Edukira joan

Sesma

Sesma
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Sesmako bandera
Bandera

Sesmako armarria
Armarria


Mapa
Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Nafarroa Garaia
Merindadea Lizarra
EskualdeaEstellerriko Erribera
Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroa
Izen ofiziala Sesma
AlkateaPedro Maria Mangado Pinillos (Nafarroako Alderdi Sozialista)
Posta kodea31293
INE kodea31224
Herritarrasesmar
Geografia
Koordenatuak42°28′40″N 2°05′00″W / 42.477777777778°N 2.0833333333333°W / 42.477777777778; -2.0833333333333
Azalera71,22 km²
Garaiera434 metro
Distantzia69 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria1.248 (2025:  1)
alt_left 598 (%47,6) (%52,4) 659 alt_right
Dentsitatea0,18 bizt/km²
Euskara
Euskaldunak[1]% 1.5 + % 12.3 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera [2]% 
Datu gehigarriak
Webguneahttp://aytosesma.es/

Sesma[3] ([s̺es̺ma]) Nafarroako hego-mendebaldean dagoen udalerria da, Lizarrerrian eta Erriberan kokatua. Udalerriak 1.257 biztanle zituen 2025. urtean.

Inguru naturala eta kokapena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sesma NA-129 errepidean kokatzen da Los Arcos-Lodosako norabidean, eta Nafarroako hiriburutik 69 kilometrora.

Sesmaren udalerri mugakideak honako hauek dira: Mendebaldean Los Arcos eta Mendabia, ekialdean Lerin eta Karkar, iparraldean Lukin, Arroitz, Deikaztelu eta Allo, eta hegoaldean Lodosa eta Errioxako Autonomia Erkidegoa mugakide ditu.

Sesmako klima mediterraneo-kontinental idorra da, Ebro ibaiaren depresioaren berezko klima. Klima honen ezaugarri nagusiak tenperatura aldaketa handiak eta prezipitazioen urritasuna eta irregulartasuna dira. Urteko batez besteko tenperatura 12-13 °C eta prezipitazioak 400-500mm ingurukoak dira.

Urtero 50-80 egun euritsu izaten dira, eta haizerik ohikoena iparreko edo zierzo haizea da. Dena den, uda garaian, hegoaldeko haizea izaten da nagusi, tenperaturak 35 gradura arte igoaraziz.

Estazio meteorologikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herrigunearen kanpoaldean, itsasoaren mailatik 205 metrora, Espainiako Nekazaritza ministerioaren estazio meteorologikoa dago.[4]


Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Allo, Lodosa, Cárcar, Lerin, Dicastillo, Arroitz, Lukin, Los Arcos eta Mendabia.

1849an, Sesmak bi eskola zituen, bata mutilentzat, 65 ikaslerekin, eta bestea neskentzat, 60 ikaslerekin. Mutilen eskolako maisuak 3.200 erreal jasotzen zituen urtero soldata moduan, eta nesken eskolako maistrak 1.400 errealeko soldata. Horrez gain, XIV. mendean eraikitako ospitalea zegoen, elizak jasotako diru-laguntzari esker mantentzen zena.

Sesmak hazkunde nabarmena izan zuen XX. mendearen lehen zatian, 1920an espartzuaren industriak garrantzi handia zeukan herrian, eta bertan, soka, alportxa, eta espartzutik eratorritako hainbat produktu ekoizten ziren.

Sesma gainbeheran datorren udalerri bat da populazioari dagokionez. XX. mendearen lehen hiru hamarkadetan populazio hazkunde esanguratsua izan zuen eta 600 biztanle irabazi zituen. Ondoren, 40 urtez egonkor mantendu zen populazioa. 1960eko hamarkadatik aurrera, ordea, galera nabarmena izan zuen eta XXI. mendearen lehen hamarkadarako 1900an baino biztanle gutxiago zituen udalerriak.

