Springe nei ynhâld

Slowakije

Ut Wikipedy
Slovenská Republika
Flagge fan Slowakije Wapen fan Slowakije
Flagge Wapen
Lokaasje fan Slowakije
Offisjele taal Slowaaksk
Haadstêd Bratislava
Steatsfoarm Republyk
Gebiet
% wetter
48.845 km²
0­%
Ynwenners (2010) 5.429.763
Munt Euro (EUR)
Tiidsône UTC +1
Nasjonale feestdei 1 septimber
Lânkoade SVK
Ynternet .sk
Tillefoan 421

Slowakije (Slowaaksk: Slovensko), offisjeel de Slowaakske Republyk (Slowaaksk: Slovenská republika), is in lân yn Sintraal-Jeropa.[1] It lân grinzet yn it westen oan Tsjechje, yn it noarden oan Poalen, yn it easten oan Oekraïne, yn it suden oan Hongarije en yn it súdwesten oan Eastenryk.[2] De haadstêd is Bratislava, wat ek yn de Slowaakske grûnwet fêstlein is.[3] It Slowaaksk is de offisjele taal fan it lân.[3]

De moderne, ûnôfhinklike Slowaakske Republyk ûntstie op 1 jannewaris 1993, doe't Tsjechoslowakije opdield waard yn de Tsjechyske Republyk en de Slowaakske Republyk.[4] Slowakije waard yn 2004 lid fan sawol de Jeropeeske Uny as de NATO.[1][5] Sûnt 2007 makket it diel út fan it Schengengebiet en sûnt 2009 is de euro de muntienheid.[1]

Slowakije wurdt begrinzge troch:

Gerlachovský štít (2655 m)

Slowakije is fan west nei east likernôch 410 km en fan noard nei súd tusken de 100 en 190 km. De Gerlachovský štít 2.655 m is it heechste punt fan Slowakije en leit yn it Tatraberchtme.

It lân bestiet foar it grutste part út berchgebieten, dy't allegearre diel útmeitsje fan de Beskiden en de Karpaten. Allinnich it súdwestlike part en yn it uterste súdeasten binne leechlizzend gebieten, dy't by de Pannonyske flakte hearre.

De berchgebieten kinne rûchwei yn twa kloften ferdield wurde; ten noarden fan de fallei fan de rivieren de Váh en de Hornád, en it gebiet súdlik dêrfan. Yn it noarden lizze fan west nei east; de Lytse Karpaten (op de grins mei Tsjechje), (diels) de Lytse Fatra, de Tatra (op de grins mei Poalen), dy't wer ûnderferdield wurdt yn Westlike, Hege, en de Belianske Tatra. Súdlik fan de fallei lizze (diels) de Grutte Fatra, Lege Tatra en het Slowaaksk Ertsberchtme. Yn protte berchgebieten binne ek populêre wintersportgebieten, fral yn de Hege Tatra. Yn dat berchtme leit ek de heechste berch fan Slowakije; de Gerlachovský štít (2.655 meter) en de Kriváň.

De wichtichste rivieren binne de Donau, de Lytse Donau, de Váh, de Hron en de Hornád, en ek de boarnerivieren fan de Bodroch yn it súdeasten.

Midsiuwen en it Hongaarske tiidrek

[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Yn de njoggende iuw makken dielen fan it gebiet fan it hjoeddeiske Slowakije diel út fan it politike ferbân dat bekendstiet as Grut-Moraavje.[6] De Slowaakske offisjele histoarjeside datearret de foarming fan Grut-Moraavje yn 833.[6]

Nei de Midsiuwen ûntjoech de skiednis fan de gebieten dy't letter Slowakije foarmje soene, har foar in grut part binnen it Keninkryk Hongarije.[7] Dy politike ferbining bleau yn ferskillende foarmen bestean oant it útinoar fallen fan Eastenryk-Hongarije oan 'e ein fan de Earste Wrâldoarloch.[7]

Tsjechoslowakije

[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Yn 1918 waard Slowakije ûnderdiel fan de nij foarme steat Tsjechoslowakije.[8] De Tsjechyske en Slowaakske gebieten makken fan 1918 oant 1939 diel út fan deselde steat en nei de Twadde Wrâldoarloch op 'e nij fan 1945 oant 1992.[8]

