0% ont trouvé ce document utile (0 vote)
93 vues20 pages

Solution de TD 01: Exercise 1. Représentation Graphique de L'ensemble Et Calcul de L'intégrale

Transféré par

fatmazahraboucetta
Copyright
© © All Rights Reserved
Nous prenons très au sérieux les droits relatifs au contenu. Si vous pensez qu’il s’agit de votre contenu, signalez une atteinte au droit d’auteur ici.
Formats disponibles
Téléchargez aux formats PDF, TXT ou lisez en ligne sur Scribd
0% ont trouvé ce document utile (0 vote)
93 vues20 pages

Solution de TD 01: Exercise 1. Représentation Graphique de L'ensemble Et Calcul de L'intégrale

Transféré par

fatmazahraboucetta
Copyright
© © All Rights Reserved
Nous prenons très au sérieux les droits relatifs au contenu. Si vous pensez qu’il s’agit de votre contenu, signalez une atteinte au droit d’auteur ici.
Formats disponibles
Téléchargez aux formats PDF, TXT ou lisez en ligne sur Scribd

Solution de TD 01

RR
Exercise 1. Représentation graphique de l’ensemble ∆ et calcul de l’intégrale ∆
f (x, y)dxdy

1/ f (x, y) = xye−x−y , avec ∆ = {(x, y) ∈ R2 : 0 < x < 1 et 1 < y < 2}.


Dessin de ∆:

Figure 1: ∆ = {(x, y) ∈ R2 : 0 < x < 1 et 1 < y < 2}.

Alors ∆ est le rectangle [0, 1] × [1, 2], ensuite, comme la fonction f s’écrit sous la forme

 
f (x, y) = xye−x−y = xe−x ye−y = g(x)h(y)

On a Z Z
−t
 −t

te dt = −te + e−t dt = −(t + 1)e−t + C, C ∈ R.

alors ZZ Z Z
1
−x
 2 
f (x, y)dxdy = xe dx · ye−y dy
∆ 0 1
 1  2
= −(x + 1)e−x 0 · −(y + 1)e−y 1
 
= 1 − 2e−1 · 2e−1 − 3e−2

1
2/ f (x, y) = (x + y)ex+y = xex ey + yey ex , avec ∆ = {(x, y) ∈ R2 : |x| < 1 et |y| < 1}.
On a ∆ = {(x, y) ∈ R2 : −1 < x < 1 et − 1 < y < 1}.
Dessin de ∆:

Figure 2: ∆ = {(x, y) ∈ R2 : −1 < x < 1 et − 1 < y < 1}.

Alors ∆ est le rectangle [−1, 1] × [−1, 1], ensuite, comme la fonction f s’écrit sous la forme

f (x, y) = (x + y)ex+y = xex ey + yey ex = g1 (x)h1 (y) + g2 (x)h2 (y)

On a Z Z
te dt = te −
t t
et dt = (t − 1)et + C, C ∈ R.

alors ZZ ZZ ZZ
x y
f (x, y)dxdy = xe e dxdy + yey ex dxdy

Z∆ 1 Z 1 ∆ Z 1 Z 1
= xe dx ·
x y
e dy + e dx ·
x
yey dy
−1 −1 −1 −1

= 2 [(x − 1)ex ]1−1 · [ex ]1−1


 
= 4e−1 · e − e−1 = 4 · 1 − e−2 .

3/ f (x, y) = x − y, avec ∆ = {(x, y) ∈ R2 : y ≤ 2 − x2 et y ≥ 2x − 1}.


Dessin de ∆:
Figure 3: ∆ = {(x, y) ∈ R2 : y ≤ 2 − x2 et y ≥ 2x − 1}.

