Choix d'essences forestières par flore
Choix d'essences forestières par flore
recouvrement: 7%
ab/dom: 2
Populage des marais
recouvrement: 3%
ab/dom: 1
Note Technique
Forestière de
Gembloux N°9
Observer la végétation pour Anémone des bois Populage des marais
recouvrement: 7% recouvrement: 3%
choisir une essence adaptée ab/dom: 2 ab/dom: 1
au milieu
1
H. Claessens
photo flore
1
Faculté universitaire des Sciences agronomiques de Gembloux
Unité de Gestion et Economie forestières (Prof. J. Rondeux)
Passage des Déportés, 2
B-5030 Gembloux
claessens.h@[Link]
Reine des prés Dorine à feuilles opposées
recouvrement: 28% recouvrement: 56%
ab/dom: 3 ab/dom: 4
Introduction
L’écogramme
Pour le forestier, la végétation est riche en
enseignements. En effet, les plantes ne se
distribuent pas au hasard sur un terrain. Chacune Il faut donc que les plantes puissent renseigner sur
pousse dans une gamme de conditions précises de ces 3 facteurs. Pour cela, les exigences de chacune
sol et de climat. Lorsqu’elle est présente à un d’elles ont été étudiées. De nombreux auteurs les
endroit, c’est donc que ces conditions sont remplies. ont définies dans le diagramme suivant, appelé
C’est ce qui fait le caractère « indicateur » de la « écogramme » :
flore. Si l’on considère simultanément l’ensemble des
espèces présentes sur une station (= la communauté
Le plus
végétale, l’association phytosociologique), on peut sec
donc combiner les informations qu’apporte chaque
plante pour avoir une indication assez précise des
Niveau hydrique
Principe du diagnostic de
l’aptitude des stations à partir de Le plus
la flore Richesse chimique du sol riche
L’écogramme
L’aptitude des stations pour les essences forestières
dépend des niveaux qu’atteignent les 3 principaux
facteurs écologiques que sont : Le niveau thermique, qui constitue un troisième axe,
- la richesse chimique du sol ou niveau trophique, est généralement approché par la notion de zone
climatique (comme dans l’exemple anglais présenté
- l’humidité de la station ou niveau hydrique,
ci-après) ou, en Belgique, de territoire écologique.
- la chaleur ou niveau thermique.
Niveau hydrique
Stations
marginales
Croissance
optimale
Le plus
riche
Richesse chimique du sol
Ecogramme de l’érable sycomore
Eutrophes carbonatés
amélioré par la pratique, notamment pour ce qui est
Méso- à eutrophes
Méso - oligotrophes
des milieux humides, traités de manière trop globale
Oligotrophes
Mésotrophes
par les 2 auteurs.
Mésique
Frais à humide
Sols à
pseudo-
Sols imbibés d ’eau gley
presque toute l ’année Très humide à marécageux Sols à
(marais, sources) gley
Humus = anmoor ou tourbe
Les sols frais à humides possèdent généralement de Les sols très humides à marécageux sont
l’eau en abondance toute l’année. Soit qu’ils caractérisés par une nappe permanente proche de la
possèdent une réserve en eau exceptionnelle (cas surface du sol et sont donc gleyifiés dès la surface.
des limons éoliens profonds), soit que, par leur L’humus est de type anmoor ou tourbe.
situation dans des colluvions en bas de pente ou sur Ce sont des conditions hostiles aux essences
alluvions épaisses, ils sont régulièrement alimentés forestières. Seuls l’aulne, le bouleau ou certains
en eau. Beaucoup sont le siège d’un excès d’eau saules peuvent s’y développer.
temporaire se manifestant dans le sol par un
Parmi ces 4 niveaux principaux, on peut encore
pseudogley plus ou moins marqué selon la texture
distinguer quelques situations particulières liées à
du sol et la position topographique. Il s’agit parfois
l’alimentation en eau, mais qui peuvent être
d’un facteur limitant la stabilité de certaines essences
affectées aux 4 niveaux décrits.
(hêtre, douglas, merisier).