Biztanleriaren tamainaUrtea100012001400160018002000189019201950198020102040SesmaBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 659 gizon, 598 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.15
 
100+
 
0.17
0.30
 
95-99
 
0.84
1.52
 
90-94
 
2.84
2.88
 
85-89
 
3.85
4.55
 
80-84
 
5.69
5.16
 
75-79
 
5.35
4.10
 
70-74
 
4.85
4.70
 
65-69
 
4.85
7.59
 
60-64
 
6.69
7.89
 
55-59
 
6.19
5.77
 
50-54
 
4.68
7.13
 
45-49
 
6.69
5.61
 
40-44
 
5.18
6.22
 
35-39
 
4.85
4.55
 
30-34
 
5.69
6.07
 
25-29
 
5.02
6.07
 
20-24
 
6.69
5.92
 
15-19
 
4.52
5.01
 
10-14
 
6.19
5.16
 
5-9
 
5.35
3.64
 
0-4
 
3.85
Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística
Hazkunde begetatiboa
Hazkunde begetatiboa (pertsonak)Urtea−25−20−15−10−50510200820112014201720202023SesmaHazkunde begetatiboa
Urtea20082009201020112012201320142015201620172018201920202021202220232024
Hazkunde begetatiboa 8−8−8−17−23−14−16−22−15−6−8−2−18−93−2−19
Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu[5] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.
Batez besteko adina
AdinaUrtea4646,54747,54848,54949,5200320072011201520192023SesmaBatez besteko adina
Urtea20032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Batez besteko adina 48,7748,949,0448,8549,2148,9148,7648,8448,3248,848,8649,1249,2248,9248,6647,9848,1548,0647,7547,0846,2546,0346,03
Honakoa batez besteko adina erakusten duen grafiko bat da. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu[6] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 40,2 udalerri berean jaioak ziren[7], probintziako batez bestekoaren (% 37,3) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 11,6 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 22,8 —probintzian % 19,8—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Nafarroako mapa
Udal
Prob
Best
Esta
Udalerri berean · % 40,2Probintzia berean · % 25,4Beste erkidegoa · % 11,6Estatutik kanpo · % 22,8
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 287 biztanleren artean, gehienak Afrikan jaioak dira (% 79,8)[8]. Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Portugal, Ekuador dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Afri
Amerika · % 12,9Europa · % 7,3Afrika · % 79,8
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 812 etxebizitza zeuden: 478 (% 58,9) nagusiak eta 334 (% 41,1) ez-nagusiak.[9] Kontsumo elektrikoaren arabera, 113 (% 13,9) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 156 (% 19,2) hutsik zeuden.[10] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 1 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 10 plazarekin (10 plaza etxebizitzako).[11]

Tasazio-datuen arabera, 2023an udalerrian tasatutako etxebizitzen batez besteko prezioa 493 €/m²-koa zen (desbideratze tipikoa: 286 €/m²), eta prezio-tarte ohikoena 200-400 €/m² artekoa. Tasatutako etxebizitzen batez besteko azalera 155 m²-koa zen. 2022tik 2023ra % 30,8 igo zen (377 €/m²). Balio hori Nafarroako udalerrien medianaren (891 €/m²) % 44,7 azpitik zegoen.[12]

812etxebizitza
478etxegune
156hutsik (% 19,2)
1etxebizitza turistiko (2026) Nafarroako mapa
493€/m² batez beste (2023) Nafarroako mapa

Etxebizitza multzoa Nafarroako mapa

478
334
Etxebizitza nagusia (478)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (334)

Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa) Nafarroako mapa

543
113
156
Okupatuak (543)Noizbehinkakoak (113)Hutsik (156)

Guztira 478 etxegune zeuden, eta horietatik 137 (% 28,7) pertsona bakarrekoak ziren.[13]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 1137
2 pertsona156
3 pertsona96
4 pertsona60
5 edo gehiago29

