Oviedo
| Oviedo Oviedo Uviéu | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Asturiasko kontzejua | |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatu burujabe | |||||||||||
| Autonomia | Asturiasko Printzerria | ||||||||||
| Probintzia | Asturiasko probintzia | ||||||||||
| Alkatea | Alfredo Canteli (en) | ||||||||||
| Izen ofiziala | Oviedo | ||||||||||
| Jatorrizko izena | Oviedo Uviéu | ||||||||||
| Posta kodea | 33001–33013 | ||||||||||
| INEk ezarritako kodea | 33044 | ||||||||||
| Herriburua | Oviedo | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 43°21′45″N 5°51′01″W / 43.3625°N 5.8503°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 186,65 km² | ||||||||||
| Altitudea | 241 m | ||||||||||
| Mugakideak | Grado, Llanera, Siero, Les Regueres, Llangréu, Mieres, Ribera de Arriba eta Santo Adriano | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 223.968 (2025) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 1.200 bizt/km² | ||||||||||
| Etxebizitzak | 97.821 | ||||||||||
| Informazio gehigarria | |||||||||||
| Hiri senidetuak | Valparaíso, Maranello, Bochum, Buenos Aires, Clermont-Ferrand, Tampa, Jersey City, Torrevieja, Hangzhou, Coyanza, Móstoles, Veracruz, Santiago de Compostela, Santa Clara, Zamora, Viseu, Sintra, Santander, Torrelavega, Fujaira eta Holon | ||||||||||
| Matrikula | O | ||||||||||
| oviedo.es | |||||||||||
Oviedo[1] (asturieraz Uviéu eta ofizialki Oviedo/Uviéu) Asturiasko Printzerriko (Espainia) eta izen bereko eskualdearen hiriburua da.Azken erroldaren arabera 223.968 biztanle zituen 186,7 km²-ko azaleran.
Negozioen eta merkataritzaren hiriburua da, Oviedoko elizbarrutiko egoitza eta Asturiasko gune administratibo eta unibertsitarioa.
Klima
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 11.7 | 12.8 | 14.4 | 14.9 | 17.6 | 20.3 | 22.4 | 22.8 | 21.7 | 18.1 | 14.6 | 12.5 | 17.0 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 8.0 | 8.8 | 10.0 | 10.6 | 13.3 | 16.1 | 18.3 | 18.7 | 17.3 | 14.0 | 10.8 | 9.0 | 12.9 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 4.2 | 4.8 | 5.6 | 6.3 | 9.1 | 11.9 | 14.1 | 14.5 | 12.9 | 10.0 | 7.1 | 5.5 | 8.8 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 85 | 85 | 82 | 109 | 94 | 53 | 52 | 55 | 64 | 98 | 101 | 96 | 973 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 10 | 11 | 11 | 13 | 12 | 8 | 8 | 8 | 8 | 11 | 11 | 11 | 122 |
| Eguzki orduak | 117 | 117 | 147 | 152 | 158 | 168 | 174 | 171 | 154 | 134 | 114 | 105 | 1711 |
| Iturria: AEMET[2] | |||||||||||||
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Erdi Aroa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- VIII. mendean Fruela I.a asturiar erregeak Oviedo sortu zuen. Alfontso II.ak hiri hau Asturiasko Erresumaren hiriburutzat hartu zuen data ezezagunean, baina 812. urtea baino lehen edozein modutan. Halaber, gotzain-hiri eta gotorleku bihurtu zuen, eta jauregi, eliza eta bestelako eraikinak eman zizkion. Hiria babesten zuen harresiak, gaur egun ia erabat desagertuta, zirkulu itxura zeukan eta muinoari egokitzen zitzaion. 11 hektareako azalera zeukan eta barne 6.000 pertsona inguru babesten zuen 3 auzotan banaturik: "La Villa", eraikinik zaharrenak barne hartzen zituena; "Cimadevilla", merkataritza eta erromesaldiekin lotua eta azkenik "Socastiello".

- IX. mendean, Ramiro I.aren erregealdian, Santa María del Naranco eta San Miguel de Lillo eraiki zituzten, gaur egungo monumentu famatuak direnak.
