Edukira joan

Orisoain

Orisoain
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Orisoain bandera
Bandera

Orisoain armarria
Armarria


Mapa
Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Nafarroa Garaia
Merindadea Erriberri
EskualdeaErdialdea
Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroa
BarrutiaTafalla
Izen ofiziala Orísoain
Alkatea
(2015-2023)
Alexandre Duró Cazorla
(Amarrain)
Posta kodea31395
INE kodea31197
Herritarraorisoaindar
Geografia
Koordenatuak42°35′57″N 1°35′29″W / 42.599141°N 1.5914472°W / 42.599141; -1.5914472
Azalera7 km²
Garaiera517-958 metro
Distantzia30,1 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria72 (2025:  0)
alt_left 31 (%43,1) (%56,9) 41 alt_right
Dentsitatea10,29 bizt/km²
Euskara
Eremuaeremu ez-euskalduna
Euskaldunak[1]% 8.8 + % 13.6 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera [2]% 
Datu gehigarriak
Sorrera1847 (independentzia)

Orisoain[3][a] Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Erriberriko merindadean eta Erdialdea eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 30,1 kilometrora. Altuera 517 eta 958 metro artekoa da, eta 7,00 km²-ko azalera hartzen du. 72 biztanle zituen 2025. urtean.

Orbaibar erdian kokatua, herri hau, inguruko gehienak bezala, muino baten gainean dago, Leotz ibaiaren ibarrean. Herrigune txiki bat da, bere etxeak ibarreko arkitektura tipikoari jarraitzen diote, fatxadak erabat pilatutako harriez osatuta daudela.

Bertako biztanleak orisoaindarrak dira.

Orisoain toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:[4]

  • Orissoin (1198)
  • Orissoain (1268)
  • Orissoayn (1366)
  • Oriziain (1366)
  • Orisoain (1534)
  • Orissoayn (1587)
  • Orisoayn (1591)
  • Orisoain (1802)
  • Orisoain (1945)
  • Orisoain (1996)

Mikel Belaskok adierazten du bere esanahia ziurrenik "Oriso izeneko pertsona baten jabetzakoa" (oriso + ain) dela, lehenengo elementua identifikatu gabeko pertsonaren izena izanik eta bigarrena jabetza adierazten duen atzizkia. Julio Caro Barojak herriaren izena Oriso(n) pertsona-izenarekin lotzen du. Gainera, Diodoro aipatzen du, orestarren Orisses errege baten izen bezala ematen zuena.

Orisoaingo armarriak honako blasoi hau du:[5]

« Hondo gorri batez eta aurrean Kristoko monogramaz, J. H. S. (Jesus Hominum Salvator), osatua dago, urrezko letretan. »

Orisoaingo banderak Orisoaingo armarri dauka hondo gorri baten gainean.

Orisoain Erdialdea eskualdean dago, Orbaibar ibarrean.

Inguru naturala eta kokapena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herria, Nafarroa erdialdean kokatzen da, Erriberriko merindadearen ipar-ekialdean, Orbaibarrean. Udalerria 581 metroko altueran kokatzen da batez beste, altuera maximoa 963 metrokoa delarik.

Orisoainek Oloritz eta Leotzekin egiten du muga iparraldean, Leotzekin ekialdean, Garinoainekin mendebaldean, eta Leotzekin hegoaldean.

Klima eta landaredia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Orisoaingo klimaren ezaugarriak klima mediterraniar eta azpimediterraniarraren arteko nahastea dira, urteko batez besteko prezipitazioak 600 eta 900mm artekoak eta tenperaturak 12 eta 13 gradu bitartekoak dira. Udak nahiko lehorrak, eta neguak hotzak dira. Urteroko egun euritsuak 80 eta 100 inguru izaten dira.

Udalerriaren gehiena estaltzen zuten jatorrizko basoen azalera asko gutxitu da, eta gaur egun apenas aurki daiteke haritz eta arterik herrigunetik gertu.

