Orisoain
| Orisoain | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||
![]() | |||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Herrialdea | |||||||||||
| Lurraldea | |||||||||||
| Merindadea | |||||||||||
| Eskualdea | Erdialdea | ||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | |||||||||||
| Erkidegoa | |||||||||||
| Barrutia | Tafalla | ||||||||||
| Izen ofiziala | |||||||||||
| Alkatea (2015-2023) | Alexandre Duró Cazorla (Amarrain) | ||||||||||
| Posta kodea | 31395 | ||||||||||
| INE kodea | 31197 | ||||||||||
| Herritarra | orisoaindar | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 42°35′57″N 1°35′29″W / 42.599141°N 1.5914472°W | ||||||||||
| Azalera | 7 km² | ||||||||||
| Garaiera | 517-958 metro | ||||||||||
| Distantzia | 30,1 km (Iruñetik) | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 72 (2025: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 10,29 bizt/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Eremua | eremu ez-euskalduna | ||||||||||
| Euskaldunak[1] | % 8.8 + % 13.6 hartzaile (2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera [2] | % | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Sorrera | 1847 (independentzia) | ||||||||||
Orisoain[3][a] Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Erriberriko merindadean eta Erdialdea eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 30,1 kilometrora. Altuera 517 eta 958 metro artekoa da, eta 7,00 km²-ko azalera hartzen du. 72 biztanle zituen 2025. urtean.
Orbaibar erdian kokatua, herri hau, inguruko gehienak bezala, muino baten gainean dago, Leotz ibaiaren ibarrean. Herrigune txiki bat da, bere etxeak ibarreko arkitektura tipikoari jarraitzen diote, fatxadak erabat pilatutako harriez osatuta daudela.
Bertako biztanleak orisoaindarrak dira.
Izena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Orisoain toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
- gaztelaniaz: Orísoain
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:[4]
- Orissoin (1198)
- Orissoain (1268)
- Orissoayn (1366)
- Oriziain (1366)
- Orisoain (1534)
- Orissoayn (1587)
- Orisoayn (1591)
- Orisoain (1802)
- Orisoain (1945)
- Orisoain (1996)
Etimologia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Mikel Belaskok adierazten du bere esanahia ziurrenik "Oriso izeneko pertsona baten jabetzakoa" (oriso + ain) dela, lehenengo elementua identifikatu gabeko pertsonaren izena izanik eta bigarrena jabetza adierazten duen atzizkia. Julio Caro Barojak herriaren izena Oriso(n) pertsona-izenarekin lotzen du. Gainera, Diodoro aipatzen du, orestarren Orisses errege baten izen bezala ematen zuena.
Ezaugarriak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Armarria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Orisoaingo armarriak honako blasoi hau du:[5]
| « | Hondo gorri batez eta aurrean Kristoko monogramaz, J. H. S. (Jesus Hominum Salvator), osatua dago, urrezko letretan. | » |
Bandera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Orisoaingo banderak Orisoaingo armarri dauka hondo gorri baten gainean.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Orisoain Erdialdea eskualdean dago, Orbaibar ibarrean.
Mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Oloritz | Oloritz | Leotz | ||
| Oloritz | Leotz | |||
| ||||
| Garinoain | Leotz | Leotz |
Inguru naturala eta kokapena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Herria, Nafarroa erdialdean kokatzen da, Erriberriko merindadearen ipar-ekialdean, Orbaibarrean. Udalerria 581 metroko altueran kokatzen da batez beste, altuera maximoa 963 metrokoa delarik.
Orisoainek Oloritz eta Leotzekin egiten du muga iparraldean, Leotzekin ekialdean, Garinoainekin mendebaldean, eta Leotzekin hegoaldean.
Klima eta landaredia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Orisoaingo klimaren ezaugarriak klima mediterraniar eta azpimediterraniarraren arteko nahastea dira, urteko batez besteko prezipitazioak 600 eta 900mm artekoak eta tenperaturak 12 eta 13 gradu bitartekoak dira. Udak nahiko lehorrak, eta neguak hotzak dira. Urteroko egun euritsuak 80 eta 100 inguru izaten dira.