Anemone nemorosa
Myrtille
Fraisier
Stellaire
Germandrée holostée
moyennement secs
Aspérule Laîche
(mésiques) mésophiles
& Luzule Lamier digitée
blanche jaune
Coupes Benoîte Ortie Belladonne
Epilobe en épi hélio-nitrophiles
forestières communne
Equisetum
Dorinne
Sources telmateia rhéophiles
neutro- neutrophiles
acidophiles acidoclines
acidoclines
neutroclines
ou calcicoles FLORE
Présentation du système de groupes écologiques
en milieu
en milieu riche
Caractère indicateur des groupes et des espèces pauvre
Hellébore fétide
Alisier Cornus mas
Sorbus torminalis Daphne laureola
Anthericum liliago Ligustrum vulgare
Silene nutans Polygonatum odoratum
Sorbus aria Quercus pubescens
[Euphorbia cyparissias] Rosa pimpinellifolia
Sesleria albicans
Myrtille (Quercion) Viburnum lantana
Vincetoxicum hirundinacea
Vaccinium myrtillus(H)
Calluna vulgaris
Carex pilulifera Germandrée (Quercion) Anémone (Fagetalia) Aspérule Laîche digitée
Deschampsia flexuosa Teucrium scorodonia Anemone nemorosa Galium odoratum
Carex digitata
Dicranum scoparium Agrostis capillaris Acer pseudoplatanus Acer platanoïdes
Acer campestre
Frangula alnus Anthoxantum odoratum Atrichum undulatum Arum maculatum
Aquilegia vulgaris
Galium saxatile Frangula alnus Carpinus betulus Cornus sanguinea
Campanula trachelium
Leucobryum glaucum Hieracium murorum Corylus avellana Crataegus laevigata
Cephalanthera sp.
Luzula multiflora Hieracium sabaudum Dryopteris filix-mas* Daphne mezereum
Clematis vitalba
Potentilla erecta Holcus mollis Epilobium montanum Euonymus europaeus
Carex montana
Veronica officinalis Hypericum humifusum Milium effusum Galium sylvaticum
Hordelymus europaeus
[Melampyrum pratense] Hypericum pulchum Phyteuma spicatum Hypericum hirsutum
Lonicera xylosteum
Ilex aquifolium Polygonatum multiflorum Melica uniflora
Melica nutans
Lathyrus linifolius var montanus Scrophularia nodosa Mercurialis perennis (H)
Mercurialis perennis*
Maianthemum bifolium Listera ovata
Faisier Orchis mascula
Mespilus germanicus Fragaria vesca Mycelis muralis
Primula veris
Polytrichum formosum Poa nemoralis Neottia nidus-avis
Pulmonaria montana
Pteridium aquilinum Potentilla sterilis Ornithogalum pyrenaicum
Rubus saxatilis
Stellaire holostée Paris quadrifolia
Solidago virgaurea Veronica chamaedrys Tilia platyphyllos*
Stellaria holostea Ranunculus auricomus
Viola hirta
Dactylis glomerata Lamier Rosa arvensis
[Carex flacca]
Luzula pilosa Lamiastrum galeobdolon Rosa canina
Luzule des bois
Poa chaixii Brachypodium sylvaticum Sanicula europaea
Luzula luzuloïdes Ranunculus nemorosus Carex sylvatica
Calamagrostis arundinacea Tilia cordata Epipactis helleborine Ortie
Polygonatum verticillatum Vinca minor Euphorbia amygdaloides Urtica dioïca
Viola riviniana Phyteuma nigrum Alliaria petiolata
Vicia sepium Anthriscus sylvestris
Benoîte communne Viola reichenbachiana Arctium nemorosum
Epilobe en épi Belladonne
Geum urbanum Chaerophyllum temulum
Epilobium angustifolium Atropa bella-donna
Galium aparine
Nitrophiles
Galeopsis tetrahit
Digitalis purpurea Bromus ramosus
Geranium robertianum Glecoma hederaca
Cytisus scoparius Bryona dioica
Moehringia trinervia Heracleum sphondyllium
Rubus idaeus (T) Digitalis lutea
Myosotis sylvatica Symphytum officinale