Estazio meteorologikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Orisoainen ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Barasoain pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 524 metrora, Nafarroako Gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.[6]

    Datu klimatikoak (Barasoain, 1975-2020)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 20.0 22.0 27.0 29.0 36.0 40.0 42.0 41.0 37.0 31.0 25.0 18.0 42
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 9.2 10.9 14.3 16.1 20.6 25.3 28.4 28.7 23.8 18.6 12.6 9.5 18.2
Batez besteko tenperatura (ºC) 5.4 6.4 9.1 10.7 14.7 18.8 21.4 21.8 17.9 13.8 8.6 5.7 12.9
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 1.6 1.9 3.9 5.3 8.7 12.2 14.4 15.0 12.0 8.9 4.6 2.0 7.5
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -7.5 -9.0 -10.0 -3.0 0.0 2.0 7.0 7.0 2.0 -3.0 -7.0 -11.0 -11
Batez besteko prezipitazioa (mm) 44.2 34.6 41.8 66.6 55.1 42.6 25.3 28.8 43.9 54.3 59.9 51.7 548.8
Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) 46.0 22.0 44.0 40.0 42.0 38.5 39.0 86.0 95.0 44.0 53.0 40.0 95.0
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 10.5 9.0 8.0 10.7 10.5 6.4 5.1 4.9 5.4 9.8 11.4 10.9 102.5
Elur egunak (≥ 1 mm) 0.9 1.1 0.9 0.3 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.2 1.2 4.7
Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua[7]


1407an, Nafarroako koroak Orisoaini eman zizkion hamar urteko lehen sariak, San Martin elizako kanpandorrea konpontzeko.

1568. urtean, Orisoaingo bizilagunak jauregiko jaunarekin eztabaidatzen ari ziren jauregiaren pribilegio batzuen balioaz, haiek umiliatzen baitzituzten. Pribilegio horietako bat zen jauregiko jaunak mahats-bilketa lehenago hasi ahal izatea, zeinak, kalterik eta onurarik eragin ez arren, lehentasuna ematen baitzion jauregiari.[8]

1811ko apirilean, Iberiar Penintsulako gerrapean, Frantzisko Espotz Minaren gerrilariak Orisoaindik joan ziren, Galipentzutik, Garesera bidean.

Orbaibar ibarraren zati izan zen XV. mendetik 1847 arte. Orduan, udalerri propioa eta bereizia osatu zuen. Erreforma horiek egin arte, Orisoain Iruñeko merkatuko alkatearen jurisprudentziaren mende egon zen; horietatik, erregimen komunaren mende. Elizari dagokionez, parrokia Jerusalemgo San Joanen mandatukoa izan zen XIX. mendean desagertu zen arte, eta, beraz, parrokoa eta zegoen onuradun bat komendadorea hornitzeko ziren. 1847an, eskolak 110 gari-lapurreta zituen, eta irin-errota bat zuen, herriarena.[9]

1936ko uztailaren 18tik aurrerako errepresioan, Adrian Luquin orisoaindarra hil zuten.

72 biztanle zituen 2025. urtean Orisoainek.[10]

1842 1857 1860 1877 1887 1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2011 2021
245 266 266 221 278 280 242 198 228 208 200 188 153 106 76 102 89 90 87
Biztanleriaren tamainaUrtea6090120150180210240189019201950198020102040OrisoainBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 41 gizon, 31 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
100+
 