Calcul des points d’interséctions: on a

2 − x2 = 2x − 1 ⇐⇒ x2 + 2x − 3 = 0 ⇐⇒ (x − 1)(x + 3) = 0

Alors, les points d’intersections sont (1, 1)et(3, 7) on peut réécrire l’ensemble ∆ sous la forme
suivante:
∆ = {(x, y) ∈ R2 : −3 ≤ x ≤ 1 et 2x − 1 ≤ y ≤ 2 − x2 }.

donc, l’intégrale double sera comme suit:

ZZ Z 1 Z 2−x2 
f (x, y)dxdy = (x − y)dy dx
∆ −3 2x−1
Z 1  2−x2
y2
= xy − dx
−3 2 2x−1
Z 1    
1 1
= x(2 − x ) − (2 − x ) − x(2x − 1) − (2x − 1)
2 2 2 2
dx
−3 2 2
Z
1 1
= (−x4 − 2x3 + 4x2 + 2x − 3)dx
2 −3
 1
1 −41 + 297 64
= − 6x − 15x + 40x + 30x − 90x
5 4 3 2
= =
60 −3 60 15

4/ f (x, y) = ex , avec ∆ = {(x, y) ∈ R2 : 0 ≤ 3y ≤ x ≤ 3}.


2

Dessin de ∆:
Figure 4: ∆ = {(x, y) ∈ R2 : 0 ≤ 3y ≤ x ≤ 3}.

On a,
x
∆ = {(x, y) ∈ R2 : 0 ≤ x ≤ 3 et 0 ≤ y ≤ }.
3
alors ZZ Z Z x 
3 3
x2
f (x, y)dxd = e dy dx
∆ 0 0
Z 3  Z  x3
1 3 x2
x2
= e y dx = xe dx
0 0 3 0
 3
1 x2 1
= e = (e9 − 1).
6 0 6

5/ f (x, y) = x2 , avec ∆ = {(x, y) ∈ R2 : xy < 16 et 0 ≤ y ≤ x ≤ 8}.


Dessin de ∆:

Figure 5: ∆ = {(x, y) ∈ R2 : xy < 16 et 0 ≤ y ≤ x ≤ 8}.

On a,

∆ ∆
z }|1 { [ z }|2 {
16
∆ = (x, y) ∈ R2 : 0 ≤ x ≤ 4 et 0 ≤ y ≤ x (x, y) ∈ R2 : 4 < x ≤ 8 et 0 ≤ y < ,
x
et ∆1 ∩ ∆2 = ∅. Alors
ZZ ZZ ZZ
f (x, y)dxdy = f (x, y)dxdy + f (x, y)dxdy
∆ ∆1 ∆2
Z 4 Z x  Z 8 Z 16 
x
2 2
= x dy dx + x dy dx
0 0 4 0
Z 4  x Z 8   16x
= x2 y
dx + x2 y dx
0 0 4 0
Z 4 Z 8
= x3 dx + 16 xdx
0 4
 4  8
1 4
= x + 8 x2 = 448.
4 0 4

6/ f (x, y) = ex+y , avec ∆ = {(x, y) ∈ R2 : |x + y| < 1, |x − y| < 1}.


Dessin de ∆:

Figure 6: ∆ = {(x, y) ∈ R2 : |x + y| < 1, |x − y| < 1}.

On a,

∆ ∆
z }|1 { z }|2 {
∆ = {−1 ≤ x ≤ 0 et − 1 − x < y < 1 + x} ∪ {0 < x ≤ 1 et x − 1 < y < 1 − x},
et ∆1 ∩ ∆2 = ∅. Alors
ZZ ZZ ZZ
f (x, y)dxdy = f (x, y)dxdy + f (x, y)dxdy
∆ ∆1 ∆
Z 0 Z 1+x Z 21 Z 1−x
= ex+y dydx + ex+y dydx
−1 −1−x 0 x−1
Z 0 Z 1
 x+y 1+x  x+y 1−x
= e −1−x
dx + e x−1
dx
−1 0
Z 0 Z 1
 2x+1 −1
  1 
= e −e dx + e − e2x−1 dx
−1 0
1  2x+1 0  0  1 1  1
= e −1
− e−1 x −1 + e1 x 0 − e2x−1 0
2 2
1 1    1  
= e − e−1 + e1 − e−1 − e1 − e−1 = 2 cosh(1)
2 2

1
7/ f (x, y) = , avec ∆ = {(x, y) ∈ R2 : x2 + y 2 < 1}.
1 + x2 + y 2
Dessin de ∆:

Figure 7: ∆ = {(x, y) ∈ R2 : x2 + y 2 < 1}.

