Walter Benjamin
| Walter Benjamin | |
|---|---|
| Bizitza | |
| Jaiotza | Berlin, 1892ko uztailaren 15a |
| Herrialdea | |
| Lehen hizkuntza | alemana |
| Heriotza | Portbou, 1940ko irailaren 26a (48 urte) |
| Hobiratze lekua | Cementiri de Portbou (en) |
| Heriotza modua | suizidioa |
| Familia | |
| Aita | Emil Benjamin |
| Ezkontidea(k) | Dora Sophie Kellner (en) |
| Seme-alabak | ikusi
|
| Haurrideak | |
| Familia | |
| Hezkuntza | |
| Heziketa | Municheko Unibertsitatea Berlingo Humboldt Unibertsitatea Bernako Unibertsitatea doktoretza Friburgoko Unibertsitatea |
| Tesi zuzendaria | Richard Herbertz |
| Hizkuntzak | alemana |
| Jarduerak | |
| Jarduerak | filosofoa, idazlea, itzultzailea, saiakeragilea, literatura-kritikaria, soziologoa, arte-kritikaria, literatura historialaria, itzultzailea eta libretista |
| Lantokia(k) | Berlin Berna Frankfurt am Main eta Paris |
| Lan nabarmenak | |
| Influentziak | Johann Wolfgang von Goethe, Charles Baudelaire, Karl Marx, György Lukács, Bertolt Brecht, Ernst Bloch eta Gershom Scholem |
| Mugimendua | Marxismoa |
| Izengoitia(k) | Benedix Schönflies eta Detlev Holz |
Walter Bendix Schönflies Benjamin (ˈvaltɐ ˈbɛnjamiːn ahoskatua;[1]; Berlin, 1892ko uztailaren 15a - Portbou, 1940ko irailaren 26a) alemaniar literatura-kritikari eta filosofoa izan zen. Haren lanen artean nabarmentzekoak dira Paris, XIX. mendeko hiriburua, Hitzaldi etenak, Argitasunak eta abar.[2]
Heriotza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]1940ko irailaren 26an, Walter Benjaminek bere buruaz beste egin zuen Portboun, Herrialde Katalanetan. Alemaniako judu jatorriko pentsalari eta literatur-kritikari marxista zen, eta naziak boterera iristean abiatu zuten juduen aurkako jazarpenetik ihesean Frantziara joan zen; 1933an Parisa erbesteratu zen. Hura naziek okupatu ostean, ordea, Espainiako Estatura muga gurutzatu zuen, kontzentrazio esparru batetik ateratzea lortu eta gero, Banyulsetik Portboura. AEBetara iritsi nahi zuen, eta bidean Espainia eta Portugalera igarotzeko baimena lortu zuen, baina ez, ostera, Frantziatik irtetekoa, eta bidea ezkutuan egin behar izan zuen. Espainiako Poliziari paperak aurkeztean, Frantziara itzuliko zutela esan zioten. Itzuliz gero zain zuen deportazio mehatxuaren aurrean, bere buruaz beste egitea deliberatu zuen, etsipenez.[3]
Pentsamendua
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Walter Benjamin Frankfurteko eskolaren inguruan ibili zen. Bere pentsamenduan eragina izan dute Brechten marxismoak, Adorno-ren teoria kritikoak eta Gershom Scholem-en mistizismo juduak. Eragin horiek nabarmen ageri dira Historiaren kontzeptuaz (1940) idazki sonatuan.
Testu horretan historiaren filosofia garatzen du Benjaminek. Bertan ageri da Angelus Novus edo historiaren aingeru famatua. Angelus Novus Paul Kleeren akuarela bat da, Benjaminek erosi zuena eta bere obran hainbatetan aipatu zuena. Historiaren kontzeptuaz idazkian iruzkin hau egin zion:

| « | Badago Kleeren margolan bat, Angelus Novus deritzona. Aingeru bat dago berton irudikatua, begiak hantxe tinko josita dauzkan zerbaitetik aldentzen ari dela ematen baitu. Haren begiak irtenak daude, ahoa zabalik eta hegoak tenkatuak dauzka. Antzekoa eman behar du historiaren aingeruak. Begitartea iragana aldera itzulia du. Guretzat gertakarien kate bat ageri den tokian, katastrofe bakar bat hautematen du hark, hondakinaren gainean hondakina pilatzen aspergabe eta berari oinean jaurtitzen. Berak pausatu, hilak piztu eta puskatua berrosatu egin gura luke. Baina Paradisutik aldagoiak erasotzen du, hori bere hegoetan katramilatzen da eta hain da bortitza, aingeruak ezin baititu haiek atzera bildu. Aldagoi horek eutsiezinki etorkizunerantz bultzatzen du, bizkarra ematen baitio berak horri, bere aurrean zeruraino metatuz dihoan bitartean hondakinen pila. Guk progresoa deitzen duguna, aldagoi hori da.[4] | » |
Progresoari egindako kritika hori marxismoaren baitan txertatu zuen Benjaminek. Marxismoak historiaren ikuspegi baikorra garatu du eta Benjaminek historia, ez garailez garaile, baizik eta garaituz garaitu pentsatzea proposatu zuen. Era berean, hausnarketa garrantzitsuak egin zituen kultura eta estetikari buruz.[5]
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
- ↑ Duden Aussprachewörterbuch (6. argitaraldia), Mannheim: Bibliographisches Institut & F.A. Brockhaus AG, 2006.
- ↑ Azurmendi, Joxe (2011), Poesia eta filosofia: hilobiz hilobi, Filosofia eta poesia, Donostia: Jakin, ISBN 978-84-95234-43-8.
- ↑ «Gaurko egunez: Walter Benjaminek bere buruaz beste egin zuen Portboun, Herrialde Katalanetan», Argia (kontsulta data: 2026ko irailaren 26a).
- ↑ Azurmendi, Joxe (2011): "Poesia eta filosofia: Hilobiz hilobi" in Filosofia eta poesia, Donostia, Jakin. 154. or.
- ↑ Galfarsoro, Imanol (2012): “(Post)marxismoa, kultura eta eragiletasuna: ibilbide historiko labur bat” in Alaitz Aizpuru (et al.): Euskal Herriko pentsamenduaren gida, Bilbo, UEU. ISBN 978-84-8438-435-9
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Artikulu hau Alemaniako biografia baten zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
- Alemaniako biografia zirriborroak
- 1892ko jaiotzak
- 1940ko heriotzak
- Alemaniako filosofoak
- Alemaniako literatura kritikariak
- Alemaniako juduak
- Teknologiaren filosofoak
- Marxistak
- Alemaniako suizidak
- Berlindarrak
- Nazismoaren erbesteratuak
- Literaturaren teorialariak
- Gizarte zientzien filosofoak
- Filosofo sozialak
- Itzulpen ikasketetako akademikoak
- Bernako Unibertsitateko ikasleak