- X. mendean, Errekonkistaren garaian, León hiriburu bilakatu zen. Hala ere, 1075. urtean Alfontso VI.a Gaztelakoak Oviedori garrantzia berreskuratu zion gaur egungo katedralaren ondoan dagoen Areto Santuan erlikiak eta harribitxiak direla-eta.
- 1388an Joanes I.a Gaztelakoak Asturiasko Printzerria sortu eta Oviedo hiriburu izendatu zuen.
Aro Modernoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1521ean sute batek hiria suntsitu zuen eta horren ondorioz kaleen egitura aldatu behar izan zuten.
- XVIII. mendean kultura mugimendua handia zen, eta bertan nabarmentzekoa da Benito Jerónimo Feijoo. Halaber, "Sociedad Económica de Amigos del País" elkartea eta Oviedoko Unibertsitatea sortu zituzten. Orduan 8.000 pertsona bizi ziren gutxi gora-behera, hiriaren zabalkundeari esker.
Azken mendeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1850etik aurrera hiriak garapen industrial handia bereganatu zuen, bai eta meategietatik eta itsas portuetatik etorritako ondasunak kudeatzeko gune bihurtu ere. Komertzioak aurrerago hartu zuen indarra, XX. mendearen lehenengo zatian, eta Uria kalean kontzentratu zen bereziki. Garraiobideak ere asko garatu ziren, trenbide eta autobusak alegia.
- Asturiasko Iraultza delakoaren garaian Areto Santua dinamitatu egin zuten, 1934an, eta beste hainbat eraikin historiko kaltetuta gelditu ziren. Francoren kolpearen ostean, Aranda koronelaren eskuetan gelditu zen hiria, Espainiako iparraldean frankisten menpe hasieratik egon zen bakarra, 90 eguneko setioa pairatu zuen arren.
- 1981etik Oviedon ematen dituzte Asturiasko Printzearen Sariak, Campoamor antzokian zehazki. 1991tik bestela Gabino de Lorenzo (PP) alkatea dabil boterean.
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Areto Santua, katedralari atxikitako IX. mendeko eraikina.
- Santa María del Naranco eta San Miguel de Lillo, hiriaren inguruetan dauden arkitektura asturiarreko elizak.
- Campoamor antzokia.
- Printzerriaren Batzar Orokorra.
- "Casa de la Rúa" (XV. mendekoa).
- Fontán enparantza.
- Arma fabrika.
- Gas fabrika.
Banaketa administratiboa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Oviedo 30 parrokiek osatzen dute eta gaur egun biztanleriaren %80 hiriaren erdigunean bizi da:
| Parrokia | Biztanleria | Parrokia | Biztanleria | Parrokia | Biztanleria |
| Agüeria | 794 | Loriana | 251 | Piedramuelle | 507 |
| Bendones | 225 | Manjoya | 952 | Pintoria | 59 |
| Box | 949 | Manzaneda | 209 | Priorio | 417 |
| Brañes | 69 | Naranco | 83 | Puerto | 218 |
| Caces | 279 | Naves | 107 | San Claudio | 2.505 |
| Cruces | 976 | Nora | 114 | Santianes | 89 |
| Godos | 710 | Olloniego | 1.169 | Sograndio | 389 |
| Latores | 678 | Oviedo | 204.965 | Trubia | 1.947 |
| Lillo | 340 | Pando | 137 | Udrión | 140 |
| Limanes | 834 | Pereda | 181 | Villapérez | 351 |
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Honako udalerri hauek ditu mugakide: Grado, Llanera, Siero, Les Regueres, Llangréu, Mieres, Ribera de Arriba eta Santo Adriano.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 103.749 gizon, 119.827 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Instituto Nacional de Estadística[3] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 45,7 udalerri berean jaioak ziren[4], probintziako batez bestekoaren (% 47,5) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 13,1 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 16,4 —probintzian % 11,5—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 36.559 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 69,1)[5]. Jaiotza herrialde nagusiak Kolonbia, Venezuela, Ekuador dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 127.210 etxebizitza zeuden: 95.561 (% 75,1) nagusiak eta 31.649 (% 24,9) ez-nagusiak.[6] Kontsumo elektrikoaren arabera, 15.170 (% 11,9) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 9.374 (% 7,4) hutsik zeuden.[7] Etxebizitza nagusien % 72,6 jabetzan zegoen eta % 17,1 alokairuan.[8] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 845 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 3.699 plazarekin (4,38 plaza etxebizitzako).[9]
Tasazio-datuen arabera, 2023an udalerrian tasatutako etxebizitzen batez besteko prezioa 1.554 €/m²-koa zen (desbideratze tipikoa: 679 €/m²), eta prezio-tarte ohikoena 1.400-1.600 €/m² artekoa. Tasatutako etxebizitzen batez besteko azalera 108 m²-koa zen. 2022tik 2023ra % 8,4 igo zen (1.433 €/m²). Balio hori Asturiasko udalerrien medianaren (778,5 €/m²) % 99,6 gainetik zegoen.[10]
