<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>

<!-- EN-Revision: 7a75b854c8c52226d38397e7e8177e339fdb273f Maintainer: nilgun Status: ready -->

<!-- CREDITS: tpug, dirt, sezer -->

<chapter xml:id="language.exceptions" xmlns="http://docbook.org/ns/docbook">

<title>İstisnalar</title>

<para>

PHP diğer programlama dillerindekine benzer bir istisna modeline

sahiptir. Bir istisna oluşturulabilir (&throw;) ve yakalanabilir (&catch;).

Olası istisnaların yakalanabilmesi için, kod bir &try; bloğu içine

alınabilir. Her &try; bloğuna karşılık en az bir tane &catch; veya

&finally; bloğu olması gerekir.

</para>

<para>

Bir istisna oluşturulursa ve geçerli işlev bağlamında &catch; bloğu yoksa,

istisna, eşleşen bir &catch; bloğu bulana kadar çağrı yığıtını çağıran

işleve "kabarcıklandırır". Yol boyunca karşılaşılan tüm &finally; blokları

çalıştırılır. Eğer çağrı yığıtı, eşleşen bir &catch; bloğu bulamadan

küresel bağlama kadar boşalırsa ve bir küresel istisna işleyici de

atanmamışsa, ölümcül hata vererek sonlanır.

</para>

<para>

Oluşturulan nesne ya bir <interfacename>Throwable</interfacename> örneği

olmalıdır. Bunu sağlamayan bir nesne oluşturmaya çalışmak (&throw;)

ölümcül bir PHP hatasına yol açmaz.

</para>

<para>

PHP 8.0.0 ve sonrasında, &throw; sözcüğü bir ifade olup herhangi bir

ifadenin içinde kullanılabilir. Önceki sürümlerde bir deyimdi ve kendi

satırına sahip olması gerekiyordu.

</para>

<sect1 annotations="chunk:false" xml:id="language.exceptions.catch">

<title><literal>catch</literal></title>

<para>

Bir &catch; bloğu oluşturulan bir istisnaya nasıl yanıt verileceğini

tanımlar. Bir &catch; bloğu işleyebileceği bir veya daha fazla istisna

veya hata türünü ve isteğe bağlı olarak istisnanın atanacağı değişkeni

tanımlar. (PHP 8.0.0 öncesinde değişken gerekliydi.) İlk &catch; bloğu,

nesneyi işleyecek &throw; nesnesinin türüyle eşleşen bir hata veya

istisnayla karşılaştığında bunları engelleyecektir.

</para>

<para>

Farklı sınıflara ait istisnaları yakalamak için birden fazla &catch; bloğu

kullanılabilir. Normal çalışma sıradaki son &catch; bloğundan sonra devam

eder. Buradaki normal çalışma (&try; bloğu içinde hiçbir istisna

oluşmadığında) sıradaki tanımlanmış son &catch; bloğundan sora devam eder.

İstisnalar bir &catch; bloğu içerisinde oluşmuş olabileceği gibi yeniden

de oluşabilir (&throw;). Aksi takdirde, çalışma, tetiklenen &catch;

bloğundan sonra devam eder.

</para>

<para>

Bir istisna oluştuğunda, istisnanın oluştuğu yerden sonraki kodlar

çalıştırılmaz ve PHP oluşan istisna ile uyuşan ilk &catch;

bloğunu bulmaya çalışır. Bir istisnanın yakalanmaması durumunda,

<function>set_exception_handler</function> işlevi ile evvelce bir istisna

eylemcisi tanımlanmamışsa, PHP bir ölümcül hata durumu oluşturur ve bir

"<literal>Uncaught Exception ...</literal>" ("Yakalanmamış istisna ...")

iletisi çıktılar.

</para>

<para>

PHP 7.1.0 ve sonrasında, boru (<literal>|</literal>) karakteri kullanarak

bir &catch; bloğunda çok sayıda istisna belirtilebilir. Farklı sınıf

hiyerarşilerindeki farklı istisnalar aynı şekilde elde edildiğinde

kullanışlıdır.

</para>

<para>

PHP 8.0.0 ve sonrasında, değişken ismi yakalama istisnası için isteğe

bağlıdır. Belirtilmezse, &catch; bloğu çalışmaya yine de devam eder fakat

istisnayı oluşturacak nesneye erişemez.