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 1.047 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 22,3 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 19,4; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 37,1; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 21,2.[14] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 22,0 zen 2021ean eta % 22,3 2024an; beraz, ia aldatu gabe mantendu zen. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 22,1 izatetik % 21,2 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 27,3 ziren, eta gizonen artean % 17,9; 9,3 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 24,6 eta gizonen % 18,1 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

1.047biztanle 15 urte edo +, 2024
% 22,3goi-mailako ikasketak+0,3 puntu 2021etik mapa
% 21,2lehen hezkuntza edo gutxiago−0,9 puntu 2021etik mapa
% 6,7ikasten ari dira, 2024
% 21,2
% 37,1
% 19,4
% 22,3
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 21,2Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 37,1Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 19,4Goi-mailako ikasketak · % 22,3
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Nafarroako mapa

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 65,0 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 35,0 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 5 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 55,7 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 44,3. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 6,9 ziren.[14]

Ikasketa-maila xehatua
Ikasketarik gabe
% 6,9
DBH eta antzekoak
% 37,1
Erdi-mailako LH
% 8,6
Goi-mailako LH
% 7,8
Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak
% 7,4
Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak
% 4,9
Masterrak eta espezialitateak
% 1,7
Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Sesma, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak234% 22,399% 17,9135% 27,3
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa203% 19,4125% 22,678% 15,8
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)388% 37,1228% 41,3160% 32,3
Lehen hezkuntza edo gutxiago222% 21,2100% 18,1122% 24,6
Guztira1.047% 100,0552% 100,0495% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Sesma, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 22,0% 18,9% 36,9% 22,1994
2022% 21,8% 19,4% 36,7% 22,11.015
2023% 22,8% 19,4% 36,4% 21,41.036
2024% 22,3% 19,4% 37,1% 21,21.047

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 6,7 ikasten ari zen (70 pertsona).[15] Ikasten ari zirenetatik, % 51,4 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 27,1 batxilergoan, % 14,3 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 5,7 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 63,2 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 37,5; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 21,9 eta emakumeen % 7,9. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 78,2 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 28,2 eta 25–29 urtekoen % 4,6; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 0,2 baino ez.[16] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 38,9 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 19,0.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka
15–19 urte
% 78,2
20–24 urte
% 28,2
25–29 urte
% 4,6
30–34 urte
% 1,6
35–39 urte
% 0,0
40–44 urte
% 0,0
45–49 urte
% 1,3
50–54 urte
% 0,0
55 urte edo +
% 0,0
Egiten ari diren ikasketa-maila
Maila zehaztu gabe
% 0,0
Goi-mailako ikasketak
% 51,4
Erdi-mailako LH
% 14,3
Batxilergoa
% 27,1
DBH eta antzekoak
% 5,7
Lehen hezkuntza edo beheragokoa
% 1,4
Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 80,2 estatuan jaio zen, eta % 19,8 atzerrian.[14] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 22,0 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 12,3; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 3,3 eta % 38,8, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 31,8 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 18,8; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 5,8 eta % 52,3, hurrenez hurren.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 22,0
Goi-mailakoak
% 3,3
% 24,8
Batx. / erdi LH
% 14,9
% 40,8
DBH
% 43,0
% 12,3
Lehen H. edo gutx.
% 38,8
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 31,8
Goi-mailakoak
% 5,8
% 16,4
Batx. / erdi LH
% 12,8
% 33,0
DBH
% 29,1
% 18,8
Lehen H. edo gutx.
% 52,3
Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 7,4 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 3,9.[15] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 54,8 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 25,0 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 92 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren % 7,10 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 15.677 euro-koa zen[17], eta etxegune bakoitzeko 38.089 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (17.701 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) parean. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 18.301 euro zen. Errenta gordina 18.733 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 42,6[18]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 22,7), beste diru-sarrerak (% 27,3), langabezia-prestazioak (% 1,4), beste prestazioak (% 5,9).