Etxebizitza multzoa
Asturiasko mapa
Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa)
Asturiasko mapa
Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)
Guztira 95.561 etxegune zeuden, eta horietatik 31.116 (% 32,6) pertsona bakarrekoak ziren.[11] Etxeguneen % 64,8 familia batek osatzen zuen eta % 2,4 familiarik gabeko etxegune anitzak ziren.[12]
Etxeguneak tamainaren arabera
Etxeguneak motaren arabera
Etxebizitzen % 43,8 1980 baino lehen eraiki ziren, eta % 27,0 2001etik aurrera.[13] Etxebizitzen % 33,2 60 m²-tik beherako azalera zuten eta % 5,8 120 m²-tik gorakoa.[14]
Eraikuntza garaia
Azalera erabilgarria
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 195.739 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 43,2 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 23,5; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 23,1; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 10,2.[15] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 41,3 zen 2021ean eta % 43,2 2024an; beraz, 1,8 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 12,1 izatetik % 10,2 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 43,5 ziren, eta gizonen artean % 42,8; aldea, beraz, txikia da. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 12,4 eta gizonen % 7,6 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 78,0 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 22,0 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 3.965 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 65,9 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 34,1. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 0,6 ziren.[15]
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 84.486 | % 43,2 | 38.219 | % 42,8 | 46.267 | % 43,5 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 46.029 | % 23,5 | 22.205 | % 24,8 | 23.824 | % 22,4 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 45.209 | % 23,1 | 22.175 | % 24,8 | 23.034 | % 21,7 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 20.015 | % 10,2 | 6.773 | % 7,6 | 13.242 | % 12,4 |
| Guztira | 195.739 | % 100,0 | 89.372 | % 100,0 | 106.367 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 41,3 | % 23,3 | % 23,3 | % 12,1 | 191.639 |
| 2022 | % 42,0 | % 23,4 | % 23,4 | % 11,3 | 190.058 |
| 2023 | % 42,5 | % 23,4 | % 23,2 | % 10,9 | 192.723 |
| 2024 | % 43,2 | % 23,5 | % 23,1 | % 10,2 | 195.739 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 10,1 ikasten ari zen (19.688 pertsona).[16] Ikasten ari zirenetatik, % 55,0 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 26,6 batxilergoan, % 12,3 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 3,9 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 56,1 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 53,7; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 12,5 eta emakumeen % 12,2. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 88,5 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 49,2 eta 25–29 urtekoen % 17,2; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 2,6 baino ez.[17] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 46,1 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 40,8.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 84,6 estatuan jaio zen, eta % 15,4 atzerrian.[15] Ikasketa-egituran badira aldeak jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 44,8 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 6,3; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 30,8 eta % 14,8, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 45,4 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 11,6; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 33,5 eta % 16,8, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 10,3 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 8,6.[16] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 56,1 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 47,4 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 17.757 euro-koa zen[18], eta etxegune bakoitzeko 40.121 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (16.646 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 22.750 euro zen. Errenta gordina 22.094 euro-koa izan zen pertsonako.
Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 55,3[19]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 25,9), beste diru-sarrerak (% 12,4), langabezia-prestazioak (% 1,2), beste prestazioak (% 5,2).
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[20][oh 1]. Udalerrian indizea 31,3 da, probintziakoaren (29,1;
Asturiasko mapa) gainetik eta Espainiakoaren (31,9) parean. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,7 da, probintziakoaren (2,5;
Asturiasko mapa) gainetik eta Espainiakoaren (2,6) gainetik.
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Oviedo udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 101.402 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 52,4; gainerako % 47,6 inaktibo zeuden (erretiratuak % 50,4, beste inaktiboak % 37,4 eta ikasleak % 12,2).[21] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 10,8 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 55,0 zen eta emakumezkoena % 50,1; langabezia-tasa, aldiz, % 9,0 eta % 12,4 zen, hurrenez hurren.[21]
Okupatuen kopurua 88.193 zen 2023ean, 2021eko 85.266etik gora.[22] Emakumeek okupatuen % 51,2 osatzen dute, eta gizonek % 48,8.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 90.450 | % 46,7 | 44.182 | % 50,0 | 46.268 | % 43,9 |
| Langabeak | 10.952 | % 5,7 | 4.396 | % 5,0 | 6.556 | % 6,2 |
| Inaktiboak | 92.287 | % 47,6 | 39.757 | % 45,0 | 52.530 | % 49,9 |
| Guztira | 193.689 | % 100,0 | 88.335 | % 100,0 | 105.354 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 85,6), industria (% 8,4), eraikuntza (% 5,5) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 0,5).[22] Xeheago, jarduera-adarrik handiena merkataritza da (% 15,3), ondoren osasuna eta gizarte-zerbitzuak (% 11,4) eta hezkuntza (% 9,3) datoz.
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 45,4; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 41,2), eta oinarrizko okupazioak % 9,8.[23] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 48,5 eta emakumeen % 42,4).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 36.312 | % 41,2 | 17.290 | % 40,2 | 19.022 | % 42,1 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 40.036 | % 45,4 | 20.868 | % 48,5 | 19.168 | % 42,4 |
| Oinarrizko okupazioak | 8.620 | % 9,8 | 3.183 | % 7,4 | 5.437 | % 12,0 |
| Ez dago jasota | 3.225 | % 3,7 | 1.668 | % 3,9 | 1.557 | % 3,4 |
| Guztira | 88.193 | % 100,0 | 43.009 | % 100,0 | 45.184 | % 100,0 |
Okupatuen % 85,0 besteren konturako langileak dira, eta % 15,0 norberaren konturakoak.[24]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 13.273 | % 15,0 | 7.809 | % 18,2 | 5.464 | % 12,1 |
| Besteren kontura | 74.920 | % 85,0 | 35.200 | % 81,8 | 39.720 | % 87,9 |
| Guztira | 88.193 | % 100,0 | 43.009 | % 100,0 | 45.184 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 85,8 estatuan jaio zen, eta % 14,2 atzerrian.[21] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 49,7 okupatuak dira, % 32,1 erretiratuak, % 6,7 bestelako inaktiboak, % 6,4 ikasleak eta % 5,1 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 48,2 okupatuak dira, % 30,8 bestelako inaktiboak, % 8,9 langabeak, % 6,1 ikasleak eta % 6,0 erretiratuak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 43,6 okupatuak dira, % 22,8 erretiratuak, % 22,4 bestelako inaktiboak, % 5,7 langabeak eta % 5,4 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 42,7 okupatuak dira, % 34,8 bestelako inaktiboak, % 12,1 langabeak, % 5,6 ikasleak eta % 4,9 erretiratuak.
