A Caniza
| A Caniza | |||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| Wikidata G:Commons C:Commons | |||||||||||||||||||
.png?lang=gl)
A Caniza é un concello da provincia de Pontevedra, pertencente á comarca da Paradanta. Segundo o IGE no 2020 tiña 5122 habitantes (6719 en 2003). O xentilicio é (véxase no Galizionario) canizán[1] ou canicense.[1]
Toponimia
[editar | editar a fonte]A Cañiza foi ata o ano 2026 un dos poucos topónimos castelanizados[2] de Galicia aínda vixente. Desta forma deriva o xentilicio (véxase no Galizionario) cañicense. O Consello da Xunta estableceu como oficial o topónimo "A Caniza" no Nomenclátor de Galicia, aprobado polo Decreto 27/2026, do 30 de marzo.[3]
O topónimo orixinal fai referencia ás primeiras construcións na zona: casetas[4] ou canastros feitas de canas entrelazadas e colmados (coñecidos na zona coma canizos ou canizas)[5] e ergueitas polos veciños de Valeixe.[6]
Poboación
[editar | editar a fonte]| Censo total (habitantes) | 5342 (2014) |
| Menores de 15 anos | 632 (11,83 %) |
| Entre 15 e 64 anos | 3159 (59,13 %) |
| Maiores de 65 anos | 1551 (29,03 %) |
| Evolución da poboación da Caniza Fontes: INE e IGE. | |||||||||||||||||||
| 1900 | 1930 | 1950 | 1981 | 2004 | 2009 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 |
| 7923 | 7655 | 8186 | 7810 | 6782 | 6583 | 6461 | 5511 | 5416 | 5342 | 5230 | 5234 | 5233 | 5173 | 5180 | 5122 | 5115 | |||
| (Os criterios de rexistro censual variaron entre 1900 e 2004, e os datos do INE e do IGE poden non coincidir.) | |||||||||||||||||||
Xeografía
[editar | editar a fonte]Limita ao norte cos concellos de Covelo e Melón (leste da provincia de Ourense), ao sur con Crecente, Arbo e As Neves, e ao oeste con Salvaterra de Miño, Mondariz e Covelo.
O seu relevo é accidentado, pois está situado entre unha zona de monte baixo da serra do Faro de Avión (situada ao nordeste) e o val do río Deva (ao sur). A maior altitude acádase no Alto da Cruz (1095 m).
A súa rede hidrográfica está formada polos ríos Uma (afluente do Tea), Ribadil e Deva (afluentes do Miño).
Climatoloxicamente está situada en transición entre o clima oceánico e o mediterráneo, segundo a zona.
Historia
[editar | editar a fonte]Na zona habitou a tribo dos oestrimnios, que foron expulsados polos celtas. Da cultura megalítica quedan diversos restos, como os complexos rupestres de Laxiña das Cruces, Coto da Regueira do Valiño e Casiñas dos Mouros, os complexos megalíticos con gravados de Tomada de Estremadoiro e Coto da Vella, e os complexos megalíticos de Guntín, Aráns, Casiñas dos Mouros e A Caniza.
Durante a Idade de Ferro o lugar estivo posiblemente habitado polos grovios. Daquela época quedan o castro de Grades, o castro de Monte Coto do Castro, o castro de Coto das Cavadas e o castro de Barreiros.
Logo da romanización as terras do concello foron enmarcadas no conventus Bracarensis. Na Idade Antiga, tralo I Concilio de Braga, as terras quedaron adscritas á diocese de Tui. O mosteiro da Franqueira posiblemente teña a súa orixe nunha ermida do século VI, da época de Martiño de Dumio.
No século IX, durante o reinado de Afonso II de Asturias, as terras do castelo de Sobroso, ao que pertencía o val de Achas, foron incluídas no reino de Galicia.
En 1056 Fernando I dá un privilexio do mosteiro da Franqueira, as súas terras e moradores ao abade Alvito e os monxes beneditinos. En 1147 Afonso VII outorga ao abade Odoario e aos monxes o dereito de coto. En 1293 a orde do Císter constrúe a igrexa de Santa María. Paio de Soutomaior, señor de Salvaterra, doou as terras dos cotos da Franqueira, O Cebreiro, Uma, Sendín e Pintelos, doazón que confirmaron Xoán I e Henrique III. O mosteiro desapareceu como tal en 1835, trala desamortización de Mendizábal.
