Edukira joan

Verona

Verona
Verona
Veròna
Italiako udalerria
Administrazioa
Herrialdea Italia
Italiako eskualdeak Veneto
ProbintziaVeronako probintzia
AlkateaDamiano Tommasi
Izen ofizialaVerona
Jatorrizko izenaVerona
Veròna
Posta kodea37100 eta 37121–37142
ISTAT kodea023091
Geografia
Koordenatuak45°26′19″N 10°59′34″E / 45.4386°N 10.9928°E / 45.4386; 10.9928
Mapa
Azalera198,92 km²
Altitudea59 m
MugakideakBussolengo, Castel d'Azzano, Grezzana, Mezzane di Sotto, Negrar di Valpolicella, Pescantina, Roverè Veronese, San Giovanni Lupatoto, San Martino Buon Albergo, San Pietro in Cariano, Sommacampagna, Sona, Villafranca di Verona, Buttapietra, San Mauro di Saline eta Tregnago
Demografia
Biztanleria255.335 (2026ko uztailaren 31)
alt_left 134.995 (%52,9) (%48,2) 123.036 alt_right
Dentsitatea1.284 bizt/km²
Informazio gehigarria
SorreraK.a. 550
Telefono aurrizkia045
Hiri senidetuakTirana, Munich, Pula, Nimes, Salzburgo, Betleem, Ra'anana (en) Itzuli, Maxhad, Ningbo, Saint-Josse-ten-Noode, Košice, Nagahama (en) Itzuli, Fresno, Albany, Batumi, Detmold, Korçë, Ayacucho (hiria), Lecce, Jagodina (en) Itzuli, Konya, Korfu, Korfu, الزنتان, Zhuji, Prilep (en) Itzuli, Namwon-si, Kragujevac, Kazan, Johannesburg, Hangzhou eta Serpukhov
Katastro kodeaL781
Sailkapen sismikoa3 (Txikia)
MatrikulaVR
Hizkuntza ofizialaitaliera
comune.verona.it

Verona[1] iparraldeko Italiako hiria da, Veronako probintziako hiriburua eta Venetoko hiri nagusietakoa. Lessini mendiaren oinetan dago, Adige ibaiaren ertzean, Veneziatik mendebaldera. 198,92 km²-ko eremua du eta 2015ean 259.012 biztanle zituen[2]. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 2000. urtean[3].

K.a. 89. urtean Erromako kolonia bihurtu zen eta, denbora laburrean, garrantzi handiko hiri bilakatu zen Europarako bideak bertatik igarotzen zirelako. 489an ostrogodoen errege Teodoriko Handiak inbaditu zuen, eta gaztelu bat eraikiarazi zuen Adige ibaiaren ertzean. 774an Karlomagnok konkistatu zuen, eta han bizi izan ziren haren seme eta errege Pepin eta Berengario Friulikoa.

XII. mendearen hasieratik herri burujabea izan zen, baina guelfoen eta gibelinoen arteko istiluak hasi ziren. 1260-1387. urteetan, della Scala sendiaren eskuetan egon zen Veronako aginpidea. 1387an Milan hiriaren mendean zegoen, eta 1405ean Veneziako Errepublikaren administraziopean. Napoleon Bonapartek Austriaren eskuetan utzi zuen (1797-1801). 1805-1814. urteetan, Italiako erreinuaren barnean zegoen, eta Adigeko departamenduko hiriburua izan zen, ondoren, berriro Austriaren mende geratzeko. 1866an Italian sartu zen. Kalte handiak izan zituen Bigarren Mundu Gerran.

Veronak klima azpitropikal hezea du, Cfa Köppen klima sailkapenaren arabera.

    Datu klimatikoak (Verona 1971–2000, muturrekoak 1946–2011)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 19.8 22.1 27.2 31.8 36.6 36.4 38.2 39.0 33.2 29.2 23.6 18.8 39
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 6.1 8.9 13.4 17.2 22.7 26.3 29.2 28.8 24.4 18.0 11.0 6.7 17.7
Batez besteko tenperatura (ºC) 2.5 4.5 8.4 12.0 17.2 20.8 23.6 23.3 19.0 13.3 7.1 3.1 12.9
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -1.2 0.1 3.4 6.8 11.7 15.4 18.0 17.8 13.7 8.7 3.2 -0.4 8.1
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -18.4 -18.4 -10.4 -2.2 0.0 3.8 7.3 8.1 2.0 -4.6 -7.9 -15.5 -18.4
Pilatutako prezipitazioa (mm) 50.9 43.3 48.7 70.4 74.2 87.2 62.6 81.7 76.2 91.0 64.8 52.5 803.5
Prezipitazio egunak (≥ 1.0 mm) 6.8 5.1 6.0 8.9 8.6 8.6 5.5 5.8 6.0 7.4 7.1 6.2 82.0
Hezetasuna (%) 85 78 73 75 73 73 73 74 76 81 84 84 77
Iturria: Servizio Meteorologico (humidity 1961–1990)[4][5][6]

Nekazaritza-produktuen merkataritza (frutak, barazkiak, laboreak, mahatsa) eta industria (ardogintza, kimika-industria, papergintza, ehungintza, azukre-findegiak, artisautza) dira ekonomia-jarduera nagusiak. Burdinbide eta errepideen gune garrantzitsua da. Unibertsitatea eta aireportua ditu.

