Edukira joan

Uterga

Uterga
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Herria larreen artean, Erreniegatik ikusia
Uterga bandera
Bandera

Uterga armarria
Armarria


Mapa
Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Nafarroa Garaia
Merindadea Iruñea
EskualdeaIzarbeibar-Novenera
Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroa
BarrutiaIruñea
Izen ofiziala Uterga
Alkatea
(2016-2023)
Pablo Lizarrondo Beriain
(talde independente)
Posta kodea31133
INE kodea31246
Herritarrautergar
Geografia
Koordenatuak42°42′36″N 1°45′34″W / 42.71002°N 1.75953°W / 42.71002; -1.75953
Azalera9 km²
Garaiera421-691 metro
Distantzia17,1 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria177 (2025:  6)
alt_left 82 (%46,3) (%53,7) 95 alt_right
Dentsitatea19,67 bizt/km²
Euskara
Eremuaeremu ez-euskalduna
Euskaldunak[1]%  (2021)
Kaleko erabilera [2]% 
Datu gehigarriak
Sorrera1846 (independentzia)
Webguneawww.uterga.es

Uterga[3][a] Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Iruñeko merindadean eta Izarbeibar-Novenera eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 17,1 kilometrora. Altuera 421 eta 691 metro artekoa da, eta 9,23 km²-ko azalera hartzen du. 177 biztanle zituen 2025. urtean.

Erreniega gainditu eta erromesak Nafarroako Erdialdearekin izan zuen lehen kontaktuaren ondoren, Uterga mendilerro ezagunaren hegoaldeko magalean dago, muino txiki baten gainean. Herria soroz inguraturik dago erabat, eta lur emankor eta probetxugarri baina malkartsua hartzen dute, erreken eta muinoen artean. XVII. mendearen hasierara arte, Izarbeibarko kontzejuetako bat izan zen, Olondainekin batera, eta Uterga-Olondain izena hartu zuen. Orduan, olondaindarrak Utergara joan ziren, eta aurrekoa hutsik geratu zen.

Bertako biztanleak utergarrak dira.


Donibanetik   Donejakue bidea
Nafar bidea
Donejakuera
Erreniega
(3,4 km)
   Uterga    Muruzabal
(2,7 km)


Uterga toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:[4]

  • Hutargua (1268)
  • Huterga (1280)
  • Vterga (1350)
  • Otierga (1353)
  • Vterga (1366)
  • Uterga (1534)
  • Uterga (1802)
  • Uterga (1074)
  • Uterga (1990)

Uterga esanahi ezezaguneko toponimoa da. Haren esanahiari buruzko oinarririk gabeko espekulazioak baino ez dira egin, baina Koldo Mitxelenak dio haren forma asko aldatu zela Erdi Aroan, Otierga edo Hutergue adibidetzat hartuta.

Utergako armarriak honako blasoi hau du:[5]

« Hondo gorri batez eta aurrean hiru gari-galburuak. »

Utergako banderak Utergako armarria dauka hondo gorri baten gainean, "Uterga" izenako letreekin.

Uterga Izarbeibar-Novenera eskualdean dago, Izarbeibar ibarrean.

Inguru naturala eta kokapena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerria Iruñeko merindadean dago, Nafarroako hiriburutik 16 kilometrora. Eraiki berri den A-12 autobideari esker, Lizarra eta Iruñarekiko distantzia asko gutxitu da. Udalerrira heltzeko Basongaitzen hasten den NA-6016 errepidea hartu behar da.

1842ko erroldak udalerri honi Uterga con Aquiturriain ("Uterga Akiturrainekin") izena ematen dio, bere mugen barnean dagoen Akiturrain herri hustu eta baselizaren omenez, non XIX. mende arte erromesentzako ospitalea egon zen. Gainera, Txirria eta Olondain bertze herri hustuak daude.

Klima eta landaredia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Altuera zein den aldaketa handiak dauden arren, Utergako klimaren ezaugarriak klima mediterranearenak dira. Urteko batez besteko tenperaturak 10 eta 13 gradukoak eta prezipitazioak 700 eta 900mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 90 inguru dira.