</para>

</sect1>

<sect1 annotations="chunk:false" xml:id="language.exceptions.finally">

<title><literal>finally</literal></title>

<para>

&catch; bloklarının yerine veya sonrasında bir

&finally; bloğu da belirtilebilir. Bir istisnanın oluşmamışsa bile ve

normal çalışmaya dönülmeden önce &finally; bloğu içindeki kodlar daima

&try; ve &catch; bloklarından sonra çalıştırılır.

</para>

<para>

Dikkate değer tek etkileşim, &finally; bloğu ile &return; deyimi arasında

olur. &try; veya &catch; bloklarının içinde bir &return; deyimine

rastlansa bile &finally; bloğu çalışmasına devam edeceği gibi, &return;

deyimi de çalıştırılır fakat &finally; bloğu işini bitirdikten sonra sonuç

döndürülür. Ek olarak, &finally; bloğu da bir &return; içeriyorsa

&finally; bloğundaki değer döndürülür.

</para>

</sect1>

<sect1 annotations="chunk:false" xml:id="language.exceptions.exception-handler">

<title>Küresel istisna işleyici</title>

<para>

Eğer bir istisnanın küresel bağlama kadar kabarcıklanmasına izin verilirse,

atandığı takdirde bir küresel istisna işleyici tarafından yakalanabilir.

Başka bir blok çalıştırılmazsa bir &catch; bloğu yerine çağrılmak üzere bir

işlev <function>set_exception_handler</function> işlevi ile atanabilir.

Etkisi esasen, tüm programın, &catch; olarak bu işleve sahip bir &try;-

&catch; bloğu ile sarmalanmasıyla aynıdır.

</para>

</sect1>

<sect1 annotations="chunk:false" xml:id="language.exceptions.notes">

&reftitle.notes;

<note>

<para>

Yerleşik PHP işlevleri aslında <link linkend="ini.error-reporting">hata

raporlama</link> yapmakta, istisnaları sadece <link

linkend="language.oop5">nesne yönelimli</link> güncel eklentiler

kullanmaktadır. Bununla birlikte hatalar <link

linkend="class.errorexception">ErrorException</link> ile kolayca

istisnalara dönüştürülebilir. Bununla birlikte, bu teknik sadece ölümcül

hatalarda çalışır.

</para>

<example>

<title>- Hata raporlamayı istisnalara dönüştürme örneği</title>

<programlisting role="php">

<![CDATA[

<?php

function exceptions_error_handler($severity, $message, $filename, $lineno) {

throw new ErrorException($message, 0, $severity, $filename, $lineno);

}

set_error_handler('exceptions_error_handler');

?>

]]>

</programlisting>

</example>

</note>

<tip>

<para>

<link linkend="intro.spl">Standard PHP Kütüphanesi (SPL)</link> bol bol

yerleşik istisna içerir.

</para>

</tip>

</sect1>

<sect1 annotations="chunk:false" xml:id="language.exceptions.examples">

&reftitle.examples;

<example>

<title>- Bir İstisna Oluşturmak</title>

<programlisting role="php">

<![CDATA[

<?php

function inverse($x) {

if (!$x) {

throw new Exception('Sıfıra bölme.');

}

else return 1/$x;

}

try {

echo inverse(5) . "\n";

echo inverse(0) . "\n";

} catch (Exception $e) {

echo 'Yakalanan olağandışılık: ', $e->getMessage(), "\n";

}

// Çalışma sürer

echo 'Merhaba Dünya';

?>

]]>

</programlisting>

&example.outputs;

<screen>

<![CDATA[

0.2

Yakalanan olağandışılık: Sıfıra bölme.

Merhaba Dünya

]]>

</screen>

</example>

<example>

<title>- Bir &finally; bloğu ile istisnanın işleme sokulması</title>

<programlisting role="php">

<![CDATA[

<?php

function inverse($x) {

if (!$x) {

throw new Exception('Sıfıra bölme.');

}

return 1/$x;

}

try {

echo inverse(5) . "\n";

} catch (Exception $e) {

echo 'İstisna yakalandı: ', $e->getMessage(), "\n";

} finally {

echo "İlk finally bloğu.\n";

}

try {

echo inverse(0) . "\n";

} catch (Exception $e) {

echo 'İstisna yakalandı: ', $e->getMessage(), "\n";

} finally {

echo "İkinci finally bloğu.\n";

}

// İcra sürer

echo "Merhaba Dünya\n";

?>

]]>

</programlisting>

&example.outputs;

<screen>

<![CDATA[

0.2

İlk finally bloğu.

İstisna yakalandı: Sıfıra bölme..

