I.P.E.I.M A.
U: 2024-2025
MP1
Corrigé du DS2 algèbre
Exercice
1) Soit z = a + ib; z 0 = a0 + ib0 2 Z[i]:
0
z + z0 = a
|+{z a} + i(b + b0 ) 2 Z[i] et z z0 =
| {z }
2Z 2Z
0 0 0 0
| {z bb} + +i(ab
aa + ba ) 2 Z[i]:Alors, + et sont deux lci sur Z[i]:
| {z }
2Z 2Z
+ et sont associatives et commutatives ( lois usuelles )
0 2 Z[i] est l’élément neutre pour la loi +
Tout z = a + ib 2 Z[i] est symétrisable avec z= a ib:
Donc, (Z[i]; +) est un groupe abélien.
1 2 Z[i] est l’élément neutre pour la loi
la loi est distributive à droite et à gauche par rapport à + (lois usuelles) :
En conclusion (Z[i]; +; ) est un anneau commutatif.
2) N (uv) = juvj2 = juj2 :jvj2 = N (u) :N (v) :
3) On reamrque que 8u 2 Z[i]; N (u) 2 N:
" =) " Si u est inversible alors, 9v 2 Z[i] tel que uv = 1:
1 = N (uv) = N (u) N (v) ; alors N (u) j1 donc N (u) = 1
" (= " 1 = N (u) = u:u avec u 2 Z[i] alors u est inversible.
4) Soit z = x + iy 2 Z[i]
z est inversibel () 1 = N (z) = x2 +y 2 () x2 ; y 2 2 f(0; 1) ; (1; 0)g ()
z 2 f 1; ig :En conculsion U (Z[i]) = f 1; ig :
Problème
Partie I
1)a) f p 1
6= 0L(E) alors, 9x0 2 E tel que f p 1
(x0 ) 6= 0:
b) Soient 0 ; :::; p 1 2 | tels que:
2 p 1
0 x0 + 1f (x0 ) + 2f (x0 ) + ::: + p 1f (x0 ) = 0 ( ) :
1
p p+1
En appliquant f p 1
à ( ) on obtient: 0f
p 1
(x0 )+ 1f (x )+ 2f (x )+
| {z 0} | {z 0}
0 0
2p 2 p 1
:::+ p 1f (x ) = 0: alors, 0f (x0 ) = 0 et donc = 0 car f p 1
(x0 ) 6= 0
| {z 0} 0
0
2 p 1
( ) devient 1f (x0 )+ 2f (x0 )+:::+ p 1f (x0 ) = 0 . En appliquant
fp 2
on btient: 1f
p 1
(x0 ) + 2f
p
(x0 ) + ::: + p 1f
2p 3
(x0 ) = 0 ce qui
p 1
donne: 1f (x0 ) = 0; donc 1 = 0:
Par itération on arrive à 0 = 1 = 2 = ::: = p 1 = 0 ce qui prouve
que B est une famille libre.
c) B est une famille libre et E est de dimesnion …nie alors
card (B) dim E; c-à-d: p n:
fn = fp fn p
= 0L(E) f n p
= 0L(E) :
2) B est libre avec card (B) = n = dim E alors B est une base de E:
3)a) Par récurrence sur k 2 N
g 0 f = idE f = f idE = f g 0 ; don le résultat est vrai pour k = 0
Soit k 2 N: On suppose que g k f =f gk :
g k+1 f = g k g f = gk f g=f gk g=f g k+1 :
b) B = x0 ; f (x0 ) ; :::f n 1
(x0 ) est une base de E et g (x0 ) 2 E alors
n 1
X
n
9! (a0 ; :::; an 1 ) 2 | tel que g (x0 ) = ak f k (x0 ) :
n 1
k=0 ! n 1
X X
k k k i
c) g f (x0 ) = f (g (x0 )) = f ai f (x0 ) = f k ai f i (x0 ) =
i=0 i=0
n 1
X n 1
X
ai f k+i (x0 ) = ai f i f k (x0 ) = h f k (x0 ) :
i=0 i=0
k k
g f (x0 ) = h f (x0 ) ; 80 k n 1 alors les endomorphismes g
et h ce coincident sue la base B donc g = h:
4)a) 0L(E) 2 C (f ) :
Soient g; h 2 C (f ) et 2 |:
( g + h) f = g f +h f = f g+f h=f ( g + h) ; donc
g + h 2 C (f ) et C (f ) est un sev de )L (E) :
b) Soient 0 ; :::; p 1 2 | tels que:
2 p 1