Yn maart 1939 kaam der in ein oan de earste perioade fan Tsjechoslowakije.[8] Op 14 maart 1939 waard in selsstannige Slowaakske steat útroppen.[8] Yn akademyske literatuer wurdt dy steat as formeel ûnôfhinklik beskreaun, wylst it Slowaakske Ministearje fan Bûtenlânske Saken derop wiist dat it bûtenlânske en ekonomyske belied ûnderhearrich wie oan de belangen fan nazy-Dútslân.[8][9]

Jozef Tiso waard yn 1939 presidint fan de Slowaakske steat.[9] Under it rezjym waarden yn de Twadde Wrâldoarloch troch Slowaakske en Dútske autoriteiten mear as 70.000 Joaden út Slowakije deportearre.[10] Mear as 60.000 fan de deportearre Slowaakske Joaden waarden fermoarde.[10]

Monumint foar de Slowaakske Nasjonale Opstân

Op 29 augustus 1944 begûn de Slowaakske Nasjonale Opstân.[11] De opstân wie rjochte tsjin it Tiso-rezjym en de Dútske oerhearsking en hie as doel Slowakije by de Alliearden oan te sluten.[11]

Nei de ein fan de Twadde Wrâldoarloch waard Tsjechoslowakije weroprjochte.[8] Nei de kommunistyske machtsgreep fan febrewaris 1948 kaam it lân ûnder kommunistysk bewâld.[12]

Yn 1989 makke de Fluwielen Revolúsje in ein oan it kommunistyske bewâld yn Tsjechoslowakije.[6] Dêrnei ûntstie wer in pluralistysk-demokratysk steatsbestel.[6]

Unôfhinklik Slowakije

[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Oan 'e ein fan 1992 waard besletten om Tsjechoslowakije freedsum op te dielen.[13] Op 1 jannewaris 1993 waarden de Tsjechyske Republyk en de Slowaakske Republyk twa selsstannige steaten.[13]

De nije Slowaakske Republyk waard op 19 jannewaris 1993 lid fan de Feriene Naasjes.[6] Op 29 maart 2004 waard Slowakije tagelyk mei Bulgarije, Estlân, Letlân, Litouwen, Roemeenje en Sloveenje lid fan de NATO.[5] Op 1 maaie fan datselde jier waard it lân lid fan de Jeropeeske Uny.[1]

Op 21 desimber 2007 waard Slowakije ûnderdiel fan it Schengengebiet.[1] Op 1 jannewaris 2009 fierde it lân de euro yn.[1]

Op 30 juny 2026 hie Slowakije neffens it Slowaakske statistykburo 5.403.009 ynwenners.[14] Oan 'e ein fan 2025 telde it lân 5.409.407 ynwenners.[15] Neffens it statistykburo wie de befolking yn 2025 foar it fyfde jier efterinoar krompen; de omslach fan groei nei krimp begûn yn 2021.[15]

By de folkstelling fan 2021 waarden 5.449.270 permaninte ynwenners registrearre.[16] Fan harren joech 83,82% de Slowaakske nasjonaliteit as earste nasjonaliteit op.[16] De Hongaarske nasjonaliteit waard troch 7,75% as earste nasjonaliteit opjûn en de Roma-nasjonaliteit troch 1,23%.[16]

By de folkstelling fan 2021 koene ynwenners foar it earst ek in twadde nasjonaliteit opjaan.[17] Yn totaal makken 306.200 minsken, 5,6% fan de permaninte befolking, fan dy mooglikheid gebrûk.[17] By ûnder oare Roma en Roetenen wie it tal minsken dat de oanbelangjende nasjonaliteit as twadde nasjonaliteit opjoech grutter as it tal dat dy as earste nasjonaliteit opjoech.[17]

Neffens deselde folkstelling joech 55,8% fan de befolking oan ta de Roomsk-Katolike Tsjerke te hearren.[18] Fierders joech 5,3% in evangelysk-lutherske en 4,0% in Gryksk-katolike leauwensoertsjûging op.[18] Fan de befolking joech 23,8% oan gjin religieuze leauwensoertsjûging te hawwen.[18]

