Pagola
| Pagola | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Kokapena | |||||||||||
| Herrialdea | |||||||||||
| Lurraldea | |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | |||||||||||
| Eskualdea | |||||||||||
| Departamendua | |||||||||||
| Elkargoa | Euskal Hirigune Elkargoa | ||||||||||
| Barrutia | Baiona | ||||||||||
| Kantonamendua | Bidaxunerria, Amikuze eta Oztibarre | ||||||||||
| Izen ofiziala | Pagolle | ||||||||||
| Posta kodea | 64120 | ||||||||||
| INSEE kodea | 64441 | ||||||||||
| Herritarra | pagolatar | ||||||||||
| Ezizena | erlijione gabiak | ||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Koordenatuak | 43°13′27″N 0°59′25″W / 43.2242°N 0.9903°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 15.90 | ||||||||||
| Garaiera | 130-648 | ||||||||||
| Distantzia | 21 km (Maule-Lextarretik) | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 260 (2018: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 15,47 biztanle/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak | % 62,2 (2010) | ||||||||||
| Erabilera | % 30,33 (2011) | ||||||||||
Pagola ([paɣola]) Zuberoako mendebaldeko (Arbaila eskualdea) eta Nafarroa Behereko ekialdeko (Oztibarre eskualdea) udalerri bat da.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ingurune naturala
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Pagolako uhaitzak udalerria gurutzatzen du hegoaldetik iparraldera. Huraxe da Zuberoaren eta Nafarroa Beherearen arteko muga; ekialdean dituen herriko lurrak Arbaila eskualdekoak dira; eta mendebaldekoak, Oztibarrekoak, nahiz eta udalerri bakarra den.
Biduzera isurtzen den Larramendiko erreka ere igarotzen da udalerritik.
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Arhantsusi, Uhartehiri eta Lohitzüne-Oihergi iparraldean
- Urdiñarbe ekialdean
- Jutsi mendebaldean
- Donaixti-Ibarre hego-mendebaldean
- Muskildi hegoaldean
Etxeak eta auzoak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Pagola-Oihana
Klima
[aldatu | aldatu iturburu kodea]CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima ozeaniko garbia du[1]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[2]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Pirinio Atlantikoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak (>1200 mm/urte) urte osoan; negu oso epela (7,5 °C lautadan), haize ahulak)[3]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago[4].
1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 13,6 °C-koa da, 13,4 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1432 mm-koa da, urtarrilean 11,9 euri-egun eta uztailean 8,7 egun izanik[1]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Aiziritze-Gamue-Zohazti udalerrian dago, 12,6 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 14,3 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1219,1 mm-koa delarik[5]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 42 °C-koa da, 2022ko ekainaren 18an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -10,1 °C-koa da, 2001ko abenduaren 25an lortua[oh 1][5].
Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 13,0 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena abuztua da (19,9 °C) eta hotzena urtarrila (6,8 °C). Urteko prezipitazioa 1565 mm-koa da; hilabeterik euritsuena azaroa da (198 mm) eta lehorrena abuztua (85 mm).[6]
1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,27 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (12,4 °C) baino 1,5 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2014, 2020, 2022, 2023 eta 2025. Urterik beroena 2022 izan zen (14,7 °C) eta hotzena 1972 (11,4 °C).[6]
| | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 6.8 | 7.2 | 9.7 | 11.5 | 14.8 | 17.8 | 19.6 | 19.9 | 17.1 | 14.3 | 10.0 | 7.7 | 13.0 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 157 | 132 | 127 | 141 | 133 | 106 | 87 | 85 | 113 | 133 | 198 | 151 | 1565 |
| Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua | |||||||||||||
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Pagola herri txikia izan da beti, baina XIX. mendearen erdialdean 450 biztanle bazituen, ondoren populazioa galduz joan zen eta XX. mendearen bukaeran 350 pertsona inguru besterik ez ziren bizi bertan.
| Biztanleria-piramidea 2022 Guztira: 151 gizon, 104 emakume | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[7]. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Hazkunde begetatiboa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
Familiak eta etxeguneak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023 erroldaren arabera, Pagolle udalerrian 246 biztanle zeuden eta 103 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 2,39 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Horietatik 25 kide bakarrekoak ziren, 44 etxean seme-alabarik ez zuten bikoteek osatuak eta 34 seme-alabekin bizi ziren bikoteek. Datuok erroldaren laginketan oinarritzen direnez, udalerri honetako kopuruak biribilduta daude eta zehaztasun mugatukoak dira.[9]
Udalerrian 79 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (44). 44 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean.[9]
Taula osoa: elkarbizitza-unitateak eta familiak, 2023 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023 erroldaren arabera, udalerrian 125 etxebizitza zeuden. Horietatik 103 egoitza nagusi ziren, 9 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 13 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (105), eta apartamentuak gutxi ziren (20). Egoitza nagusietatik 82 beren jabearen bizilekuak ziren, 18 alokairuan zeuden, 1 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 3 doan lagata.[10]
Etxebizitza multzoa
Etxe mota
Jabetza egoera
Eraikuntza garaia
Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (76). 70 etxebizitzatan berogailu mota "bestelakoa" erabiltzen zen, INSEEk gehiago zehazten ez duena. 84 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 43 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 57tan bi edo gehiago.[10]
Gela kopurua
Berogailu mota
Aparkalekua eta ibilgailuak
Taula osoa: etxebizitzak, 2023 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Enplegua
2023 urtean 15-64 urteko 141 biztanleetatik 117 aktibo ziren (% 83,0), horietako 115 lanean (% 81,6) eta 2 langabezian (aktiboen % 1,7).
24 ez-aktibotik 11 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 45,8), 10 erretiraturik zeuden (% 41,7) eta 3 bestelako ez-aktibo ziren (% 12,5).
