Uterga
| Uterga | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Herria larreen artean, Erreniegatik ikusia | |||||||||||
| |||||||||||
![]() | |||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Herrialdea | |||||||||||
| Lurraldea | |||||||||||
| Merindadea | |||||||||||
| Eskualdea | Izarbeibar-Novenera | ||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | |||||||||||
| Erkidegoa | |||||||||||
| Barrutia | Iruñea | ||||||||||
| Izen ofiziala | |||||||||||
| Alkatea (2016-2023) | Pablo Lizarrondo Beriain (talde independente) | ||||||||||
| Posta kodea | 31133 | ||||||||||
| INE kodea | 31246 | ||||||||||
| Herritarra | utergar | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 42°42′36″N 1°45′34″W / 42.71002°N 1.75953°W | ||||||||||
| Azalera | 9 km² | ||||||||||
| Garaiera | 421-691 metro | ||||||||||
| Distantzia | 17,1 km (Iruñetik) | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 177 (2025: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 19,67 bizt/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Eremua | eremu ez-euskalduna | ||||||||||
| Euskaldunak[1] | % (2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera [2] | % | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Sorrera | 1846 (independentzia) | ||||||||||
| Webgunea | www.uterga.es | ||||||||||
Uterga[3][a] Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Iruñeko merindadean eta Izarbeibar-Novenera eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 17,1 kilometrora. Altuera 421 eta 691 metro artekoa da, eta 9,23 km²-ko azalera hartzen du. 177 biztanle zituen 2025. urtean.
Erreniega gainditu eta erromesak Nafarroako Erdialdearekin izan zuen lehen kontaktuaren ondoren, Uterga mendilerro ezagunaren hegoaldeko magalean dago, muino txiki baten gainean. Herria soroz inguraturik dago erabat, eta lur emankor eta probetxugarri baina malkartsua hartzen dute, erreken eta muinoen artean. XVII. mendearen hasierara arte, Izarbeibarko kontzejuetako bat izan zen, Olondainekin batera, eta Uterga-Olondain izena hartu zuen. Orduan, olondaindarrak Utergara joan ziren, eta aurrekoa hutsik geratu zen.
Bertako biztanleak utergarrak dira.
| Donibanetik | Donejakue bidea Nafar bidea |
Donejakuera | |||||
| Erreniega (3,4 km) |
|
Uterga | |
Muruzabal (2,7 km) | |||
Izena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Uterga toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
- gaztelaniaz: Uterga
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:[4]
- Hutargua (1268)
- Huterga (1280)
- Vterga (1350)
- Otierga (1353)
- Vterga (1366)
- Uterga (1534)
- Uterga (1802)
- Uterga (1074)
- Uterga (1990)
Etimologia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Uterga esanahi ezezaguneko toponimoa da. Haren esanahiari buruzko oinarririk gabeko espekulazioak baino ez dira egin, baina Koldo Mitxelenak dio haren forma asko aldatu zela Erdi Aroan, Otierga edo Hutergue adibidetzat hartuta.
Ezaugarriak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Armarria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Utergako armarriak honako blasoi hau du:[5]
| « | Hondo gorri batez eta aurrean hiru gari-galburuak. | » |
Bandera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Utergako banderak Utergako armarria dauka hondo gorri baten gainean, "Uterga" izenako letreekin.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Uterga Izarbeibar-Novenera eskualdean dago, Izarbeibar ibarrean.
Mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Zizur | ||||
| Legarda | Adios | |||
| ||||
| Obanos | Muruzabal |
Inguru naturala eta kokapena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udalerria Iruñeko merindadean dago, Nafarroako hiriburutik 16 kilometrora. Eraiki berri den A-12 autobideari esker, Lizarra eta Iruñarekiko distantzia asko gutxitu da. Udalerrira heltzeko Basongaitzen hasten den NA-6016 errepidea hartu behar da.
1842ko erroldak udalerri honi Uterga con Aquiturriain ("Uterga Akiturrainekin") izena ematen dio, bere mugen barnean dagoen Akiturrain herri hustu eta baselizaren omenez, non XIX. mende arte erromesentzako ospitalea egon zen. Gainera, Txirria eta Olondain bertze herri hustuak daude.