Sambucus racemosa Lithosperonum officinale
Sambucus nigra [Aegopodium podagraria]
Senecio nemorensis Origanum vulgare
Silene dioïca
Senecio ovatus
Veronica hederifolia
Scolopendre
Hygrosciaphiles
Polystichum aculeatum
Asplenium scolopendrium
(érablières)
Polystichum aculeatum
Cardamine bulbifera Actea spicata
Luzula sylvatica Festuca altissima
Cardamine impatiens Dryopteris filix-mas*
Gymnocarpium dryopteris
Ranunculus platanifolius Lunaria rediviva
[Dryopteris filix-mas] Tilia plathyphyllos*
[Ulmus glabra]
Dryopteris carthusiana Fougère femelle Circée de Paris Ficaire Ail des ours
Molinie
Ranunculus ficaria
Molinia coerulea (H) Dryopteris carthusiana (T) Athyrium filix-femina Circaea lutetiana Allium ursinum
Adoxa moschatellina
Blechnum spicant Carex ovalis Ajuga reptans Cardamine pratensis Anemone ranunculoides
Hyacintoides non-scripta Primula elatior
Carex pallescens Carex remota (T) Lysimachia nemorum Corydalis solida
Ribes uva-crispa
Luzula sylvatica Deschampsia cespitosa (T) Poa trivialis Gagea lutea
[Fraxinus excelsior]
Oreopteris limbosperma Dryopteris dilatata (T) Ribes rubrum Helleborus viridis
Trientalis europaea Juncus effusus (T) Stachys sylvatica Lathrea squammaria
Oxalis acetosella Veronica montana
[Succisia pratensis]
Cirsium palustre
Sphaignes Iris pseudacorus Carex acutiformis
Agrostis canina Cirsium oleraceum
Sphagnum sp Caltha palustris Calystegia sepium
Carex laevigata Epilobium hirsutum
Carex rostrata Carex elongata Carex paniculata
Crepis paludosa (T) Eupatorium cannabinum (T)
Comarum palustre Lycopus europaeus Lythrum salicaria
Epilobium palustre Humulus lupulus
Hydrocotyle vulgaris Phalaris arundinacea Solanum dulcamara
Equisetum sylvaticum Reine des prés
Juncus acutiflorus Scutellaria galericulata Stachys palustris
Galium palustre
Menyanthes trifolium Filipendula ulmaria
Lotus uliginosus
Polytrichum commune Dorinne Agrostis stolonifera
Lychnis flos-cuculi Equisetum
Rhéophiles
Xéroclines
Mésophiles
Hydroclines
Hydrophiles
Valeur indicatrice des groupes En raison des transgressions, les groupes et les
espèces n’ont donc pas tous la même valeur
indicatrice. En effet, ceux qui sont les plus
Strate arborescente
3.1 Fraxinus excelsior
2.1 Fagus sylvatica
Strate arbustive
3.2 Corylus avellana
2.1 Acer pseudoplatanus 1% 63% 10% 5%
2.1 Clematis vitalba
1.2 Carpinus betulus
1.1 Cornus sanguinea
1.1 Crataegus monogyna
1.1 Fagus sylvatica
16% 5%
Strate herbacée
4.4 Anemone nemorosa
2.3 Lamiastrum galeobdolon
2.3 Poa trivialis
2.3 Ranunculus ficaria recouvrement relatif du groupe neutrophile
2.3 Mercurialis perennis
5% et hydrocline au sein du relevé
2.2 Geum urbanum
2.2 Glechoma hederacea
2.1 Corydalis solida
Centre de gravité du relevé
2.1 Acer pseudoplatanus phytosociologique
2.1 Milium effusum
1.3 Stellaria holostea Par rapport au centre mathématique, le
1.2 Dryopteris filix-mas centre de gravité du relevé est déplacé
1.2 Carex sylvatica vers les espèces neutrophiles, dont le
1.2 Brachypodium sylvaticum caractère indicateur est le plus fiable
1.1 Viola reichenbachiana
1.1 Vicia sepium
1.3 Holcus mollis
1.1 Alliaria petiolata
+.1 Fragaria vesca
+.1 Adoxa moschtellina
Diagnostic stationnel à partir du +.1 Fagus sylvatica
relevé phytosociologique + Taraxacum sp.