Udalerriaren gehiena estaltzen zuten jatorrizko basoen azalera asko gutxitu da, eta gaur egun apenas aurki daiteke haritz eta arterik herrigunetik gertu.
Estazio meteorologikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Orisoainen ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Barasoain pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 524 metrora, Nafarroako Gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.[6]
| | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 20.0 | 22.0 | 27.0 | 29.0 | 36.0 | 40.0 | 42.0 | 41.0 | 37.0 | 31.0 | 25.0 | 18.0 | 42 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 9.2 | 10.9 | 14.3 | 16.1 | 20.6 | 25.3 | 28.4 | 28.7 | 23.8 | 18.6 | 12.6 | 9.5 | 18.2 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 5.4 | 6.4 | 9.1 | 10.7 | 14.7 | 18.8 | 21.4 | 21.8 | 17.9 | 13.8 | 8.6 | 5.7 | 12.9 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 1.6 | 1.9 | 3.9 | 5.3 | 8.7 | 12.2 | 14.4 | 15.0 | 12.0 | 8.9 | 4.6 | 2.0 | 7.5 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -7.5 | -9.0 | -10.0 | -3.0 | 0.0 | 2.0 | 7.0 | 7.0 | 2.0 | -3.0 | -7.0 | -11.0 | -11 |
| Batez besteko prezipitazioa (mm) | 44.2 | 34.6 | 41.8 | 66.6 | 55.1 | 42.6 | 25.3 | 28.8 | 43.9 | 54.3 | 59.9 | 51.7 | 548.8 |
| Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) | 46.0 | 22.0 | 44.0 | 40.0 | 42.0 | 38.5 | 39.0 | 86.0 | 95.0 | 44.0 | 53.0 | 40.0 | 95.0 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 10.5 | 9.0 | 8.0 | 10.7 | 10.5 | 6.4 | 5.1 | 4.9 | 5.4 | 9.8 | 11.4 | 10.9 | 102.5 |
| Elur egunak (≥ 1 mm) | 0.9 | 1.1 | 0.9 | 0.3 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.2 | 1.2 | 4.7 |
| Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua[7] | |||||||||||||
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]1407an, Nafarroako koroak Orisoaini eman zizkion hamar urteko lehen sariak, San Martin elizako kanpandorrea konpontzeko.
1568. urtean, Orisoaingo bizilagunak jauregiko jaunarekin eztabaidatzen ari ziren jauregiaren pribilegio batzuen balioaz, haiek umiliatzen baitzituzten. Pribilegio horietako bat zen jauregiko jaunak mahats-bilketa lehenago hasi ahal izatea, zeinak, kalterik eta onurarik eragin ez arren, lehentasuna ematen baitzion jauregiari.[8]
1811ko apirilean, Iberiar Penintsulako gerrapean, Frantzisko Espotz Minaren gerrilariak Orisoaindik joan ziren, Galipentzutik, Garesera bidean.
Orbaibar ibarraren zati izan zen XV. mendetik 1847 arte. Orduan, udalerri propioa eta bereizia osatu zuen. Erreforma horiek egin arte, Orisoain Iruñeko merkatuko alkatearen jurisprudentziaren mende egon zen; horietatik, erregimen komunaren mende. Elizari dagokionez, parrokia Jerusalemgo San Joanen mandatukoa izan zen XIX. mendean desagertu zen arte, eta, beraz, parrokoa eta zegoen onuradun bat komendadorea hornitzeko ziren. 1847an, eskolak 110 gari-lapurreta zituen, eta irin-errota bat zuen, herriarena.[9]
1936ko uztailaren 18tik aurrerako errepresioan, Adrian Luquin orisoaindarra hil zuten.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]72 biztanle zituen 2025. urtean Orisoainek.[10]
| 1842 | 1857 | 1860 | 1877 | 1887 | 1897 | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2011 | 2021 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 245 | 266 | 266 | 221 | 278 | 280 | 242 | 198 | 228 | 208 | 200 | 188 | 153 | 106 | 76 | 102 | 89 | 90 | 87 |
| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 41 gizon, 31 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 47,2 udalerri berean jaioak ziren[13], probintziako batez bestekoaren (% 37,3) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 8,3 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 8,3 —probintzian % 19,8—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 6 biztanleren artean, gehienak Asian jaioak dira (% 50)[14]. Jaiotza herrialde nagusiak Txina, Portugal, Maroko dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 62 etxebizitza zeuden: 29 (% 46,8) nagusiak eta 33 (% 53,2) ez-nagusiak.[15]
Etxebizitza multzoa
Nafarroako mapa
Guztira 29 etxegune zeuden, eta horietatik 11 (% 37,9) pertsona bakarrekoak ziren.[16]
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 68 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 50,0 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 22,1; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 17,6; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 10,3.[17] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 42,1 zen 2021ean eta % 50,0 2024an; beraz, 7,9 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 15,8 izatetik % 10,3 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 63,0 ziren, eta gizonen artean % 41,5; 21,5 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 11,1 eta gizonen % 9,8 ziren.
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 34 | % 50,0 | 17 | % 41,5 | 17 | % 63,0 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 15 | % 22,1 | 11 | % 26,8 | 4 | % 14,8 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 12 | % 17,6 | 9 | % 22,0 | 3 | % 11,1 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 7 | % 10,3 | 4 | % 9,8 | 3 | % 11,1 |
| Guztira | 68 | % 100,0 | 41 | % 100,0 | 27 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 42,1 | % 18,4 | % 23,7 | % 15,8 | 76 |
| 2022 | % 43,3 | % 23,9 | % 19,4 | % 13,4 | 67 |
| 2023 | % 45,6 | % 23,5 | % 20,6 | % 10,3 | 68 |
| 2024 | % 50,0 | % 22,1 | % 17,6 | % 10,3 | 68 |
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 19.168 euro-koa zen[18], eta etxegune bakoitzeko 43.796 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (17.701 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) — zen. Errenta gordina 23.434 euro-koa izan zen pertsonako.
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[19][oh 1].
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Orísoain udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 38 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 56,7; gainerako % 43,3 inaktibo zeuden.[20] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 5,3 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 58,5 zen eta emakumezkoena % 53,8; langabezia-tasa, aldiz, % 4,2 eta % 7,1 zen, hurrenez hurren.[20]
Okupatuen kopurua 36 zen 2023ean, 2021eko 37etik behera.[21] Emakumeek okupatuen % 36,1 osatzen dute, eta gizonek % 63,9.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 36 | % 53,7 | 23 | % 56,1 | 13 | % 50,0 |
| Langabeak | 2 | % 3,0 | 1 | % 2,4 | 1 | % 3,8 |
| Inaktiboak | 29 | % 43,3 | 17 | % 41,5 | 12 | % 46,2 |
| Guztira | 67 | % 100,0 | 41 | % 100,0 | 26 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 52,8), industria (% 16,7), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 16,7) eta eraikuntza (% 13,9).[21]
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 47,2; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 30,6), eta oinarrizko okupazioak % 16,7.[22] Sexuaren arabera, gizonen artean langile kualifikatuak dira nagusi (% 56,5), eta emakumeen artean goi eta erdi maila (% 53,8).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 11 | % 30,6 | 4 | % 17,4 | 7 | % 53,8 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 17 | % 47,2 | 13 | % 56,5 | 4 | % 30,8 |
| Oinarrizko okupazioak | 6 | % 16,7 | 5 | % 21,7 | 1 | % 7,7 |
| Ez dago jasota | 2 | % 5,6 | 1 | % 4,3 | 1 | % 7,7 |
| Guztira | 36 | % 100,0 | 23 | % 100,0 | 13 | % 100,0 |
Okupatuen % 75,0 besteren konturako langileak dira, eta % 25,0 norberaren konturakoak.[23]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 9 | % 25,0 | 6 | % 26,1 | 3 | % 23,1 |
| Besteren kontura | 27 | % 75,0 | 17 | % 73,9 | 10 | % 76,9 |
| Guztira | 36 | % 100,0 | 23 | % 100,0 | 13 | % 100,0 |
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 648 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[24][oh 2]. Udalerriaren azalera 7 km² denez, NAE lurraldearen % 92,5 da[25]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 80,7 lur goldagarria (523 ha, 7 ustiategitan), % 18,3 larre iraunkorrak (118 ha, 2 ustiategitan), % 1 arbolak (6,8 ha, 6 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,1 ha, 3 ustiategitan)[oh 3].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 46 gidari zeuden erroldatuta: 32 gizon (% 69,6) eta 14 emakume (% 30,4)[26]. Biztanleen % 63,9 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 83 ibilgailuk osatzen zuten: 46 turismo, 10 motozikleta, 8 furgoneta, 6 kamioi eta 2 ziklomotor[26]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 639 turismokoa zen, probintziako (512) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.
Turismoen batez besteko adina 13,5 urtekoa zen; turismoen % 0k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 6,5k 25 urte baino gehiago[26]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 64,6 diesel zen eta % 35,4 gasolinazko. Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 1,2k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 35,4k ez zuen etiketarik[oh 4].
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Orisoaingo udaletxea herrigunean dago, eta idazkaria, era berean, Garinoaingo, Oloritzeko, Puiuko eta Untzueko Udaletako idazkaria da. Udalbatza udalerriko alkateak eta zinegotzi batek osatzen dute. Egungo alkatea Alexandre Duró Cazorla da, Amarraingo hautagai gisa aurkeztu zena.
Hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Alderdia | Legealdiko eserlekuak, hasiera-urtearen arabera | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1979 | 1983 | 1987 | 1991 | 1995 | 1999 | 2003 | 2007 | 2011 | 2015 | 2019 | |
| Amarrain | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 2 | 2 |
| Orisoaingo Talde Independentea | 5 | 5 | 5 | 5 | - | - | 3 | - | 3 | - | - |
| Orisoaingo Udalarako Presidentea | - | - | - | - | - | 1 | - | - | - | - | - |
| Roblar | - | - | - | - | 5 | - | - | - | - | - | - |
| Ezkerren Nafar Batasuna | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
Foru hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Udala
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udalaren egoitza eta udaletxea herrigunean dago.
Elizatik gertu dagoen oinarri laukizuzeneko eraikina da. Kanpoaldeko hormak harlankaitzezkoak dira, eta plazara begira dagoen ate nagusian, dobela handiko erdi puntuko arkua dauka. Eraikuntzaren gainontzeko hormak, harlankaitz arruntekoak dira, harlanduzko ertzekin. XX. mendearen amaieran, eraikinaren eraberritze txiki bat burutu zen, 22 milioi pezetako aurrekontua izan zuena. Lanek Nafarroako gobernuaren diru-laguntza izan zuten.
- HELBIDEA: Kale Nagusia z/g
Egungo banaketa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Orisoaingo Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Alexandre Duró Cazorla da, Amarrain zerrendakoa. Zinegotzi bakarra da:
- Sara Labiano Sevigné (Amarrain)
Alkateak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]1979tik, Orisoainek 4 alkate izan ditu:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia[27] | |
| Herminio Recalde Salinas[28] | 1979 | 1995 | Orisoaingo Talde Independentea | |
| Teresa Pedrosa Sarasola[28] | 1995 | 1999 | Roblar | |
| Maria Victoria Labiano Alvarez[29] | 1999 | 2003 | Orisoaingo Udalarako Presidentea | |
| Maria Victoria Labiano Alvarez[29] | 2003 | 2007 | Orisoaingo Talde Independentea | |
| Maria Victoria Labiano Alvarez[29] | 2007 | 2011 | kudeaketa-batzordea | |
| Alexandre Duró Cazorla[30] | 2011 | 2015 | Orisoaingo Talde Independentea | |
| Alexandre Duró Cazorla[30] | 2015 | jardunean | Amarrain | |
Garraioa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko 331 linea zerbitzua ematen dio udalerri honi. Herriak autobus geldialdi bat du Tafallarantz eta Uzkitarantz.
|
Autobus zerbitzuak lan egin dezan, 331 linea eskariaren araberako linea baita, bidaia aurreko eguneko 19:00ak baino lehen erreserbatu behar da.
Kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]XVI. mendearen amaieran (1587) lurralde euskaldunean sartuta zegoen. Bi mende geroago ere (1778) ohikoa zen euskara.
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Orisoain atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.[31]
Koldo Zuazok, 2010ean, Orisoain ez-euskal-eremuan sailkatu zen.[32]
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Orisoain eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %4,60k zekien euskaraz hitz egiten, 2010ean % 4,60k eta 2018n % 6,70k.
2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta eremu mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Orisoain) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako Parlamentuan. Nafar Herriaren Batasuna ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, Nafarroako Alderdi Sozialistaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapena.[33]
Jaiak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- San Pelaioko eguna, ekainaren azken asteburuan
- San Martingo jaiak, abuztuaren bigarren asteburuan
- Orbaibarreko Boilurreko Azoka, abenduaren bigarren igandean
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- San Martin eliza, XII. mendean eraikitako kristiau eliza, erromaniko estiloan.
- San Pelaio baseliza, XVII. mendean eraikitako kristiau baseliza.
- Orisoaingo jauregia, Erdi Aroko jauregia.
Irudiak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Enparantza
- Ibilbide mikologikoa
- Lorategi bat
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV, Iruñea, 1996. ISBN 84-235-1505-2.
- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika), Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde», Euskararen erabilera, Wikipedia.
- ↑ Euskaltzaindia, 155. araua: Nafarroako udal izendegia (PDF).
- ↑ «Orisoain - Lekuak - EODA», www.euskaltzaindia.eus. 2021eko abuztuaren 30ean kontsultatua.
- ↑ Otazu Ripa, Jesús Lorenzo (1990), Heraldica municipal, merindad de Olite, Diputación Foral de Navarra, Dirección de Turismo, Bibliotecas y Cultura Popular, ISBN 84-235-0276-7, OCLC 1122942662, PMC 911388951. 2021eko abuztuaren 31n kontsultatua.
{{Erreferentzia}}: Egiaztatu|pmc=balioa (laguntza) - ↑ Meteo Navarra, «Estazioko datuak - Barasoain», meteoeu.navarra.es. 2021eko irailaren 1ean kontsultatua.
- ↑ Barasoaingo estazioko balio klimatologikoak, Nafarroako Gobernua. 2020ko abuztuaren 24an kontsultatua.
- ↑ «ORISOAIN - Auñamendi Eusko Entziklopedia», aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Gaztelaniaz). 2022ko maiatzaren 29an kontsultatua.
- ↑ «Nafarroako Entziklopedia Handia | ORISOAIN», www.enciclopedianavarra.com. 2022ko maiatzaren 29an kontsultatua.
- ↑ «Orisoain», www.ine.es, Espainiako Estatistika Institutua. 2021eko abuztuaren 31n kontsultatua.
- ↑ «Indicadores municipales - Nastat», Nafarroa.eus. 2026ko abuztuaren 3an kontsultatua.
- ↑ «Indicadores municipales - Nastat», Nafarroa.eus. 2026ko abuztuaren 3an kontsultatua.
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Nafarroa.tab.
- ↑ «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
- ↑ «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
- ↑ «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- 1 2 «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- 1 2 «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1647472.
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::», www.mptfp.gob.es (Gaztelaniaz). 2020ko maiatzaren 5ean kontsultatua.
- 1 2 «ORISOAIN - Auñamendi Eusko Entziklopedia», aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Gaztelaniaz). 2022ko maiatzaren 28an kontsultatua.
- 1 2 3 María Victoria Álvarez Labiano, Orisoaingo kudeaketa-batzordeko presidente berria
- 1 2 «Alexandre Duró Cazorla - Google Bilaketa», www.google.com. 2022ko maiatzaren 28an kontsultatua.
- ↑ Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.
- ↑ Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.
- ↑ Euskarakultur.com webguneko albistea.
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
<ref> tags exist for a group named "oh", but no corresponding <references group="oh"/> tag was found.