43%
23%
27%
Soldata · % 42,6Pentsioak · % 22,7Langabezia · % 1,4Beste prestazioak · % 5,9Beste sarrerak · % 27,3
Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[19][oh 1]. Udalerrian indizea 39 da, probintziakoaren (30,4; Nafarroako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (31,9) gainetik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 3,9 da, probintziakoaren (2,6; Nafarroako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (2,6) gainetik.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Sesma udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 551 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 53,1; gainerako % 46,9 inaktibo zeuden (erretiratuak % 51,1, beste inaktiboak % 39,6 eta ikasleak % 9,2).[20] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 17,1 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 51,1 zen eta emakumezkoena % 55,3; langabezia-tasa, aldiz, % 11,1 eta % 23,2 zen, hurrenez hurren.[20]

Okupatuen kopurua 461 zen 2023ean, 2021eko 428etik gora.[21] Emakumeek okupatuen % 47,9 osatzen dute, eta gizonek % 52,1.

461okupatu, 2023+% 7,7 2021etik
% 47,9emakumeak okupatuen artean
% 53,1jarduera-tasa, 2024
% 17,1langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 44,0
% 9,1
% 24,0
% 18,6
Okupatuak · % 44,0Langabeak · % 9,1Ikasleak · % 4,3Erretiratuak · % 24,0Beste inaktiboak · % 18,6
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Sesma, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak457% 44,0249% 45,4208% 42,4
Langabeak94% 9,131% 5,763% 12,9
Inaktiboak487% 46,9268% 48,9219% 44,7
Guztira1.038% 100,0548% 100,0490% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 48,2), industria (% 34,1), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 15,0) eta eraikuntza (% 2,8).[21] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 32,8), ondoren nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 15,0) eta merkataritza (% 11,1) datoz.

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Nafarroako mapa
% 15,0
% 34,1
% 48,2
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 15,0Industria · % 34,1Eraikuntza · % 2,8Zerbitzuak · % 48,2
Jarduera-adar zehatzak
Manufaktura-industria
% 32,8
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza
% 15,0
Merkataritza
% 11,1
Osasuna eta gizarte-zerbitzuak
% 9,5
Hezkuntza
% 4,8
Garraioa eta biltegiratzea
% 3,5
Administrazio publikoa
% 3,3
Eraikuntza
% 2,8
Gainerako 13 jarduera-adarrak
Administrazio-jarduera lagungarriak
% 2,6
Ostalaritza
% 2,6
Jarduera artistikoak eta aisialdikoak
% 2,2
Jarduera profesionalak
% 2,2
Etxeetako jarduerak
% 2,0
Beste zerbitzu batzuk
% 1,5
Finantza- eta aseguru-jarduerak
% 1,5
Informazioa eta komunikazioak
% 1,3
Ur-hornidura eta hondakinak
% 0,9
Erauzketa-industriak
% 0,4
Higiezinen jarduerak
% 0,2
Energia elektrikoa eta gasa
% 0,0
Lurraldez kanpoko erakundeak
% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 49,2; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 21,9), eta oinarrizko okupazioak % 18,7.[22] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 52,1 eta emakumeen % 46,2).

% 21,9
% 49,2
% 18,7
% 10,2
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 21,9Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 49,2Oinarrizko okupazioak · % 18,7Ez dago jasota · % 10,2
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Sesma, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak101% 21,940% 16,761% 27,6
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak227% 49,2125% 52,1102% 46,2
Oinarrizko okupazioak86% 18,746% 19,240% 18,1
Ez dago jasota47% 10,229% 12,118% 8,1
Guztira461% 100,0240% 100,0221% 100,0

Okupatuen % 72,9 besteren konturako langileak dira, eta % 27,1 norberaren konturakoak.[23]

