COURS RMN

______________________________________________

NY MAHA FILÔZÔFIA NY FILÔZÔFIA

INONA NY FILOZOFIA ?

Philosophie  Philos - Sophia

Fitiavana Fahendrena

La philosophie est l’amour de la sagesse

Ny filôzôfia dia fitiavana ny fahendrena Pythagore

Ny fitiavana manosika ho amin’ny fikarohana.

Ny fahendrena lazaina ao amin’ny Sophia dia fahalalana nmy fahaizana.

Ny filôzôfia dia fikarohana fahalalana

Ny mahalala: manana hevitra feno. Mahafantatra amain’ny antsipiriany ny mikasika

zavatra iray
Ny mahay: ny fahakingana mampiasa ireo antsipiriany ao amin’ny fahalalana ary
amampihatra azy mba hahazoana vokatra vaovao sy vaha olana vaovao no
maneho ny maha marina ny fahalalana.

Mahalala + mahay no ahatongavana any amin’ny MARINA

Ny filôzôfia dia fikarohana ny MARINA

Toute recherché philosophique est ordonnée vers la vérité. ARISTOTE

Mizotra mankany amin’ny marina rehetra mety ho fikarohana ar-pilôzôfia.

Satria ny filôzôfia fikarohana ny fahalalana ny marina ASA SAINA

NY TANJONA KENDRENA

- Ny filôzôfia dia fikarohana fahalalana Ny tanjona voalohany dia ny fahalalana

- Ny filôzôfia dia fikarohana ny marina Ny tanjona faharoa dia ny marina.

JASPERS
La philosophie est la recherché de la vérité et non sa possession. Ny filôzôfia dia
fikarohana ny marina fa tsy ny fananana ny marina.

Le succès est la récompense des efforts Page 1

 COURS RMN
______________________________________________

1-Inona ny marina ar-pilôzôfia?

Ny marina ar-pilôzôfia dia ny maha izy ny zavatra iray. Fanontaniana maro no tsy
maintsy valiana vao azo ny marina.

 Inona ? Ny bika aman’endriaka,ny toe-batana ivelany sy anaty,

 Manao ahoana ny lalàna mifehy azy ireny.
FISIANA  nahoana

Fiandiham - Avy aiza ? Ny fototra nipoirana, ny lalàna mifehy azy.

pisiana -
+ - Nahoana
antony Ny fotra ijoroany, ny endrika.

 Hanao inona ? Ny fototra fivoarana sy ny lalàna mifehy azy.

Fivoarana  Hatai inona ?
+  Nahoana ? Ny fiainana: ny asa, ny tanjona.
Antony

Fiafarana  Ho aiza ?
+  Manao ahoana ?
Antom-  Nahoana ? Ny fiafarana, ny fototra ijoroany, ny lalàna mefehy zay.
miafarana

Tsy mijanina aminy azo ety ivelany fotsiny ny fahalalàna ny marina fa mandalina
hatrany amin’ny tsy takatry ny fahatsapana.

Platon
Philosopher c’est ouvrir les jeux des homes à un monde qui dépasse les apparences.
Ny manao filozôfia dia manokatra ny masin’ny olombelona ho amin’ny tontolo ao ambadiky ny
tontolon’ny tsapa.

La philosophie tend à apercevoir la réalité originelle

Ny filôzôfia dia mikendry ny hahatakatra ny fototry ny K. Jaspers
fisiana.
2-Vokatry ny fikarohana ny marina

- Sarotra tadiavina ny marina Tsy manam-pisaharana ny fikarohana ar-pilôzôfia.

Faire de la philosphie c’est être en route. Ny manao filôzôfia

dia andalan’ny fikarohana. K. Jaspers

Le succès est la récompense des efforts Page 2

 COURS RMN
______________________________________________

Tokana ny marina ary iraisana. Saingy miseho amin’ny endrika maro samihafa.
Mahasahana ny fiainana rehatra izy, amin’ny vanim-potoana rehetra sy ny toerana rehetra.
K. Jaspers
LaK. Jaspers est la recherché de la vérité et non sa possession.
philosophie
Ny filôzôfia dia fikarohana ny marina fa tsy fananana ny marina.

- Ny tanjona kendrena amin’ny fikarohana ny marina

Raha tena fotorana ny antony mahatonga ny olombelona sy ireo mpandinika maro

hametraka ireo fanontaniana samihafa mikasika ny tontolo sy nymanodidina azy dia misy
ahiahy fototra eo aminy. Ny ahiahy fototra manosika ny olombelona hiezaka hamantatra ny
tontolo sy ny manodidina azy dia misy ahiahy fototra dia ny tenany.
1. Manahirana azy ny tenany ka tiany ho fantatramazava mba hahafahany miaina araka
izay tiany
2. Tiany ho fantatra ny toerana misy azy eo mamin’ny tontolo sy ny fahefana ananany.
3. Tiany ho fantatra: inona no ataony? Inona no azony atao? Hatraiza no azony aleha?
Hetaheta fototra: Hifehy sy hanjala. Kanefa tsy afaka mifehy raha tsy mahalala

Connaitre pour devenir maitre et possesseur de la vérité.

Mahalala mba ho tonga mpifehy sy tompon’ny zavaboary DESCARTES
 Ireo zavatra iompanan’ny fikarohana
o Ny tontolo: ny marina maikasoka ny tontolo
 Ny famaritana azy
 Tokana veizy sa mizara ho maromaro?
 Inona avy ny zavatra raketiny sy ao aminy?
 Ahoanan no fandenan’ny fiainana ao?
 Ahoana no nampisy azy?
 Ahoana no iafarany?
 Inona no fifandraisana misy eo aminy syny olombelona?

o Ny olombelon: Ny maha olona

 Inona ny olombelona?
 Avy aiza izy?
 Ahoana no nampisy azy?
 Maninona izy no miaina eto ambonin’ny tany?
 Iza no nametraka azy eto?
 Hano inona eto?
 Ahoana no fomba fiainanay eto?
 Ahoana ny fomba fifandraisan’ny smay olombelona?
 Hano inona izy anmy aoriana any?
 Inona no iafarany?
 Nahoana no misy ny fahafatesana?
 Inona ny fahafatesana?
 Inona no aorian’ny fahafatesana?
 Inona no ifandraisan’ny olombelona amin’nu tontolo.

Le succès est la récompense des efforts Page 3

 COURS RMN
______________________________________________

o Ny Zanahary : Ny maha Zanahary

 Misy ve ny Zanahary ?
 Iza izy?
 Avy aiza izy ?Iza no nampisy azy?
 Manao ahoana izy? Tokana sa maro ?
 Aiza no misy azy ?Nahoana?
 Manao inona izy?
 Ahoana no fomba fiainany
 Inona no iafarany ?Nahoana?
 Inona no ifandraisany amin’ny tontolo?
 Ahoana ny fifandraisany amin’ny olombelona?
NY FOMBA FIASA EO AMIN'NY FIKAROHANA
1- Ny fototra nipoiran’ny filozofia
 Ny fahatairana

Toute philosophie est l’étonnement Platon

Raha ny fandinihana nataon’ny Platon no dinihina dia ny fahatairana eo ampahitana toe-javatra

nitranga ary ny fahagagana eo anoloan’ny zava-misy no mahatonga ny saina
handinika,hamantatra ,hamakafakaary handalina ny zavatra tsy fantatra.
Ny fahatsapana no miteraka fanontaniana maro manosika ny olombelona handalina ny tsy
takatry ny saina
Izay fandalinana izay no miteraka ny filozofia
----------------------------------------------------------------------Platon
--------------------------------
Notre œil nous a fait participer aux spectacles des étoiles, du soleil et de la voute céleste. Ce
spectacle nous a insisté à étudier l’univers entire. De là est née pour nous la philosophie.
Ny mosontsika no mampahita antsika ny fisehoany kintana ,ny masoandro ary ny lanitra .izany
fisehoana izany no manosika antsika hamakafaka ny tontolo.Avy amin’izany no nahaterahan’ny
filozofia.

Ny fahagagana

Aristote
--------------------------------------------------------------------- ---------------------------------
C’est l’émerveillement qui poussa les hommes à philosopher : ils s’étonnement d’abord des
choses étranges auxquelles ils se heurtaient ;puis ils allèrent peu à peu plus loin et se posèrent des
questions concernant les phases de la lune, le mouvement du soleil et des astres et de la naissance
enfin de l’univers entier.
Ny fahagagana no manosika ny olombelona hanao filozofia :taitra tamin’ireo toe-javatra
hafahafa nifanohitra taminy taloha izy ;avy eo dia nandroso lavidavitra ka nametra-panontaniana
(nanontany tena) mikasika ny fiovaovan’ny volana,ny dian’ny masoandro sy ny fihetsiky ny kintana
ary farany ny nampisy ny tontolo
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 Ny ahiahy

Le succès est la récompense des efforts Page 4

 COURS RMN
______________________________________________

Rehefa nitranga ny fahatairana sy ny fahagagana dia nipetraka ny fanontaniana : Inona io ?

Inona izay ? Inona in ?
Ny fanontaniana ezaka hamantatra fahalalana
Ino fahalalana io no fahalalana ara-tsapa satria vokatry ny fahatsapana no nahazoana azy : ny
marina.
Kanefa mipetrka ny fahagagana satria toa samy hafa ary maro ny fahalalana azo fa tsy tokana.
Io tsy fananana fahalalana tokana io no miteraka ny ahiahy.
Ny ahiahy Fanontaniana vaovao Fikarohana vaovap mba
hahalalana ny tena marina
Jaspers
Si je veux philosopher, je me saisis du doute.
Rha te-hanao filôzôfia dia mandray an-tanana ny ahiahy.

2 – Ireo dingana lalovana eo amin’ny fihagagana

 Ny hahatsapana: miteraka ny fahatairana ny fahagagana.
 Ny fanontaniana: vokatry ny fhatairana sy ny fahagagana ka mahatonga ny
fahalalana ara-tsapa.
 Ny ahiahy: ny fahalalana ar-tsapa tsy mitovy amin’ny toe-javatra iray no
miteraka ny ahiahy
 Ny jery tamberina: Ny ahiahy no miteraka ny fanontanianaka manosika hanao
jery tamberina.
3-Ny fomba fiasa eo amin’ny fikarohana

(1) - Fahatsapana Fahatarirana Fanontaniana

Fahagagana

Fahatarirana Fanontaniana
Fahagagana

Fanontaniana Fikarohana Fahalalana ara-tsapa (Marina)

(2) - Fahalalana Ahiahy Fanontaniana

ara-tsapa

fanontaniana Jery tamberina Hevitra (fahalalan ara-tsapa)

ny sava-misy (Marina)

(3) - Hevitra Ahiahy Fanontaniana

Fanontaniana Jery tamberina Hevitra marina (Marina)

ny tena

Le succès est la récompense des efforts Page 5

 COURS RMN
______________________________________________

Jaspers
Faire de la philosophie, c’est être en route
Ny manao filôzôfia dia miandalana

NY TOE – TSAINA FILÔZÔFIKA

(1) Fahatsapana Fahatairana saina tsy varimbariana fa miezaka hahatsapa

Fahagagana tena mandraakarivaeo amin’ny fiainana iainana
sy eo amin’ny
Fahatairana
Fahagagana Fanontaniana Saina mahadinidinika: taitaitra, liaina amin’ny
savatra misy iainana, amin’ny manodidina na
dia amin’ny zavatra farny madinika heverina
ho tsy misy antony
Fikarohana Fahalalana ar-tsapa

(2) Fahalalana Ahiahy Tia ny marina: tia mitsikera

ara-tsapa mitsikera: *manavaka mba hahitana ny fototra
*mila porofo hahafahana manamarina,
Ahiahy Fanontaniana Mandiso, mameno ny tsy ampy, manila ny diso

Fanontaniana Jery tamberina Tsy mora mionona;

ny zava-misy amin’ny endrika ivelany
amin’ny veitra efa mipetraka
Jery tamberina Fahalalana ara-tsapa amin’ny resaka, honohono
;hevitra
Tia ny marina; manday ny zavatra rehetra ho
misy hevinyavokoa
Tia ny maina: vonona hanatrika izay miseho

(3) Hevitra Ahiahy Tsy mitompo ny marina

Ahiahy Fanontina Manetry tena: miaiky ny fetra maha olombelona
Ara-batana, ara-tsaina, ara-panahy
Fanontaniana Jery tamberina Miaiky izay fetra maha olombelona eo amin’ny
ny tena mana tena
ny fikarohana

manetry tena: manaiky hanana fahadisoana, ka

hamerina fikarohana.