On passe aux cordonées polaires

x = r cos θ et y = r sin θ, avec 0 ≤ r < 1, 0 ≤ θ ≤ 2π.

alors
cos θ −r sin θ
|J| = =r
sin θ r cos θ
donc ZZ ZZ Z 1 Z 2π
1 r
f (x, y)dxdy = 2 2
dxdy = drdθ
∆ ∆ 1+x +y 0 0 1 + r2
Z 2π Z 1
r
= dθ · 2
dr
0 0 1+r
1 1
= 2π · ln 1 + r2 0 = π ln(2).
2

8/ f (x, y) = y, avec ∆ = {(x, y) ∈ R2 : x2 + y 2 − 2y ≤ 0}.


Dessin de ∆:

Figure 8: ∆ = {(x, y) ∈ R2 : x2 + y 2 − 2y ≤ 0}.

On passe aux cordonées polaires

x = r cos θ et y = r sin θ, avec 0 ≤ r ≤ 1, 0 ≤ θ ≤ 2π.

On a, y > 0 =⇒ r sin θ > 0 =⇒ sin θ > 0 =⇒ 0 ≤ θ ≤ π,


et on a, x2 + y 2 − 2y ≤ 0 =⇒ r2 − 2r sin θ ≤ 0 =⇒ r(r − 2 sin θ) ≤ 0 =⇒ r ≤ 2 sin θ =⇒
0 ≤ r ≤ 2 sin θ.
Alors  
∆ = (r, θ) ∈ R : 0 ≤ r ≤ 2 sin θ et 0 ≤ θ ≤ π .
2
Finalement
ZZ ZZ Z π Z 2 sin θ
f (x, y)dxdy = ydxdy = r2 sin θdrdθ

Z∆ 0 0
Z
1 π  3 2 sin θ 8 π 4
= sin θ r 0 dθ = sin θ dθ
3 0 3 0
Z Z
8 1 π 2 π
= · (1 − cos 2θ) dθ =2
(1 − 2 cos 2θ + cos2 2θ) dθ
3 4 0 3 0
Z π Z π Z 
2 1 π
= dθ − 2 cos 2θdθ + (1 + cos 4θ)dθ
3 0 2 0
 Z Z π
0
Z 
2 3 π 1 π
= dθ − 2 cos 2θdθ + cos 4θdθ = π
3 2 0 0 2 0

1
9/ f (x, y) = , avec ∆ = {(x, y) ∈ R2 : x2 + y 2 < 1, x + y > 1, x < y}.
(x2 + y 2 )3/2
Dessin de ∆:

Figure 9: ∆ = {(x, y) ∈ R2 : x2 + y 2 < 1, x + y > 1, x < y}.

On passe aux cordonées polaires

x = r cos θ et y = r sin θ, avec 0 ≤ r < 1, 0 ≤ θ ≤ 2π.