% 23,9
% 59,2
% 13,7
Norberaren kontura, langileak dituena · % 3,3Norberaren kontura, langilerik gabe · % 23,9Besteren kontura, finkoa/mugagabea · % 59,2Besteren kontura, aldi baterakoa · % 13,7
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Sesma, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura125% 27,162% 25,863% 28,5
Besteren kontura336% 72,9178% 74,2158% 71,5
Guztira461% 100,0240% 100,0221% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 81,3 estatuan jaio zen, eta % 18,8 atzerrian.[20] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 43,8 okupatuak dira, % 40,3 erretiratuak, % 6,1 langabeak, % 4,9 ikasleak eta % 4,9 bestelako inaktiboak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 50,0 okupatuak dira, % 31,1 bestelako inaktiboak, % 14,2 langabeak eta % 3,8 ikasleak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 47,9 okupatuak dira, % 24,2 bestelako inaktiboak, % 15,1 erretiratuak, % 6,9 langabeak eta % 5,9 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 32,6 bestelako inaktiboak dira, % 32,6 langabeak, % 31,4 okupatuak eta % 2,3 ikasleak.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 43,8
Okupatuak
% 50,0
% 6,1
Langabeak
% 14,2
% 4,9
Ikasleak
% 3,8
% 40,3
Erretiratuak
% 0,9
% 4,9
Beste inakt.
% 31,1
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 47,9
Okupatuak
% 31,4
% 6,9
Langabeak
% 32,6
% 5,9
Ikasleak
% 2,3
% 15,1
Erretiratuak
% 1,2
% 24,2
Beste inakt.
% 32,6
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 82,6 estatuan jaio zen, eta % 17,4 atzerrian.[22] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 52,9 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 18,2 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 13,9 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 49,1 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 37,7 oinarrizko okupazioetakoak eta % 11,3 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 43,3 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 30,4 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 17,5 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 66,7 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 22,2 oinarrizko okupazioetakoak eta % 7,4 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 18,2
Goi eta erdi maila
% 11,3
% 52,9
Langile kualifikatuak
% 49,1
% 13,9
Oinarrizko okup.
% 37,7
% 15,0
Ez dago jasota
% 1,9
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 30,4
Goi eta erdi maila
% 7,4
% 43,3
Langile kualifikatuak
% 66,7
% 17,5
Oinarrizko okup.
% 22,2
% 8,8
Ez dago jasota
% 3,7
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.[24] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 40,6 industrian ari dira, % 36,9 zerbitzuetan, % 19,3 nekazaritzan eta % 3,2 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 39,6 nekazaritzan ari dira, % 30,2 zerbitzuetan, % 24,5 industrian eta % 5,7 eraikuntzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 60,3 zerbitzuetan ari dira, % 32,0 industrian, % 5,7 nekazaritzan eta % 2,1 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 74,1 zerbitzuetan ari dira, % 22,2 industrian eta % 3,7 nekazaritzan.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 19,3
Nekazaritza
% 39,6
% 40,6
Industria
% 24,5
% 3,2
Eraikuntza
% 5,7
% 36,9
Zerbitzuak
% 30,2
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 5,7
Nekazaritza
% 3,7
% 32,0
Industria
% 22,2
% 2,1
Eraikuntza
% 0,0
% 60,3
Zerbitzuak
% 74,1
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 151 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 6.317 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[25][oh 2]. Udalerriaren azalera 71,2 km² denez, NAE lurraldearen % 88,7 da[26]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 88,2 lur goldagarria (5.574 ha, 133 ustiategitan), % 8,7 arbolak (547 ha, 108 ustiategitan), % 3 larre iraunkorrak (192 ha, 2 ustiategitan), berotegiak edo babes garai irisgarriak (3,3 ha, 3 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,19 ha, 9 ustiategitan)[oh 3].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
89%
11%
NAE · 6.317 ha (% 88,7)Gainerako azalera · 805 ha (% 11,3)
NAE, lur-erabileraren arabera
88%
9%
Lur goldagarria · 5.574 ha (% 88,2)Larre iraunkorrak · 192 ha (% 3)Arbolak · 547 ha (% 8,7)Baratzeak · 0,19 ha (< % 0,1)Berotegiak · 3,3 ha (% 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 8.079 txerri eta 97.012 hegazti zeuden[27][oh 4].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 725 gidari zeuden erroldatuta: 465 gizon (% 64,1) eta 260 emakume (% 35,9)[28]. Biztanleen % 57,7 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 1.134 ibilgailuk osatzen zuten: 776 turismo, 93 furgoneta, 85 kamioi, 61 motozikleta eta 43 ziklomotor[28]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 617 turismokoa zen, probintziako (512) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.

Turismoen batez besteko adina 14,2 urtekoa zen; turismoen % 5,8k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 12,8k 25 urte baino gehiago[28]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 70,1 diesel zen eta % 28,1 gasolinazko; 19 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1,7; probintzian % 1,3). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 3,7k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 35,8k ez zuen etiketarik[oh 5].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
26%
34%
36%
0 etiketa · 20 (% 1,8)ECO · 21 (% 1,9)C etiketa · 289 (% 26,3)B etiketa · 376 (% 34,2)Etiketarik gabe · 394 (% 35,8)
Turismoak, adinaren arabera
11%
26%
44%
13%
< 4 urte · 45 (% 5,8)4–8 urte · 86 (% 11,1)8–15 urte · 205 (% 26,4)15–25 urte · 341 (% 43,9)≥ 25 urte · 99 (% 12,8)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).
  • HELBIDEA: Aldundiaren Plaza, 6

Udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azken agintaldietan Sesmako alkate kargurako Nafarroako Alderdi Sozialistako Pedro María Mangado Pinillos aukeratu dute. 2007an Udaletxeko bederatzi zinegotzietatik sei lortu zituen bere talde politikoak, gehiengo osoa udalean. Baliogabeko botoak lau izan ziren (emandako guztien % 0,44) eta boto zuriak hamazortzi (% 1,97). Abstentzioa %15,61ekoa izan zen.

Sesmako Udala (2007)
AlderdiaBotoakZinegotziak
PSN5446
Coalición Independiente de Sesma (CIS)3533

2011ko udal hauteskundeetan ere PSN (5 zinegotzi) eta Mangado izan ziren nagusi. Aurrean zerrenda berbera izan zuten, Coalición Independiente de Sesma (CIS, 4).

Sesmako Udala (2011)
AlderdiaBotoakZinegotziak
PSN4265
Coalición Independiente de Sesma (CIS)3284

Hauek izan dira Sesmako azken alkateak:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia[29]
Jesus Perez Estebanez[29][30] 1979 1983 Independenteak
Jesus Faustino Romero Martinez[29][30] 1983 1987 Agrupacion Electoral Independiente de Agricultores e Industriales de Sesma
Jesus Perez Estebanez[29] 1987 1991 Independenteak
Jose Javier Perez Mangado[29][30] 1991 1995 Agrupacion Sesmera Independiente Almuza
Jose Maria Olcoz Esteban[29][30] 1995 1999 Independenteak
Jose Maria Olcoz Esteban[29] 1999 2003 Independenteak
Pedro Maria Mangado Pinillos[29] 2003 2007 Nafarroako Alderdi Sozialista
Pedro Maria Mangado Pinillos[29] 2007 2011 Nafarroako Alderdi Sozialista
Pedro Maria Mangado Pinillos[29] 2011 2015 Nafarroako Alderdi Sozialista
Pedro Maria Mangado Pinillos[29] 2015 2019 Nafarroako Alderdi Sozialista
Maria Rosario Echavarri Pinillos[29] 2019 2023 Nafarroako Alderdi Sozialista
Pedro Maria Mangado Pinillos[31] 2023 Jardunean Nafarroako Alderdi Sozialista

Azpiegitura eta garraioak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Autobus garraioa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

La Estellesa autobus konpainiaren Sartaguda eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:

Goi-tensio dorreak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2003an elektrizitatearen Espainiako kudeatzaile publikoa den Red Eléctricak Castejón eta Gasteiz artean 400.000 volteko goi-tentsio linea bat eraikitzeko proiektua proposatu zuen. Proiektu horren arabera, 46 metroko goi-tentsio dorreak eraikiko ziren Lizarraldeko hainbat udalerri zeharkatuz[32]. 2008an proiektuaren aurkako talde bat sortu zen, eta 2010eko urtarrilaren 31n proiektuaren inguruko bozketa antolatu zen Arabako bost herritan eta Nafarroako hogei herritan. Ezezko botoak %98,9 izan ziren[33].

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Jasokundeko Andre Mariaren eliza: XIII. mendean eraikitzen hasi zen, baina egitura ondorengo mendeetan burutu zen.
  • Kalbarioko baseliza: XVII. mendeko eraikina, baselizaren barruan jesus gurutzatuaren XVII. mendeko irudi bat dago.
  • Almuzako ermita: Andre Mariaren ermita. Egun ermita bada ere, lehen Almuza herri hustuko eliza zen. XIII. mendekoa da. Mendekosteko bigarren egunean erromeria handia izaten zen, baina egiten ziren ‘gehiegikeriengatik’ debekatu eta bertako Andre Mariaren irudia elizara eramatea erabaki zuten.[34]

Sesma, "Elizagorria, Lodosa, Mendabia, Sartaguda eta Sesmako zerbitzu sozialen Mankomunitateko" kidea da.

Sesmar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  2. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  3. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ Beste abere mota batzuen datuak ez dira argitaratu, sekretu estatistikoa dela eta (ustiategi gutxi dagoenean, INEk ez ditu datuak zabaltzen, ustiategiak identifika ez daitezen).
  5. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika), Eusko Jaurlaritza.
  2. ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde», Euskararen erabilera, Wikipedia.
  3. ↑ Euskaltzaindia, 155. araua: Nafarroako udal izendegia (PDF).
  4. ↑ Nafarroako Meteorologi Agentziaren webgunea.
  5. ↑ «Indicadores municipales - Nastat», Nafarroa.eus. 2026ko abuztuaren 3an kontsultatua.
  6. ↑ «Indicadores municipales - Nastat», Nafarroa.eus. 2026ko abuztuaren 3an kontsultatua.
  7. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Nafarroa.tab.
  8. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Nafarroa.tab.
  9. ↑ «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
  10. ↑ «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
  11. ↑ «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak», Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2026.
  12. ↑ Mapa interactivo de precios de la vivienda en España (Gaztelaniaz), CoHispania, 2023.
  13. ↑ «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
  14. 1 2 3 «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  15. 1 2 «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  16. ↑ «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  17. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Nafarroa.tab.
  18. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Nafarroa.tab.
  19. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  20. 1 2 3 «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  21. 1 2 «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  22. 1 2 «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  23. ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  24. ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  25. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  26. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1767933.
  27. ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  28. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  29. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 «Base de datos de Alcaldes y Concejales: Ministerio de Política Territorial y Función Pública.», www.mptfp.gob.es (Gaztelaniaz). 2020ko apirilaren 17an kontsultatua.
  30. 1 2 3 4 «Sesma», Auñamendi Eusko Ikaskuntza. 2020ko apirilaren 17an kontsultatua.
  31. ↑ «Todos los alcaldes y alcaldesas de Navarra, pueblo a pueblo», Diario de Noticias de Navarra (Gaztelaniaz), 2023ko ekainaren 18a. 2025eko otsailaren 25ean kontsultatua.
  32. ↑ http://sites.google.com/site/nolineadealtatension/Home/RATplanoAldizk.pdf?attredirects=0[Betiko hautsitako esteka]
  33. ↑ http://www.elcorreo.com/vizcaya/20100201/alava/votantes-rechaza-linea-alta-20100201.html El Correo Español egunkariaren webgunea
  34. ↑ «Almuza - Pertsona-izenak - EODA», www.euskaltzaindia.eus. 2026ko abuztuaren 9an kontsultatua.

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]