Ynternasjonale posysje

[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Slowakije is sûnt 1993 lid fan de Feriene Naasjes.[6] Sûnt 2004 is it lid fan de Jeropeeske Uny en de NATO.[1][5] It lân makket sûnt 2007 diel út fan it Schengengebiet en sûnt 2009 fan de eurozone.[1]

Neffens de Wrâldbank bedroech it nominale bruto binnenlânsk produkt fan Slowakije yn 2025 likernôch 154,5 miljard Amerikaanske dollar.[19] It bruto binnenlânsk produkt de ynwenner bedroech dat jier neffens deselde boarne sa'n 28.544 dollar.[19] De reële ekonomyske groei bedroech yn 2025 0,8%.[19]

Ek it Ynternasjonaal Monetêr Fûns berekkene foar 2025 in reële ekonomyske groei fan 0,8%, tsjin 1,9% yn 2024.[20]

De yndustry spilet in wichtige rol yn de Slowaakske ekonomy, mei benammen in grut oandiel foar de auto-yndustry.[21] Neffens de OECD wiene de auto-yndustry en de dêrmei ferbûne bedriuwen om 2025 hinne goed foar likernôch 10% fan de totale tafoege wearde fan de Slowaakske ekonomy.[21]

Keppeling om utens

[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
Boarnen, noaten en/as referinsjes:
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 European Union, Slovakia – EU country.
  2. ↑ Slovakia.travel, Facts.
  3. 1 2 National Council of the Slovak Republic, Constitution of the Slovak Republic.
  4. ↑ Ministry of Foreign and European Affairs of the Slovak Republic, ynformaasje oer de Slowaakske steatsskiednis.
  5. 1 2 3 NATO, Seven new members join NATO, 29 maart 2004.
  6. 1 2 3 4 5 6 Slovakia.travel, History.
  7. 1 2 Cambridge University Press, akademyske publikaasje oer de skiednis fan Slowakije.
  8. 1 2 3 4 5 6 Cambridge University Press, Czechia and Slovakia.
  9. 1 2 Ministry of Foreign and European Affairs of the Slovak Republic, publikaasje oer de Slowaakske Nasjonale Opstân.
  10. 1 2 United States Holocaust Memorial Museum, The Holocaust in Slovakia.
  11. 1 2 United States Holocaust Memorial Museum, 1944: Key Dates.
  12. ↑ Ministry of Foreign and European Affairs of the Slovak Republic, publikaasje oer Slowakije en syn skiednis.
  13. 1 2 Ministry of Foreign and European Affairs of the Slovak Republic, publikaasje oer de Slowaakske skiednis.
  14. ↑ Statistical Office of the Slovak Republic, befolkingssifers foar 30 juny 2026.
  15. 1 2 Statistical Office of the Slovak Republic, befolkingsûntwikkeling yn 2025.
  16. 1 2 3 SODB 2021, Štruktúra obyvateľstva podľa národnosti.
  17. 1 2 3 SODB 2021, gegevens oer nasjonaliteit en twadde nasjonaliteit.
  18. 1 2 3 Statistical Office of the Slovak Republic, resultaten fan de folkstelling fan 2021 oer religy.
  19. 1 2 3 World Bank, Slovak Republic.
  20. ↑ International Monetary Fund, IMF Executive Board Concludes 2026 Article IV Consultation with Slovak Republic, 25 maart 2026.
  21. 1 2 OECD, OECD Economic Outlook: Slovak Republic, 2025.
Jeropeeske Uny
Lidsteaten:
Belgje • Bulgarije • Denemark • Dútslân • Eastenryk • Estlân • Finlân • Frankryk • Grikelân • Hongarije • Ierlân • Itaalje • Kroaasje • Letlân • Litouwen • Lúksemboarch • Malta • Nederlân • Poalen • Portegal • Roemeenje • Syprus • Sloveenje • Slowakije • Spanje • Sweden • Tsjechje
Ultraperifeare regio's:
Frankryk: Frânsk-Guyana • Gûadelûp • Majot • Martinyk • Reünion • Sint-Marten
Portegal: Azoaren • Madeara
Spanje: Kanaryske Eilannen
Kandidaat-lidsteaten:
Albaanje • Bosnje • Georgje • Moldaavje • Montenegro • Noard-Masedoanje • Oekraïne • Servje • Turkije
· · Berjocht bewurkje