Jery tamberina Fahalalan marina

Manana fikirizana sy herim-po hitsikera ny

tena, ny hafa, ny manodidina sy ny zava-misy
hahitana ny marina

Le succès est la récompense des efforts Page 6

 COURS RMN
______________________________________________

Ny mpikaroka ara-pilôzôfia dia olon’ny fanontaniana

(4) NY AHIAHY FILÔZÔFIKA

Tsy ny ahiahy rehetra no ahahy ampiasaina amin’ny fikarohana ar-apilôzôfia. Ny
ahiahy filôzôfia dia:
 Fahatsapana fa voafetrany olombelona sy ny sainy
 Mety hisy fahadisoana eo amin’ny fikarohana ny maina.
 Manana fitiavana ny maina
 Vonona hitady azy sy hanatsika ny fisehony
 Manaiky fa misy marina ary afaka mahatakatra nyety ho fipetraly ny maina
karohina sy ny lalana hahattongavana any.

 Mahatakatra * ny tokony ametrahana ny ahiahy
 Ny fanontaniana tokony hapetraka
 Ny tokony anaovana fery tamberina
 Ny ady hevitra tokony hatao

 Ny ahiahy filôzôfia dia ahiahy manaiky ny fisian’ny marina. Noho
izany, tsy miahiahy ny fisian’ny marina sy ny fipetany fa miahiahy kosa ireo
zava-misy sy miseho sao tsymaneho ny marina. Miahiahy koa ny saina
voafetran’ny toe-javatra samihafa sao tsy tena marina no hita noho io fetra
mipetraka io.
 Ny ahiahyfilôzôfika dia tsikera saingy tsikera vonjimaika satria
mahtakatra ny misy ho fepetraky ny marina.
Tsy tsikera lava reny mandrodana izay mijoro satria tsy mahalala ny tokony hisy ny
marina.
 Ny ahiahy filôzôfika dia lalana fonbma fiasa, fitiavana eo am-
pelatanan’ny mpokaroka ahitana ny marina sy ahatongavana any. Isan’ny
fitaovana manan-danja eo amin’ny fikarohana ar-pilôzôfia.

NY FIHEVERAN’NY FILÔZÔFIA NY TONTOLO

Araka ny fahitan’ny filôzôfia azy dia tsy ny olombqelona no fototry ny fisian’ny tontole
satria tsy uzy no nahary azy.Efa nisy tahan’ny olobelona ny tontolo ary tsy niankina tamin’ny
sitrapony na tamin’ny finiavany ny fisiany. Kanefa na dia tsy fotorra ipoiran’ny tontolo azany
olmbelona, izy irer ihany kosa amin’ny maha-olombelona zazy no afaka mamposy heviny sy
mamposy lanjany zay.
Ny teny no fitaovana voalohany entin’ny olombelona manome lanja ny zava-misy ao
antin’ny tontolo. Omeny anarana ny zava-misytsiarairay na olona na biby na zavamaniryy na
vato… sns ka ny anarana no mamaritra ny maha-izy azy. Izany no maha zava-dehibe ny
anarna. Ny anarana ohatra no anavahana ny zavaboary amihafa ambolena sy ampiasaina. Ny
anarana no anavahan’ireo manam-pahaizana ara-tsiansa ireny karazam-bato misy ireny.
Samy manana ny anarany ny biby araka ny karazany? Ary mbola ny anarana ihany no
anavahna ny olona tsirairay ary hamantarana ny firena iaviany eo amin’ny fifandraisana
iraisam-pirenena. Noho izany, ny olombeolona no mampivoitra ny fahasamihafana sy ny
fitoviana amin’ny alalan’ny famaitana ireo toeta maha samy hafa na tsy itoviana sy ireo toetra
iraisana na itoviana.

Le succès est la récompense des efforts Page 7

 COURS RMN
______________________________________________

Koa raha hatoa ny fandalinana izay toe-javatra rehetra izay dia azo ambara fa ny
filôzôfia dia ezaka hamantatra ny tontolo.Fomba enti-mijery sy enti-mamantatrany maha izy
ny tontolo . Fomba enti-mijery sy enti-mamantatra ny tontolo izy. Amin’n maha izy azy dia
mirakitra zavatmiafina sy zavatra lalina tsy hita pesipesenina ny tontolo . Ilaina ary ezala tsy
maintsy atao ny fankarana an’izany tsiambaratelon’ny tontolo izay? Na ny siansa n any
filôzôfia dia samy miezaka ny fomba fiasan’ny tsirairay, hanakatra an’io rakitra sarobidy io?
Ny tanjona dia ny mba hahatsikaritra sy hahita ny fototry ny lamina mitantana nyfirinfran’ny
tontolo. Ny siansa sdia mikaroka sy manolotra ireo lalana voajanahay samihafa izay heverina
ho mifehy io firindrana io ? Ireny lalana voajanahary ireny nn antsoina amin’ny hoe lalaa
siantifika. Ny filôzôfia inday kosa dia miezaka mamaritra nymaha izy ny olmbelona sy ny
tontoloizay mametraka nyolombelona ho tanjon’ny fikarohana ataony. Mihodinkodina ny
famaritana ny maha olombelona eo amin’ny hetaheta fototra ao amin’ny maha olombelona
mahatonga azy hiezaka sy ho liana amin’ny fahaalalana ny tsiambaratelon’ny tontolo dia ny
mba hahafahany manjaka tanteraka amin’io tontolo io.
NY FNAONA KENDREN’NY FILLÔZÔFIA
Ara-piforinan-teny, ny filôzôfia dia fikarihana ny fafendrena? Ny fahendrena dia
mianga ao amin’ny fiativana sy fikarohan fahalalana. Koa ny tanjona voalihany indrindra
tratarina eo amin’ny dikarohana ar-pilôzôfia dia ny fahalalana. Ny fanontaniana
mipetrakaanefa dia ny hoe: fahalalana inona marina no kendren’ny filozofia?
Ny olombelona dia biby misaina hoy I Aristote. Raha malaza I Aristote eto hoe misaina
ny olombelona dia te hampovoitra ny maha ambnyny ilombelona eo ani’von’n samy biby. Fa
hikanto amin’nyhoe misaina koa anefa nu toetr ananan’y saina maha olombelon. Tsy saina
mipetra-potsiny ity saiana ity fa sian miasa ary manana fototr-asa atao. Saina ham-pahalalana
izy ka tia karokaroka . Koa ami’nizay maha ham(pahalalana azy izay dia tsy ampy azy ny
fahalalana nybika aman’endrika ivekanyhita eo ami’ny zava-misy tsirairay. Tsy afaka hionona
ami’ny toetra ivelanyananan’ny tontoloizy. Mangetana lalandava ny handalina ny ao
ambadiky ny hita mason y azo tsapaina. Te handalaina nyankoahtray ny bika aman’endrika
ivenany ny saina mba hahafahany mahalala ny tena maha izy ny zava-misy? Noho iznay,
nyfilozofia dia asa saina fikarohana ny maina izay tsy inona fa ny maha izy nyzava-misy iray .
Ino maha izy io dia tsy maintsy takarina eo amin’ny bika aman’endrika ivenay sy eo amin’ny
toertra anaty eo ankoatr’ireny toertra ivelany ireny. Tsy ny fahalalana vokatry ny fhatsapana
ihany no fahalalan takarin’ny filozofia fa izay fahalalana fehtra azo fakafakaina sy taktry ny
saina ankoatr’io fahalalana ara-tsapa io ary ao ambadik’io mahalalana ara-tspa io.

Mikatsaka ny marina n any maha izy nyfilozofia satria izan’ny avtokin’ny fivelaran’ny
maha olna ny fahalalana ny maina. Mba hivelaranydia mila mahalala ny fototry ny fisiany ny
lombelona, ny maha olona azy, ny dikan’ny fiainany: manina eto ambin’ny tany izy? Ho aiza?
Inona no anjara toerana eo anivon’ny voary manontolo? Ilany ho fantatra koa ny tontolo sy ny
tsiambaratelony.

Mikatsaka ny fiadnana ny olombelonaa. Mba hiainany ao anatin’izay anefa dia ikainy

ny mamantatra ny fiainana iainany, ny tanjon’izany fiainana izany, ny tanjon’ierny asa
kikarohana ataony ireny toy ny siansa ny teknika, nzava-kanto. Ilainy ny mamantatra ny
finoana manentana ny fee amam-panahiny. Noho izany, azo lazaina fa ny tanjona fara tampin
eo amin’n fikarohan’ny filozofain ny marina dia ny mba hahafahan’ny lombelona mifehy ny
tontolo ka ho lasa tompony. Aryio fahafehezany ny tontolo io no hahatratraranyny fiadanana
katsahiny.

ATAO INONA NY FAHALALANA?

Le succès est la récompense des efforts Page 8

 COURS RMN
______________________________________________

Noho izany ,azo lazaina fa ny tanjona fara tampony eo amin’ny fikarohan’ny filozifia
ny marina dia ny mba hahafahan’ny olombelona mifehy ny tontolo ka ho lasa tompony. Ary
io fahafehezana ny tontolo io no hahatratrarana ny fiadanana katrahina.

ATAO INONA NY FAHALALANA ?

Connaitre pour agir

Aristote
Mahalala mba hiasa

Connaitre pour devenir maitre se possesseur de la nature

Mahalala mba ho tonga mpifehy sy tompon’ny zava-boahary

Descartes

 Ny fahalalana omen’ny filozofia dia ho entina ho ampiasaina ao amin’ny lafin-javatra

maro eo amin’ny fiainana:ny asa,ny fomba fiainana
 Ny fahalalana ny marina dia manome mazava tsar any toetra sy hery ananan’ny
olona sy ny zava-misy iray.
Manala ny hev-deso mitondra any amin’ny tahotra ve loatra sy ny finoanoam-poana: ny
fady, ny hery miafina amin’ny zavata sasany, ny herin’ny sikidy sy ny ody.
 Fahalalan ny mety liana sy ampisana ny tena sy ny zavatra manodidina: afaka
mandroso ami’ny siansa sy ny teknika.
 Fahalalana ny tena sy lalam-pitondran-tena ilaina eo amin’ny fahaiza-miaina:
morally – politika.
 Vokatra: - Afaka miroso amin’nyfikarohana ara-tsiansa sy amin’ny
haitao eo amin’ny
ara-teknika
 Afaka mitantana sy mifehy ny fiainana manokana ho amin’izay
mahasambatra sy mampivelona.
 Afaka mandamina sy mantsara ny fahavelomana sy ny fiaraha-monina

Pascal (Les pensées)

L’homme est visiblement fait pour penser : c’est toute sa dignité et son mérite ; tout son
devoir est donc de penser comme il le faut…Penser fait la grandeur de l’homme.

Le succès est la récompense des efforts Page 9

 COURS RMN
______________________________________________

NY MAHA
OLOMBELONA
NY FAHITAN’NY SIANSA NY OLOBELONA
Araka ny fomba fijerin’ny siansa ny olombelona dia matiera na zavatra saingy zavatra
manana aina.Ary amin’ny maha zavatra manana aiana azy dia voasokajy ao amin’ny
karazam-biby izy ka ny rà (lio) no miantoka ny aina mamelona azy ao amin’ny vatny?
Nohoizany, ny vatan’ny olombelona dia iveloman’ny aina ary miaina amin’ny fahatsapana.
Misy karazany 2 ny fahatsapana eo aminy:ny fahatsapana amin’ny alalan’ireo taovam-pitsapa
5 ary ny fahatsapana anaty ahatsapany mahafinaritra na mahrary na malahelo … Ny ati-doha
no mibaiko ny hetsiky ny vatana manontolo.
Voaporofon’ny siansa fa bbiby ny olombelona. Noho izany dia mitovy amin’ny
firafitry ny vatan’ny biby ny vatny ary fitambaran’ny taova maro amihafa mifandray. Teo
ami’ny fampitahana natao nandritra ireo fikarohana maro no nahafahana nametraka ny
olombelona ao anatin’ny sokajin’ireo biby miterka sy mampinono (mamifères) da anisan’ireo
Primates izy. Biby manana vatana mirafitra amin’ny taolan’ny hzon-demosina ihany koa izy
(Vertébrés).
Raha dinihina ny taolan’ny vatan’ny olombelona dia mitovy amin’ny firafitry ny
taolan’ny bitro syny totozy.
Raha jerena koa ny firafitry ny ati-dohany dia mitovy amin’ny firafitry ati-dohan’ny
ondry. Koa raha arvona izany rehetra izany dia biby mitovy amin’ny buby rehetra ny
olombelon ho an’ny siansa. Ny vatany sy ny taova ao aminy dia fehezin’ireo lalàna
voajanahary mifehy ny fiainan’ny vatana sy ny taolan’ny biby rehetra. Ary amin’ny maha
zava-manana aina azy dia manaraka ny lalàn’ireo zava-manana aina rehatra izy eo amin’ny
fiaianany.
NY FAHTAN’NY SOSIOLOJIA NY OLOMBELONA

L’homme est un animal politique par nature. Aristote

Ara-boajanahary dia biby miar-monina ny olombelona

Nohariana voajanahary ho biby hiaina ao anaty fiaraha-monina ny olombelona. Ny

teny hoe Politique dia avy amin’ny teny hoe Polis izay midika hoe cite na tanàna. Ny teny hoe
Polis inday dia nahazoana ny teny hoe Politicos izay ilazana ny asa aman-draharahan’ny
tanàna. Koa ny teny hoe biby miara-monina ny olombelona dia midika hoe ny olombelona dia
biby nataoho amin’ny fiainana sy ny asa amand-draharahan’ny tanàna. Koa raha araka ny
fomba fijerin’I Aristote dia tsy afaka miaina irer ivelan’ny fiaraha-monina ny olombelona. Ao
anaty fiaraha-monina miaraka amin’ireo olombelona mitovy aminy no ahitany fivelarana.