On a,
x > 0 =⇒ r cos θ > 0 =⇒ cos θ > 0, (a)

y > 0 =⇒ r sin θ > 0 =⇒ sin θ > 0, (b)

y > x =⇒ r sin θ > r cos θ =⇒ sin θ > cos θ. (c)


π
De (a), (b) et (c), on conclut que 4
< θ < π2 .
1 1
Et on a, x+y > 1 =⇒ r(cos θ+sin θ) > 1 =⇒ r > =⇒ < r < 1.
cos θ + sin θ cos θ + sin θ
Alors  
1 π π
∆= (r, θ) ∈ R :
2
< r < 1 et < θ < .
cos θ + sin θ 4 2
Finalement
ZZ ZZ Z π Z 1
1 2 1
f (x, y)dxdy = dxdy = drdθ
∆ ∆ (x2 +y 2 )3/2 π
4
1
cos θ+sin θ
r2
Z π  1
2 −1
= dθ
π
4
r 1
cos θ+sin θ
Z

π
2
= − 1 + cos θ + sin θ dθ
π

  π2
4

= − θ + sin θ − cos θ
π
4
π π π
=− +1+ =1− .
2 4 4

p
10/ f (x, y) = x2 + y 2 , avec ∆ = {(x, y) ∈ R2 : x ≥ 0, y ≥ 0, x2 + y 2 − 2y ≥ 0, x2 + y 2 ≤ 1}.
Dessin de ∆:

Figure 10: ∆ = {(x, y) ∈ R2 : x ≥ 0, y ≥ 0, x2 + y 2 − 2y ≥ 0, x2 + y 2 ≤ 1}.

On passe aux cordonées polaires

x = r cos θ et y = r sin θ, avec 0 ≤ r ≤ 1, 0 ≤ θ ≤ 2π.

On a, x2 + y 2 − 2y ≥ 0 =⇒ r2 − 2r sin θ ≥ 0 =⇒ r(r − 2 sin θ) ≥ 0 =⇒ r ≥ 2 sin θ =⇒


2 sin θ ≤ r ≤ 1,
√ √
et on a, x ≥ 0, y ≥ 0 et ( 12 , − 2
3
), ( 12 , 2
3
) sont les points d’intersections des deux cercles
x2 + y 2 − 2y = 0 et x2 + y 2 = 1, on conclut que 0 ≤ θ ≤ π6 .
Alors  
π
∆ = (r, θ) ∈ R : 2 sin θ ≤ r ≤ 1 et 0 ≤ θ ≤
2
.
6
Finalement
ZZ ZZ p Z π Z 1
6
f (x, y)dxdy = x2 + y 2 dxdy = r2 drdθ
∆ ∆ 0 2 sin θ
Z π Z π Z π
1 6  
3 1 1 6 8 6
= r 2 sin θ dθ = dθ − sin3 θ dθ
3 0 3 0 3 0
Z π Z π
π 8 6 π 8 6
= − 2
sin θ sin θdθ = − (1 − cos2 θ) sin θdθ
18 3 0 18 3 0
Z π Z π
π 8 6 8 6
= − sin θdθ + cos2 θ sin θdθ
18 3 0 3 0
  π6   π6
π 8 8 π 16 √
= − − cos θ − 3
cos θ = − + 3.
18 3 0 9 0 18 9

Exercise 2. Soient a, b, c et d des nombres strictement positif.

1.a/ Dessin de E:

  2  2 
x y
Figure 11: E = (x, y) ∈ R :
2
+ ≤1 .
a a

1.b/ Calcul de l’aire de l’ensemble E, on effectue le changement de variables x = au et y = bv.


Alors
a 0
|J| = = ab
0 b

On a E l’intérieur de l’ellipse. Il est clair que:

(x, y) ∈ E ⇐⇒ u2 + v 2 ≤ 1 ⇐⇒ (u, v) ∈ B,
où B désigne le disque unité. Alors
ZZ ZZ
Aire(E) = dxdy = |ab|dudv
E B
Z 2π Z 1  2π  2 1
r
= |ab|rdrdθ = |ab| θ = |ab|π.
0 0 0 2 0