Okupazioa
Okupatuen % 86,1 estatuan jaio zen, eta % 13,9 atzerrian.[23] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 46,9 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 43,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 6,3 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 59,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 21,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 14,5 oinarrizko okupazioetakoak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 46,3 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari dira, % 42,1 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 8,1 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 44,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 34,9 oinarrizko okupazioetakoak eta % 17,7 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egituran badira aldeak jatorriaren arabera.[25] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 76,8 zerbitzuetan ari dira, % 14,0 industrian eta % 8,7 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 71,9 zerbitzuetan ari dira, % 17,8 eraikuntzan, % 7,5 industrian eta % 2,9 nekazaritzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 94,3 zerbitzuetan ari dira, % 4,0 industrian; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 96,1 zerbitzuetan ari dira, % 3,1 industrian.
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 442 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 4.659 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[26][oh 2]. Udalerriaren azalera 186,7 km² denez, NAE lurraldearen % 25 da[27]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 96,2 larre iraunkorrak (4.482 ha, 419 ustiategitan), % 2,5 lur goldagarria (118 ha, 81 ustiategitan), % 1,1 arbolak (52,9 ha, 100 ustiategitan), berotegiak edo babes garai irisgarriak (4,1 ha, 9 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (2,7 ha, 99 ustiategitan)[oh 3].
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 6.611 behi, 1.703 ardi eta ahuntz, 68 txerri eta 318 hegazti zeuden[28].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 131.551 gidari zeuden erroldatuta: 72.681 gizon (% 55,2) eta 58.870 emakume (% 44,8)[29]. Biztanleen % 58,8 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 136.158 ibilgailuk osatzen zuten: 101.905 turismo, 12.932 motozikleta, 8.501 furgoneta, 5.516 kamioi eta 2.397 ziklomotor[29]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 456 turismokoa zen, probintziako (525) eta Espainiako (525) batez bestekoen azpitik.
Turismoen batez besteko adina 12,7 urtekoa zen; turismoen % 11,7k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 11,4k 25 urte baino gehiago[29]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 50 diesel zen eta % 48,3 gasolinazko; 1.363 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1; probintzian % 0,7). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 8,7k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 24,5k ez zuen etiketarik[oh 4].
Kirolak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Real Oviedo hiriko futbol talde nagusia da, 1926an sortua eta 2001 arte tarteka Espainiako futbol ligako lehen mailan ibilitakoa, guztira 38 denboralditan. Urte hartan krisialdi ekonomikoak jota taldearen gainbehera hasi zen. Bigarren B mailan aritu ondoren 2025ean lehen mailara itzultzea lortu zuen.
Real Oviedok errugbiaren atala ere badu, Real Oviedo Rugby du izena. Ohorezko B mailan jokatzen du.
Oviedotar ezagunak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Eloína Suárez Suárez (1922-2024), politikaria.
- Enrique Castro "Quini" (1949-), futbolaria.
- Jorge Egocheaga (1966-), alpinista.
- Samuel Sánchez (1978-), txirrindularia.
- Fernando Alonso (1981- ), 1 Formulako gidaria.
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Euskaltzaindia, 32. araua: Espainiako erresumako autonomia-erkidegoen, probintzien eta probintzia-hiriburuen izenak (PDF). 2012ko maiatzaren 26an kontsultatua.
- ↑ AEMET, Valores Climatológicos Normales. Oviedo.
- ↑ «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)», INE (Gaztelaniaz). 2026ko uztailaren 31n kontsultatua.
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Asturias.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Asturias.tab.
- ↑ «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
- ↑ «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
- ↑ «Etxebizitza nagusiak jabetza-erregimenaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
- ↑ «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak», Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2026.
- ↑ Mapa interactivo de precios de la vivienda en España (Gaztelaniaz), CoHispania, 2023.
- ↑ «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
- ↑ «Etxeguneak motaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
- ↑ «Etxebizitzak eraikuntza-urtearen arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
- ↑ «Etxebizitzak azaleraren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
- 1 2 3 «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- 1 2 «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Asturias.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Asturias.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- 1 2 3 «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- 1 2 «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- 1 2 «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Asturias.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q14317.
- ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Asturias.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Asturias.tab (Wikimedia Commons).
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- (Gaztelaniaz)(Asturieraz) Oviedoko Udalaren webgunea
- (Gaztelaniaz) "Principe de Asturias" Sarien webgunea