Jean Louis

Comme tous les Primates, l’homme vit en société. Mais son évolution physique psychologique,
comportementale et culturelle ne peut être dissociée du conténue social […] l’homme dépend
originellement de la société.
Sahala amin’ny Primate rehetra dua miaina ar-piaraha-monina ny olombelona. Ny fivoarany ara-
batana, ara-tsaina, ara-pitondran-tena syara-kolon-tsaina dia tsy azo sarahina amin’ny rehatra ara-
piaraha-monina […] Hatrany amin’ny fototra iankinan’ny olombelona amin’ny fiaraha-monina.

Le succès est la récompense des efforts Page 10

 COURS RMN
______________________________________________

Misy ireo karazam-biby miaina toy ny tantely mbamin’ny vitsika ary voarindra tsara
ny fiaraha-miainanay. Fa ny tsy itovian’ny olombelona amin’ireny biby ireny dia noho izy
manan saina hisaina. Manan saina misaina ny olombelona ka ahafahana manasokajy azy ho
biby misaina, afaka miteny ary afaka manambaotra fitaovana, afaka miasa (homo).
Eo amin’ny biby, ny fihetsika rehatra dia efa voasoratra sy voafaritra mialoha ao
anatin’ny tarazo (code génétique) ka ifandovana, fa eo amin’ny olombelona kosa, ny
fahaizana amam-pahkingana rehetra dia tsy azo raha tsy amin’ny alalan’ny fanarana sy ny
fanabeazana ataon’ny mpiara-monina. Tsy tena anjakan’ny tarazo (code génétique) izy noho
izy mananaati-doha mibaiko ny hetsika rehetra eo main’ny vatany.
Ny fiaraha-monina no manampy ny olombelona hampiasa ny at-dohany sy mapivoatra
ary mapivelatra azy eo amin’ny andraikiny ao anatin’ny fibaikoana ny hetsiky ny vatana
manontolo. Ny fifandraisana amin’ny hafa, ny fianarana, ny fakan-tahaka ary ny
fafankatiavana no lalana ahaatongavana amin’izany tanjona izany.

NY FAHITAN’NY FILOZOFIA NY OLOMBELONA

L’homme est un animal raisonable. Aristote

Biby misaina ny olombelona

Ny antsoina hoe misaina dia izay mahay mifanaraka amain’ny lalam-pifehezana ,izay
manaraka ny voalanjalanjan’ny saina.
Ny olombelona diasady vatna no saina. Koa raha araka ny fiheveran’I Descates dia
mifamatotra main’ny vatana io saina misaina io. Ary ny biby dia sady tsy man-tsaina no tsy
manam-panahy. Fan ny olombelona dia sady mana-tsaina no manana fanahy ho enti-
mieritreritra.
Ka amin’ny maha biby ny olombelona dia manarka ny fierehana ananan’ny vatana
tahaka ny biby ny vatan’y olombelona. Amin’ny alalan’ny vatana ohatra no ananany ny
fandrenesana izay rehetra manodidina azy sy mahazo azy ao anatiny toy ny aretina, ny
alahelo…
Ny toetra mampiavaka ny olombelona amin’ny biby anefa dia ny fanany saina. Ka
amin’ny maha manan-tsaina azy dia tsy mijanona amin’ny fahatsapana fotsiny izy fa
mandinika sy mamakafaka izay tsapany: mitady ny fototrea niavian’ireny fahatsapana ireny
sy ny mha izy azy. Ary na dia ny toerany aza dia dinihany sy fakafakainy. Koa raha tsy
maintsy manraka ireo lalàna voajanahary mifehy ny fiasany sy ny fiainany ny vatan’ny
olombelona toy ny amin’ny vatan’ny biby, ny saina kosa dia miezaka mamantatra ireny
lalànaireny amin’ny alalan’ny siansa:ny fipetraky ny lalàna, ny asany ary avy eo dia
mampiasa azy ho entina hifehezanan ny tenany sy ny tontolo manodidina azy. Teraka eto ny
filozofian’ny fiainana ar-piaraha-monina ahitana ireo lalam-pitondran-ena sy lalam-
pifehezana, mahakatra, mahalala, manamarina, mandiso, manavaka ary mamorona. Izay
toertry ny saina mahatonga ny olombelona ho afala hitantana ny fiaianany izay no ahafahany
miditra ho mpofehy sy manjaka amin’ny zavaboary. Ny fahalalana karohan’ny saina sy
vokariny no ahatoangavan’ny olombelona amin’izany tanjona izany.

Connaitre pour devenir maitre et possesseur de la nature.

Descartes
Mahalala mba ho tonga tompon’ny zavaboary.

Le succès est la récompense des efforts Page 11

 COURS RMN
______________________________________________

NY OLOMBELONA SY NY SIANSA
AVY AIZA NY SIANSA?

Auguste Comte: Ny fahalalana siantifika diasehatra maneho ny faharoran’ny

sain’olombelona.Io fahamarorana io dia vohatryny ficoaran’ny tantaran’ny olombelona
manery nysaina hefanetanan amin’ny zava-misy.
 Ny vanim-potoan’ny finoana ireo zanahary
Teo anatrehan’ireo toe-javatra rehetra nitrang tamin’ny fiainany dia niezaka ny
olombelona fahnakatra ny hevitra nofonosiny sy hanazava izany. Tmin’ny voalohany dia
noheveriny fa sitrapon’ny zanahary no mahatonga ny fiovaovan’ny toe-javatra.
Araky ny toetry nyzanahary no fiovan’ny toe-javatra.

Ohatra: y rivo-doza
Ny zanaharin’ny orana
 Ny vanim-potoana nanjakan’nireo hery samy hafa
Tato afara, niova teo amin’ny zavaboary ihany ny ninoan’ny olombelona ho misy hery
mahatonga ireo toe-javatra miseho ireo. Ny zav-oary no entaninasy velomin’ny hery mitoetra
ao aminy.
Ohatra : ny kily fady
Ny vato masina
Ny akoho mainty
 Ny vanim-potoann’nysiansa((XVIIIe S)
Nahadinidinika ny zavaboar ny olombelona, dia ny fahatsapana no mitondra ny fhallan
vaolohany indrindra ho azy:
Ny taovam-pitsapa dia mifandray mivantana amin’ny tontolo manodidina ny
olombeona
Ny fifandraisan’ny taovam-pitsapa amin’ny tontolo manodidina dia amin’ny alal’ny
fahtsapana.
Ny fahatsapana dia manome fahalalana ar-tqpa : ny hatsiaka, ny hafanana.

2-Nyfitadidiana

Rehefa azo ny fahalalana ara-tsapa dia tehirizin’ny fitadidiana. Ka amin’ny fotoana

ilan’ny olombelona indray ireny fahalalana ireny dia averin’ny fitadidiana amin’ny
olombelona izy

Ohatra: ny mamy: tadidy ny tsirony ka mipetraka ho fahalalan ao an-tsaina.

3-Ny saian mpamorona sy mpamerina as-tsary

Rehfa tafapetraka ao amin’ny saina ny fahalalana ka voatahiry ao diaazon’ny saina

akambakambana na atokantokana na saratsarahina mba hamoronana fahalalan vaovao tsy
mbola nisy.
Ohatra: ny famoronana tsiron-tsakafo.
Ny famoronana loko vaovao.

Le succès est la récompense des efforts Page 12

 COURS RMN
______________________________________________

Tamberina ny lasa
 Averina ao an-tsaina an-tsary nyzava-nisy rehetra mba hahitana ny antsipiriany
hahafahana mahalala ny marina.

IREO DINGANA LALOVANA HANANGANANA FHALALANA

 Ny fandinihana
Dingana roa no tsy maintsy lalovana : ny famahavahana sy ny fandravonana
o Ny famahavahana
Amin’ny famahavahana dia samatsamahana ary saratsarahana ireo singa samihafa ao
amin’ny zavatra iray na foto-kevitre iray. Ny ranjona diany ahalalana amin’ny antsipiriany ny
singa tsirairay.
Ohatra: ny fandinihana ny zavamaniry iray dia saratsarahana ny
raviny,ny felany, ny fakany, ny faho, ny rantsany.
o Ny fandravonana
Rehefa azo ny fahalalana amin’ny antsipiriany mikasika nysinga tsiarairay dia aravona
ireny mba hananana ny fahalalana ankapobeny ny zavatra nodinihina. Apetraka eo amin’ny
toerana tokony hisy azy arkaraka ny anjara asany sy ny fifandraisany amin’ny singa samihafa
ny singa tsirairay.
Ny tanjona dia ny ahazoana fahalalana ankapobeny mikasika ny marina momba an’io
zavatra iray io.
 Ny fanatsoahan-kevitra
Rehafa azo nyfahalalana ankapobeny vokatry ny fandinihana dia tsoahina ny fahalalana
mikasika ny toetra samihafa mamaritra an’io zavatra nodinihina io.
Ohatra: ny toetran’ny taho
Ny toetran’ny ravina
 Ny fanitarana
Rehefa azo daholo ireo toetra samihafa mamaritra ny zavatra iray, dia miezaka ireo
mpikaroka ara-tsiansa hanitatra izany fahalalana izany amin’ireo zavatra hafa haverina
fiomanana ireo toetra ireo koa.
 Ny fanaporofoana
Ny fanaporofoana dia zhin-kevitra ho entina manamarina hevitra amin’ny alaln’ny
fampiasana hevitra maromaro mifanohitra na mifampitohitohy. Misy fomba roa azo
ampisaina:
*Miainga avy ammin’ny fahamarinan-javatra mitsitokantokana mba hahatongavana a
hamoahana fahamarinana lehibe andapobeny.
Ohatra: - ireo namako ao Toliara dia manandratra Tanana rehfa miarahaba
-Hitako koa fa ireo olona mifanena ao Toliara dia manandratra Tanana rehefa
miarahaba.
Azo lazaina fany olona rehetra ao Toliara an-tsampon-tanana dia manandratra Tanana
rehefa miarahaba.
*Miainga amin’ny fahamarinana ankapobeny maba hisintonana fahamarinan-javatra
manokana iray:
Ohatra: ny olombelona dia tsy maintsy maty
Socrte dia olona
Socrate dua tsy laintsy maty

Le succès est la récompense des efforts Page 13

 COURS RMN
______________________________________________

NY FAHALALANA ARA-TSIANSA

Misy karazany roan y fahalalana:

 Ny fahalalana amin’ny sarambabem-bahoaka
 Ny fahalalana sinatifika

 Ny fahalalana ananan’ny sarambabem-bahoaka
o Ny fahalalana ananan’ny sarambabem-bahoaka dia miainga
amin’ny fahatsapana ahazoana ny fahalalana ara-tsapa. Io fahalalana ara-tsapa io
dia porofoina ny fahamarinany amin’ny alalan’ny faverimberenan-javatra
manome valiny tsy miova.
Ohatra: raha tsy efa vaky ny vonin’ambiaty, tsy azo ataoony mamafy vary.
Vary vaky ambiaty
Voaporofo fa rehefa atao amin’no fotoana ao ny famafazana ny vary dia azo antoka ny
vokatra satria efa alaiky ny orana.
Ny fahalalana rehefa voaporofon’ny be sy ny maro dia mipetraka ho fahalalana rikitra
ary antsoina hoe fahalalan’ny sarambabem-bahoaka
Misy toetra ananan’ity fahalalan’ny sarambabem-bahoaka:
 Fahalalana ar-tsapa
 Tamin’ny fiverimberenan-javatra no nanaporofiana ny fahamarinany
 Mijanona ho fahalalan’ny faritra na antokon’olona izy
 Miovaova araka ny vanim-potoana sy ny toerana
Mifamantotra amin’ny olona nipoiran’ity fahalalana ity

NY FAHALALANA SIANTIFIKA
Azo antoina hoe siantifika ny fahalalana raha mahafeno ireo fepetra takina aminy ny
fahamarinany
Hentitra ireo porofo manamarina azy: nandalo zoin-kevitra ara-tsaina matotra tsara na
mandalo fanandramana. Noho izany dia miseho tsikelikely ny fahamarinam-pototry ny hevitra
ny fahalalana amin’ny alalan’ny porofo nofakafakain’ny saina na azo tamin’ny fanandramana
naverimberina.
Rigoureuse
Ny fahamarinan’ny hevitra na gahalalana dia fahamarinana tsy mirona amin’ny firehan-
kevitra na fihetseham-po na ankokon’olona fa fahamarina vokatry ny fanandramananatao
fotsiny .
Objective
Noho izany, misy lalàna sy fombafiasa tsy maintsy narahina teo amin’ny fanaporofoana
tao.
Ny fahalalana ara-tsaina dia fahalalana maneho fifandraisan’ny toe-javatra roa: ny
antony sy ny vokany
Io fifandraisana ara-tsaina io dia tsy maintsy miseho rehefa feno ny fepetra rehetra
mametra ny antony isehoany.
Noho izany, marina amin’n vanim-potoana rehetra, amin’ny toerana rehetra ary eo
ami’ny olona rehetra io fifandraisana eo amin’ny antony sy ny fisehoan-javatra io.
Io fifandraisana io no antsoina hoe marina ara-tsaina ary miseho amin’ny endriky ny
lalàna siantifika.