0.00
0.00
 
95-99
 
0.00
0.00
 
90-94
 
3.23
4.88
 
85-89
 
0.00
2.44
 
80-84
 
6.45
2.44
 
75-79
 
6.45
4.88
 
70-74
 
3.23
7.32
 
65-69
 
9.68
14.63
 
60-64
 
6.45
12.20
 
55-59
 
12.90
2.44
 
50-54
 
6.45
4.88
 
45-49
 
9.68
2.44
 
40-44
 
0.00
7.32
 
35-39
 
0.00
4.88
 
30-34
 
6.45
7.32
 
25-29
 
6.45
9.76
 
20-24
 
6.45
9.76
 
15-19
 
6.45
2.44
 
10-14
 
3.23
0.00
 
5-9
 
0.00
0.00
 
0-4
 
6.45
Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística
Hazkunde begetatiboa
Hazkunde begetatiboa (pertsonak)Urtea−2−1012200820112014201720202023OrísoainHazkunde begetatiboa
Urtea20082009201120132015201720182020202220232024
Hazkunde begetatiboa 1220−1−1−1−1−2−1−1
Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu[11] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.
Batez besteko adina
AdinaUrtea44454647484950200320072011201520192023OrísoainBatez besteko adina
Urtea20032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Batez besteko adina 45,746,0544,1744,9645,34646,1745,9446,2645,7944,6844,545,3445,247,0846,8545,8446,4544,548,5749,3549,9248,18
Honakoa batez besteko adina erakusten duen grafiko bat da. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu[12] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 47,2 udalerri berean jaioak ziren[13], probintziako batez bestekoaren (% 37,3) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 8,3 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 8,3 —probintzian % 19,8—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Nafarroako mapa
Udal
Prob
Best
Esta
Udalerri berean · % 47,2Probintzia berean · % 36,1Beste erkidegoa · % 8,3Estatutik kanpo · % 8,3
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 6 biztanleren artean, gehienak Asian jaioak dira (% 50)[14]. Jaiotza herrialde nagusiak Txina, Portugal, Maroko dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Afri
Asia
Amerika · % 16,7Europa · % 16,7Afrika · % 16,7Asia · % 50
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 62 etxebizitza zeuden: 29 (% 46,8) nagusiak eta 33 (% 53,2) ez-nagusiak.[15]

62etxebizitza
29etxegune

Etxebizitza multzoa Nafarroako mapa

29
33
Etxebizitza nagusia (29)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (33)

Guztira 29 etxegune zeuden, eta horietatik 11 (% 37,9) pertsona bakarrekoak ziren.[16]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 111
2 pertsona3
3 pertsona4
4 pertsona6
5 edo gehiago5

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 68 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 50,0 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 22,1; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 17,6; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 10,3.[17] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 42,1 zen 2021ean eta % 50,0 2024an; beraz, 7,9 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 15,8 izatetik % 10,3 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 63,0 ziren, eta gizonen artean % 41,5; 21,5 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 11,1 eta gizonen % 9,8 ziren.

68biztanle 15 urte edo +, 2024
% 50,0goi-mailako ikasketak+7,9 puntu 2021etik mapa
% 10,3lehen hezkuntza edo gutxiago−5,5 puntu 2021etik mapa
% 10,3
% 17,6
% 22,1
% 50,0
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 10,3Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 17,6Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 22,1Goi-mailako ikasketak · % 50,0
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Nafarroako mapa
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Orísoain, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak34% 50,017% 41,517% 63,0
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa15% 22,111% 26,84% 14,8
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)12% 17,69% 22,03% 11,1
Lehen hezkuntza edo gutxiago7% 10,34% 9,83% 11,1
Guztira68% 100,041% 100,027% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Orísoain, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 42,1% 18,4% 23,7% 15,876
2022% 43,3% 23,9% 19,4% 13,467
2023% 45,6% 23,5% 20,6% 10,368
2024% 50,0% 22,1% 17,6% 10,368
500 biztanletik beherako udalerrietan, INEk ikasketa-maila lau multzo nagusitan baino ez du argitaratzen, eta ez du jaiolekuaren araberako daturik ez ikasten ari direnei buruzkorik ematen.

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 19.168 euro-koa zen[18], eta etxegune bakoitzeko 43.796 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (17.701 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) — zen. Errenta gordina 23.434 euro-koa izan zen pertsonako.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[19][oh 1].

