora do día, e menor que o estratéxico, onde entran en xogo a produción e a política. As formacións son de nivel operativo se poden levar a cabo operacións por si mesmas e son dabondo grandes para incidir no nivel estratéxico. Este concepto foi pioneiro no exército alemán antes e durante a segunda guerra mundial. Neste nivel, a planificación e a duración das actividades van dunha semana a un mes, e execútanas os exércitos de campaña e os corpos de exército, cos seus equivalentes navais e aéreos.[23]
Vitoria táctica
[editar | editar a fonte]A táctica militar ocúpase dos métodos para enfrontar e derrotar o inimigo no combate directo. Emprégase habitualmente por unidades en operacións de horas ou días, centrada nas tarefas e obxectivos específicos de escuadróns, compañías, batalións, rexementos, brigadas e divisións, e os seus equivalentes navais e aéreos.[23]
Unha das publicacións militares máis antigas é A arte da guerra, do filósofo chinés Sun Tzu. Escrito no século VI a. C., o libro, de trece capítulos, concibiuse como instrución militar e tivo unha enorme influencia na doutrina militar asiática e, desde finais do século XIX, na planificación militar europea e estadounidense.[26]
Os gregos clásicos e os romanos escribiron prolificamente sobre as campañas militares. Das obras romanas as máis coñecidas son os comentarios de Xulio César sobre a guerra das Galias e a guerra civil. Do período romano tardío proceden dúas obras maiores sobre táctica: a Taktiké theōría de Eliano o Táctico e o De re militari de Vehecio, que foi a base da táctica militar europea ata finais do século XVII. Quizais a súa máxima máis duradeira sexa Igitur qui desiderat pacem, praeparet bellum ("quen desexe a paz, prepare a guerra").
No seu libro Da guerra, o xeneral prusiano Carl von Clausewitz definiu a estratexia militar como "o emprego das batallas para acadar o fin da guerra",[27] e colocou os obxectivos políticos por riba dos militares, garantindo así o control civil sobre as forzas armadas: "a estratexia formula o plan da guerra e, con ese fin, enlaza a serie de actos que han de conducir á decisión final, é dicir, fai os plans das campañas e regula os combates que se han de librar en cada unha".[28]
O significado da táctica militar cambiou co tempo: desde o despregue de exércitos enteiros nos campos de batalla da antigüidade ata o uso moderno de emboscadas de pequenas unidades, acirramentos, bombardeos, asaltos frontais e tácticas de "ataca e foxe" propias das guerrillas. A guerra de trincheiras do século XIX e da primeira guerra mundial, como na batalla de Galípoli ou no Fronte Occidental, convertía a miúdo a batalla nun punto morto que só se rompía cunha gran perda de vidas, pois para atacar unha trincheira inimiga os soldados tiñan que cruzar correndo a "terra de ninguén" baixo fogo intenso.
Tecnoloxía
[editar | editar a fonte]
Como en calquera ocupación, desde a antigüidade os militares distinguíronse dos demais membros da sociedade polas súas ferramentas: as armas e o equipo militar empregados en combate. Cando o ser humano da Idade de Pedra empregou por primeira vez o sílex para a punta da lanza, foi o primeiro exemplo de aplicación da tecnoloxía para mellorar a arma. Desde entón, os avances das sociedades humanas e os das armas estiveron estreitamente ligados: as armas de pedra deron paso ás da Idade de Bronce e a Idade de Ferro, como as espadas e os escudos. Con cada cambio tecnolóxico produciuse un aumento tanxible da capacidade militar, por exemplo pola maior eficacia dun fío máis afiado para vencer a armadura ou pola mellora da densidade dos materiais.
Na guerra en terra, o primeiro avance significativo foi o desenvolvemento das armas a distancia, en particular a fonda e despois o arco e a frecha. O seguinte chegou coa doma do cabalo e o dominio da equitación, que creou a cabalaría e permitiu avances máis rápidos e unha mellor loxística. Posiblemente o avance máis significativo fose a roda, elemento básico do transporte, comezando polo carro e rematando nas máquinas de asedio. O arco fabricouse en versións cada vez maiores e potentes (arcos compostos, recurvos, longos e béstias) para aumentar o alcance e a penetración no blindaxe, especialmente útiles cando os xinetes protexidos por armaduras cada vez máis sofisticadas chegaron a dominar o campo de batalla. A forma máis avanzada foi a armadura completa de placas de aceiro, deseñada para permitir o movemento libre das articulacións, minimizando a perda de axilidade e maximizando a protección.[29]
Na China medieval inventouse a pólvora, cada vez máis empregada polos militares. O seu uso nos primeiros morteiros europeos, xunto coas versións avanzadas do arco longo e a béstia con puntas de frecha perforantes, puxo fin ao dominio do cabaleiro acoirazado. A pólvora deu lugar ao desenvolvemento do mosquete, que se podía empregar eficazmente con pouco adestramento. Co tempo, os sucesores dos mosquetes e os canóns, na forma de fusils e artillaría, converteríanse na tecnoloxía básica do campo de batalla.