Le succès est la récompense des efforts Page 14

 COURS RMN
______________________________________________

Ny fahalalana ananan’ny sarambabem-bahoaka dia miainga amin’ny fahatsapana

ahatsapana ny fahalalana ara-tsapa. Io fahalalana io dia porofoina ny fahamarinany amin’ny
alalan’ny fiverimberenan-javatra manome valiny tsy miova.
Ohatra : raha tsy efa vaky ny vonon’ambiaty, tsy azo atao ny mamafy vary.
Vary vaky ambiaty.
Voaporofo fa rehefa atao amin’io fotoana ion y famafazana ny vary dia azo antoka ny
vokatra satria efa akaiky ny orana.
Ny fahalalana rehefa voaporofan’ny be sy ny maro dia mipetraka ho fahalalana raikitra
ary antsoina hoe FAHALALAN’NY SARAMBABEM-BAHOAKA
Misy toeta ananan’ity fahalalan’ny sarambabem-bahoaka ity:
Fahalalana ara-tsapa
Tamin’y fiverimberenan-javatra ao nanamporofoana ny fahamarinany
Mijanona ho fahalalan’ny faritra na antokon’olona izy
Miovaova araka ny vanim-potoana sy ny toerana
Mifamatotra amin’ny olona nipoitany ity fahalalana ity
NY FAHALALANA SIANTIFIKA
Azo antoina hoe sintifika ny fahalalana raha mahafono ireo fepetra takiana aminy ny
fahamarinany:
Hentitra ireo porofo manamarina azy: nadalo zoin-kevitra ara-tsaina matotra tsara na
nandalo fanandrammana. Noho izany dia miseho tsikelikely ny fahamarinam-pototry ny
hevitra n any fahalalana amin’ny alalan’ny porofo nofakafakain’ny saina no azo tamin’ny
fanandramana naverimberina: rigoureuse
Ny fahamarinan’ny hevitra na fahalalana dia fahamarinana tsy mirona amin’ny firehan-
kevitra na fihetseham-po na antolon’olona fa fahamarinana vokatry natao fotsiny : objective
Noho izany, misy lalàna sy fomba fiasa tsy maintsy narahina tao amin’ny
fanaprorofoana natao.
Ny fahalalana ara-tsaina dia fahalalana maneho fiandraisan’ny toe-javatra ria: ny antony
sy ny vokany.
Io fifandraisana io dia tsy maintsy miseho rehefa feno ny fepetra rehetra mametra ny
antony isehoany
Noho izany, marina amin’ny venom-potoana rehetra; amin’ny toerana rehetra ary eo
amin’ny olona rehetra io fafandraisana eo amin’ny antony sy ny fisehoan-javatra io.
Io fifandraisana io no antsoina hoe marina ara-tsiansa ary miseho amin’ny endriky ny
lalàna siantifika.

NY TOE-TSAINA SIANTIFIKA
1) Ny marina

Ny marina ara-pilozofia Ny marina ara-tsiansa

Ny maha-izy azy: izay rehetra mikasika ny Ny maha-izy azy: izay rehetra mikasika ny
zavaboaary iray zavatra iray ka voaporofo eo amin’ny fomba
Ny fisiana: bika amin’ny endrika ivelany ara-tsiansa ary voafehin’ny lalàna.
Toe-batana anaty Ny fisiana: bika amin’ny endrika ivelany
Ny toe-po, ny fihetseham-po Toe-batana: firafitra
Ny toe-panahy,hetaheta Ny lalàna mifehy ny vatana
Ny talenta Ny fiandohana voaporofon’ny lalàna
Ny saina: ny toetrany Ny fivoarana voaporofon’ny lalàna
Ny fomba fijeriny Ny fiafarana voaporofon’ny lalàna

Le succès est la récompense des efforts Page 15

 COURS RMN
______________________________________________

Ny zavatra tiana sy manintona Ny fomba fiainana voaporofonn’ny lalàna

Ny tsy tiana
Ny lalàna mifehy azy
Ny fiandohana sy ny antony
Ny fivoarany sy ny lalàna mifehy azy
Ny fiafarany sy ny antony
Ny dikan’ny fiainany
Ny tanjon’ny fiainany

2) Ny fomba fiasa eo amin’ny fikarohana sy ny toe-tsaina takiana

Mandalo dingana telo lehibe ny fomba fiasa eo amin’ny fikarohana ara-tsiansa
 Ny fandinihana
 Ny petra-kevitra
 Ny fanaporofoana ny petra-kevitra amin’ny alalan’ny fanandramana
NY FANDINIHANA
Tsy dia marina ny fiheverana fa ny fikarohana ar-tsiansa dia miainga amin’ny
fahatsapana na amin’ny fandinihana ireo toe-javatra na zava-misy tsotra izao. Eo amin’ny
fikarohana ara-tsiansa dia efa misy fahalalana efa mipetraka ela teo amin’ny fiarahamonina na
vokatry ny fikarohana efa nisy taloha. Misy anefa toe-javatra hafa na vaovao tsapan’ny
mpikaroka fa toa mifanohitra amin’io fahalalana efa mipetraka io.
Izay fifanoheran-javatra izay no antsoin’ I Gaston DACHELARD hoe: faits polemiques.
Ary io fifanoherana io no fototra iaingan’ny fikarohana ara-tsiansa.
NY PETRA-KEVITRA
Ho andry zareo ampiriste, ny petra-kevitra dia hevitra fa miseho ho azy avy amin’ny
alalan’ny toe-javatra miseho. Raha ny marina anefa dia anjaran’ny mpikaroka no maminavina
ny vaha olana n any valin’ny olana mipetraka eo amin’ilay fifanarahana hita.
Ireo vaha olana olana ireo no apetraka ho petra-kevitra.
NY FANAPOROFOANA AMIN’NY FANANDRAMANA
Ny petra-kevitra rehetra napetraka no entina ho porofoina amin’ny alalan’ny
fanandramana. Noho izany tsy mitsapatsapa ny pikaroka eo amin’ny fanandramana fa efa msy
zavatra iaingany. Noho izany:
 Ny petra-kevitra vaha olana vinavinaina ho valinn’ny olana mipetraka eo
amin’ny fifanoherana hita.
 Ny petra-kevitra: fototra iaingana eo amin’ny fanandramana atao.
 Ny petr-kevitra: mitantara ny fanandramana rehetra atao.
Noho izany: misy kofehy mampifamantotra ny petra-kevitra sy ny fanadramana:
 Ny petra-kevitra: mampijoro ny fanandramana
 Ny fanandramana manova ny vinavina eo amin’ny petra-kevitra ho
fahamarinana raikitra.
OHATRA: ny anjara asan’ny aty eo amin’ny fitehirizana ny siramamy ao amin’ny
vatana.
NY FANDINIHANA
Tamin’ny andron’I Claude Bernard dia noheverina fa ny sakafo hanin’ny biby no
miteraka avy hatrany siramammy ao amin’ny vatana.
Raha tsy mihinana sakafo misy siramamy ny biby dia tsy hisy takirin-tsiramamy ao
amin’ny vatana.
Nisy fotoana anefa dia nahitan’I Claude Bernard siramamy tao amin’ny ran’nybiby na
dia efa tsy nihinana sakafo mitondra siramamy efa ela aza izy..

Le succès est la récompense des efforts Page 16

 COURS RMN
______________________________________________

Faharoa: voamariny ihany koa fa tsy dia miova firy ny lanjan’ny siramammy ao
anatin’ny
Misy fifanoherana mitranga eto:
1 – Ny siramamy dia entin’ny sakafo hanin’ny biby
2 – Misy siramamy ao amin’ny ran’ny biby na ela tsy nahita sakafo mitondra siramamy
aza izy.
Olana: Inona marina no mahatonga ny siramamy ao amin’ny vatana?
Ny petra-kevitra:
1 – Angamba mety misy tahirin-tsiaramamy kely daholo ny sakafo rehetra.
2 – Angamba misy taova mitahiry siramamy ao amin’ny vatana rehefa mihianan sakafo
mitondra siramamy ny biby. Misy toetra ananan’ny siramamy ao amin’ny vatana rehefa
navadiky ny vavany nandritra ny fandevonan-kanina izy ary io siramamy amin’ny toetrany
vaovao io no tehirizin’ny taova iray ka rehefa mihalany ny lanjan(tsiramamy ao amin’ny
vatana dia avoakan’io taova io tsikelikely ny siramamy eo amin’ny tahiry mba tsy ho latsaka
ny lanjan-tsiramamy tokony hitoetra ampiasain’ny vatana.
NY PETRA-KEVITRA
1- Angamba mety misy tahirin-tsiramamy kely dahoko ny sakafo rehetra.
2- Angamba misy taova mitahiry siramamy ao amin’ny vatana rehefa navadiky ny
vavony nandritra ny fandevonan-kanina izy ary io siramamy amin’ny toetrany
vaovao io no tehirizin’ny taova iray ka rehefa mihalany ny lanjan-tsiramamy ao
amin’ny vatana dia avoakan’io taova io tsikelikely ny siramamy ao amin’ny tahiry
mba tsy ho latsaka ny lanjan-tsiramamy tokony hitoetra ampiasain’ny vatana.
NY FANAPOROFOANA
Nojeran’I Claude Bernard ny fetran’ny siramamy hita ao amin’ny ran’ny biby amin’ny
lalany rehetra ao anatin’ny vazana miainga avy ao amin’ny tanany. Ny zavatra tsikariny dia
tsy miova firy ny fatran’ny siramamy ao amin’ny aty raha voa maty ny bib.
Far aha efa maty indray andro ohatra ny biby vao jerena ny fatran’ny siramamy ao
amin’ny aty dia mitombo mihoatra ny fatrany hita tamin’ny fotoana nahafatesan’ilay biby.
Naverimberina io fanandramana io ka nahitana fa toy izany ihany ny zava-niseho.

NOHO IZANY: Azo lazaina fa ny aty no taova mpitahiry ny siramamy sy mamoaka azy
rehefa mihalany ny siramamy ao amin’ny vatana.

NY FOMBA FIASA SY NY TOE-TSAINA

Fahatsapana Fahatairana - Saina tsy varimbariana
Fahagagana - Saina taitaitra
Fahatairana Fanontaniana - Saina liam-pahalalana
Fanontaniana Fikarohana
Fakarohana Fahalalana ara-tsapa

Fahalalana ara-tsapa Porofoina amin’ny Fahalalan’ny sorambabem-

Fiverimberenan-javatra bahoaka : tia ny marina

Fahalalana sarambabem-bahoaka - Saina tsy varombariana, tsy

Toejavatra mifanohitra Olana mora mionona amin’ny faha-
lalana efa azo mipetraka.