Verona hiria1
UNESCOren gizateriaren ondarea

MotaKulturala
Irizpideak ii, iv
Erreferentzia 797
Kokalekua Italia
Eskualdea2Europa/Ipar Amerika
Izen ematea2000 (XXIV. bilkura)
1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua)
2 UNESCOren sailkapena

Monumentuei dagokienez, oso hiri ikusgarria da, eta garai askotako obrak gorde ditu. Aipagarriak dira, besteak beste, I. mendeko Arena erromatar teatroa (gaur egun, operarako erabilia), mende bereko bi ate, K.a. I. mendeko Arco dei Gavi arkua (XX. mendean berritua), 1714ko Lapidario Maffeiano museoa (antzinateko Erroma eta Greziako gauzak gordetzen dituena), V. mendeko jatorria duen San Zeno basilika erromanikoa (XII-XIII. mendeetan berritua), XIII. mendearen bukaerako Sant'Anastasia eliza gotikoa (XV. mendean amaitua), XV. mendean berritutako katedral erromaniko-gotikoa, XI-XIII. mendeetako San Fermo Maggiore eliza, XV. mendean berritutako Santi Nazaro e Celso eliza eta mende bereko San Giorgio in Braida eliza.

Nabarmentzekoak dira, halaber, XIV. mendeko Castelvecchio jauregia (museoa gaur egun), Loggia del Consiglio jauregia (1493), XII. mendeko Palazzo della Ragione jauregia eta 1345. urteko Scaligero harrizko zubia, Bigarren Mundu Gerra amaituta berreraiki behar izan zutena. Aipatutako elizetan, Verona eta inguruko Erdi Aroko pintore ospetsuenen (Pisano, Montagna, Caliari) obrak daude ikusgai.

Veronar ezagunak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Katulo (K.a. 84 - c. K.a. 53) erromatar olerkaria.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskaltzaindia, 157. araua: Europako hiriak (PDF).
  2. ↑ Bilancio demografico anno 2015 (dati provvisori) Comune:Verona, demo.istat.it. 2016ko urtarrilaren 20an kontsultatua.
  3. ↑ City of Verona, whc.unesco.org. 2016ko urtarrilaren 20an kontsultatua.
  4. ↑ Verona/Villafranca (VR) (PDF), Servizio Meteorologico, clima.meteoam.it. 2015eko maiatzaren 20an kontsultatua.
  5. ↑ STAZIONE 090-VERONA VILLAFRANCA: medie mensili periodo 61 - 90, Servizio Meteorologico, clima.meteoam.it. 2015eko maiatzaren 20an kontsultatua.
  6. ↑ Verona Villafranca: Record mensili dal 1946, Servizio Meteorologico dell’Aeronautica Militare, climaintoscana.altervista.org. 2015eko maiatzaren 20an kontsultatua.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Bussolengo, Castel d'Azzano, Grezzana, Mezzane di Sotto, Negrar di Valpolicella, Pescantina, Roverè Veronese, San Giovanni Lupatoto, San Martino Buon Albergo, San Pietro in Cariano, Sommacampagna, Sona, Villafranca di Verona, Buttapietra, San Mauro di Saline eta Tregnago.

BiztanleriaUrtea60.00090.000120.000150.000180.000210.000240.000270.0001860189019201950198020102040BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. Datuen jatorria: 1961-1991 artean[1], 1991etik aurrera, ISTAT.[2]

Biztanleria-piramidea 2026
Guztira: 122.454 gizon, 132.685 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.02
 
100+
 
0.09
0.18
 
95-99
 
0.64
0.98
 
90-94
 
2.08
2.56
 
85-89
 
4.03
3.58
 
80-84
 
4.72
4.90
 
75-79
 
5.99
4.92
 
70-74
 
5.45
6.22
 
65-69
 
6.39
7.62
 
60-64
 
7.69
8.09
 
55-59
 
7.89
7.80
 
50-54
 
7.56
6.53
 
45-49
 
6.30
6.10
 
40-44
 
5.78
6.22
 
35-39
 
5.65
6.20
 
30-34
 
5.58
5.95
 
25-29
 
4.98
5.26
 
20-24
 
4.55
4.87
 
15-19
 
4.29
4.50
 
10-14
 
3.83
3.98
 
5-9
 
3.46
3.52
 
0-4
 
3.05
Iturria: Datu hauek ISTAT estatistika gune ofizialetik eskuratu dira[3]

Etxebizitza eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

ISTATen zentsu iraunkorraren arabera, 2021ean udalerrian 138.588 etxebizitza zeuden: 121.250 (% 87,5) okupatuta eta 17.338 (% 12,5) hutsik edo noizbehinka erabiliak. 2019an, okupatutako etxebizitzen % 66,9 jabetzan zeuden, % 27,8 alokairuan eta % 5,3 beste titulu batekin.

138.588etxebizitza (2021)
121.250okupatuak
17.338hutsik (% 12,5)

Erabilera (2021)

121.250
17.338
Okupatuak (121.250)Hutsik edo ez-okupatuak (17.338)

Okupatutako etxebizitzen jabetza-erregimena (2019)

66,9
27,8
Jabetzan (66,9)Alokairuan (27,8)Beste titulu batekin (5,3)

2024an 125.063 etxegune (familia) zeuden udalerrian, eta horietatik 57.206 (% 45,7) pertsona bakarrekoak ziren. Etxegune bakoitzeko batez beste 2 kide zeuden.

125.063etxegune (2024)
57.206pertsona bakarrekoak (% 45,7)

Etxeguneak tamainaren arabera (2024)

1 kide57.206
2 kide32.551
3 kide17.865
4 kide13.001
5 kide edo gehiago4.440

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Popolazione residente dei comuni. Censimenti dal 1861 al 1991 (PDF), ISTAT.
  2. ↑ Popolazione residente per territorio – serie storica.
  3. ↑ «Popolazione residente per età e sesso al 1° gennaio (POSAS)», Istat (Italieraz). 2026ko abuztuaren 28an kontsultatua.