2/ Calcul de l’aire de l’ensemble F, On a


 
∗ c d
F = (x, y) ∈ R+ × R : ax ≤ y ≤ bx et ≤ y ≤
2 2
x x
 
y
= (x, y) ∈ R∗+ × R : a ≤ 2 ≤ b et c ≤ yx ≤ d .
x

Posons:
y
u= , v = xy, avec a ≤ u ≤ b, c ≤ v ≤ d,
x2
on trouve que

r
v √
= u− 3 v 3 , y = uv 2 = u 3 v 3 .
1 1 3 1 2
3
x=
u

Alors

− 13 u− 3 v 3 1 − 31 − 23
4 1
u v 2 1 1
|J| = 3
=− − =− .
1
u − 32
v
2
3
2
u
1
3 v − 13 9u 9u 3u
3 3

Donc, ZZ Z bZ d
1
Aire(F ) = dxdy = dudv
c 3u
F
  a
1 b
= ln (d − c).
3 a

Exercise 3. On a
 
P = (x, y) ∈ R : 0 ≤ y − x ≤ 1 et 0 ≤ 2x − y ≤ 1
2

 
= (x, y) ∈ R : x ≤ y ≤ x + 1 et 2x − 1 ≤ y ≤ 2x .
2

1/ Dessin de P :
 
Figure 12: P = (x, y) ∈ R : x ≤ y ≤ x + 1 et 2x − 1 ≤ y ≤ 2x .
2

RR
2/ Calcul de l’intégrale P
(2x2 − 3xy + y 2 )dxdy, on pose

u = y − x, v = 2x − y, avec 0 ≤ u ≤ 1, 0 ≤ v ≤ 1,

on trouve que
x = u + v, y = 2u + v

alors
1 1
|J| = = −1.
2 1

Donc,
ZZ  Z 1 Z 1 
(2x − 3xy + y )dxdy =
2 2
2(u + v) − 3(u + v)(2u + v) + (2u + v) | − 1|dudv
2 2
P 0 0
Z 1Z 1 Z 1 Z 1
1
=− (uv)dudv = − udu · vdv = − .
0 0 0 0 4

3/ Calcul l’aire de P , on a

ZZ Z Z
1 1  1  1
Aire(P ) = dxdy = | − 1|dudv = u 0 · v 0 = 1.
P 0 0

Exercise 4. On a  
D = (x, y) ∈ R : x + y ≤ 25, x ≤ 0, y ≥ 0 .
2 2 2

1.a/ Dessin de D:
 
Figure 13: D = (x, y) ∈ R2 : x2 + y 2 ≤ 25, x ≤ 0, y ≥ 0 .

1.b/ Calcul de centre de gravité: On a ici une densité homogène(µ(x, y) = 1), alors la masse
totale est la surface de la partie D
ZZ ZZ Z π Z 5
25π
M= µ(x, y)dxdy = dxdy = dθ rdr = = Aire(D).
D D π
2
0 4

alors ZZ ZZ
1 1
xG = xµ(x, y)dxdy = xdxdy
M D M D
Z π Z 5
4 20
= cos θdθ r2 dr = − ,
25π π2 0 3π

et ZZ ZZ
1 1
yG = yµ(x, y)dxdy = ydxdy
M D M D
Z π Z 5
4 20
= sin θdθ r2 dr = .
25π π2 0 3π

Finalement, le centre de gravité est le point G − 3π 20 20
, 3π .

2/ Calcul des moments d’inertie de D par rapport au point (0, 0) en utilisant les coordonnées
polaires: on a ZZ
I= r2 (x, y) · µ(x, y)dxdy
D
p
où r est la distance entre le point (x, y) et le point (0, 0), dans ce cas r = (x − 0)2 + (y − 0)2 .
Alors Z Z p 2 ZZ
I= 2
x +y 2 dxdy = (x2 + y 2 )dxdy
D D
Z πZ 5 Z π Z 5
625π
= r · rdrdθ =
2
dθ r3 dr = .
π
2
0 π
2
0 8

Exercise 5. On a l’ensemble
 
D= (x, y, z) ∈ R : x + y ≤ z , x ≥ 0, y ≥ 0, 1 ≤ z ≤ 2 .
2 2 2 2

Dessin de D:

 
Figure 14: D = (x, y, z) ∈ R : x + y ≤ z , x ≥ 0, y ≥ 0, 1 ≤ z ≤ 2 .
2 2 2 2

D est le quard d’un cône situé entre les deux plans z = 1 et z = 2.