Le succès est la récompense des efforts Page 17

 COURS RMN
______________________________________________

Olana Potra-kevitra
Fahalalana ara-tsapa profoina amin’ny Fahalalan’ny sarambabem-
fiverimberenan-javatra bahoaka: tia ny marina

fahalalana sarambabem-bahoaka -Saina tsy varimbariana, tsy mo-

+ Olana ra mionona amin’nyfahalalana
Toe-javatra mifanohitra efa azo sy mipetraka.
Tia mitsikera

Olana Petra-kevitra
Petra-kevitra Fanandramana –Tia ny marina: miaiky ny fisia-
n’ny lalàna voajanahary mefehy
nyzavaboaary sy ny fiainany

Fanandramana Lalàna: marina araa-tsinsa Vonona hmerimberina n fika-

rohana. Tsy voafatotry ny tombo-
tsoa sy ny adim-piainana

GOBLOT
La médiocrité intellectuelle n’est souvent qu’une propte resignation à l’ignorance. On a
peur de ssa pleine ; ou aime mieux nepas savoir que de chercher à savoir, ne pas comprendre
que de chercher à comprendre.
Ny fahambanian’ny fari-pahalalan’ny saina dia tsy inona akory matetika fa ny
fahamehana mionona amin’ny fahalalana. Matahotra ny fahasahiranan’ny tena ; ateo lavitra
mahalala toy izay hikaroka ny hahalala, tsy mahazo toy izay hikaroka mba hahazo.

Gaston Bachelard

L’essence de la réflexion c’est de comprendre qu’on n’avait pas compris.

Ny maha fandibana ny fandinihana dia ny fahatsapana fa tsy azo ny zavatra iray.

Einstein
La connaissance vulgaire est le degré le plus humble de la connaissance humaine.
Ny fahalalan’ny sarambabem-bahoaka dia ny fahalalana ambaratonga farany ambany
indrindra amin’ny fahalalan’ny olombelona.

Le succès est la récompense des efforts Page 18

 COURS RMN
______________________________________________

Fikaroham-bahaolana
Ny siansa dia manao fikarohana eo amin’ny zavaboary sy manao fanandramana mba
nanalana ireo lalàna mifehy ny zavaoary sy ny fiainany ; ny tontolo sy ny toetrany. Ireo no
MARINA eo amin’ny siansa.
Henri Pouicaré
La recherche de la vérité doit être le but de notre activité : c’est la seule fin qui soit
digne d’elle.
Ny fikarohana ny marina no tsy maintsy tanjona tratrarin’ny asantsika ; io no hany
tanjona tokana mendrika azy.

 Ny teknika no mamonrona sy manolotra ireo fitaovana samihafa

ilain’ireo manam-pahaizana ara-tsiansa ho ampiasainy eo amin’ny fikarohana ny
marina dia ny fahalalana siantifika.
 Eo amin’ny sahan’ny fampiharana ireny fahalalana siantifika ireny dia
mipoitra ireo olana samihafa manery sy manosika ireo teknisianina hamonjy ny
manam-pahaizana ara-tsiansa mba hamakafaka sy hikaroka ny vaha olana.
 Ny fandrosoana ata-teknika dia manampy ny olombelona, indrindra ireo
manam-pahaizana ara-tsiansa, ho afaka tsikelikely amin’ny fifehezan’ny asa
aman-draharaha andavan’andro mba hahafahana miroso eo amin’ny fikarohana
ara-tsiansa.

Henri Pouicaré
Il ne faut pas dire que la science est utile parce qu’elle nous permet de construire des
machines. Il faut dire : les machines sont utiles parce qu’elles nous permettent de faire la
science..
Tsy tolony isika hilaza hoe : ilaina ny siansa satria ahafahana manamboatra fitavana. Ka
tokony isika hilaza hoe: ilaina ny fataovana satria ahafahana manao fikarohana ara-tsiansa.

Ary hoy i
Auguste Comte
Quells que soient les immenses services rendus à l’industrie par les theories
scientifique, nous ne devons pas oublier que les sciences ont, avant tout, une destination plus
élevée: celle de satisfaire au besoin fundamental qu’éprouve notre intelligence de connaitre
les lois et les phénomènes.
Na toy inona na toy inona fiddasiky ny fanampiana imen’nyfahalalana siantifika ny
indostria, tsy azontsika adinoina fa manana tanjona ambony kokoa noho izany ny siansa
alohan’ny zavadrehatra. Manome fahafaham-po ny hetaheta fototry ny saina eo amin’ny
fitiavana hahalala ireo lalàna mifehy ireo toe-java miseho izy.

 Firosoana amin’ny teknika

*Ny atao hoe siansa
Ny siansa dia fikarohana miandalana ireo lalàna samihafa mifehy ny natiora sy ireo
fifandraisana samihafa misy eo aminy.
Ny siansa dia ezaka ataon’ny sain’ny olombelona mba hanazava sy hahalalana ny zava-
misy araka ny fisehony eo amin’ny maha izy azy ara-batana. Manome fahalalana ny siansa.

Le succès est la récompense des efforts Page 19

 COURS RMN
______________________________________________

*Ny atao hoe teknika

Ny teknika dia fampiharana ny fahalalana. Mandray ireo fahalalana mikasika ireo lalàna
mifehy ny zavaboary sy ny tontolo izy ka mampiasa an’ireny hahazoana vokatra ampiasaina
eo amin’ny fiainana andavan’andro. Ao amin’ny sehatra teknika no ahafahan’ny olombelona
misintona ny tombotsoa ilainy ao amin’ny fahalalana nomen’ny siansa mba hikolokoany ny
ainy sy hampivoarany ny fiainany.
*Ny tanjona eo amin’ny fikarohana ara-tsiansa
Anisan’ny tanjona kendrena eo amin’ny fakarohana ara-tsiansa ny fahafahana mifehy
ny zavaboary sy ireo hery samihafa manodidina azy.
Descartes
Connaitre pour devenir maitre et lpossesseur de la nature.
Mahalala mba ho tonga mpifehy sy tmpon’ny zavaboary.

Kanefa tsy afaka hifehy ny zavaboary ny olombelona raha tsy mahalala ny lalàna
mmyfehy azy.
Francis Bacou
On ne commande à la nature qu’en lui obéissant.
Tsy afala hifehy ny zavaboary isika raha tsy manaiky azy.
Ny tanjona kendren’ny olombelona amin’ny siansa sy amin’ny teknika dia ny hanjala sy
hamolaka ny zavaboary mba hanova endrika ny toltolo araka ny sitra-pony ho
fahafinarenan’ny saina sy firehany.
NY SIANSA SY NY FILOZOFIA
NY SIANSA
Ny hetahetan’ny siansa dia ny hanana fahalalana feno mikasika ny zava-misy rehetra
ato amin’ny tol*ntolo araka ny maha-izy azy ara-batana , ara-bika araka ny toetrany azo
porofoina , vatana amin’ny fanandramana. La ny tena manahirana ny siansa dia ny
fafandraisana mafy sy miafina misy eo amin’izy ireo. Izay no mahatonga azy mikaroka ireo
lalàna voajanahary samihafa mifehy azy ireny.
Eo amin’ny fandinihana amin’ny sehatry nysiansa dia vahavahana ny zava-misy,
samantsamahana hitokatokana ny singa samihafa mba hahalalana loe manao ahoana io zavatra
io araka ny fahitana ny antsipiriany mikasika azy ao amin’ireo singa tsirairay. Izny fahalalana
izay fotsiny ihany no tadiavin’ny siansa. Tsy mikaroka ny antonantony fototra mikasika ny
nahatonga ny zavaboary n any zava-misy sy ny toetrany ny siansa. Ny fanontaniana lehibe tsy
misy farany mipetraka amin’ny siansa ny hoe: manoa ahoana io zavatra io?
Noho izany, ny fakarohana ara-tsiansa dia mifantoka amin’ny toetra sy ny mmaha izy
ivelan’nyzava-misy sy ny zavaboary. Ny siansa dia fikarohana manome fahafampo ny
olombelona eo amin’ny zavatra rehetra ifaina hanasiavanyny fahavelomany: ny aina.
NY FILOZOFIA
Ny hetahetan’ny filôzôfia dia ny hanana fahalalana mikasika ny olombelona araka ny
maha-izy azy tanteraka, ny toerana misy azy ao anatnin’ny tontolo. Loa raha miezaka ny
filôzôfia hahalala ny tontolo sy ny zavaboary dia satria te-hahalala hoeahoana ny
fifandraisan’ny olombelona sy ny tontolo ary ny olombelona sy ny zavaboary. Raha aravona
dia : ny fikarohana rehetra hahalala ny marina eo amin’ny filôzôfia dia misaongadina fa ny
maha olombelona sy ny fiainany no sehatra fototra iaingana sy iompanan’ny fikarohana
rehetra. Ny tena olana dia ho an’ny filôzôfia dia ny hoe:
 Iza ny olombelona?
 Avy aiza izy? Ho aiza?

Le succès est la récompense des efforts Page 20

 COURS RMN
______________________________________________

 Manao inona eto ambonin’nytany izy?

 Aiza ho aiza eo amin’nyzavaboary no tokony hisy azy?
 Inona no hiafarany?
Ny fikarohana hafa mikasika ny Zanahary sy ny tontolo zavaboary dia ho enti-mamaly
an’iero fanontaniana iero avokoa ny tanjona.
Noho izany antony rehetra izany dia mamakafaka mikasika ny lanjan’ny fahalalana
rehetra azo ny filôzôfia, ny lanjan’ny atrik’asa sy ny fomba fiainana ary mitsra manome
hasina an’ireny, mampitombo vidy na mampihena azy.
Ny fanontaniana tsy misy farany mipetraka ao amin’ny filôzôfia dia hoe : satria nahoana
no toy ion a toy izao?
Ny olana ara-pilôzôfia dia olana maifandray ary mifamatotra amin’ny fiainana maha-
olombelona, ny fomba fitondrana ny tena, ny hevitra fofosin’ny atrik’asa, ny fiandohana sy
nyfiafarana, ny fomba fijery sy ny tanjona tratrarin’ny fiainana sy ny atao rehetra.
Ny fahalalana ara-pilôzôfia
 Ny fahalalana ara-pilôzôfia dia ny fahalalana ny maha izy. Fhalalana
amin’ny antipiriany mikasika ny fisiana: ny toetra, ny bika amin’ny endrika
ivelany, ny firafitry ny vatana, ireo taova rehtra mandrafitra azy sy ireo lalàna
mifehy ny fisiany sy ny fahavelomany; ny fiandohany, ny ficoarany ary ny
fiafaran’ny zava-misy iray.
 Ny fahalalana ara-pilôzôfia dia famakafakana sy fandalinana ireo
fahalalana efa misy vokatry ny fahatsapana, na koa vakatr’ireo jery tamberina
samihafa efa natao.
 Ny fahalalana ara-pilôzôfia dia famakafakana sy fandinihana ireo
fahalalana ara-tsiansa efa azo vokatry ny fikarohana sy fanandramana efa vita
araka ny fomba fiasa ara-tsiansa. Tsy ny marina ata-tsiansa akory no
fakafakain’ny filôzôfia fa ny fototra niorenan’ireny fahalalana ireny, ny
vokatr’ireny fahalalana ireny eo amin’ny maha-olombelona, ny fombasy ny toe-
tsaina nentina nanatontosa ny fikarohana, ny ifandraisan’ny siansa amin’ny
maha-olona.
 Raha sehatra fampiharana ireo fahalalana omen’ny siansa ny teknika
dia jery tsikera momba n y hery syn fahefana azon’ny olombelona sy ananan’ny
olombelona eo amin’ny zavaboary sy ny tontolo ny filôzôfia. Mamakafaka ny
veitra lalina fonosiny sy vokatr’ireny hery sy fahaefana anan’ni olombelona
ireny eo amin’nymaha olombelona sy eo amin’ny tontolo ary eo amin’ny
fifandraisana azo apetraka eo amin’ny maha olona sy ny tontolo ny filôzôfia.
 Raha mikaroka fahalalana hamaritana sy hametrahana mazava ny maha
izy ny olombelona sy ny mh izy ny zavaboary sy ny tontolo ny filôzôfia, dia te-
hhampiditra ao amin’ny tsirairay ny fahatsiarivan-tena lalandava hanontany ten
any amin’ny maha olona azy eo amin’izay tiana sy kasaina atao ary eo amin’ny
asa, ny adidy aman’andraikitra sahanina. Fahalalana manda zohin-kevitra
matotra, tsikera maromaro miandalana ny fahalalana ara-pilôzôfia vao tonga
amin’ny marina katsahina.
Ny fetran’ny siansa
Noha ny siansa mapiasa ny fanandramana ho fomba fikarohana ny marina dia voafetra
ao amin’ny tontolon’ny tsapa ihany ny siansa fa tsy afaka ihoatra an’izany? Tsy afaka
mihoatra ny tontolon’ny tsapa izy satria ao no misy ny matiera iompanan’ny fanandramana
atao.
Na dia eo amin’ny fomba fiasa mampiasa fanandramana aza dia voafetra ny siansa. Tsy
mitovy ny fahalalana miasa ananan’ny siansan’ny vainga. Ohatra: sicence physique sy
nyfahalalana ananan’ny siansan’ny zavaboary.