Ao acelerarse os avances tecnolóxicos nas aplicacións civís, a guerra industrializouse. As recentemente inventadas metralladora e o fusil de repetición redefiniron a potencia de fogo no campo de batalla e explican en parte o elevado número de baixas da guerra civil estadounidense e o declive do combate corpo a corpo. O seguinte avance foi a conversión dos parques de artillaría dos canóns de avancarga aos de retrocarga, con tubos con retroceso que permitían un lume apuntado máis rápido. A introdución xeneralizada de pólvora sen fume a partir da década de 1880 mellorou notablemente os alcances da artillaría. O desenvolvemento da retrocarga tivo o maior efecto na guerra naval desde a Idade Media, alterando o modo de montar as armas nos buques de guerra. As tácticas navais abandonaron a dependencia das velas coa invención do motor de combustión interna, e outro avance naval foi o submarino e o torpedo.

Durante a primeira guerra mundial, a necesidade de romper o estancamento da guerra de trincheiras impulsou a creación ou o rápido desenvolvemento de moitas novas tecnoloxías, en particular o carro de combate. A aviación militar empregouse amplamente e os bombardeiros foron decisivos en moitas batallas da segunda guerra mundial, o período máis frenético de desenvolvemento armamentístico da historia. Nela producíronse avances significativos nas comunicacións militares (maior uso da radio), na intelixencia militar (o radar) e na medicina militar (a penicilina), mentres no aire apareceron por primeira vez o mísil guiado, o avión a reacción e o helicóptero. Quizais a tecnoloxía militar máis infame fose a creación das armas nucleares, aínda que os efectos exactos da súa radiación se descoñeceron ata comezos da década de 1950. O uso crecente de vehículos militares eliminou definitivamente a cabalaría da estrutura das forzas armadas.
Tras a segunda guerra mundial, co inicio da guerra fría, o desenvolvemento tecnolóxico constante de novas armas institucionalizouse, ao enzarzarse os participantes nunha carreira armamentística continua que chega ata a actualidade. Os carros de combate e outro equipamento pesado, como os vehículos blindados de combate, os avións militares e os buques, son característicos das forzas armadas organizadas.

Os avances tecnolóxicos máis significativos que influíron no combate foron os mísiles guiados, empregables por todas as ramas. Máis recentemente, a tecnoloxía da información e o seu uso na vixilancia, incluídos os sistemas de recoñecemento espaciais, desempeñan un papel crecente nas operacións militares, xunto co uso de sistemas robóticos en combate, como os vehículos aéreos de combate non tripulados e os vehículos terrestres non tripulados.
Prestouse ademais especial atención ao uso de combustibles renovables para os vehículos militares: a diferenza dos combustibles fósiles, poden producirse en calquera país, o que supón unha vantaxe estratéxica. O exército estadounidense comprometeuse a que o 50 % do seu consumo enerxético proveña de fontes alternativas.[30]
Na sociedade
[editar | editar a fonte]
Durante boa parte da historia militar, as forzas armadas consideráronse un instrumento ao servizo dos gobernantes das súas sociedades, ata hai pouco as coroas dos Estados. Nunha democracia ou noutro sistema político rexido polo interese público, son unha forza pública. A relación entre as forzas armadas e a sociedade á que serven é complicada e está en constante evolución, e o apoio da cidadanía varía segundo o país, o momento e o custo.[31][32]
Ás veces argúese que a acción militar se xustifica por unha causa humanitaria, como as operacións de auxilio en catástrofes ou a defensa de refuxiados. Un asunto difícil na relación entre as forzas armadas e a sociedade é o control e a transparencia: nalgúns países a información sobre operacións e orzamentos militares é limitada, pero a transparencia no sector é esencial para combater a corrupción, como mostrou o índice anticorrupción de defensa gobernamental publicado por Transparencia Internacional en 2013.[33]
As forzas armadas funcionan a miúdo como sociedades dentro da sociedade, con comunidades, economías, sistemas educativos e de saúde propios. E non se limitan aos Estados: moitas compañías militares privadas son contratadas por organizacións e particulares como seguridade ou escolta alí onde a policía ou as forzas armadas están ausentes ou non son de confianza.
O militarismo é a actitude social de considerar que a sociedade está mellor servida ou dirixida por conceptos encarnados na cultura, a doutrina, o sistema ou os líderes militares. O argumento militarista afirma que a poboación civil depende das necesidades e obxectivos das súas forzas armadas para a súa independencia continuada. Contrástase ás veces cos conceptos de poder nacional integral, poder brando e poder duro.