A vila da Caniza aparece documentada por primeira vez en 1583. As primeiras edificacións foron canastros (que nesta zona reciben o nome de canizos) feitas polos veciños de Valeixe para atender os cultivos da zona. Logo de construírse a capela do Doce Nome de Xesús, en 1790 o bispo de Tui, Domingo Fernández Angulo, erixiu A Caniza como parroquia adxunta á de Valeixe, separándose definitivamente en 1815.
No ministerio de Defensa consérvase un bosquexo da vila en 1838 por Fernando de Castro
Na Caniza editáronse os periódicos Nueva Cañiza (1927-1933) e La Cañiza (1932-1934).
Símbolos
[editar | editar a fonte]O escudo heráldico oficial do concello da Caniza foi aprobado mediante decreto en 2007, e ten o seguinte brasonamento:
De prata, un carballo sobre terreiro de sinople, follado e froitado de nove landras de goles; bordura xadrezada de goles e prata.[7]
Ademais, na mesma data aprobouse tamén a bandeira do concello, pano de verde cunha franxa vertical de branco no terzo do centro e, nesta, un carballo de verde follado e froitado de nove landras de vermello.[8]
A Caniza na literatura popular
[editar | editar a fonte]- Batalláns xa chega / coa súa santiña, / e cara a Franqueira / connosco camiña.[9]
- Vinme triste en Ponteareas, / e da Cañiza a Melón, / mais cheguei a Ribadavia / e ensanchouse o corazón.
Galería de imaxes
[editar | editar a fonte]- Artigo principal: Galería de imaxes da Caniza.
Mosteiro de Santa María da Franqueira
Escribana de Torgo
Fonte de San Luís
Vista aérea.
Pazo.
Xamón, típico da Caniza.
Muíño tradicional.
Muíño.
Capela dos arredores.
.jpg)
Parroquias
[editar | editar a fonte]Lugares da Caniza
[editar | editar a fonte]Para unha lista completa de todos os lugares do concello da Caniza vexa: Lugares da Caniza.
Notas
[editar | editar a fonte]- 1 2 Costas González, Xosé-Henrique (2016). Os xentilicios de Galicia e dos outros territorios de lingua galega (PDF). Vigo: Universidade de Vigo. p. 44. ISBN 978-84-8158-706-7.
- ↑ "A Cañiza e Riveira". dubidasdogalego.wordpress.com. 26 de xaneiro de 2015. Consultado o 13 de xaneiro de 2021.
- ↑ "DECRETO 27/2026, do 30 de marzo, polo que se aproba o Nomenclátor de Galicia". Diario Oficial de Galicia. Consultado o 11 de abril de 2026.
- ↑ Navaza Blanco, Gonzalo (2006). Fitotoponimia galega (PDF). A Coruña: Fundación Barrié. p. 137. ISBN 84-95892-53-7.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para canizo.
- ↑ "Historia da vila na web do Concello" (en castelán). Consultado o 26 de agosto de 2016.
- ↑ DOG, ed. (24 de maio de 2007). "DECRETO 110/2007, do 24 de maio, polo que se aproba o escudo do Concello da Cañiza (Pontevedra).". Consultado o 9 de abril de 2014.
- ↑ DOG, ed. (24 de maio de 2007). "DECRETO 111/2007, do 24 de maio, polo que se aproba a bandeira do Concello da Cañiza (Pontevedra).". Consultado o 9 de abril de 2014.
- ↑ Santa Eulalia de Batalláns é parroquia das Neves lindeira coa da Franqueira, na Caniza. Vicente Risco: "Cultura espritual", en Historia de Galiza I, 1962 (reed. Akal 1979, 255-777, px. 393.
Véxase tamén
[editar | editar a fonte] |
Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: A Caniza  |
Bibliografía
[editar | editar a fonte]- Rodríguez Gómez, G. (coord.) (2002). A Cañiza. Pontevedra: Deputación de Pontevedra. ISBN 84-8457-123-8.