Le succès est la récompense des efforts Page 21

 COURS RMN
______________________________________________

Eo amin’ny siansan’ny matiera dia mahalala ny sahan’ny fanandramana tiana hatao. Ny

zavatra iompanan’ny fikarohana dia zavatra tsy manana aina ka azo ampiasaina araka izay
liana azy, arka izay itiavana azy ary amin’ny fotoana rehetra.
Eo amin’ny siansan’ny zavaboary manana aina kosa dia misy fetra tsy maintsy
tandremana: eo amin’ny biby fantatra fa efa voabaikon’ny lalàna mefehy azy ny fiainan’ny
vatany hanaovana fanandramana dia manova ny fiainan’ny vatana manontolo sy ny
fiainan’ilay taova niendaka taminy.
Tsy mitovy mihitsy ny vokatry ny fanandramana azo eo amin’ny vatana manontoo tsy
mivaky sy ny fanandramana nataoteo amin’ny vatana nialan’ny taova na rantsana iray.
Ohatra: taovam-pananahana feno sy ny taovam-pananahana efa nanalana: vosirina.
Tsy izany koa : tsy mitovy ny fiainan’ny taova na rantsna iray mikambana amin’ny
vatana manontolo sy ny fiainan’ilay taova nosarahina tamin’ny vatana tokony sy ireo taova
samihafa ao aminy. Ny fanendahana taova iray na rantsana iray eo amin’ny vatana mba hisy
azy. Ny dikan’ieay dia manana ny mah izy azy tsirairy ny vatana sy ny rantsam-batana ary ny
taova ao aminy. Iray tsy miv aky izy ka miara-mientana eo amin’ny fiainana na
fahaveloman’ny vatana manontolo.
Eo amin’ny olombelona dia mipetraka ny hasina manokana ananan’ny vatan’ny
oombelona amin’ny maha olombelona azy.
Satria amin’ny siansany miasa manao fandramana eo amin’ny vatan’ny olombelona
satria tsy azo kasikasihana fahatanyna rasarasaina fahatany na dia efa maty aza raha tsy
nahazo alalan tamin’ny tompo tena n any fianakaviana. Ny lalàn’ny fiangonana dia dia
manamafy sy miaro ny vatan’olombelon tsy ho kasikasihana.
Araka ny fahitan’I Claude Bernard azy kosa dia azo atao ihany ny mampiasa fomba
fiasa ara-panandramana na eo amin’ny vainga na eo amin’ny zavatra manana aina stoy ny
biby sy ny olombelona. Tsy tolony ho adino anefa fa eo amin’ny biologie dia vtana velona no
ampiasaina ary samy manana ny maha izy azy ny vatana tsirairay.Noho izzany dia tsy maintsy
tandremana ny famoahana hevitra na lalàna iombohana ifehezana ny karazana rehetra. Tsy
maintsy jerene ny maha izy ny karazana tsirairay izay tsy voatery ho voafehin’ny lalàna
iombonana.
Ny fomba fahitan’ny siansa ny tontolo
Araka ny fomba fijery siantifika dia toy ny milina lehibe iray ny tontolo. Maro ny
zavara madinidinika nakambana nammoronana ny vatany.Ireny singa tsirairay ireny dia efa
samy manana ny maha izy azy; ny bikany, ny fiasany, ny anjara toerany ao anatn’io milina io
mba hampandeha sy hampiaina azy. Tsy afaka mifampisolo ireo singa tsirairay rireo satria efa
samy manana ny maha izy azy ka ny asany, ny hetsika ataony dia efe voabaiko sy
voafetran’ny lalàna raikitra hatramin’ny nahariana azy mba ho tokana tsy misy fanovana.Ny
bikany sy ny heriny dia efa voafetra ho amin’ ny hetsika na asa iray.Ka ho an’ny siansa, ny
fiainana eto amin’ny tontolo dia ny fiainan’ny milina iray (mecanique) ary efa voabaiko sy
voafaritra mialoha ny ho fandehany, fihetsiny, fizotrany.Izany no antsoina hoe :
determinisma.
Ny antsoina hoe : determinisma : ireo lalàna voajanahary raikitra mamaritra tsy azo
ovaina ny toe-javatra hitranga amin’ny ho avy amin’ny alalan’ny zava-misy ankehitriny.
Ny zava-misy ankehitriny no antony mahatonga ny zava-misy ho avy :
DETERMINISMA.
FAMARANANA
Na ny siansa mampiasa ny fanandrmana ho fomba fiasa eo amin’ny fikarohana(sciences
expérimentales) na ny siansa mampiasa ny refy (mathématique) dia ahitana taratra hatrany fa
misy lalam-pivoarana hizoran’ny tsirairay.Ary izany no antsoina amin’ny hoe: fandrosoana
ara-tsiansa.Noho izany , eo ami’ny sehatrin’ny fikarohana siantifika dia heverin’ I Gaston

Le succès est la récompense des efforts Page 22

 COURS RMN
______________________________________________

Bachelard fa ny fandrosoana ara-tsiansa dia mitaky fiovan’ny toe-tsaina enti-mikaroka. Io

fiovam-penitra io no antsoina hoe : toetsaina siantifika vaovao.
Ity toetsaina siantifika vaovao ity dia mandà ny fiheverana fa ny siansa no manjaka
satria manana ny marina faratampony izay tsy azo iadian-kevitra intsony.Koa araka ity toe-
tsaina vaovao ity dia tokony hiandry sy hanaiky tsikera vaovao hatany rehefa mety ho tsoa-
kevitra vokatriny fikarohana vita.Enken’ity fa tsy hahatakatra tanteraka ny tsiambaratelon’ny
siansa mikaroka na inona fomba enti-miasa. Izay no antony mahatonga ny tsy maintsy
hiahiahiana ny vokatry ny fakarohana ara-tsiansa misora-tena ho tsy azo iadian-kevitra
intsony. Noho izany otaly fanetren-tena siantifika vaovao apetrak’I Gaston ity. Vonjimaika
ihany no

FILOZOFIA MORALY

Le succès est la récompense des efforts Page 23

 COURS RMN
______________________________________________

NY MAHA IZY

FAMARITANA
1-Ny maha izy dia ny maha olona voalohany indrindra. Ny maha olona dia ireo toertra
maromaro mamaritra ny maha olombelona ka mampiavaka azy amin’ny ankapobeny amin’ny
toertra maha biby:
o Ny maha zava-manana aina
o Ny maha biby
o Ny maha biby misaina
o Ny maha biby misaina ary manam-panahy
 Eo amin’ny maha zava manana aina dia voaforitry ny toetra rehetra
mamaritra ny toetra maha biby ny olombelona: aina, vatana,ary saina.
 Eo amin’ny maha biby misaina kosa indray dia voafaritry ny fananana
saina afaka mandinika, mamakafaka, mandalina, mitsikera sns…Ino toetry ny
saina misaina io no tsy ananan’ny saina maha biby.
 Eo amin’ny maha biby manm-panahy dia voafaritry ny fananana
fiainana voakanjalanja vokatry ny fahatsapana ny tsara sy ny ratrsy, ny sitra-po,
ny fandinihana ary ny fananana fahafahana misafidy izy. Vokatry ny fananam-
panahy dia mijoro ho tompon’andraikitry ny fiainanany ny olombelona.
2-Ny maha izyny tsirairay dia ireo toetra manokana: toetry ny aina, ny vatana, ny saina,
ny fanahy ananan’ny tsiraitry anehoanmy ny maha olona azy ka iavahany amin’ny hafa sy
ahafantarana azy.
3-Ny maha izy ihany koa dia metyho ikay toetra iray ara-aina, ar-batana, ara-tsaina na
ra-panahy mampaningana olona iray eo amin’ny mpiara-belona aminy ka anasongadinana azy
manokana.
Rehefa dinihana dia maromaro ireo toetra mamaritra ny mah izy ny olona iray. Lanefa
ny fahamaaroan’ireny toetra irenydia tsy manova ny maha iray tsy mivaky ny mah izy
azy.Ireny toetra samihafa ireny no endrika samihafa isehoan’ny olona iray amin’ny maha izy
azy sy amin’ny maha olona azy.
NY FAMOLAVOLANA NY MAHA IZY
Mandeha miandalana azy mandalo dingana maro ny famolavolana ny maha ozy ny
olona iray:
1- Ny anjara toeran’ny mpiara-monina: maro no antsoina hoe mpiara-monina:
a) -Ny fianakaviana: nny mandray anjara voalohany indrindra ao amin’ny fandrafetana
ny maha izy ny olonairay dia ny fanakaviana amin’ny alalan’ny tarazo.
o Ny tarazo: mandray anjara betsaka ao amin’ny refitry ny maha izy ny
olona iray ny tarazom-pianakaviana; ny toe-batana, ny volon-koditra, ny toetry
ny saina, ny toe-po, sns…
o Ny fanabeazana: ny fianakaviana no sehatra voakohany mamolavola ny
olona ka ananany ny maha izy azy. Ny toe-tsaina, ny fiteny, ny fomba fijery, ny
fomba fiainana ananan’ny manodidina azy sy eo amin’ny fiainana.

b) -Ny mpiara-monina: mizara ho sehatra maromaro: ny mpiray tanàna,

nympiray fiangonana, ny mpiray sekoly, n toeram-piasana, ny faritra itoerana, ny

Le succès est la récompense des efforts Page 24

 COURS RMN
______________________________________________

firenena… Ireny mpiara-monina ireny dia samy manana ny rivotra iainany,ntoe-

tsainy ny famba fiteniny, ny fomba fiainany arakaraka ny tanjona tratrariny. Mamela
akony sydian-tanana eo amin’ny maha izy azy ny tsirairay izy ireny: manamafy ny
fanbeazana efa napetraky ny fianakaviana na koa manovaazy amin’ny endrika
fanitsiana na fanimbana na koa manongotra tanteraka ny fanbeazana sasany
nataon’ny fianakaviana. Toy ny ao amin’ny fianaka viana iray ihany, amin’ny
ankapobeny, ny rivotra niainana tao amin’ny fiaraha-monina dia manova toe-tsaina,
fiteny, fomba fiainana, fitiavana izay hita taratra ho anisan’ny mandrafitra ny olona
iray.
Azo amantarana ny fiaraha-monina misy azy ny maha izy ny olona iray azy ahafahana
mamantatra olona iray ny fiaraha-monina misy azy. MIazy no mety ho azo andraisana ny
hevitry ny hoe:
Olon’ny fiaraha-monona ny olombelona.
2 - Ny anjara toeran’ny tsiarairay
Amin’ny ankapobeny dia mpandray famolavolana ny tsiarairay manombola
amin’nyfisiana. Nohariana izy dia nisy fa tsy nisy fandraisany anjara tamin’ny fahariana az.
Ny toe-batany, ny volon-kodiny, ny toe-pony, ny talentany sns… dia noraisiny koa fa tsy
nisafidy izy na nandray anjara tamin’izany. Saingy ankoatra ireo kosa dia toa mandray an-
tanana tsikelikely ny maha izy azy ny tsirairay.
a) - Eo amin’ny fahazazana: ny fahatsapan’ny zaza ny fisian’ny maha izy azy dia eo
amin’ny fifandraisany amin’ny manodidina azy.
Ny zaza mbola madinika: dia mahatsapa fa manana ny maha izy azy izy rehefa hitany fa
mba manana ny anjara toerany izy eo amin’iza fiainana iraisany amin’ny hafa: ny kilalao, ny
asa madinidinika, ny resaka sns…
Ny zaza efa kehibebe miala sakana kosa dia mametraka ny maha izy azy eo amin’ity
fijoroany ho mpanohitra mandrakariva ny fahetsika n any hevitra n any fomba napetraky ny
mpiara-monona indrindra indrindra ny mpanabe sy ny olona lehobe noho izy.
c) - Eo amin’ny olon-dehibe dia:
 Ao anatin’ny adidy sy ny andraikitra samihafa sahaniny no anehoan’ny
olon ieay ny maha izy azy. Mijoro ho tompon’andraikitryny teny, fihetsika ary
ny asa ataony izy ka ireny no anehoany ny endriky ny maha izy azy na amin’ny
tsara na amin’ny rasy.
 Mana-danja lehibe amin’ireny fanehoana ny maha izy ny olona tsirairay
ireny ny anarany, ny fianakaviany na ny razazna nipoirany, ny toerana misy azy
eo amin’ny toeram-piasana sy ny fiaraha-monina.
 Eo amin’ny lafiny toertra sy ny fomba amam-panao ananany kosa dia
mandary anjara lehibe ny safidy eo amin’ny olona efa mato-tsaina. Efa nadalo
fiainana maroamro izy ka manana traikefa vitsivitsy :
 Ny fiainana ara-pianakaviana
 Ny mpiray tanàna
 Ny fiaina-tsekoly
 Nytoeram-piasana
 Ny fiangonana sy ny fikambanan samihafa.
Nahitany zavatra maro ireny ka manao fampitahana izy. Vokantr’izany dia mametraka
safidy izy:
 mety mametraka safidy izy hijanona sy hitazona ny maha izy azy
vokatry ny famolavolana norantoviny tao amin’ny fiaraha-monina nipoirany.
 mety hiova tanteraka izy satria misy toetra hitany any amin’ny hafa na
misy tanjona sy hetaheta anaty tiany ho tratrarina ka tiany hamaritra ny maha izy