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Orísoain udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 38 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 56,7; gainerako % 43,3 inaktibo zeuden.[20] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 5,3 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 58,5 zen eta emakumezkoena % 53,8; langabezia-tasa, aldiz, % 4,2 eta % 7,1 zen, hurrenez hurren.[20]

Okupatuen kopurua 36 zen 2023ean, 2021eko 37etik behera.[21] Emakumeek okupatuen % 36,1 osatzen dute, eta gizonek % 63,9.

36okupatu, 2023−% 2,7 2021etik
% 36,1emakumeak okupatuen artean
% 56,7jarduera-tasa, 2024
% 5,3langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 53,7
% 43,3
Okupatuak · % 53,7Langabeak · % 3,0Inaktiboak · % 43,3
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Orísoain, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak36% 53,723% 56,113% 50,0
Langabeak2% 3,01% 2,41% 3,8
Inaktiboak29% 43,317% 41,512% 46,2
Guztira67% 100,041% 100,026% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 52,8), industria (% 16,7), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 16,7) eta eraikuntza (% 13,9).[21]

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Nafarroako mapa
% 16,7
% 16,7
% 13,9
% 52,8
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 16,7Industria · % 16,7Eraikuntza · % 13,9Zerbitzuak · % 52,8

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 47,2; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 30,6), eta oinarrizko okupazioak % 16,7.[22] Sexuaren arabera, gizonen artean langile kualifikatuak dira nagusi (% 56,5), eta emakumeen artean goi eta erdi maila (% 53,8).

% 30,6
% 47,2
% 16,7
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 30,6Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 47,2Oinarrizko okupazioak · % 16,7Ez dago jasota · % 5,6
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Orísoain, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak11% 30,64% 17,47% 53,8
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak17% 47,213% 56,54% 30,8
Oinarrizko okupazioak6% 16,75% 21,71% 7,7
Ez dago jasota2% 5,61% 4,31% 7,7
Guztira36% 100,023% 100,013% 100,0

Okupatuen % 75,0 besteren konturako langileak dira, eta % 25,0 norberaren konturakoak.[23]

% 25,0
% 75,0
Norberaren kontura · % 25,0Besteren kontura eta beste egoera bat · % 75,0
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Orísoain, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura9% 25,06% 26,13% 23,1
Besteren kontura27% 75,017% 73,910% 76,9
Guztira36% 100,023% 100,013% 100,0

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 648 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[24][oh 2]. Udalerriaren azalera 7 km² denez, NAE lurraldearen % 92,5 da[25]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 80,7 lur goldagarria (523 ha, 7 ustiategitan), % 18,3 larre iraunkorrak (118 ha, 2 ustiategitan), % 1 arbolak (6,8 ha, 6 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,1 ha, 3 ustiategitan)[oh 3].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
93%
NAE · 648 ha (% 92,5)Gainerako azalera · 52,3 ha (% 7,5)
NAE, lur-erabileraren arabera
81%
18%
Lur goldagarria · 523 ha (% 80,7)Larre iraunkorrak · 118 ha (% 18,3)Arbolak · 6,8 ha (% 1)Baratzeak · 0,1 ha (< % 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 46 gidari zeuden erroldatuta: 32 gizon (% 69,6) eta 14 emakume (% 30,4)[26]. Biztanleen % 63,9 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 83 ibilgailuk osatzen zuten: 46 turismo, 10 motozikleta, 8 furgoneta, 6 kamioi eta 2 ziklomotor[26]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 639 turismokoa zen, probintziako (512) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.

Turismoen batez besteko adina 13,5 urtekoa zen; turismoen % 0k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 6,5k 25 urte baino gehiago[26]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 64,6 diesel zen eta % 35,4 gasolinazko. Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 1,2k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 35,4k ez zuen etiketarik[oh 4].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
34%
29%
35%
ECO · 1 (% 1,2)C etiketa · 28 (% 34,1)B etiketa · 24 (% 29,3)Etiketarik gabe · 29 (% 35,4)
Turismoak, adinaren arabera
22%
30%
41%
4–8 urte · 10 (% 21,7)8–15 urte · 14 (% 30,4)15–25 urte · 19 (% 41,3)≥ 25 urte · 3 (% 6,5)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Orisoaingo udaletxea herrigunean dago, eta idazkaria, era berean, Garinoaingo, Oloritzeko, Puiuko eta Untzueko Udaletako idazkaria da. Udalbatza udalerriko alkateak eta zinegotzi batek osatzen dute. Egungo alkatea Alexandre Duró Cazorla da, Amarraingo hautagai gisa aurkeztu zena.

Hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Alderdia Legealdiko eserlekuak, hasiera-urtearen arabera
1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019
Amarrain - - - - - - - - - 2 2
Orisoaingo Talde Independentea 5 5 5 5 - - 3 - 3 - -
Orisoaingo Udalarako Presidentea - - - - - 1 - - - - -
Roblar - - - - 5 - - - - - -
Ezkerren Nafar Batasuna 0 - - - - - - - - - -

Foru hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:

2019ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak
Alderdia Bozak
guztira % +/-
 Nafarroako Alderdi Sozialista 20 38,46 ▲ 14
 Navarra Suma 13 25,00 -
 Ahal Dugu 7 13,46 ▼ 1
 Geroa Bai 5 9,62 ▼ 3
 Euskal Herria Bildu 4 7,69 ▼ 5
 Izquierda-Ezkerra 3 5,77 ▲ 1
2015eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak
Alderdia Bozak
guztira % +/-
 Nafar Herriaren Batasuna 17 31,48 ?
 Euskal Herria Bildu 9 16,67 ?
 Ahal Dugu 8 14,81 ?
 Geroa Bai 8 14,81 ?
 Nafarroako Alderdi Sozialista 6 11,11 ?
 Herritarrak - Herritarron Alderdia 3 5,56 ?
 Izquierda-Ezkerra 2 3,70 ?

Udalaren egoitza eta udaletxea herrigunean dago.

Elizatik gertu dagoen oinarri laukizuzeneko eraikina da. Kanpoaldeko hormak harlankaitzezkoak dira, eta plazara begira dagoen ate nagusian, dobela handiko erdi puntuko arkua dauka. Eraikuntzaren gainontzeko hormak, harlankaitz arruntekoak dira, harlanduzko ertzekin. XX. mendearen amaieran, eraikinaren eraberritze txiki bat burutu zen, 22 milioi pezetako aurrekontua izan zuena. Lanek Nafarroako gobernuaren diru-laguntza izan zuten.

  • HELBIDEA: Kale Nagusia z/g

Egungo banaketa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Orisoaingo Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Alexandre Duró Cazorla da, Amarrain zerrendakoa. Zinegotzi bakarra da:

  • Sara Labiano Sevigné (Amarrain)

1979tik, Orisoainek 4 alkate izan ditu:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia[27]
Herminio Recalde Salinas[28] 1979 1995 Orisoaingo Talde Independentea
Teresa Pedrosa Sarasola[28] 1995 1999 Roblar
Maria Victoria Labiano Alvarez[29] 1999 2003 Orisoaingo Udalarako Presidentea
Maria Victoria Labiano Alvarez[29] 2003 2007 Orisoaingo Talde Independentea
Maria Victoria Labiano Alvarez[29] 2007 2011 kudeaketa-batzordea
Alexandre Duró Cazorla[30] 2011 2015 Orisoaingo Talde Independentea
Alexandre Duró Cazorla[30] 2015 jardunean Amarrain

Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko 331 linea zerbitzua ematen dio udalerri honi. Herriak autobus geldialdi bat du Tafallarantz eta Uzkitarantz.

 Nafarroako Hiriarteko Garraioa
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
331TafallaBarasoain • Orisoain • Artariain • Munarrizketa • Iratxeta • LeotzUzkita

Autobus zerbitzuak lan egin dezan, 331 linea eskariaren araberako linea baita, bidaia aurreko eguneko 19:00ak baino lehen erreserbatu behar da.