İkinci finally bloğu.

Merhaba Dünya

]]>

</screen>

</example>

<example>

<title>- &finally; bloğu ile &return; arasındaki etkileşim örneği</title>

<programlisting role="php">

<![CDATA[

<?php

function test() {

try {

throw new Exception('foo');

} catch (Exception $e) {

return 'catch';

} finally {

return 'finally';

}

}

echo test();

?>

]]>

</programlisting>

&example.outputs;

<screen>

<![CDATA[

finally

]]>

</screen>

</example>

<example>

<title>- İç içe istisnalar</title>

<programlisting role="php">

<![CDATA[

<?php

class MyException extends Exception { }

class Test {

public function testing() {

try {

try {

throw new MyException('foo!');

} catch (MyException $e) {

/* yeniden yakala */

throw $e;

}

} catch (Exception $e) {

var_dump($e->getMessage());

}

}

}

$foo = new Test;

$foo->testing();

?>

]]>

</programlisting>

&example.outputs;

<screen>

<![CDATA[

string(4) "foo!"

]]>

</screen>

</example>

<example>

<title>Çoklu catch istisna eldesi</title>

<programlisting role="php">

<![CDATA[

<?php

class MyException extends Exception { }

class MyOtherException extends Exception { }

class Test {

public function testing() {

try {

throw new MyException();

} catch (MyException | MyOtherException $e) {

var_dump(get_class($e));

}

}

}

$foo = new Test;

$foo->testing();

?>

]]>

</programlisting>

&example.outputs;

<screen>

<![CDATA[

string(11) "MyException"

]]>

</screen>

</example>

<example>

<title>- Yakalama değişkeninin olmayışı</title>

<para>Sadece PHP 8.0.0 ve sonrası için geçerlidir.</para>

<programlisting role="php">

<![CDATA[

<?php

class Özelİstisna extends Exception {}

function test() {

throw new Özelİstisna('Oopsie');

}

try {

test();

} catch (Özelİstisna) {

print "Bir Özelİstisna oluştu, fakat ayrıntılar önemsiz.";

}

?>

]]>

</programlisting>

</example>

<example>

<title>- Bir ifade olarak throw</title>

<para>Sadece PHP 8.0.0 ve sonrası için geçerlidir.</para>

<programlisting role="php">

<![CDATA[

<?php

function test() {

do_something_risky() or throw new Exception('Çalışmadı...');

}

try {

test();

} catch (Exception $e) {

print $e->getMessage();

}

?>

]]>

</programlisting>

</example>

</sect1>

<sect1 xml:id="language.exceptions.extending">

<title>İstisnaları Genişletmek</title>

<para>

Yerleşik <classname>Exception</classname> sınıfını genişleten kullanıcı

tanımlı bir istisna sınıfı tanımlanabilir. Aşağıdaki üyeler ve

özellikler, yerleşik <classname>Exception</classname> sınıfından

türetilen alt sınıf içerisinde nelerin erişilebilir olduğunu

göstermektedir.

</para>

<example>

<title>- Yerleşik <classname>Exception</classname> sınıfı</title>

<programlisting role="php">

<![CDATA[

<?php

class Exception implements Throwable

{

protected $message = 'Bilinmeyen istisna'; // istisna iletisi

private $string; // __toString önbelleği

protected $code = 0; // kullanıcı tanımlı istisna kodu

protected $file; // istisnanın kaynak dosyası

protected $line; // istisnanın kaynak dosyasındaki satırı

private $trace; // geriye doğru hata izleme

private $previous; // istisnalar iç içe ise önceki istisna

public function __construct($message = '', $code = 0,

Throwable $previous = null);

final private function __clone(); // İstisna kopyalamayı engeller

final public function getMessage(); // istisna iletisi

final public function getCode(); // istisnanın kodu

final public function getFile(); // kaynak dosya

final public function getLine(); // kaynak dosya satırı

final public function getTrace(); // backtrace() dizisi

final public function getTraceAsString(); // biçemli hata izleme dizgesi

final public function getPrevious(); // önceki istisna

// Geçersiz kılınabilir //

public function __toString(); // görüntüleme için biçemlenmiş dizge

}

?>

]]>

</programlisting>

</example>

<para>

Bir sınıf yerleşik <classname>Exception</classname> sınıfını genişletiyor

ve <link linkend="language.oop5.decon">nesne kurucuyu</link> yeniden

tanımlıyorsa, mevcut tüm verinin düzgün biçimde atandığından emin olmak

için <link linkend="language.oop5.paamayim-nekudotayim"

>parent::__construct()</link> işlevinin de çağrılması hararetle önerilir.