Ez-aktiboak
Udalerrian 48 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 115 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 4]
Diru sarrerak
2023 urtean, diru-sarreren mediana 22.150 eurokoa zen.
Departamenduarekiko konparaketa xehea |
|---|
|
Pobrezia-tasa adinaren arabera (departamendua) Pobrezia-tasa etxebizitza-erregimenaren arabera (departamendua) Eskuragarri dagoen errentaren osaera (departamendua) INSEEk «eskuragarri dagoen errenta» horrela eraikitzen du: jarduera-errenta + pentsioak + ondarea + gizarte-prestazioak (batuz % 100 baino gehiago ematen dute) ken zuzeneko zergak (batez ere errentaren gaineko zerga). Jarduera-errenta zatitzen bada: soldatak % 57,3, ez-soldatapekoen errenta % 5,5, langabezia-sariak % 2,3. |
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Alkateak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Alkatea | Agintaldia |
|---|---|
| Jean Recart | 1792-1796 |
| Jean Astaillon | 1795-1796 |
| Arnaud Etchegoyen | 1796-1798 |
| Bertrand Aguer | 1798-1799 |
| Dominique Etcheberry | 1799-1801 |
| Jean Recart | 1801-1820 |
| Jean Sallaberry | 1820-1832 |
| Joseph Etcheberry | 1832-1835 |
| Jacques Elischondo | 1835-1847 |
| Pierre Laco | 1847-1874 |
| Pierre Eraçarret | 1874-1881 |
| Pierre Barreix | 1881-1884 |
| Jean Casenave | 1891-1908 |
| Arnaud Çaldumbide | 1908-1935 |
| Pierre Urrutiaguer | 1935-1959 |
| Jean-Pierre Çaldumbide | 1959-1971 |
| Raymond Urrutiaguer | 1971-1977 |
| Michel Etcheber | 1977-1989 |
| Gabriel Lopépé | 1989-2020 |
| Pierre Etcheber | 2020-2026 |
Garraioa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udalerriko biztanleek Txik Txak autobus sareko eskaera bidezko garraioa erabili ahal dute astelehenetik larunbatera, Aiziritzera, Amendüzera, Arüera, Arruetara, Donapaleura, Laphizketara, Ozarainera edo Uhartehirira joateko.
Kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Pagolan[11] Basabürüako euskara[13] mintzatzen da, zuberotarra.
Maskaradak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2024an, pagolatarrek Zuberoako maskaradak prestatu zituzten, lehen aldiz historian[14].
Pastorala
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Pagolak antolatu zuen 1982. urteko pastoral zuberotarra, Pette Basabürü izenekoa eta Junes Casenavek idatzia, eta 2019an Frantxoa Casetek idatzitako Domingo Garat pastorala.
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Ama Birjinaren Jasokundearen eliza 1893koa da.[15]
- Forte protohistorikoa aurki daiteke Mehaltzu mendi tontorrean, 648 metrotako altueran, udalerriko punturik garaienean.
Argazki galeria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Pagolako eliza
- Pagolako pilotalekua
- Domingo Garat pastorala Pagolan
- Pagola herriko Mehaltzu auzoa
- Maskarada Pagolan. 2023. Txerreroak bidea irekitzen.
- Maskarada Pagolan. 2023. Beltzen taldeko pertsonaia batzuk.
Pagolatar ospetsuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Frantxoa Caset (1949-), idazlea eta pastoralgilea[16].
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Estazioko erregistroak 1993ko abuztuaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
- ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 3,8 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
- ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
- ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre (2010eko ekainaren 18a), «Les types de climats en France, une construction spatiale», Cybergéo : revue européenne de géographie (Frantsesez), 501, doi:10.4000/cybergeo.23155.
- ↑ Dubreuil, Vincent (2022ko otsaila), «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen», La Météorologie (Frantsesez), 116, doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012.
- ↑ «Le climat en France hexagonale et Corse», meteofrance.com (Frantsesez).
- ↑ «Réglementation environnementale RE2020», ecologie.gouv.fr (Frantsesez), 2020ko azaroaren 18a.
- 1 2 «Station Météo-France « Aicirits », fiche climatologique» (PDF), data.gouv.fr (Frantsesez).
- 1 2 «Données changement climatique - SIM quotidienne», data.gouv.fr (Frantsesez), Météo-France.
- ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee», www.insee.fr. 2026ko uztailaren 27an kontsultatua.
- ↑ «Naissances de 2008 à 2025», Insee (Frantsesez). 2016ko abuztuaren 10ean kontsultatua.
- 1 2 «Couples-Familles-Ménages en 2023», Recensement de la population (Frantsesez), INSEE, 2023.
- 1 2 «Logement en 2023», Recensement de la population (Frantsesez), INSEE, 2023.
- 1 2 «Pagola - Ahotsak.eus», ahotsak.eus. 2018ko urriaren 23an kontsultatua.
- ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea», www.ahotsak.eus. 2018ko urriaren 23an kontsultatua.
- 1 2 «Basabürüa - Ahotsak.eus», ahotsak.eus. 2018ko urriaren 23an kontsultatua.
- ↑ amaiurariar, «Pastoralak hauspotu ditu maskaradak, aire freskoa eta bizia arnasten da Pagolan», dantzan.eus. 2024ko martxoaren 23an kontsultatua.
- ↑ Frantziako Kultura Ministeritza
- ↑ Frantxoa Caset: “Markatu nautenak ez ditut ahantzi nahi” |. 2024ko martxoaren 23an kontsultatua.
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- (Frantsesez) Udalaren webgune ofiziala
- (Gaztelaniaz) «Pagola», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
- Joseba Aurkenerena: Domingo Garat pastorala, aro beltzak gogoan