Stations
marginales dans le relevé. Les régénérations naturelles, par
Croissance contre, peuvent être considérées.
optimale
DULIERE J.F., TANGHE M., MALAISSE F. [1995]. WEISSEN F., BRONCHART L., PIRET A. [1994].
Répertoire des groupes écologiques du fichier Guide du boisement des stations forestières de
écologique des essences. Namur, Ministère de la Wallonie. Namur, Ministère de la Région wallonne,
Région wallonne, 319 p. 175 p.
Petit lexique
. .
Agrostis capillaris Acer pseudoplatanus Poa nemoralis Acer platanoïdes
Anthoxantum odoratum Atrichum undulatum Potentilla sterilis Arum maculatum
Frangula alnus Carpinus betulus Veronica chamaedrys Daphne mezereum
Hieracium murorum Corylus avellana Melica uniflora
Hieracium sabaudum Dryopteris filix-mas Mercurialis perennis (H)
Myrtille (Quercion) Holcus mollis Epilobium montanum Paris quadrifolia
.
Vaccinium myrtillus(H) Euphorbia amygdaloides
.
Hypericum humifusum
Calluna vulgaris Hypericum pulchum Milium effusum
Carex pilulifera Ilex aquifolium Phyteuma spicatum
.
Deschampsia flexuosa Lathyrus linifolius Polygonatum multiflorum
Dicranum scoparium Maianthemum bifolium Scrophularia nodosa
Frangula alnus Polytrichum formosum Lamier
Galium saxatile Stellaire holostée
Pteridium aquilinum Lamiastrum galeobdolon
Leucobryum glaucum Solidago virgaurea Stellaria holostea Brachypodium sylvaticum
Melampyrum pratense Dactylis glomerata Carex sylvatica
Veronica officinalis Luzule des bois Luzula pilosa Phyteuma nigrum
Potentilla erecta Luzula luzuloïdes Poa chaixi Vicia sepium
. Calamagrostis arundinacea
Polygonatum verticillatum
Viola riviniana
Benoîte communne
Viola reichenbachiana
Ortie
Urtica dioïca
.
Epilobe en épi Geum urbanum Alliaria petiolata
.
Nitrophiles
. Cytisus scoparius
Rubus idaeus (T)
Sambucus racemosa
Moehringia trinervia
Myosotis sylvatica
Sambucus nigra
Galium aparine
Glecoma hederaca
Heracleum sphondyllium
Senecio ovatus Silene dioïca Symphytum officinale
Hygrosciaphiles
Grande fétuque
(érablières)
Polystichum aculeatum
Festuca altissima
Gymnocarpium dryopteris
.
Dryopteris carthusiana
Molinie Fougère femelle Circée de Paris
Dryopteris carthusiana (T) Ficaire
Molinia coerulea (H)
.
Circaea lutetiana Ranunculus ficaria
Blechnum spicant Dryopteris dilatata (T) Athyrium filix-femina
Cardamine pratensis Adoxa moschatellina
Luzula sylvatica (H) Carex remota (T) Ajuga reptans
.
Poa trivialis Primula elatior
Luzula multiflora Deschampsia cespitosa (T) Lysimachia nemorum
Ribes rubrum [Fraxinus excelsior]
Juncus effusus (T)
Stachys sylvatica
Oxalis acetosella
Stellaire des bois
Stellaria nemorum
(Alno-Padion)
Bistorte
Alluviales
Festuca gigantea
Polygonum bistorta Impatiens noli-tangere
Petasites hybridus
Carex acutiformis
essences de production
(massif de Saint - Hubert)
Stations marginales
Stations optimales
Zone du
massif de
Exemple St - Hubert
+ riche
Elle a pu voir le jour grâce à des recherches financées par la Région Wallonne (Direction Générale des Ressources
Naturelles et de l’Environnement) et plus particulièrement au travers de l’accord-cadre « Recherche Forestière »
1999-2004.