0 idE + 1f + 2f + ::: + p 1f = 0:
2
2 p 1
En particulier 0 x0 + 1f (x0 ) + 2f (x0 ) + ::: + p 1f (x0 ) = 0 et
donc i = 0 80 i n 1 ( car B est libre ) ; ainis F est une famille
libre. D’aprés 3)b) F est une génératrice de C (f ) et donc c’est une base
de C (f ) :
Partie II
A) 1)a) Soient u = (x; y; z) ; v = (x0 ; y 0 ; z 0 ) 2 R3 et 2 R:
f ( u + v) = f ( x + x0 ; y + y 0 ; z + z 0 ) = (2 ( y + y 0 ) + z + z 0 ; z + z 0 ; 0) =
(2y + z; z; 0) + (2y 0 + z 0 ; z 0 ; 0) = f (u) + f (v) donc, f 2 L R3 :
b) u = (x; y; z) 2 ker (f ) () (2y + z; z; 0) () y = z = 0 ()
u = x (1; 0; 0) : Ainsi, ker (f ) = vect (1; 0; 0) :
f (u) = y (2; 0; 0) + z (1; 1; 0) donc Im (f ) = vect ((2; 0; 0) ; (1; 1; 0)) :
b) f 2 (u) = f (2y + z; z; 0) = (2z; 0; 0) ;f3 (u) = f f 2 (u) = f (2z; 0; 0) =
0; donc f 3 = 0L(E) et f 2 6= 0L(E) et par suite f est nilpotent d’indice 3:
3)a) g = idE + f
b) La formule binômiale donne:
Xk X2
j j k j k (k 1)
k
g = Ck f idE = Ckj f j = idE + kf + f 2:
j=0 j=0
2
3
Donc 8u = (x; y; z) 2 R :
g k (u) = (x + 2ky + kz + k (k 1) z; y + kz; z) = x + 2ky + k 2 z; y + kz; z :
B)1)a) Soient P; Q 2 E et 2 R:
( P + Q) = ( P + Q) (X + 1) ( P + Q) (X)
= (P (X + 1) P (X)) + Q (X + 1) Q (X)
= (P ) + (Q)
b) Soit B = (1; X; ::::; X n ) la base canonique de : Alors:
Im ( ) = vect ( (1) ; (X) ; ::::; (X n )) :
On a: (1) = 0; (X) = 1 et 82 k n; X k = (X + 1)k Xk
ainsi deg Xk =k 1 par suite
Im ( ) = vect ( (X) ; ::::; (X n )) et ( (X) ; ::::; (X n )) est une
famille libre de Rn 1 [X] et de cardinal n = dim Rn 1 [X] donc c’est une
base. Donc, Im ( ) = Rn 1 [X].
3
rg ( ) = n; donc dim (ker ( )) = 1 et comme (1) = 0 alors
ker ( ) = vect (1) = R0 [X]:
2)a) Par récurrence sur k 2 N:
0
Pour k = 0: deg (P ) = deg (idE (P )) = deg (P )
deg (P ) 0:
Xr
Pour k = 1: Soit P 2 |n [X]n f0g ; deg (P ) = r; P (X) = aj X l
j=0
r
X r
X
(P ) = aj (X + 1)j aj X j
j=0 j=0
r 1
X
r
= ar ((X + 1) X r) + aj [(X + 1)j Xj]
j=0
r 1
X r 1
X
= ar Xi + aj [(X + 1)j Xj]
i=0 j=0
Ainsi, deg (P ) r 1 deg (P ) 1:
k
Soit k 2 N: On suppose que deg (P ) deg (P ) k:
k+1 k k
On a: deg (P ) = deg (P ) deg (P ) 1 deg (P )
k
k 1 = deg (P ) (k + 1) :
b) Pour k = n + 1; 8P 2 Rn [X] :
n+1
deg (P ) deg (P ) (n + 1) n (n + 1) 1:
n+1 n+1
ainsi, 8P 2 Rn [X]; deg (P ) = 0; c-à-d: = 0L(E) donc est
nilpotent.
3)a) Soit 1 k n:
(Hk ) = Hk (X + 1) Hk (X) =
(X+1)X(X 1)::::(X k+3)(X k+2) X(X 1):::(X k+2)(X k+1)
k! k!
X (X 1) ::: (X k + 2)
= [X + 1 (X k + 1)]
k!
X (X 1) ::: (X k + 2)
= :k
k!
X (X 1) ::: (X k + 2)
=
(k 1)!
= Hk 1
2
On a: (Hn ) = Hn 1 ; (Hn ) = Hn 2 et par itération On trouve que
n
(Hn ) = Hn n = H0 = 1:
n+1 n n
b) On a: = 0L(E) : Comme (Hn ) = 1 6= 0; alors 6= 0L(E) donc
est nilpotent d’indice de nilpotence n + 1: