Edukira joan

Orvieto

Orvieto
Orvieto
Italiako udalerria
Administrazioa
Herrialdea Italia
Italiako eskualdeak Umbria
ProbintziaTerniko probintzia
Izen ofizialaOrvieto
Jatorrizko izenaOrvieto
Posta kodea05018
ISTAT kodea055023
Geografia
Koordenatuak42°43′06″N 12°06′30″E / 42.7182°N 12.108269°E / 42.7182; 12.108269
Mapa
Azalera281,27 km²
Altitudea325 m
MugakideakAllerona, Bagnoregio, Baschi, Bolsena, Castel Giorgio, Castel Viscardo, Castiglione in Teverina, Civitella d'Agliano, Ficulle, Lubriano, Montecchio, Porano, San Venanzo eta Todi
Demografia
Biztanleria18.924 (2026ko uztailaren 31)
Dentsitatea67 bizt/km²
Informazio gehigarria
SorreraK.a. VII. mendea
Telefono aurrizkia0763
Hiri senidetuakBetleem, Givors, Maebashi, Aiken, Seinäjoki, Kerċem, Avignon eta Prague 1 (en) Itzuli
Katastro kodeaG148
Sailkapen sismikoa3 (Txikia)
MatrikulaTR
comune.orvieto.tr.it

Orvieto Italia erdialdeko hiria da, Umbriako lurraldean dagoena.

Mendi bolkaniko gainalde lauan kokatzen da, labar bertikalez inguratua alde guztietatik. Defentsarako aukera geografiko bikaina eskaintzen zuen, eta ingurua bertatik kontrolatzeko ere posizio du hiriak.

Orvietok lur azpian mila putzu, galeria eta haitzulo artifizial baino gehiago ditu, maila desberdinetan; horietako batzuk berrituak izan dira eta turistentzat ikusgai daude. Batzuek jatorri etruriarra dute.

Auzo edo gune populatuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiri zaharrak, mendi gainean dagoenak, lau quartiere edo auzo tradizional ditu: Corsica, Serancia, Olmo eta Santa Maria della Stella[1]. Hiri zaharraren behealdean, auzune eta gune populatu berriak daude, gertukoena Orvieto Scalo, autobide eta trenbidetik gertu, zeinean gune komertzialak eta industrialak dauden, eta baita funikular bat hiri zaharrera igotzeko.

Honako frazione, auzo edo herriak hartzen ditu barne, halaber, Orvietoko udalerriak:

Bagni, Bardano, Baschi Scalo, Benano, Biagio, Botto, Buon Viaggio, Canale, Canonica, Capretta, Ciconia, Colonnetta di Prodo, Corbara, Fossatello, Gabelletta, Morrano, Mossa del Palio, Orvieto Scalo, Osa, Osarella, Osteria Nuova, Padella, Pian del Vantaggio, Ponte del Sole, Prodo, Rocca Ripesena, San Bartolomeo, San Faustino, Sferracavallo, Stazione di Castiglione in Teverina, Villanova, Sugano, Titignano, Tordimonte, Torre San Severo.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Allerona, Bagnoregio, Baschi, Bolsena, Castel Giorgio, Castel Viscardo, Castiglione in Teverina, Civitella d'Agliano, Ficulle, Lubriano, Montecchio, Porano, San Venanzo eta Todi.

BiztanleriaUrtea14.00016.00018.00020.00022.00024.00026.0001860189019201950198020102040BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. Datuen jatorria: 1961-1991 artean[2], 1991etik aurrera, ISTAT.[3]

Biztanleria-piramidea 2026
Guztira: 9.120 gizon, 9.932 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.04
 
100+
 
0.11
0.23
 
95-99
 
0.85
1.00
 
90-94
 
2.10
2.84
 
85-89
 
4.14
4.31
 
80-84
 
5.14
6.51
 
75-79
 
6.71
6.28
 
70-74
 
6.80
6.89
 
65-69
 
7.13
8.33
 
60-64
 
8.98
7.87
 
55-59
 
8.10
7.28
 
50-54
 
7.93
6.67
 
45-49
 
6.47
5.41
 
40-44
 
5.53
5.66
 
35-39
 
4.67
5.09
 
30-34
 
3.82
4.98
 
25-29
 
4.09
5.07
 
20-24
 
3.89
5.21
 
15-19
 
4.39
4.27
 
10-14
 
3.87
3.55
 
5-9
 
2.86
2.52
 
0-4
 
2.44
Iturria: Datu hauek ISTAT estatistika gune ofizialetik eskuratu dira[4]

Etxebizitza eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

ISTATen zentsu iraunkorraren arabera, 2021ean udalerrian 12.094 etxebizitza zeuden: 8.985 (% 74,3) okupatuta eta 3.109 (% 25,7) hutsik edo noizbehinka erabiliak. 2019an, okupatutako etxebizitzen % 78,7 jabetzan zeuden, % 14,1 alokairuan eta % 7,2 beste titulu batekin.

12.094etxebizitza (2021)
8.985okupatuak
3.109hutsik (% 25,7)

Erabilera (2021)

8.985
3.109
Okupatuak (8.985)Hutsik edo ez-okupatuak (3.109)

Okupatutako etxebizitzen jabetza-erregimena (2019)

78,7
14,1
Jabetzan (78,7)Alokairuan (14,1)Beste titulu batekin (7,2)

2024an 9.052 etxegune (familia) zeuden udalerrian, eta horietatik 3.610 (% 39,9) pertsona bakarrekoak ziren. Etxegune bakoitzeko batez beste 2,1 kide zeuden.

9.052etxegune (2024)
3.610pertsona bakarrekoak (% 39,9)

Etxeguneak tamainaren arabera (2024)

1 kide3.610
2 kide2.592
3 kide1.561
4 kide1.006
5 kide edo gehiago283

Turismoa, nekazaritza eta ardogintza dira ekonomia-jarduera nagusiak; oso aintzat hartua da han egiten den ardoa, zuria batez ere, baina beltza ere bai. Jakietan, porchetta edo txerrikume errea da tipikoa.

Etruria eta Erroma

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Etruriarren Velzna hiria zen Orvieto, eta aztarna eturiar ugari daude, bertako nekropolietatik ateratakoak eta batzuk hiriko Museo Claudio Faina delakoan bilduak.

Erromatarrek Quintus Fabius Maximus kontsulak bidalitako armada batekin konkistatu zuten K.A. 264 urtean: setio gogorra izan zen eta kontsula bera hil zen borroketan; ondoren mendekuzko sarraski handia egin zuten erromatarn, eta errefuxiatu etruriar askok Bolsena lakuaren ondoan sortu zuten beste komunitate bat, Volsinii Nova izena emanda[1].

Erromatarrek Urbs Vetus izena eman zioten, hiri zaharra, haientzat ere dagoeneko historia handiko tokia zela adieraziz: Orvieto izen modernoa hortik eratortzen da.

Erdi Arotik Italiaren independentziara

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erromatarren bake garaiaren ondoren, godoen, bizantziarren eta lombardiarren mendean egon zen; baina garai istilutsu horietan garrantzia berreskuratu zuen, zeren mendi gain baten egonda, defentsarako aukera handiak ematen ditu hiriak.

1200. urtearen inguruan estatu-hiri inportante bat bezala ari zen funtzionatzen Orvieto jada. Urbano IV.a aita santuaren garaian, hura Orvieton ezarri zen bizitzen gerra zibila zegoelako Erroman, eta garai horretan erabaki zen katedrala egitea, eraikuntza ikusgarri bat.

Izurri Beltzak moztu zuen aro aberats hori, eta estatu izaera galdu zuen ondoren Orvieto. Geroago, garapen garaiak ere izan zituen hiriak, Pizkundean eta baita 17. mendean, baina politikoki aitasantutzaren mendeko lurraldea izan zen. Aita Santuekin batera kardinalekin eta beste familia inportante batzuekin, hiriak posizio on bat zuen Erromatik ez oso urruti, eta palazzo ugari ditu hiriak mende horietakoak[1].

1860. urtean, Italiako errresuman integratu zen.

Aipagarriak dira, besteak beste, etruriarrek eraikitako hiriaren aztarnak (nekropolia, batez ere), XIII. mendeko katedrala eta hango freskoak, mosaikoak eta aita santuen museoa.

Elizen artean:

Eraikintza zibilak:

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 3 The History of Orvieto | Orvieto (Ingelesez), 2015eko otsailaren 16a (kontsulta data: 2021eko irailaren 5a).
  2. ↑ Popolazione residente dei comuni. Censimenti dal 1861 al 1991 (PDF), ISTAT.
  3. ↑ Popolazione residente per territorio – serie storica.
  4. ↑ «Popolazione residente per età e sesso al 1° gennaio (POSAS)», Istat (Italieraz) (kontsulta data: 2026ko abuztuaren 28a).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]