Jatorrizko landaredian, artea eta hosto txikiko haritza nabarmentzen ziren. Gizakiaren mendeetako eragina dela eta,aldiz, arte gutxi geratzen dira gaur egun, eta haritzak, itsasoaren mailatik altuen dauden guneetan gordetzen dira.

Estazio meteorologikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Utergan ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Gares pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 347 metrora, Nafarroako Gobernuak 1985ean jarritako estazio meteorologikoa dago.[6]

    Datu klimatikoak (Gares, 1981-2020)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 18.5 24.0 26.5 29.0 36.5 40.0 41.5 43.0 38.0 32.0 27.0 21.0 43
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 9.7 11.6 15.4 17.0 21.8 26.6 29.6 29.6 25.3 19.6 13.3 9.9 19.1
Batez besteko tenperatura (ºC) 5.4 6.4 9.6 11.5 15.6 19.8 22.5 22.6 19.1 14.4 9.0 5.9 13.5
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 1.1 1.3 3.8 5.9 9.3 13.0 15.5 15.6 12.8 9.1 4.6 1.8 7.8
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -7.0 -10.0 -8.5 -3.0 -0.5 2.0 7.0 5.0 3.0 -0.5 -6.5 -10.0 -10
Batez besteko prezipitazioa (mm) 44.2 38.7 51.6 59.5 53.1 45.6 27.0 26.3 38.6 60.3 55.4 57.2 547.5
Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) 39.0 29.0 33.6 62.0 42.2 38.5 33.0 85.0 61.5 46.0 59.0 39.0 85.0
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 11.6 10.3 8.8 11.2 11.1 7.2 5.4 4.9 7.8 10.5 11.5 12.8 113.0
Elur egunak (≥ 1 mm) 1.3 1.4 0.9 0.2 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.2 1.2 5.1
Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua[7]


Errege jaurerriko hiribilduak, 1280an, 3 kahizeko petxa bat zor zuen urtero, bi gari-lapurreta eta beste horrenbeste garagar eta olo-lapurreta. Iratxeko Andre Maria monasterioak landak izan zituen amaieran, gutxienez XII. mendetik. Bere errentak Muruzabalgo bizkonderriari atxiki zitzaizkion, Karlos III.a Nafarroakoak bere anaiorde Leonentzat sortua 1407. urtean.

XVIII. mendearen amaieran, eliza apaiz batek zerbitzatzen zuen, auzotarrek hornitzen zutena, eta bi onuradun, hau da, XIX.a oso sartu arte erregea edo erretorea hornitzen zutenak, hutsik geratzen zen hilabetearen arabera.

XIX. mendearen erdialdera, Utergak bi eskola zituen: bata, mutikoena, eta hirurogei joaten ziren bertara. Garai hartan, hirurogeita hamar gari-lapurreta jasotzen zituen irakasleak urtero, mila erreal eta 120 ardo-pegar. Bestea, neskatoena, hogeita hamar joaten ziren, eta irakasleak 240 erreal baino ez zituen kobratzen. Bide nagusia Iruñera zihoana zen. 1846an, bertako kide zen Izarbeibar sakabanatu zenean, udal independente bihurtu zen.[8]

XIX. mendearen erdialdean, etxe bat zegoen Akiturraingo San Salbatore baselizaren ondoan, eta haren jabeak oinezko gizajo guztiak hartu behar zituen ostatu. 1920. urtearen inguruan, eskola bakarra zegoen.

2006ko urriaren 30ean, 78 urteko Juan eta 80 urteko Estanis Azanza Ilarraz anai-arrebak ohe banatan hilda aurkitu zituzten. Heriotzaren kausa argitzeke dago, zeren, hasieran intoxikazioak aukera gehien zeukan azalpena bazirudien ere, ikerketak baztertu egin baitu. Herriko familia aberatsenetakoa izateak zein ahaide hurbilik ez edukitzeak ere mota guztietako zurrumurruak piztu zituzten.[9]

177 biztanle zituen 2025. urtean Utergak.[10]