Le succès est la récompense des efforts Page 25

 COURS RMN
______________________________________________

azy. Manapaka tanteraka ny lasa izy amin’izay ka tsy misy intsony ny lofehy
mapitohy azy amin’ny lasa.
 Mety handrafitra maha izy azy vaovao izy ami’ny alalan’ny toetra
sasany efa ananany ka tiany ho tazomina, miampy ireo toetra vaovao vao
norantoviny amin’ny alalan’ny zava-baovao hitany.
AMIEL
L’homme n’est que ce qu’il veut devenir; ce n’et pas ce qu’il a ni même ce qu’il fait qui
exprime didectement la vaelur d’un homme, cest ce qu’il est.
Ny maha izy azy ny olona iray dia tsy misy afa tsy izay toetra tiany haha izy azy ; tsy ny
anananany na ny ataony akory aza no maneho mivantana ny hasin’ny olona ieay fa ny maha
izy azy.

Koa : ny tsy azo lavina dia izao : matoa tonga eo amin’ny toetra iray mamaritra ny maha
izy azy ny olona iray na tsara izany na ratsy dia satria nisafidy ny hahita syhanana izany toetra
izany izy ho zary endriky ny maha izy azy tanteraka. Manana fahafahana sy safidy handray na
hanosi-bohotanana ny toetra na fihetsika na teny na fomba fanao atolotry ny mpiara-monona
azy ny tsirairay. Saingy mitaky fandavan-tena lehibe izany satria mitaky fahavononana
hitolona amin’ny tena, ny sitra-po, ny hambom-po sns…

NY MORALY

FAMARITANA

 Ny moraly dia ny fhaizana miaina araka ny tsara sy araka ny fahalalana

ireo lalàna mefehy ny fitondran-tena fenitra.
 Ny moraly dia ny fitambaran’ireo fitsipika na lalàna iaingana eo
amin’ny fihetsika na teny na asa atao ka ahafahana litsara azy na tsara na ratsy.
 Ny moraly ihany koa dia fandinihana sy famakafakana arahin-sikerea
mikasika ny antony fototra anaovana ny fahetsika, ny teny ary ny atao, antony
mapijoro ny adidy, ny loharano iporan’ny tsy maintsy atao, ny fototra
iorenan’ny soa toavina samihafa. Ny tanona lendren’ny moraly dia tsara.
 Ny tsara dia izay maneho ny maha olona miavaka amin’ny biby, izay
mapivelatra ny maha olona.

NY FEON’NY FIERITRERETANA

 NY FEON’NYFIERITRERETANA dia ny feon’ny fanahy. NY

FANAHY NO MAHA OLONA : Manossika haneho ny maha olona sy ny
mampivelatra azy ny fanahy. Noho izany ny fanahy dia tokony hitondra any
amin’ny tsara.
 NY FEON’NY FIERITRERETANA: feon’ny fanahy dia mitarika sy
manosika ho any amin’ny tsara.
 NY FEON’NY FIERITRERETANA: ny fahaizana manome lanja ny
asa ataon’ny olona iray eo amin’ny lafiny fahatsarana na faharatsiany. Noho
izany ny feonn’y fieritreretana dia efa mahatsapa sy mahay manavaka ny tsara
amin’ny ratsy, ny azo atao amin’ny tsy azo atao.

Le succès est la récompense des efforts Page 26

 COURS RMN
______________________________________________

 NY FEON’NY FIERITRERETANA: ilay herim-panahy mahatsapa sy

mahalala ny soa toavina fenitra ahafahana manmarim-pototra ny atao hoe:
fiainana mendrika. Mahalala sy mametraka ny atao hoe adidy sy ny atao hoe
andraikitra izy.
 NY FEON’NY FIERITRERETANA: herinm-panahy afala handà na
hankasotraka ny fomba fiainana tsy mifanaraka na mifanaraka amin’ny azo atao
sy ny tsy azo atao ka afaka hanome hanamelohana na fankasotrahana,
fanenenana noho ny fetezan’ny zava-bita na fahafaham-ponoho ny
fahatanterahan’ny zav-bita araka ny tokony ho izy.

AVY AISA NY FEON’NY FIERITRERETANA?

a) - Araka ny foto-pisainana innéiste

Araka ny fiti-pisainana innéiste dia efa mipetraka voasokitra ao anatnin’ny maha olona
ny feon’ny fieritrereran: izany hoe miar ary amin’ny olombelona ny feon’ny fieritreretana
satria voajanahary. Avy amin’ny Zanahary ny feon’ny fieritreretana ary toetran-janahary
apetrany ao amin’ny olombelona. Cf Jenezy. Noho izany tsy ny saina misaina akory ny
feon’ny fieritreretana fa herim-panahymiavaka amin’ny saina.

J.J.ROUSSEAU
Conscience ! Instinct divin, immortelle et céleste voix, guide assure d’un être gnorant et
bourré, intelligent et libre, juge infaillible du bine et du mal qui rend homme esmblable à
Dieu ; c’est toi qui fait l’excellence de sanature et la moralité de ses actes ; sans toi, je ne sens
rien en moi qui m’élève au-dessus des bêtes.
Ny feon’ny fieritreretana ! Toetr’Andriamanitra, feo tsy mety maty sy
feon’Andriamanitra. Mpitari-dalana azo antoka ho an’ny olonatsy manam-pahalalana sy
marivo saina, ho an’ny maranin-tsaina sy ny mahtsiaro tena ho afaka. Mpitsara tsy mety diso
ny tsara sy ny ratsy ka mahatonga ny olombelona ary manome lanja izay ataony. Raha tsy eo
ianao, tsy misy na inona na inona ao amiko tsapako manondrotra ahy ho ambon’ny biby.

b)- Araka foto-pisainana sôsiôlôjika

NY foto-pisainana sôsiôlôjika dia fomba fijery filôzôfika iray izay mametraka ny

fototry ny toe-javatra rehetra eo amin’ny fiainan’ny olona iray ho avy amin’ny fiaraha-
monina misy azy. Ity foto-pisainana sy fomba fijery ity dia mamaritra fa nymaha olona sy ny
maha izy ny olona iray dia vokatry ny fiaraha-monina misy azy.
DURKHEIM no isn’ny filôzôfa lehibe manana an’io fomba fijery sy foto-pisianana io.
Araka ny andinihany, ny toe-tsaina sy fomba fisainana dia toe-tsaina ary fomba fisainana
iraisana amin’ny sokajin’olona ao amin’ny saranga misy ny tena. Noho izany, ny toetry ny
feon’ny fieritreretan’ny tsirairay dia endrika isehoan’ny feon’ny fieritreretan’ny
sokanjin’olona iray misy ny tsiarairay. Izany hoe ny fandanjalanjana sy ny fitsaran’ny olona
iray ny fihetsika iray dia arakaraka ny fandanjalanjana sy fitsaran’nireo olona iray sokajy
aminy ihany.

Le succès est la récompense des efforts Page 27

 COURS RMN
______________________________________________

Ny famaritna ny atao hoe adidy sy andrikitra ar ny fomba fanatanterahana azy dia

iraisan’ireo olona iray sokajy, iray saranga ary miara-minina amin’ny toerana iray. Noho
izany, ho an’ny foto-piara-monina ho tsara na ratsy no tsy maintsy ho fomba fihevitry ny
tsirairay sy hamaritany ny tsara sy ny ratsy.
FREUD: ny toetran’ny feon’ny fieritreretan’ny tsirairay, dia miankina amin’ny
fanbeazana noraisina tamin’ny Ray aaman-Dreny.
NY MORALIN’I KANT
Manana ny maha izy azy manokana ny Moraly araka ny foto-pisaianan’I Kant.
Ho an’I Kant dia tsy misy hery avy any ivelany tolony hamaritra ny fiainana sy ny
lalàna ara-pitondran-tena eo amin’ny tsirairay. Tsy eken’I Lant ny hevitra hoe: Andriamanitra
na fanjakana na mpiara-monina no fototra ipoiran’ny alalàna sy ny fiainana ara-potondran-
rena ka ny tsirairay dia miainga sy mitaratra amin’io eo amin’ny fiainany.
Araka ny fahitan’I Lant azy dia ny maha olona ny olona tsirairay ihany no fototra
ipoiran’ny antsoina hoe adidy. Ny olombelona ihany no manangana ireo soa tovaina eo
amin’nyfiainana sy nyfaraha-monina maba hahafahany mitantana ny fitondran-tenany. Izay
no antsoin’I Kant hoe: FIZAKAN-TENA (Autonomie).
Ny olombelona no mametraka ireo lalàna ara-pitondran-tena ifehezany ny tenany sy ny
fiainany.
Kant dia nobeazina tao amin’ny foto-pivavahana loterianina henjana. Nafantoky ny
reniny tao antsain’I Kant fa ny olombelona dia simban’ny fahotana (ota). Vokatr’izany dia
tsyatokisan’I Kant ny fihetseham-po, ny firehana sy ny filana voajanahary tongatonga ho azy.
Sammmy miaiky I Kant sy I Rousseua fa ny feon’ny fieritreretana no tsy fototry ny soa
tovaina rehetra. Saingy ho an’I Kant “ny fen’ny fieritreretana dia saina misaina ihany”. Noho
izany ny azo antsoina hoe tsara na ratsy dia tsy ny zav atra ananana (vola, harena,
fahasalamana) n any asa atao sy vita fa ny finiavana sy ny toe-tsaina netina nananana sy
nampiasa ary nanao azy ireny.
Ohatra; tsy ny fahasitranan’y mararyno ahafahana milaza fa olona tsar any mpitsabo.
Ny finiavany sy ny toe-saina nentiny nitsabo no ahitana fahatsarany.
Henjana ny lalam-pitondran-tena apetrak’I Kant. Maiaiky izy fa ny olombelona dia biby
misaina izany hoe: * manana vatana izy ka manana ny firehany,ny fihetseham-pony, ny
filan’ny vatana
*manana saina koa anefa izy ary saina mandinika, mamakafaka,
mandankalanja, motsikera…
Misy fotoana isehoan’ny fifanoherana eo amin’ny vatana sy ny saina izay antsoin’I
Kant hoe feon’ny fieritreretana. Loa eo amin’izay fifanoherana izay dia mandidy ny vatana ny
saina hanaiky zay fitan’ny saina fa mahasoa. Tsy maintsy atavon’ny saina izay haneken’ny
vatana azy. Izay no antsoina amin’ny hoe rigourisme lanteu. Ny baiko apetraky ny saina tsy
maintsy avermberin’ny vatana eo ami’nym adidy dia ny hoe: tsy maintsy manao ao (je dois).
Io no antsoina hoe: IMPERATIF CAREGORIQUE.
Ohatra: misy olona maratra mafy satria novonoin’ny olona tsy fantatra. Eo anatrahan’io
toe-javatra io dia mipetraka ny fisalalana noho ny tahotra ho voaroiroy amin’y fitsarana
indrindra raha maty tsy miteny io olona io. Mila famonjena maika anefa izy.
Ny saina mandinika eto dia tsy isalasala eo anatrehan’ny adidy amin’ny famonjena
ain’olona ka mandidy ny vatana hangina eo anatrehan’ny fahotra. Ny saina eto no mibaiko ny
vatana hoe: tsy maintsy mamonjy ny ainy aho.