Nesne bir karakter dizisi olarak sunulduğunda özelleştirilmiş bir çıktı

sağlayabilmek için <link linkend="language.oop5.magic"

>__toString()</link> yöntemi geçersiz kılınabilir.

</para>

<note>

<para>

İstisnaların kopyaları yapılamaz. Bir istisnanın <link

linkend="language.oop5.cloning">kopyasını</link> yapmaya çalışmak ölümcül

hatayla (<literal>E_FATAL</literal> seviyesinden bir hata) ile sonuçlanır.

</para>

</note>

<example>

<title>- <classname>Exception</classname> sınıfının genişletilmesi</title>

<programlisting role="php">

<![CDATA[

<?php

/**

* Özelleştirilmiş bir istisna sınıfı tanımlayalım

*/

class MyException extends Exception

{

// İstisnayı yeniden tanımlayalım, böylece ileti seçimlik olmaktan çıkar

public function __construct($message, $code = 0,

Throwable $previous = null) {

// biraz kod

// her şeyin düzgün atandığından emin olalım

parent::__construct($message, $code, $previous);

}

// nesnenin özelleştirilmiş karakter dizisi gösterimi

public function __toString() {

return __CLASS__ . ": [{$this->code}]: {$this->message}\n";

}

public function customFunction() {

echo "Bu türdeki istisnalar için özelleştirilmiş işlev\n";

}

}

/**

* İstisnayı denemek için bir sınıf oluşturalım

*/

class TestException

{

public $var;

const THROW_NONE = 0;

const THROW_CUSTOM = 1;

const THROW_DEFAULT = 2;

function __construct($avalue = self::THROW_NONE) {

switch ($avalue) {

case self::THROW_CUSTOM:

// özelleştirilmiş istisna oluştur

throw new MyException('1 geçersiz bir bağımsız değişkendir', 5);

break;

case self::THROW_DEFAULT:

// öntanımlı olarak bir oluşturulur.

throw new Exception('2 geçerli bir bağımsız değişken değildir', 6);

break;

default:

// İstisna yok; nesne oluşturulacak.

$this->var = $avalue;

break;

}

}

}

// Örnek 1

try {

$o = new TestException(TestException::THROW_CUSTOM);

} catch (MyException $e) { // Yakalanacaktır

echo "Benim istisnam yakalandı\n", $e;

$e->customFunction();

} catch (Exception $e) { // Bu atlanır

echo "Öntanımlı istisna yakalandı\n", $e;

}

// Çalışmaya devam et

var_dump($o); // Null

echo "\n\n";

// Örnek 2

try {

$o = new TestException(TestException::THROW_DEFAULT);

} catch (MyException $e) { // Bu tür ile uyuşmuyor

echo "Benim istisnam yakalandı\n", $e;

$e->customFunction();

} catch (Exception $e) { // Bu yakalanacaktır

echo "Öntanımlı istisna yakalandı\n", $e;

}

// Çalışmaya devam et

var_dump($o); // Null

echo "\n\n";

// Örnek 3

try {

$o = new TestException(TestException::THROW_CUSTOM);

} catch (Exception $e) { // Yakalanacaktır

echo "Öntanımlı İstisna yakalandı\n", $e;

}

// Çalışmaya devam et

var_dump($o); // Null

echo "\n\n";

// Örnek 4

try {

$o = new TestException();

} catch (Exception $e) { // Bu atlandır; istisna yok

echo "Öntanımlı İstisna yakalandı\n", $e;

}

// Çalışmaya devam et

var_dump($o); // TestException

echo "\n\n";

?>

]]>

</programlisting>

</example>

</sect1>

</chapter>

<!-- Keep this comment at the end of the file

Local variables:

mode: sgml

sgml-omittag:t

sgml-shorttag:t

sgml-minimize-attributes:nil

sgml-always-quote-attributes:t

sgml-indent-step:1

sgml-indent-data:t

indent-tabs-mode:nil

sgml-parent-document:nil

sgml-default-dtd-file:"~/.phpdoc/manual.ced"

sgml-exposed-tags:nil

sgml-local-catalogs:nil

sgml-local-ecat-files:nil

End:

vim600: syn=xml fen fdm=syntax fdl=2 si

vim: et tw=78 syn=sgml

vi: ts=1 sw=1

-->