1842 1857 1860 1877 1887 1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2011 2021
547 593 551 551 521 485 428 375 328 297 282 309 247 174 126 142 158 191 170
Biztanleriaren tamainaUrtea100150200250300350400189019201950198020102040UtergaBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 95 gizon, 82 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
100+
 
0.00
1.05
 
95-99
 
0.00
1.05
 
90-94
 
2.44
0.00
 
85-89
 
0.00
1.05
 
80-84
 
2.44
4.21
 
75-79
 
3.66
9.47
 
70-74
 
4.88
9.47
 
65-69
 
10.98
6.32
 
60-64
 
13.41
7.37
 
55-59
 
4.88
6.32
 
50-54
 
6.10
7.37
 
45-49
 
2.44
7.37
 
40-44
 
4.88
5.26
 
35-39
 
12.20
4.21
 
30-34
 
7.32
9.47
 
25-29
 
4.88
7.37
 
20-24
 
2.44
2.11
 
15-19
 
7.32
5.26
 
10-14
 
2.44
2.11
 
5-9
 
4.88
3.16
 
0-4
 
2.44
Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística
Hazkunde begetatiboa
Hazkunde begetatiboa (pertsonak)Urtea−5−4−3−2−101200820112014201720202023UtergaHazkunde begetatiboa
Urtea20102011201220132015201620172018201920202021202220232024
Hazkunde begetatiboa −10−5010−1−2−2−100−3−1
Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu[11] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.
Batez besteko adina
AdinaUrtea43444546474849200320072011201520192023UtergaBatez besteko adina
Urtea20032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Batez besteko adina 44,7744,8744,2545,3945,9444,4543,5845,4245,7846,6847,0446,0146,5848,1848,4447,7747,8747,446,3947,1246,5746,6146,58
Honakoa batez besteko adina erakusten duen grafiko bat da. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu[12] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 24,3 udalerri berean jaioak ziren[13], probintziako batez bestekoaren (% 37,3) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 9 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 9,6 —probintzian % 19,8—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Nafarroako mapa
Udal
Prob
Best
Esta
Udalerri berean · % 24,3Probintzia berean · % 57,1Beste erkidegoa · % 9Estatutik kanpo · % 9,6
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 17 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 82,4)[14]. Jaiotza herrialde nagusiak Paraguai, Txile, Mexiko dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Amerika · % 82,4Europa · % 11,8Afrika · % 5,9
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 141 etxebizitza zeuden: 70 (% 49,6) nagusiak eta 71 (% 50,4) ez-nagusiak.[15] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 3 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 12 plazarekin (4 plaza etxebizitzako).[16]

Tasazio-datuen arabera, 2022an udalerrian tasatutako etxebizitzen batez besteko prezioa 731 €/m²-koa zen (desbideratze tipikoa: 16 €/m²), eta prezio-tarte ohikoena 600-800 €/m² artekoa. Tasatutako etxebizitzen batez besteko azalera 340 m²-koa zen. Balio hori Nafarroako udalerrien medianaren (864 €/m²) % 15,4 azpitik zegoen.[17]

141etxebizitza
70etxegune
3etxebizitza turistiko (2026) Nafarroako mapa
731€/m² batez beste (2022) Nafarroako mapa

Etxebizitza multzoa Nafarroako mapa

70
71
Etxebizitza nagusia (70)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (71)

Guztira 70 etxegune zeuden, eta horietatik 24 (% 34,3) pertsona bakarrekoak ziren.[18]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 124
2 pertsona19
3 pertsona9
4 pertsona14
5 edo gehiago4

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 155 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 49,7 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 25,8; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 20,0; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 4,5.[19] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 47,3 zen 2021ean eta % 49,7 2024an; beraz, 2,3 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 5,3 izatetik % 4,5 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 43,5 ziren, eta gizonen artean % 54,7; 11,2 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 2,9 eta gizonen % 5,8 ziren.