NY ZO SY NY ADIDY
NY ZO

Le succès est la récompense des efforts Page 28

 COURS RMN
______________________________________________

1-Famaritana
Ny zo dia fahefana ananan’ny tsirairay ho entiny mikarakara sy mapivelatra ny maha
olona zy: ara-batana
Ara-tsaiana
Ara-panahay
Eo amin’y aina
2-Endrika isehoan’ny ZO
Miseho amin’ny endrika roan y ZO: zo fototra sy ny zo iombonana

Ny zo fototra na voajanahary
Ny zo fototra dia ny zo ananan’ny tsirairay mipetraka amin’ny fotoana mahary azy.
Samy manana ny zony ny tsirairay ary mitbyny Zo fototra eo amin’ny
FAMARITANA VAVOVAO NY FAHAFAHANA
Olombelona dia singa kely iray ao anatin’ny tontolo izay amin’ny lalàna voajavnahry
antsoina hoe: déterminisem. Noho izany; ny fahafahana na fomba ananana ny fahafhahana dia
fanekena ny fizotran’ny fiainana fehezin’ny lalàna tsy ialana mibaiko mialoha sy mamaritra
mialoha izay tsy maintsy miseho syhianinana. Eo amin’ny rationaliste: ny fomba ananana
fahafahana dia ny fiarahana hahalala ny lalàna voajanahary mifehy ny tena, ny tontolo ary ny
fiaraha-monina misy. Tsy vitan’nyhoe miezaka halala fotsiny fa miezaka mapifandrindra ny
fiainana’ny tena fihetsika , ny atao amin’ireny lalàna ireny. Ary farany ny fomba ananana ny
fahafahana, fahaizana mampiasa ireny lalàna efa voafakafaka ireny hanangonanana ny
fiatrehan’ny tena ny manodidina

.
NY RARINY SY NY HITSINY
NY RARINY
1-FAMARITANA
Ny rainy dia haren-panahy ananana ka ahafahan’ny olona iray manana ny anjara aza ho
an’ny tsirairay.
2-NY FOTOTRA NIPOIRIAN’NY RARINY
Mba ahafahana mampiasa ny raryny dia tsy maintsy misy ny fiainana ara-piaraha-
monina, la ao anatin’y fiaraha-monina dia miefampiankina ny mpiara-monina kanefa samy
manana ny toerana misy azy.
RARINY: izay manaiky, manaja ary miaraka ny rafi-pandaminana napetraka
Izay mipetraka amin’y oterana tokony hisy azy no anatin’ny rafitra
Izay mametraka ny tsirairay ami’ny toerarana tokony hisy azy
Tsirairay eo ami’ny toerana sahaza azy no mampirindra ny fiaraha-monina. Samy
manana ny toetrany, ny fahizany, ny fahalingany, ny fetahetany amin’ny maha izy azy ny
tsirairay. Ny toetra ny fetahen’ny tsirairay mifameno amin’ny hafa sy mifandefitra amin’izay
mampisy ny rariny.
Ny fametrahana ny tsirairay amin’ny toerany dia ny fahafahana manome azy ny
andraikiny sy ny tombontsoany.
RARINY: dia ny fanomezana vokatra mifanentana amin’ny asa vita:
Tsara ny asa ary betsaka ny vokatra: tombotsoa ho an’ny manao
Tsy ny asa: vokatra ratsy ho anon’ny mipasa.
Tsy vita ny asa: tsy mahazo vokatra ny mpiasa.

Le succès est la récompense des efforts Page 29

 COURS RMN
______________________________________________

Ny hampaharitra ny firindra eo amin’ny rafitra ara-piaraha-monina dia tsy maintsy

mipetraka ny lalàna hifehy azy.
RARINY, dia ny fitoviana eo amin’ny fifehezan’ny lalàna.
MARINA diany fananana teny na fihetsika mIfanaraka amin’ny lalàna ary ny fanaovan
zavatra araka ny lalàna mipetraka.
FANDRAVONANA
Mizara ho endrika 3 ny RARINY: eo amin’ny rafitra, eo amin’ny lalàna, eo amin’ny
HITSINY
HITSINY dia izay tsy niolakolaka fa mahitsy manaraka ny tena izy
Amin’ny fahatanterahana ny rariny dia tsy maintsy mitandrina mba tsy hanao ny tsy
rariny izany hoe tsy araka ny rainy.
Ny hitsiny no entina manatanteraka ny rariny araka ny tana rariny.
Amin’ny favomezana toerana ny tsiarairay: rariny rah any zokiny n any lehobe no
manana ny toerana ambony.
Haharriny azy dia jerean any toerana maha lehibe azy mahalalana nytoerana tena sahaza
azy ao amin’ny toran’ny samy lehibe: IZAY NO HITSINY
Amin’ny fanomezana ny vokatry ny asa: raha misy ny fiazaram-bokatra eo amin’ny asa
ahana dia rariny raha zaraina amin’ny mpiara-miasa ny vokatra. Singy mba ho azo atao ny asa
sy nahavitana azy no vokatra azony.
Ny tsirairay no mahatsapa NY FITSINY eo amin’ny fandraisany nyvokatry ny asany,
amin’ny fandraisana ny vokatry ny asa natao: rariny fa izay mangalatra dia voasazy

FILÔZÔFIA PÔLITIKA
I-INONA NY POLITIKA

Ny politika dia ireo novolavolain’ny fiaraha-monina ho entina miahy sy mitantana ny

fiainana ao amin’ny fiaraha-minina.
Raha itarina: ny politika dia ireo fomba novolavolain’ny mpiray firenena ho entina
miahysy mitantana ny fiainana ao amin’ni firenena. Ny mpiray firenena anefa dia ireo olona
maro samy hafa miara-monina amin’ny toerana iray mba hahatonga nyfirenena/
Ary satria maro ny mpiray firenena dia mro ny hevitra entina mitantana ny fiainana ao
amin’ny firenena iray. Kanefa amin’ireo hevitra maro ireo dia misy ny hevitra mitovitovy ka
ireo olona maromaro mitovitovy hevitra ireo dia mety hivondrona mba hijoro amina foto-
kevitra iray ka hanana fijery sy tanjona iombonana eo amin’izayfomba ho ent-mitantana ny
firenena. Ireny vondron’olona samihafa ireny no antsoina hoe: antoko politika
Ny tanjona kendrena amin’ny politika dia ny hahafahan’ny olom-pirenena tsirairay
mahita fivelarana ao anatin’ny fiainana ara-piaraha-monina satria hoy
Aristote
L’homme est un animal politique.
Ny olombelona dia biby miara-monina

Le succès est la récompense des efforts Page 30

 COURS RMN
______________________________________________

Izany hoe: araka ny fahitan’ireo filôzôfia dia olon’ny fiaraha-monina ny olombelona ka

tsy afaka hahita ny fivelaran’ny maha-olona azy raha tsy ao anatin’ny fiaraha-monina eo
amin’ny fifandraisany amin’nireo olona mitovy aminy manodidina azy.

IREO TSANGAN-KEVITRA POLITKA SAMIHAFA

Ny tantara dia manasongadina ny fifandimbiasan’ireo tsangan-kevitra politika najoro

hanamarinana ny fiasan’ny fahefana ara-politika.
- Ny absolutisme
-
Ny fahefana tsy refesi-mandidy dia nyfahefan’ny mpanjaka. Ny maha fahefana tsy
refesi-mandidy azy dia noho izy tsy avy amin’olombelona. Ny Andriamanjaka dia mitonotena
hoAndriamaintra, noho izany fanjakan’Andriamnitra ny fanjakany. Vokatr’izay tsy misy
herin’olombelona na iray aza afaka manohitra izay fanapaha-keviny. Afaka mamelona na
mamono ny olom-peheziny izy. Mijoro ho irak’Andriamanitra eto ambonin’ny tany izy. Ny
fanomezan’Andriamnitra fahefana azy dia ahafahany mapiasa tsy misy fetra ny fahefana.
Ifandovan’ny taranaka ny fahefana tsy refesi-mandidy.

- Ny anarsisma
Ity tsangan-kevitra politika ity dia manaporofo fa ny fanjakana dia manimba ny
fivekaran’ny harem-panahin’ny isam-batan’olona satria hoy

Bakounine
L’Etat est un immense cimetière où viennenet s’enterret toutes les manifestations de la
vie individuelle.
Ny fanjakana dia fasana lehibe ilevenan’ny maha izy ny fiainan’ny tsirairay.

FIAINANA ARA-POLITIKA: FIANDOHAN’NY POLITIKA, FANJAKANA SY

FAHEFAM-PANJAKANA
I-Fiandohan’ny politika
1 - Famaritana
Ny teny hoe p$olitika dia ay amin’ny teny grika hoe olis (tanàna) ( Fanjakana mizaka
ten any tsirairay tamin’ireo tanàna grika). Aby amin’io ny hoe politicos (izay mahakasika ny
olom-pirenena sy ny Fanjakana).
Amin’ny maha seha-pandinihana azy, ny pôlitika dia ny fitamvaran’iray mikasika ny
fandaminana ny fiainam-piarahamonin’ny olombelona.
Amin’ny maha asa azy, ny pôlitika dia fahaiza-mitondra (na siansa momba ny
fitondrany).
Avahana indrindray ny hoe la politique sy ny hoe le politique, la politique (ny pôlitika)
dia manondro ny asa ara-pôlitika (mitondra, mitolona, mifampiraharaha..) ny pôlitika
pôlitisianina dia manondro siasa, fihetsika feno fitaka, hafetsena, fifanarahana na
tsikombakomba mifandray amin’ny fampiharana ny fehefana.
Le politique dia manondro seha-pandinihana ara-pilôzôfia iray.
Le politique koa dia manondro ny olona mpanao pôlitika, izay misahana ireo
raharaham-pirenena.
2 - Toetra voajanahary msy toetra ara-piaraha-monina
Miavaka amin’ny fahafaha-manao ara-batana (ny hery) ny zo (ny fahafaha-manao ara-
môraly). Nihevitra anefa ireo mpahay teoria malaza (Hobbes hatramin’ni Marx) fa ny zo dia
tsy inona fa fisehoan’ny hery ihany.

Le succès est la récompense des efforts Page 31

 COURS RMN
______________________________________________

Ho an’ny Thomas Hobbes (filôzôfia anglisy 1588-1679) ny zo, amin’ny tranga rehetra
dia ny hery ihany, nefa manavaka vanim-potoana roa izy teo amin’ny tantaran’ny
olombelona: ny toetra voajanahary sy ny toetra ara-pôlitika.
a. Ny toetra voajanahary
Ho an’I Hobbes, ny olombelona, araka ny toetrany voajanahary, dia mitady izay fomba
haoarany ny namany rehetra. Ao amin’ny toetrany am-piandohana, manana ny zo amin’izany
izy raha manana ny hery amin’izany. Izany dia adin’ny reheat amin’ny rehetra ka tamin’izany
dia ny hery no nanao ny zo.
Ao amin’izany teo-piainana izany, “ny olombelona dia amboadia ho an’ny
olombelona”. Manana zo mitoby eo amin’ny zava-drehetra eo amin’ny rehetra ny rehetra ary
ny sasany aza manana zo eo amin’ny vatan’ny hafa.
Raha ny marina, izany toetra voajanahary izany ho an’ny rehetra dia te-piainana feno
tsy falamiann sy feno fahakiviana. Ny tahotra ny fahafatesana an-derisetra no mahatonga ny
olombelona hivoaka avy ao amin’ny toertra voajanahary ary hiditra ao aminn’y toetra ara-
pôlitika na ara-tsôsialy.
a. Ny toetra ara-pôlitika (n any toetra ata-poaraha-monina)
Ny teotra ara-pôlilika (n any toetra ara-piaraha-monina)
Hikatsaka, noho izany, ity fandriam-pahalemana sy ny filamanianana sy olombelon.
Nefa tsy misy fandriam-pahalemana ho azo tanterahina raha tsy mamela ny zony feno
amin’ny zava-drehetra ny tsiarairay. Tsy ho azo atao izany raha tsya manolotra ny zontym
feno rehetra ho eo am-pelatanan’ny andriamamanjaka iray, iay hanana ny hery feno amin’ny
fahazoana ny zon’ny rehetra. Tsy nanao fifanelenm-panantenana manomboka eo ana
amin’inona na amin’inona io andriamanjaka izay lasa mapifehy tsy refesti-mandidy io?. Tsy
manam-petra hafa afatsy ny fahefany sy izay mahafinaritra azy ny zony.
Ao amin’ny toertan’ny fiaaha-monina tahaka ny ao amin’ny toetra araka ny natiora ny
hery no hany refin’ny zo. Nefa ao amin’ny toetra voajaanahary ny hery rehetra dia eo
ampelatanan’ny andriamanjaka. Mahazo ny filaminana ao amin’ieany anefa ireo olona entina
satria tsy maintsy manao izay hampanjaka ny filaminana ilay andriamanjaka rehefa hijanona
eo amin’ny fahefana (eo amin’nyfitondrana).

Le succès est la récompense des efforts Page 32