RRR
Calcul de l’intégrale triple D
4y 3 dxdydz, en utilisant les cordonnées cylindriques:

x = r cos θ, y = r sin θ, z = h. Avec 0 ≤ r, 0 ≤ θ ≤ 2π, 1 ≤ h ≤ 2,

et x2 + y 2 = r2 .

On a, x2 + y 2 ≤ z 2 =⇒ r2 ≤ h2 =⇒ r ≤ h =⇒ r ∈ [0, h],
et on a, x ≥ 0, y ≥ 0, on conclut que θ ∈ [0, π
2
].
Alors  
π
D = (r, θ, h) ∈ R : 0 ≤ r ≤ h, 0 ≤ θ ≤ , 1 ≤ h ≤ 2 .
3
2
Calculons encore Le déterminant de La matrice jacobienne de ce changement de variables.

∂x
∂r
∂x
∂θ
∂x
∂h
cos θ −r sin θ 0
|J| = ∂y
∂r
∂y
∂θ
∂y
∂h
= sin θ r cos θ 0 =r
∂z ∂z ∂z
∂r ∂θ ∂h
0 0 1

Finalement ZZZ Z π Z Z
2
2 h
3
4y dxdy = 4(r sin θ)3 rdrdhdθ
D 0 1 0
Z 2Z h Z π
2
=4 r drdh ·
4
sin3 θ dθ
1 0 0
Z 2  h Z π
4 2
= r5 dh · sin2 θ sin θdθ
5 1 0 0
Z 2 Z π
4 2
= h5 dh · (1 − cos2 θ) sin θdθ
5 1 0
 2  Z π Z π 
4 6 2 2
= h · sin dθ − 2
cos θ sin θdθ
30 1
0 0

2 6   π2 1  3  π2
= (2 − 1) · − cos θ 0 + cos θ 0
15 3
42 1 28
= · (1 − ) = .
5 3 5
Exercise 6. On a l’ensemble
 p 
D= (x, y, z) ∈ R : x ≥ 0, y ≥ 0, 1 ≤ x + y ≤ 2, 0 ≤ z ≤ 1 .
2 2 2

Dessin de D:

 
p
Figure 15: D = (x, y, z) ∈ R : x ≥ 0, y ≥ 0, 1 ≤
2
x2 + y2 ≤ 2, 0 ≤ z ≤ 1 .
RRR 2 +y 2
Calcul de l’intégrale triple D
zex dxdydz, en utilisant les cordonnées cylindriques:

x = r cos θ, y = r sin θ, z = h. Avec 0 ≤ r, 0 ≤ θ ≤ 2π, 0 ≤ h ≤ 1,

et x2 + y 2 = r2 , |J| = r.

On a, x ≥ 0, y ≥ 0, on conclut que θ ∈ [0, π2 ],


p √
et on a, 1 ≤ x2 + y 2 ≤ 2 =⇒ 1 ≤ r2 ≤ 2 =⇒ 1 ≤ r ≤ 2 =⇒ r ∈ [1, 2].
Alors  
π
D= (r, θ, h) ∈ R : 1 ≤ r ≤ 2, 0 ≤ θ ≤ , 0 ≤ h ≤ 1 .
3
2
Finalement ZZZ Z π Z Z
2
1 2
x2 +y 2 2
ze dxdydz = her .rdrdhdθ
D 0 0 1
Z π Z 1 Z 2
2 2
= dθ hdh rer
0 0 1
  π2  2 1  r2 2
h e
= θ
0 2 0 2 1
π
= (e4 − e).
8
Exercise 7. On a l’ensemble
 
D = (x, y, z) ∈ R : x + y ≤ 1, x + y ≥ z , −1 ≤ z ≤ 1 .
3 2 2 2 2 2

Dessin de D:

 
Figure 16: D = (x, y, z) ∈ R : x + y ≤ 1, x + y ≥ z , −1 ≤ z ≤ 1 .
3 2 2 2 2 2
RRR
Calcul de l’intégrale triple D
(x2 + y 2 + z 2 )dxdydz, en utilisant les cordonnées cylindriques:

x = r cos θ, y = r sin θ, z = h. Avec 0 ≤ r, 0 ≤ θ ≤ 2π, −1 ≤ h ≤ 1,

et x2 + y 2 = r2 , |J| = r.

On a, z 2 ≤ x2 + y 2 ≤ 1 =⇒ h2 ≤ r2 ≤ 1 =⇒ |h| ≤ r ≤ 1 =⇒ r ∈ [|h|, 1].


Alors  
D = (r, θ, h) ∈ R : |h| ≤ r ≤ 1, 0 ≤ θ ≤ 2π, −1 ≤ h ≤ 1 .
3

Finalement
ZZZ Z 2π Z 1 Z 1
2 2 2
(x + y + z )dxdydz = (r2 + h2 ).rdrdhdθ
D 0 −1 |h|
Z 2π Z 1  1
r4 h2 r2
= dθ + dh
0 −1 4 2 |h|
 2π Z 1  
1 h2 |h|4 h2 |h|2
= θ + − − dh
−1 4 2 4 2
Z 1
0

1 h2 3h4 16π
= 2π + − dh = .
−1 4 2 4 15

Exercise 8. On a l’ensemble
 
D = (x, y, z) ∈ R : x + y + z ≤ 4, 0 ≤ z .
3 2 2 2

Dessin de D:

 
Figure 17: D = (x, y, z) ∈ R3 : x2 + y 2 + z 2 ≤ 4, 0 ≤ z .
RRR
Calcul de l’intégrale triple D
zdxdydz, en utilisant les cordonnées sphériques:

z = r cos θ, x = r sin θ cos φ, y = r sin θ sin φ. Avec 0 ≤ r, 0 ≤ θ ≤ π, 0 ≤ φ ≤ 2π,

et x2 + y 2 + z 2 = r2 .

On a, z ≥ 0 =⇒ r cos θ ≥ 0 =⇒ cos θ ≥ 0 =⇒ θ ∈ [0, π


2
],
et on a, x2 + y 2 + z 2 ≤ 4 =⇒ r2 ≤ 4 =⇒ r ≤ 2 =⇒ r ∈ [0, 2].
Alors  
π
D = (r, θ, φ) ∈ R : 0 ≤ r ≤ 2, 0 ≤ θ ≤ , 0 ≤ φ ≤ 2π .
3
2
Calculons encore Le déterminant de La matrice jacobienne de ce changement de variables.

∂x
∂r
∂x
∂θ
∂x
∂φ
sin θ cos φ r cos θ cos φ −r sin θ sin φ
|J| = ∂y
∂r
∂y
∂θ
∂y
∂φ
= sin θ sin φ r cos θ sin φ r sin θ cos φ = r2 sinθ
∂z
∂r
∂z
∂θ
∂z
∂φ
cos θ −r sin θ 0

Finalement ZZZ Z π Z Z
2
2π 2
zdxdydz = r cos θ.r2 sin θdrdφdθ
D 0 0 0
Z π Z 2π Z 2
2
= sin θ cos θdθ dφ r3 dr
0 0 0
  π  2π  4 2
2
sin θ 2 r
= φ = 4π.
2 0 0 4 0
Exercise 9. On a l’ensemble
 
D= (x, y, z) ∈ R : x + y ≤ z , x + y + z ≤ 1, 0 ≤ z .
3 2 2 2 2 2 2

Dessin de D:

 
Figure 18: D = (x, y, z) ∈ R3 : x2 + y 2 ≤ z 2 , x2 + y 2 + z 2 ≤ 1, 0 ≤ z .
RRR 3
Calcul de l’intégrale triple D
(x2 + y 2 + z 2 ) 2 dxdydz, en utilisant les cordonnées sphériques:

z = r cos θ, x = r sin θ cos φ, y = r sin θ sin φ. Avec 0 ≤ r, 0 ≤ θ ≤ π, 0 ≤ φ ≤ 2π,

et x2 + y 2 + z 2 = r2 , |J| = r2 sin θ.

On a, z ≥ 0 =⇒ r cos θ ≥ 0 =⇒ cos θ ≥ 0 =⇒ θ ∈ [0, π


],
√ 2
1 2
et on a, x + y + (z ) ≤ z + (z ) =⇒ r ≤ 2(r cos θ) =⇒ cos θ ≥
2 2 2 2 2 2
=⇒ | cos θ| ≥ 2 2

√ 2 2
  ,
2 π
=⇒ cos θ ≥ , on conclut que θ ∈ 0,
2 4
et, x2 + y 2 + z 2 ≤ 1 =⇒ r2 ≤ 1 =⇒ r ≤ 1 =⇒ r ∈ [0, 1].
Alors  
π
D = (r, θ, φ) ∈ R : 0 ≤ r ≤ 1, 0 ≤ θ ≤ , 0 ≤ φ ≤ 2π .
3
4
Finalement ZZZ Z π Z Z
4
2π 1
3 3
2 2 2
(x + y + z ) dxdydz = 2 (r2 ) 2 .r2 sin θdrdφdθ
D 0 0 0
Z π Z 2π Z 1
4
= sin θdθ dφ r5 dr
0 0 0
  π4  2π  6 1
r
= − cos θ φ
6 0
 √0  0
π 2
= 1− .
3 2
Exercise 10. On a T la pyramide de sommet lorigine et dont la base est le triangle de sommets
(1, 0, 0), (0, 1, 0), (0, 0, 1). Dessin de T :


(a) T = (x, y, z) ∈ R2 : x ≥ 0, y ≥ 0, z ≥
 (b) D = T ∩ Plan(xOy).
0, x + y + z ≤ 1 .
Alors ZZZ Z 1 Z 1−x Z 1−x−y
I= ydxdydz = ydzdydx
T 0 0 0
Z 1 Z 1−x  1−x−y Z 1Z 1−x  
= y z dydx = y(1 − x) − y dydx
2
0 0 0 0 0
Z  1−x Z 1
y 1
y 2
(1 − x)3 (1 − x)3
3
= (1 − x) − dx = − dx
0 2 3 0 0 2 3
Z    1
1 1 1 (1 − x)4 1
= (1 − x) dx =
3
− = .
6 0 6 4 0 24
Exercise 11. On a l’ensemble
 
D = (x, y) ∈ R : x ≥ 0, y ≥ 0, z ≥ 0, x + 2y + z ≤ 1 .
2

Dessin de D:

 (b) F = D ∩ Plan(xOy).
(a) D = (x, y, z) ∈ R2 : x ≥ 0, y ≥

0, z ≥ 0, x + 2y + z ≤ 1 .

Alors ZZZ Z Z 1 Z
1 2
(1−x) 1−x−2y
I= xdxdydz = xdzdydx
D 0 0 0
Z 1 Z 1
(1−x)  1−x−2y Z 1 Z 1
(1−x)  
2 2
= x z dydx = x 1 − x − 2y dydx
0 0 0 0 0
Z   12 (1−x)
 Z 
1
(1 − x)2 (1 − x)2 1
= x y(1 − x) − y dx = x − 2
dx
0 0 0 2 4
Z  1
1 1 1 x2 2x3 x4 1
= x(1 − x) dx =
2
− + = .
4 0 4 2 3 4 0 48

Vous aimerez peut-être aussi