155biztanle 15 urte edo +, 2024
% 49,7goi-mailako ikasketak+2,3 puntu 2021etik mapa
% 4,5lehen hezkuntza edo gutxiago−0,8 puntu 2021etik mapa
% 20,0
% 25,8
% 49,7
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 4,5Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 20,0Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 25,8Goi-mailako ikasketak · % 49,7
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Nafarroako mapa
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Uterga, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak77% 49,747% 54,730% 43,5
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa40% 25,821% 24,419% 27,5
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)31% 20,013% 15,118% 26,1
Lehen hezkuntza edo gutxiago7% 4,55% 5,82% 2,9
Guztira155% 100,086% 100,069% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Uterga, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 47,3% 22,0% 25,3% 5,3150
2022% 50,0% 21,6% 23,0% 5,4148
2023% 48,7% 25,7% 20,4% 5,3152
2024% 49,7% 25,8% 20,0% 4,5155
500 biztanletik beherako udalerrietan, INEk ikasketa-maila lau multzo nagusitan baino ez du argitaratzen, eta ez du jaiolekuaren araberako daturik ez ikasten ari direnei buruzkorik ematen.

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 20.498 euro-koa zen[20], eta etxegune bakoitzeko 51.100 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (17.701 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 28.407 euro zen. Errenta gordina 26.130 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 61,3[21]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 21,6), beste diru-sarrerak (% 13,9), langabezia-prestazioak (% 1,3), beste prestazioak (% 1,9).

61%
22%
14%
Soldata · % 61,3Pentsioak · % 21,6Langabezia · % 1,3Beste prestazioak · % 1,9Beste sarrerak · % 13,9
Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[22][oh 1]. Udalerrian indizea 23,4 da, probintziakoaren (30,4; Nafarroako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,1 da, probintziakoaren (2,6; Nafarroako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Uterga udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 90 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 58,4; gainerako % 41,6 inaktibo zeuden.[23] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 8,9 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 58,1 zen eta emakumezkoena % 58,8; langabezia-tasa, aldiz, % 10,0 eta % 7,5 zen, hurrenez hurren.[23]

Okupatuen kopurua 81 zen 2023ean, 2021eko 85etik behera.[24] Emakumeek okupatuen % 43,2 osatzen dute, eta gizonek % 56,8.

81okupatu, 2023−% 4,7 2021etik
% 43,2emakumeak okupatuen artean
% 58,4jarduera-tasa, 2024
% 8,9langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 53,2
% 41,6
Okupatuak · % 53,2Langabeak · % 5,2Inaktiboak · % 41,6
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Uterga, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak82% 53,245% 52,337% 54,4
Langabeak8% 5,25% 5,83% 4,4
Inaktiboak64% 41,636% 41,928% 41,2
Guztira154% 100,086% 100,068% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 61,7), industria (% 25,9), eraikuntza (% 8,6) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 3,7).[24]

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Nafarroako mapa
% 25,9
% 8,6
% 61,7
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 3,7Industria · % 25,9Eraikuntza · % 8,6Zerbitzuak · % 61,7

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 43,2; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 39,5), eta oinarrizko okupazioak % 8,6.[25] Sexuaren arabera, gizonen artean langile kualifikatuak dira nagusi (% 47,8), eta emakumeen artean goi eta erdi maila (% 45,7).

% 39,5
% 43,2
% 8,6
% 8,6
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 39,5Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 43,2Oinarrizko okupazioak · % 8,6Ez dago jasota · % 8,6
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Uterga, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak32% 39,516% 34,816% 45,7
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak35% 43,222% 47,813% 37,1
Oinarrizko okupazioak7% 8,63% 6,54% 11,4
Ez dago jasota7% 8,65% 10,92% 5,7
Guztira81% 100,046% 100,035% 100,0

Okupatuen % 77,8 besteren konturako langileak dira, eta % 22,2 norberaren konturakoak.[26]

% 22,2
% 77,8
Norberaren kontura · % 22,2Besteren kontura eta beste egoera bat · % 77,8
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Uterga, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura18% 22,29% 19,69% 25,7
Besteren kontura63% 77,837% 80,426% 74,3
Guztira81% 100,046% 100,035% 100,0

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 35 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 637 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[27][oh 2]. Udalerriaren azalera 9 km² denez, NAE lurraldearen % 70,8 da[28]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 99,8 lur goldagarria (636 ha, 35 ustiategitan), % 0,2 arbolak (1,3 ha, 6 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,08 ha, 4 ustiategitan)[oh 3].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
71%
29%
NAE · 637 ha (% 70,8)Gainerako azalera · 263 ha (% 29,2)
NAE, lur-erabileraren arabera
100%
Lur goldagarria · 636 ha (% 99,8)Arbolak · 1,3 ha (% 0,2)Baratzeak · 0,08 ha (< % 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 121 gidari zeuden erroldatuta: 66 gizon (% 54,5) eta 55 emakume (% 45,5)[29]. Biztanleen % 68,4 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 146 ibilgailuk osatzen zuten: 97 turismo, 18 furgoneta, 14 motozikleta, 10 kamioi eta 1 ziklomotor[29]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 548 turismokoa zen, probintziako (512) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.

Turismoen batez besteko adina 12,8 urtekoa zen; turismoen % 10,3k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 6,2k 25 urte baino gehiago[29]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 58,3 diesel zen eta % 41,7 gasolinazko. Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 2,8k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 29,9k ez zuen etiketarik[oh 4].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
40%
28%
30%
ECO · 4 (% 2,8)C etiketa · 57 (% 39,6)B etiketa · 40 (% 27,8)Etiketarik gabe · 43 (% 29,9)
Turismoak, adinaren arabera
10%
16%
28%
39%
< 4 urte · 10 (% 10,3)4–8 urte · 16 (% 16,5)8–15 urte · 27 (% 27,8)15–25 urte · 38 (% 39,2)≥ 25 urte · 6 (% 6,2)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Utergako udaletxea herrigunean dago. Udalbatza udalerriko alkateak eta lau zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Pablo Lizarrondo Beriain da, Utergako Talde Independenteko hautagai gisa aurkeztu zena.

Hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Alderdia Legealdiko eserlekuak, hasiera-urtearen arabera
1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019
Utergako Talde Independentea - - - - 1 3 3 5 5 5 5
Akiturrain - - - - - 2 2 - - - -
Utergako Independenteak 3 4 5 5 4 - - - - - -
Independenteak 1 - - - - - - - - - -

Foru hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:

2019ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak
Alderdia Bozak
guztira % +/-
 Navarra Suma 31 32,63 -
 Geroa Bai 24 25,26 ▲ 6
 Nafarroako Alderdi Sozialista 20 21,05 ▲ 16
 Euskal Herria Bildu 11 11,58 ▼ 5
 Izquierda-Ezkerra 5 5,26 ▼ 4
 Ahal Dugu 2 2,11 ▼ 15
 Vox 2 2,11 -
2015eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak
Alderdia Bozak
guztira % +/-
 Nafar Herriaren Batasuna 28 26,92 ?
 Geroa Bai 18 17,31 ?
 Ahal Dugu 17 16,35 ?
 Euskal Herria Bildu 16 15,38 ?
 Izquierda-Ezkerra 9 8,65 ?
 Nafarroako Alderdi Sozialista 4 3,85 ?
 Herritarrak - Herritarron Alderdia 3 2,88 ?
 Nafarroako Alderdi Popularra 2 1,92 ?
 Nafarroako Ordezkaritza Kannabikoa 1 0,96 ?
 Animalien Tratu Txarren Kontrako Alderdia 1 0,96 ?

Udaletxea kale nagusian dagoen bi solairuko eraikina da.

  • HELBIDEA: Kale Nagusia, 20

Egungo banaketa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Utergako Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Pablo Lizarrondo Beriain da, Utergako Talde Independentea zerrendakoa. Zinegotziak 4 daude:

  • Jose Antonio Arraiza Nagore (Utergako Talde Independentea)
  • Maria Isabel Sanmartin Huarte (Utergako Talde Independentea)
  • Elena Luisa Sanjurjo San Martin (Utergako Talde Independentea)
  • Pedro Maria Nagore Lanas (Utergako Talde Independentea)

Bere idazkaria, Adios, Eneritz, Legarda, Muruzabal, Obanos, Tirapu eta Ukar Udaletako idazkari ere bada.