XVI. mendearen amaieran (1587) lurralde euskaldunean sartuta zegoen. Bi mende geroago ere (1778) ohikoa zen euskara.

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Orisoain atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.[31]

Koldo Zuazok, 2010ean, Orisoain ez-euskal-eremuan sailkatu zen.[32]

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Orisoain eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %4,60k zekien euskaraz hitz egiten, 2010ean % 4,60k eta 2018n % 6,70k.

2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta eremu mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Orisoain) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako Parlamentuan. Nafar Herriaren Batasuna ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, Nafarroako Alderdi Sozialistaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapena.[33]

  • San Pelaioko eguna, ekainaren azken asteburuan
  • San Martingo jaiak, abuztuaren bigarren asteburuan
  • Orbaibarreko Boilurreko Azoka, abenduaren bigarren igandean

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Ikus zerrenda: «Orisoaingo kultura ondasunak»
  1. ↑ /oɾíso.ain/ ahoskatua (laguntza)
    Azentua: zorrotza bigarren silaban

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika), Eusko Jaurlaritza.
  2. ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde», Euskararen erabilera, Wikipedia.
  3. ↑ Euskaltzaindia, 155. araua: Nafarroako udal izendegia (PDF).
  4. ↑ «Orisoain - Lekuak - EODA», www.euskaltzaindia.eus. 2021eko abuztuaren 30ean kontsultatua.
  5. ↑ Otazu Ripa, Jesús Lorenzo (1990), Heraldica municipal, merindad de Olite, Diputación Foral de Navarra, Dirección de Turismo, Bibliotecas y Cultura Popular, ISBN 84-235-0276-7, OCLC 1122942662, PMC 911388951. 2021eko abuztuaren 31n kontsultatua. {{Erreferentzia}}: Egiaztatu |pmc= balioa (laguntza)
  6. ↑ Meteo Navarra, «Estazioko datuak - Barasoain», meteoeu.navarra.es. 2021eko irailaren 1ean kontsultatua.
  7. ↑ Barasoaingo estazioko balio klimatologikoak, Nafarroako Gobernua. 2020ko abuztuaren 24an kontsultatua.
  8. ↑ «ORISOAIN - Auñamendi Eusko Entziklopedia», aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Gaztelaniaz). 2022ko maiatzaren 29an kontsultatua.
  9. ↑ «Nafarroako Entziklopedia Handia | ORISOAIN», www.enciclopedianavarra.com. 2022ko maiatzaren 29an kontsultatua.
  10. ↑ «Orisoain», www.ine.es, Espainiako Estatistika Institutua. 2021eko abuztuaren 31n kontsultatua.
  11. ↑ «Indicadores municipales - Nastat», Nafarroa.eus. 2026ko abuztuaren 3an kontsultatua.
  12. ↑ «Indicadores municipales - Nastat», Nafarroa.eus. 2026ko abuztuaren 3an kontsultatua.
  13. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Nafarroa.tab.
  14. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Nafarroa.tab.
  15. ↑ «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
  16. ↑ «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
  17. ↑ «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  18. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Nafarroa.tab.
  19. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  20. 1 2 «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  21. 1 2 «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  22. ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  23. ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  24. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  25. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1647472.
  26. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  27. ↑ «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::», www.mptfp.gob.es (Gaztelaniaz). 2020ko maiatzaren 5ean kontsultatua.
  28. 1 2 «ORISOAIN - Auñamendi Eusko Entziklopedia», aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Gaztelaniaz). 2022ko maiatzaren 28an kontsultatua.
  29. 1 2 3 María Victoria Álvarez Labiano, Orisoaingo kudeaketa-batzordeko presidente berria
  30. 1 2 «Alexandre Duró Cazorla - Google Bilaketa», www.google.com. 2022ko maiatzaren 28an kontsultatua.
  31. ↑ Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.
  32. ↑ Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.
  33. ↑ Euskarakultur.com webguneko albistea.

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  2. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  3. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Aipuaren errorea: <ref> tags exist for a group named "oh", but no corresponding <references group="oh"/> tag was found.