Klima eta landaredia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Altuera zein den aldaketa handiak dauden arren, Utergako klimaren ezaugarriak klima mediterranearenak dira. Urteko batez besteko tenperaturak 10 eta 13 gradukoak eta prezipitazioak 700 eta 900mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 90 inguru dira.
Jatorrizko landaredian, artea eta hosto txikiko haritza nabarmentzen ziren. Gizakiaren mendeetako eragina dela eta,aldiz, arte gutxi geratzen dira gaur egun, eta haritzak, itsasoaren mailatik altuen dauden guneetan gordetzen dira.
Estazio meteorologikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Utergan ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Gares pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 347 metrora, Nafarroako Gobernuak 1985ean jarritako estazio meteorologikoa dago.[6]
| | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 18.5 | 24.0 | 26.5 | 29.0 | 36.5 | 40.0 | 41.5 | 43.0 | 38.0 | 32.0 | 27.0 | 21.0 | 43 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 9.7 | 11.6 | 15.4 | 17.0 | 21.8 | 26.6 | 29.6 | 29.6 | 25.3 | 19.6 | 13.3 | 9.9 | 19.1 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 5.4 | 6.4 | 9.6 | 11.5 | 15.6 | 19.8 | 22.5 | 22.6 | 19.1 | 14.4 | 9.0 | 5.9 | 13.5 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 1.1 | 1.3 | 3.8 | 5.9 | 9.3 | 13.0 | 15.5 | 15.6 | 12.8 | 9.1 | 4.6 | 1.8 | 7.8 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -7.0 | -10.0 | -8.5 | -3.0 | -0.5 | 2.0 | 7.0 | 5.0 | 3.0 | -0.5 | -6.5 | -10.0 | -10 |
| Batez besteko prezipitazioa (mm) | 44.2 | 38.7 | 51.6 | 59.5 | 53.1 | 45.6 | 27.0 | 26.3 | 38.6 | 60.3 | 55.4 | 57.2 | 547.5 |
| Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) | 39.0 | 29.0 | 33.6 | 62.0 | 42.2 | 38.5 | 33.0 | 85.0 | 61.5 | 46.0 | 59.0 | 39.0 | 85.0 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 11.6 | 10.3 | 8.8 | 11.2 | 11.1 | 7.2 | 5.4 | 4.9 | 7.8 | 10.5 | 11.5 | 12.8 | 113.0 |
| Elur egunak (≥ 1 mm) | 1.3 | 1.4 | 0.9 | 0.2 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.2 | 1.2 | 5.1 |
| Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua[7] | |||||||||||||
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Errege jaurerriko hiribilduak, 1280an, 3 kahizeko petxa bat zor zuen urtero, bi gari-lapurreta eta beste horrenbeste garagar eta olo-lapurreta. Iratxeko Andre Maria monasterioak landak izan zituen amaieran, gutxienez XII. mendetik. Bere errentak Muruzabalgo bizkonderriari atxiki zitzaizkion, Karlos III.a Nafarroakoak bere anaiorde Leonentzat sortua 1407. urtean.
XVIII. mendearen amaieran, eliza apaiz batek zerbitzatzen zuen, auzotarrek hornitzen zutena, eta bi onuradun, hau da, XIX.a oso sartu arte erregea edo erretorea hornitzen zutenak, hutsik geratzen zen hilabetearen arabera.
XIX. mendearen erdialdera, Utergak bi eskola zituen: bata, mutikoena, eta hirurogei joaten ziren bertara. Garai hartan, hirurogeita hamar gari-lapurreta jasotzen zituen irakasleak urtero, mila erreal eta 120 ardo-pegar. Bestea, neskatoena, hogeita hamar joaten ziren, eta irakasleak 240 erreal baino ez zituen kobratzen. Bide nagusia Iruñera zihoana zen. 1846an, bertako kide zen Izarbeibar sakabanatu zenean, udal independente bihurtu zen.[8]
XIX. mendearen erdialdean, etxe bat zegoen Akiturraingo San Salbatore baselizaren ondoan, eta haren jabeak oinezko gizajo guztiak hartu behar zituen ostatu. 1920. urtearen inguruan, eskola bakarra zegoen.