1979tik, Utergak 8 alkate izan ditu:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia[30]
Jesus Beriain 1979 1983 Utergako Independenteak
Juana Mari Beriain 1983 1987 Utergako Independenteak
Javier Sarasibar 1987 1991 Utergako Independenteak
Loli Salvador 1991 1995 Utergako Independenteak
Carlos Donamaria 1995 1999 Utergako Independenteak
Miguel Iriarte 1999 2000 Utergako Talde Independentea
Pedro María Nagore Lanas 2000 2016 Utergako Talde Independentea
Pablo Lizarrondo Beriain 2016 jardunean Utergako Talde Independentea

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Uterga sailkatu zituen, Izarbeibarreko herri guztiekin, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian.[31]

Koldo Zuazok, 2010ean, Uterga ez-euskal-eremuan sailkatu zen.[32]

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da izarbeibarrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Orbaibarreko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Uterga eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren % 3,16k zekien euskaraz hitz egiten, 2010ean % 8,94 eta 2018n % 10,30k.

2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta eremu mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Uterga) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako Parlamentuan. Nafar Herriaren Batasuna ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, Nafarroako Alderdi Sozialistaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapena.[33]

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Ikus zerrenda: «Utergako kultura ondasunak»

Utergar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ /utéɾɣ̞a/ ahoskatua (laguntza)
    Azentua: zorrotza bigarren silaban

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika), Eusko Jaurlaritza.
  2. ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde», Euskararen erabilera, Wikipedia.
  3. ↑ Euskaltzaindia, 155. araua: Nafarroako udal izendegia (PDF).
  4. ↑ «Uterga - Lekuak - EODA», www.euskaltzaindia.eus. 2021eko abuztuaren 30ean kontsultatua.
  5. ↑ Otazu Ripa, Jesús Lorenzo (1990), Heraldica municipal, merindad de Pamplona, Diputación Foral de Navarra, Dirección de Turismo, Bibliotecas y Cultura Popular, ISBN 84-235-0276-7, OCLC 1122942662, PMC 911388951. 2021eko abuztuaren 31n kontsultatua. {{Erreferentzia}}: Egiaztatu |pmc= balioa (laguntza)
  6. ↑ Meteo Navarra, «Estazioko datuak - Gares», meteoeu.navarra.es. 2021eko irailaren 1ean kontsultatua.
  7. ↑ Garesko estazioko balio klimatologikoak, Nafarroako Gobernua. 2020ko abuztuaren 24an kontsultatua.
  8. ↑ Nafarroako Entziklopedia Handia | UTERGA. 2023ko urtarrilaren 6an kontsultatua.
  9. ↑ https://web.archive.org/web/20120301093013/http://www.gara.net/idatzia/20061031/art186878.php
  10. ↑ «Uterga», www.ine.es, Espainiako Estatistika Institutua. 2021eko abuztuaren 31n kontsultatua.
  11. ↑ «Indicadores municipales - Nastat», Nafarroa.eus. 2026ko abuztuaren 3an kontsultatua.
  12. ↑ «Indicadores municipales - Nastat», Nafarroa.eus. 2026ko abuztuaren 3an kontsultatua.
  13. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Nafarroa.tab.
  14. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Nafarroa.tab.
  15. ↑ «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
  16. ↑ «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak», Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2026.
  17. ↑ Mapa interactivo de precios de la vivienda en España (Gaztelaniaz), CoHispania, 2022.
  18. ↑ «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
  19. ↑ «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  20. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Nafarroa.tab.
  21. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Nafarroa.tab.
  22. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  23. 1 2 «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  24. 1 2 «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  25. ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  26. ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  27. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  28. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q984879.
  29. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  30. ↑ «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::», www.mptfp.gob.es (Gaztelaniaz). 2020ko maiatzaren 5ean kontsultatua.
  31. ↑ Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.
  32. ↑ Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.
  33. ↑ Euskarakultur.com webguneko albistea.

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  2. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  3. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Aipuaren errorea: <ref> tags exist for a group named "oh", but no corresponding <references group="oh"/> tag was found.