Leis e ética militar
[editar | editar a fonte]A maioría dos países teñen lexislación militar propia que regula a conduta na guerra e en tempos de paz. Un dos primeiros expoñentes foi Hugo Grotius, cuxo De iure belli ac pacis (1625) tivo un grande impacto no enfoque humanitario da guerra. A ética da guerra desenvolveuse desde 1945 para crear restricións ao trato militar de prisioneiros e civís, principalmente mediante os Convencións de Xenebra.[34] Protocolos internacionais restrinxen o uso, ou prohibiron directamente, algúns tipos de armas, en particular as armas de destrución masiva. Os convencios internacionais definen o que constitúe un crime de guerra e preveñen o seu enxuizamento, e cada país ten códigos de xustiza militar, como o Código Uniforme de Xustiza Militar dos Estados Unidos, que poden levar a un consello de guerra.
Países sen exército
[editar | editar a fonte]Por diferentes razóns, algúns países carecen de exército permanente e limítanse a ter unha forza de policía con armas lixeiras. Nalgúns casos a defensa queda en mans doutro Estado mediante tratados ou acordos.
- Andorra non ten exército permanente e conta con tratados polos que España e Francia lle prestan asistencia e protección defensiva; mantén un pequeno exército voluntario de función puramente cerimonial.[35]
- Costa Rica aboliu o exército polo artigo 12 da súa Constitución de 1949, tras a guerra civil; a súa Forza Pública, con capacidades militares limitadas, encárgase da seguridade interna.[36]
- Liechtenstein aboliu o seu exército permanente en 1868 por resultar demasiado custoso; mantén unha policía con funcións de seguridade interna e conta coa asistencia de Austria e Suíza.[37]
- Islandia non ten exército permanente desde 1869, aínda que é membro activo da OTAN. Un acordo de defensa cos Estados Unidos, que mantiveron forzas na base de Keflavík entre 1951 e 2006, garante a defensa do país sen tropas destinadas permanentemente nel.[38]
- Panamá aboliu o exército en 1990, decisión confirmada por unha reforma constitucional en 1994; as súas forzas públicas (Policía Nacional, Servizo Nacional de Fronteiras, Servizo Nacional Aeronaval e Servizo de Protección Institucional) conservan algunhas capacidades militares.[39]
Notas
[editar | editar a fonte]- 1 2 3 4 Jordan, David; Kiras, James D.; Lonsdale, David J.; Speller, Ian; Tuck, Christopher; Walton, C. Dale (2016). Understanding Modern Warfare (en inglés) (2.ª ed.). Cambridge University Press. p. 66. ISBN 978-1107134195.
- ↑ Mark, Joshua J.: "War in Ancient Times". World History Encyclopedia, 2 de setembro de 2009 (en inglés; arquivado do orixinal).
- ↑ Morillo, Stephen; Pavkovic, Michael F. (2006). What is Military History? (en inglés) (1 ed.). Cambridge: Polity Press. pp. 2, 6–7. ISBN 0-7456-3390-0.
- ↑ Exército Británico: "Soldiering: The military covenant". Ministerio de Defensa do Reino Unido, 2000 (en inglés).
- ↑ Gady, Franz-Stefan: "India's Military to Allow Women in Combat Roles". The Diplomat, 2016 (en inglés).
- ↑ "UK armed forces biannual diversity statistics: 2017". Goberno do Reino Unido, 2017 (en inglés).
- ↑ "Historik". Försvarsmakten (Forzas Armadas de Suecia) (en sueco).
- ↑ Engelbrecht, Leon: "Fact file: SANDF regular force levels by race & gender". defenceWeb, 29 de xuño de 2011 (en inglés).
- ↑ "Where are child soldiers?". Child Soldiers International, 2018 (en inglés; arquivado do orixinal).
- 1 2 Segal, David R. (1998). "The all-volunteer force in the 1970s". Social Science Quarterly (en inglés) 72 (2): 390–411.
- ↑ Brett, Rachel; Specht, Irma (2004). Young Soldiers: Why They Choose to Fight (en inglés). Lynne Rienner Publishers. ISBN 1-58826-261-8.
- ↑ Asoni, Andrea; Gilli, Andrea; Gilli, Mauro; Sanandaji, Tino (2020). "A mercenary army of the poor? Technological change and the demographic composition of the post-9/11 U.S. military". Journal of Strategic Studies (en inglés) 45 (4): 568–614. doi:10.1080/01402390.2019.1692660.
- ↑ Gee, David; Taylor, Rachel (2016). "Is it Counterproductive to Enlist Minors into the Army?". The RUSI Journal (en inglés) 161 (6): 36–48. doi:10.1080/03071847.2016.1265837.