2006ko urriaren 30ean, 78 urteko Juan eta 80 urteko Estanis Azanza Ilarraz anai-arrebak ohe banatan hilda aurkitu zituzten. Heriotzaren kausa argitzeke dago, zeren, hasieran intoxikazioak aukera gehien zeukan azalpena bazirudien ere, ikerketak baztertu egin baitu. Herriko familia aberatsenetakoa izateak zein ahaide hurbilik ez edukitzeak ere mota guztietako zurrumurruak piztu zituzten.[9]
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]177 biztanle zituen 2025. urtean Utergak.[10]
| 1842 | 1857 | 1860 | 1877 | 1887 | 1897 | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2011 | 2021 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 547 | 593 | 551 | 551 | 521 | 485 | 428 | 375 | 328 | 297 | 282 | 309 | 247 | 174 | 126 | 142 | 158 | 191 | 170 |
| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 95 gizon, 82 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 24,3 udalerri berean jaioak ziren[13], probintziako batez bestekoaren (% 37,3) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 9 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 9,6 —probintzian % 19,8—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 17 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 82,4)[14]. Jaiotza herrialde nagusiak Paraguai, Txile, Mexiko dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 141 etxebizitza zeuden: 70 (% 49,6) nagusiak eta 71 (% 50,4) ez-nagusiak.[15] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 3 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 12 plazarekin (4 plaza etxebizitzako).[16]
Tasazio-datuen arabera, 2022an udalerrian tasatutako etxebizitzen batez besteko prezioa 731 €/m²-koa zen (desbideratze tipikoa: 16 €/m²), eta prezio-tarte ohikoena 600-800 €/m² artekoa. Tasatutako etxebizitzen batez besteko azalera 340 m²-koa zen. Balio hori Nafarroako udalerrien medianaren (864 €/m²) % 15,4 azpitik zegoen.[17]
Etxebizitza multzoa
Nafarroako mapa
Guztira 70 etxegune zeuden, eta horietatik 24 (% 34,3) pertsona bakarrekoak ziren.[18]
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 155 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 49,7 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 25,8; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 20,0; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 4,5.[19] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 47,3 zen 2021ean eta % 49,7 2024an; beraz, 2,3 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 5,3 izatetik % 4,5 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 43,5 ziren, eta gizonen artean % 54,7; 11,2 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 2,9 eta gizonen % 5,8 ziren.
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 77 | % 49,7 | 47 | % 54,7 | 30 | % 43,5 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 40 | % 25,8 | 21 | % 24,4 | 19 | % 27,5 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 31 | % 20,0 | 13 | % 15,1 | 18 | % 26,1 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 7 | % 4,5 | 5 | % 5,8 | 2 | % 2,9 |
| Guztira | 155 | % 100,0 | 86 | % 100,0 | 69 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 47,3 | % 22,0 | % 25,3 | % 5,3 | 150 |
| 2022 | % 50,0 | % 21,6 | % 23,0 | % 5,4 | 148 |
| 2023 | % 48,7 | % 25,7 | % 20,4 | % 5,3 | 152 |
| 2024 | % 49,7 | % 25,8 | % 20,0 | % 4,5 | 155 |
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 20.498 euro-koa zen[20], eta etxegune bakoitzeko 51.100 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (17.701 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 28.407 euro zen. Errenta gordina 26.130 euro-koa izan zen pertsonako.
Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 61,3[21]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 21,6), beste diru-sarrerak (% 13,9), langabezia-prestazioak (% 1,3), beste prestazioak (% 1,9).