- ↑ "The Army Terms of Service Regulations 2007". lexislación do Reino Unido, 2007 (en inglés).
- ↑ "Queen's Regulations for the Army (1975, con emendas)". Ministerio de Defensa do Reino Unido (en inglés).
- ↑ McGurk, Dennis; Cotting, Dave I.; Britt, Thomas W.; Adler, Amy B. (2006). "Joining the ranks: The role of indoctrination in transforming civilians to service members". Military life: The psychology of serving in peace and combat (en inglés) 2. Praeger Security International. pp. 13–31. ISBN 978-0-275-98302-4.
- 1 2 3 4 Hockey, John (1986). Squaddies: portrait of a subculture (en inglés). University of Exeter. ISBN 978-0-85989-248-3.
- 1 2 Bourne, Peter G. (1967). "Some Observations on the Psychosocial Phenomena Seen in Basic Training". Psychiatry (en inglés) 30 (2): 187–196. doi:10.1080/00332747.1967.11023507.
- ↑ Grossman, Dave (2009). On Killing: The Psychological Cost of Learning to Kill in War and Society (en inglés) (rev. ed.). Little, Brown and Co. ISBN 978-0-316-04093-8.
- ↑ Faris, John H. (1975). "The Impact of Basic Combat Training: The Role of the Drill Sergeant in the All-Volunteer Army". Armed Forces & Society (en inglés) 2 (1): 115–127. doi:10.1177/0095327X7500200108.
- ↑ "University Catalog 2011/2012". National Intelligence University, Estados Unidos (en inglés; arquivado do orixinal).
- ↑ "Unprecedented rise in global military expenditure as European and Middle East spending surges". SIPRI, 28 de abril de 2025 (en inglés).
- 1 2 3 4 Dupuy, Trevor N. (1990). Understanding war: History and Theory of combat (en inglés). Londres: Leo Cooper. p. 67.
- ↑ Milshtein, Dalit; Henik, Avishai; Ben-Zedeff, Eviathar H.; Milstein, Uri (2024). "Mind on the battlefield: what can cognitive science add to the military lessons-learned process?". Defence Studies (en inglés) 24 (2): 277–298. doi:10.1080/14702436.2024.2316138.
- ↑ "Ukraine Deploys Anti-Drone Jamming Guns to its Forces on the Donbas Frontline". Defense Express, 2024 (en inglés).
- ↑ Sun Tzu: The Art of War. Tradución de Lionel Giles, 1910; Project Gutenberg (en inglés).
- ↑ MacHenry, Robert (ed.): The New Encyclopædia Britannica. Encyclopaedia Britannica Inc., Chicago, 1993, p. 305 (en inglés).
- ↑ Clausewitz, Carl von: On War. Project Gutenberg (en inglés).
- ↑ Hill, Jens; Freiberg, Jonas (2015). "The suit of complete plate". The Medieval Fighting Man: Costume and Equipment 800–1500 (en inglés). Ramsbury: Crowood. ISBN 978-1-78500-010-2.
- ↑ Hooper, Craig: "Ray Mabus greening the military". NextNavy.com, 2012 (en inglés; arquivado do orixinal).
- ↑ Caverley, Jonathan D. (2014). Democratic Militarism: Voting, Wealth, and War (en inglés). Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-66737-2. doi:10.1017/CBO9781107551008.
- ↑ Qari, Salmai; Börger, Tobias; Lohse, Tim; Meyerhoff, Jürgen (2024). "The value of national defense: Assessing public preferences for defense policy options". European Journal of Political Economy (en inglés) 85. doi:10.1016/j.ejpoleco.2024.102595.
- ↑ Pyman, Mark: "Transparency is feasible". D+C Development and Cooperation, 5 de marzo de 2013 (en inglés).
- ↑ "The Geneva Conventions and their Commentaries". Comité Internacional da Cruz Vermella (en inglés).
- ↑ "Tratado de Bo Veciñanza, Amizade e Cooperación entre España, Francia e Andorra". Boletín Oficial del Estado, 1993 (en castelán).
- ↑ "Abolición del Ejército Arquivado 09 de setembro de 2011 en Wayback Machine.". El Espíritu del 48 (en castelán).
- ↑ "Background Note: Liechtenstein". Departamento de Estado dos Estados Unidos (en inglés).
- ↑ "Iceland Defense Force". GlobalSecurity.org (en inglés).
- ↑ "Panama". CIA, The World Factbook (en inglés; arquivado do orixinal).
Véxase tamén
[editar | editar a fonte]| Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Forzas armadas |
Outros artigos
[editar | editar a fonte]- Exército
- Mariña de guerra
- Forza aérea
- Forzas Armadas de España
- Historia militar