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[22][oh 1]. Udalerrian indizea 23,4 da, probintziakoaren (30,4;
Nafarroako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,1 da, probintziakoaren (2,6;
Nafarroako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Uterga udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 90 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 58,4; gainerako % 41,6 inaktibo zeuden.[23] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 8,9 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 58,1 zen eta emakumezkoena % 58,8; langabezia-tasa, aldiz, % 10,0 eta % 7,5 zen, hurrenez hurren.[23]
Okupatuen kopurua 81 zen 2023ean, 2021eko 85etik behera.[24] Emakumeek okupatuen % 43,2 osatzen dute, eta gizonek % 56,8.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 82 | % 53,2 | 45 | % 52,3 | 37 | % 54,4 |
| Langabeak | 8 | % 5,2 | 5 | % 5,8 | 3 | % 4,4 |
| Inaktiboak | 64 | % 41,6 | 36 | % 41,9 | 28 | % 41,2 |
| Guztira | 154 | % 100,0 | 86 | % 100,0 | 68 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 61,7), industria (% 25,9), eraikuntza (% 8,6) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 3,7).[24]
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 43,2; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 39,5), eta oinarrizko okupazioak % 8,6.[25] Sexuaren arabera, gizonen artean langile kualifikatuak dira nagusi (% 47,8), eta emakumeen artean goi eta erdi maila (% 45,7).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 32 | % 39,5 | 16 | % 34,8 | 16 | % 45,7 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 35 | % 43,2 | 22 | % 47,8 | 13 | % 37,1 |
| Oinarrizko okupazioak | 7 | % 8,6 | 3 | % 6,5 | 4 | % 11,4 |
| Ez dago jasota | 7 | % 8,6 | 5 | % 10,9 | 2 | % 5,7 |
| Guztira | 81 | % 100,0 | 46 | % 100,0 | 35 | % 100,0 |
Okupatuen % 77,8 besteren konturako langileak dira, eta % 22,2 norberaren konturakoak.[26]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 18 | % 22,2 | 9 | % 19,6 | 9 | % 25,7 |
| Besteren kontura | 63 | % 77,8 | 37 | % 80,4 | 26 | % 74,3 |
| Guztira | 81 | % 100,0 | 46 | % 100,0 | 35 | % 100,0 |
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 35 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 637 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[27][oh 2]. Udalerriaren azalera 9 km² denez, NAE lurraldearen % 70,8 da[28]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 99,8 lur goldagarria (636 ha, 35 ustiategitan), % 0,2 arbolak (1,3 ha, 6 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,08 ha, 4 ustiategitan)[oh 3].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 121 gidari zeuden erroldatuta: 66 gizon (% 54,5) eta 55 emakume (% 45,5)[29]. Biztanleen % 68,4 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 146 ibilgailuk osatzen zuten: 97 turismo, 18 furgoneta, 14 motozikleta, 10 kamioi eta 1 ziklomotor[29]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 548 turismokoa zen, probintziako (512) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.
Turismoen batez besteko adina 12,8 urtekoa zen; turismoen % 10,3k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 6,2k 25 urte baino gehiago[29]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 58,3 diesel zen eta % 41,7 gasolinazko. Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 2,8k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 29,9k ez zuen etiketarik[oh 4].
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Utergako udaletxea herrigunean dago. Udalbatza udalerriko alkateak eta lau zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Pablo Lizarrondo Beriain da, Utergako Talde Independenteko hautagai gisa aurkeztu zena.
Hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Alderdia | Legealdiko eserlekuak, hasiera-urtearen arabera | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1979 | 1983 | 1987 | 1991 | 1995 | 1999 | 2003 | 2007 | 2011 | 2015 | 2019 | |
| Utergako Talde Independentea | - | - | - | - | 1 | 3 | 3 | 5 | 5 | 5 | 5 |
| Akiturrain | - | - | - | - | - | 2 | 2 | - | - | - | - |
| Utergako Independenteak | 3 | 4 | 5 | 5 | 4 | - | - | - | - | - | - |
| Independenteak | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
Foru hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Udala
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udaletxea kale nagusian dagoen bi solairuko eraikina da.
- HELBIDEA: Kale Nagusia, 20
Egungo banaketa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Utergako Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Pablo Lizarrondo Beriain da, Utergako Talde Independentea zerrendakoa. Zinegotziak 4 daude:
- Jose Antonio Arraiza Nagore (Utergako Talde Independentea)
- Maria Isabel Sanmartin Huarte (Utergako Talde Independentea)
- Elena Luisa Sanjurjo San Martin (Utergako Talde Independentea)
- Pedro Maria Nagore Lanas (Utergako Talde Independentea)
Bere idazkaria, Adios, Eneritz, Legarda, Muruzabal, Obanos, Tirapu eta Ukar Udaletako idazkari ere bada.
Alkateak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]1979tik, Utergak 8 alkate izan ditu:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia[30] | |
| Jesus Beriain | 1979 | 1983 | Utergako Independenteak | |
| Juana Mari Beriain | 1983 | 1987 | Utergako Independenteak | |
| Javier Sarasibar | 1987 | 1991 | Utergako Independenteak | |
| Loli Salvador | 1991 | 1995 | Utergako Independenteak | |
| Carlos Donamaria | 1995 | 1999 | Utergako Independenteak | |
| Miguel Iriarte | 1999 | 2000 | Utergako Talde Independentea | |
| Pedro María Nagore Lanas | 2000 | 2016 | Utergako Talde Independentea | |
| Pablo Lizarrondo Beriain | 2016 | jardunean | Utergako Talde Independentea | |
Kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Uterga sailkatu zituen, Izarbeibarreko herri guztiekin, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian.[31]
Koldo Zuazok, 2010ean, Uterga ez-euskal-eremuan sailkatu zen.[32]
Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da izarbeibarrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Orbaibarreko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Uterga eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren % 3,16k zekien euskaraz hitz egiten, 2010ean % 8,94 eta 2018n % 10,30k.
2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta eremu mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Uterga) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako Parlamentuan. Nafar Herriaren Batasuna ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, Nafarroako Alderdi Sozialistaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapena.[33]
Jaiak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Jasokundeko Andre Mariaren jaiak, abuztuaren 15etik hurbilen dagoen asteburuan
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Jasokundeko Andre Mariaren eliza, XVI. mendean eraikitako kristau eliza, gotiko estiloan.
Utergar ospetsuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Juan Beriain (1566-1633), apaiz eta idazle euskaldun.
Irudiak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Karrika bat
- Iturria
- Ikuspegia
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV, Iruñea, 1996. ISBN 84-235-1505-2.
- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika), Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde», Euskararen erabilera, Wikipedia.
- ↑ Euskaltzaindia, 155. araua: Nafarroako udal izendegia (PDF).
- ↑ «Uterga - Lekuak - EODA», www.euskaltzaindia.eus. 2021eko abuztuaren 30ean kontsultatua.
- ↑ Otazu Ripa, Jesús Lorenzo (1990), Heraldica municipal, merindad de Pamplona, Diputación Foral de Navarra, Dirección de Turismo, Bibliotecas y Cultura Popular, ISBN 84-235-0276-7, OCLC 1122942662, PMC 911388951. 2021eko abuztuaren 31n kontsultatua.
{{Erreferentzia}}: Egiaztatu|pmc=balioa (laguntza) - ↑ Meteo Navarra, «Estazioko datuak - Gares», meteoeu.navarra.es. 2021eko irailaren 1ean kontsultatua.
- ↑ Garesko estazioko balio klimatologikoak, Nafarroako Gobernua. 2020ko abuztuaren 24an kontsultatua.
- ↑ Nafarroako Entziklopedia Handia | UTERGA. 2023ko urtarrilaren 6an kontsultatua.
- ↑ https://web.archive.org/web/20120301093013/http://www.gara.net/idatzia/20061031/art186878.php
- ↑ «Uterga», www.ine.es, Espainiako Estatistika Institutua. 2021eko abuztuaren 31n kontsultatua.
- ↑ «Indicadores municipales - Nastat», Nafarroa.eus. 2026ko abuztuaren 3an kontsultatua.
- ↑ «Indicadores municipales - Nastat», Nafarroa.eus. 2026ko abuztuaren 3an kontsultatua.
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Nafarroa.tab.
- ↑ «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
- ↑ «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak», Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2026.
- ↑ Mapa interactivo de precios de la vivienda en España (Gaztelaniaz), CoHispania, 2022.
- ↑ «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
- ↑ «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- 1 2 «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- 1 2 «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q984879.
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::», www.mptfp.gob.es (Gaztelaniaz). 2020ko maiatzaren 5ean kontsultatua.
- ↑ Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.
- ↑ Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.
- ↑ Euskarakultur.com webguneko albistea.
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
<ref> tags exist for a group named "oh", but no corresponding <references group="oh"/> tag was found.



