Nazar
| Nazar | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() | |||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Herrialdea | |||||||||||
| Lurraldea | |||||||||||
| Merindadea | |||||||||||
| Eskualdea | Lizarraldea (Berrotza harana) | ||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | |||||||||||
| Erkidegoa | |||||||||||
| Alkatea | Pedro Adolfo Bujanda Cirauqui (Agrupacion Electoral de Nazar) | ||||||||||
| Posta kodea | 31282 | ||||||||||
| INE kodea | 31182 | ||||||||||
| Herritarra | {{{herritarra}}} | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 42°38′15″N 2°16′44″W / 42.6375°N 2.2788888888889°W | ||||||||||
| Azalera | 9,5 km² | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 40 (2025: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 4,84 bizt/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak[1] | % 19.9 + % 16.7 hartzaile (2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera [2] | % | ||||||||||
Nazar Nafarroa Garaiko mendebaldeko hiribildu eta udalerri bat da, Lizarrako merindadeko Berrotza haranean. Erkidegoko hiriburutik, Iruñetik, 67 kilometrora dago.
Geografia Fisikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ingurune naturala eta klima
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kokapena eta mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nazar hiribildua Nafarroako Foru Komunitatearen mendebaldean dago, Berrotza bailaran, Kodes mendilerroaren hegoaldeko hegalean, Ioar eta Kostaleratik gertu. Udal-mugarteak 9,5 km²-ko azalera du, eta eta itsas mailatik 746 metrora dago.[3]
Bere mugakideak honako hauek dira: iparraldean Santa Cruz de Campezo, Zuñiga eta Mendaza ditu; ekialdean, Asarta (Mendaza); hegoaldean, Mirafuentes eta Otiñano (Torralba del Río); eta mendebaldean, Torralba del Río.[4][5]
Kodesko mendizerratik gertu egonik, inguruko Costalera Haitza eta Mataberdeko basoak Nazarretik hurbil daude.
Erliebea eta hidrografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udalerri barruan erliebe desberdineko bi gune bereizten dira. Bata menditsua da, iparraldean eta ipar-mendebaldean. Bertan, Gallet haitza nabarmentzen da, 1158 metroko altueran, eta Kostalera haitza, 1234 metroko altueran. Beste gunea laua da, hegoaldean eta ekialdean.[4]
Hainbat iturri ditu bere lurraldean eta bat bi tuturekin herrian.[6]
Geologia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Iparraldean dagoen mendialdean ugariak dira kareharri kretazikoak eta Kodes mendilerroko konglomeratu oligomiozentrikoak; hegoaldean, berriz, material kuaternarioak eta buztinak hareharri eta Oligo-Miozenoko limoekin daude, bi failen artean dagoen sakonune tektoniko bati dagozkionak. Bi faila horiek iparraldetik eta hegoaldetik mugatzen dituzte Kodes mendilerroa eta Monjardin lerrokadura zerratua.[4]
Klima
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nazarrek klima mediterraneo kontinentala dauka. Urteko batez besteko balioak altuera eta kokapenaren arabera aldatzen diren arren 6 eta 10 gradukoak dira tenperaturaren kasuan eta 800 eta 1400mm bitartekoak prezipitazioen kasuan. Urteroko egun euritsuak 100 eta 120 artean izaten dira.[4]
Flora eta fauna
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Gizakiaren eraginez nahiko hondatuta dagoen jatorrizko landare-estalkiari dagokionez, 164 hektarea artadi daude oraindik (lezkal izardunak eta haritza, batez ere) eta herritik gertu ezpela eta behe-mendia ugari dira. Basurdeak eta azeriak dira faunaren ezaugarri nagusiak, eta azken urteetan orkatzak ugaritu egin dira. Untxi-populazio txikiak mantentzen dira herritik gertu, erbi bikoteren bat mahasti gutxiren aterpean, eta eperrak berreskuratzen ari dira herri txikietan, ehiza-jarduera txikiagoari esker. Harrapariek babes bikaina dute kareharrizko harkaitzetan.[4]
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Honako udalerri hauek ditu mugakide: Mirafuentes, Mendaza, Torralba del Río, Kanpezu eta Zuñiga.
Toponimoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Toponimoa jatorri ezezagunekoa da,[7] nahiz eta egileren batek euskal jatorrikoa izateko probabilitatea aipatzen duen.[8]
Dokumentu zaharretan honela aipatzen da: Naçar, Naçarr (1268, 1277-1280, 1350, 1366, 1532 NEN).[9] Gentilizioa nazartarra da.[10]
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 20 gizon, 20 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 20 udalerri berean jaioak ziren[13], probintziako batez bestekoaren (% 37,3) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 27,5 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 5 —probintzian % 19,8—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 2 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 50)[14]. Jaiotza herrialde nagusiak Frantzia, Mexiko dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 60 etxebizitza zeuden: 18 (% 30,0) nagusiak eta 42 (% 70,0) ez-nagusiak.[15] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 1 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 14 plazarekin (14 plaza etxebizitzako).[16]
Tasazio-datuen arabera, 2023an udalerrian tasatutako etxebizitzen batez besteko prezioa 576 €/m²-koa zen (desbideratze tipikoa: 473 €/m²), eta prezio-tarte ohikoena 100-200 €/m² artekoa. Tasatutako etxebizitzen batez besteko azalera 240 m²-koa zen. 2022tik 2023ra % 20,3 igo zen (479 €/m²). Balio hori Nafarroako udalerrien medianaren (891 €/m²) % 35,4 azpitik zegoen.[17]
Etxebizitza multzoa
Nafarroako mapa
Guztira 18 etxegune zeuden, eta horietatik 8 (% 44,4) pertsona bakarrekoak ziren.[18]
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 19.974 euro-koa zen[19], eta etxegune bakoitzeko 38.326 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (17.701 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) — zen. Errenta gordina 23.783 euro-koa izan zen pertsonako.
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[20][oh 1].
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 392 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[21][oh 2]. Udalerriaren azalera 9,5 km² denez, NAE lurraldearen % 41,2 da[22]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 96,5 lur goldagarria (378 ha, 7 ustiategitan), % 3,4 arbolak (13,4 ha, 7 ustiategitan), larre iraunkorrak (0,16 ha, ustiategi batean) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,09 ha, 3 ustiategitan)[oh 3].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 26 gidari zeuden erroldatuta: 16 gizon (% 61,5) eta 10 emakume (% 38,5)[23]. Biztanleen % 65 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 63 ibilgailuk osatzen zuten: 33 turismo, 11 furgoneta, 6 kamioi, 6 motozikleta eta 2 ziklomotor[23]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 825 turismokoa zen, probintziako (512) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.
Turismoen batez besteko adina 13,3 urtekoa zen; turismoen % 12,1k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 3k 25 urte baino gehiago[23]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 63,5 diesel zen eta % 33,3 gasolinazko; 2 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 3,2; probintzian % 1,3). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 6,3k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 39,7k ez zuen etiketarik[oh 4].
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udaletxea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Helbidea: La Fuente Kalea, 1
- Bi zinegotzik eta alkateak osatzen dute.
Udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nafarroako udaletako hauteskundeak Espainiako Estatuko legediak arautzen ditu. Alde batetik, horren arabera, 100 biztanle arteko udalei hiru zinegotzi dagozkie, eta horien artean alkatea aukeratzen da. Bestalde, 250 biztanle baino gutxiago dituzten eta kontzeju irekiaren araubidearen mende ez dauden eta 100 biztanle baino gutxiago dituzten udalerrietako zinegotzien bozketetan, hautesleek gehienez 2 hautagairi eman diezaiekete botoa.[24][25]
Nazarko alkatea, 2023ko maiatzeko hauteskundeetatik, Nazarko Hauteskunde Elkarteko Pedro Adolfo Bujanda Cirauqui da. Guztira 33 boto izan ziren ( % 84.61), horietatik 2 baliogabeak ( % 6,06), eta 6 abstentzio izan ziren.[26]
| Alderdia | Botoak | Aukeratua? |
| A.E.K. (AGRUPACION ELECTORAL KOSTALERA) | 19 | Bai (1) |
| AGRUPACION ELECTORAL INDEPENDIENTE DE NAZAR | 31 | Bai (2) |
Alkateak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hauek izan dira Nazarko azken alkateak:
Sinboloak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Armarria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nazar hiribilduaren armarriak blasoi hau du:[37]
| « | "Sotuberritutako bi aitzurrez eta behealdean igitai batez zeharkaturiko sinople bat eta pal erako eskuarea dakartz Nekazaritzako tresna hauen kirtenak zurezkoak dira eta metala zilarrezkoak. Ez dira arruntak nekazaritzako lanabesak agertzen diren armarriak, baina Nafarroan, herri honetaz gain, Beruete herriak erabiltzen ditu Basaburua, Iruñeko merindadea. " [gaztelaniaz]. | » |
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Dokumentatuta dagoenez, XII. eta XIII. mendeetan errege-jaurerri gisa agertzen da Nazar. Badakigu 1175-1176an, Antso VI.a Jakituna errege nafarraren baimenarekin, herritarrak Los Arcos herrira joan zirela, Nafarroako Entziklopedia Handiak jasotzen duenaren arabera, «hiribildu honetakoen foru berarekin. Hala ere, Nafarroan jarraitu zuen [Nazar] Los Arcoseko alderdia Gaztelaren menpe geratu zenean (1463). Berrueza haranaren parte izan zen.» Egoera horretan egon zen 1665ean erregeak jurisdikzio kriminala 250 dukaten truke erostean, haranetik bereizitako administrazio bat izatera pasa zen arte. Horregatik, XIX. mendearen hasieran, erregeordeak hiribilduaren proposamenari jarraituz izendatzen zituen justiziak.[4][37]
1822ko urriaren 27an, Vicente Genaro de Quesada jeneralaren Errege Dibisioko tropa errealistek jasandako aldrebeskeria erregistratu zen tokiaren inguruetan. Quesada jenerala Gasteizera joateko martxa bat prestatzen ari zela, liberalek garaitu zuten, eta, ondorioz, Dibisioaren agintea eman behar izan zion Santos Ladron de Cegamari, ordura arte haren Estatu Nagusiko buru izan zenari, eta Frantziara erretiratu zen.[38][39]
Halaber, handik urte gutxira, Nazar eta Asartako bataila izeneko lehen karlistaldiaren eszenatokia izan zen. Gudu horretan, Tomas de Zumalakarregiren tropek, bi herrien artean finkatuta, 1833ko abenduaren amaieran aurre egin zieten Marcelino de Oraaren eta Manuel Lorenzoren zutabeen erasoei.[40]
1847an herriak 490 errealeko eskola zeukan, parrokian herritarren artean aukeraturiko abadea eta hiru onuradun zeuden. XX. mendearen hasieran, eraiki gabe zegoen herrira heltzeko errepidea. XVIII. mende amaieran ospitalea zegoen herrian.[4]
Kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ondare materiala
[aldatu | aldatu iturburu kodea]San Pedro Parrokia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]XIII. mendean eraikia, erreforma garrantzitsuak jasan zituen XVI. mendean, eta, ondoren, handitu egin zen barroko garaian. Solairuak habearte bat du, beso zuzenak eta burualde poligonala dituen gurutzadura bikoitzarekin, eta koru bat oinaldean. Kanpoaldean, hormak harlangaitzezkoak dira eta angeluak harlanduzkoak. Erretaula nagusiak San Pedrorena du irudi nagusia, neoklasiko estilokoa , XVIII. mendekoa.[41]
Oinaldean dorrea dago, bere bi gorputzetan XIII. mendeko fabrika mantentzen duena, eta XVIII. mendeko kanpandorre kubikoarekin errematatzen dena, bere irekiduretan erdi-puntuko arkuekin. Elizaren sarrerako ateak arku zorrotz bat du, XVI. mendeko dobelak dituena, baina aurreko ataria XVII. mendean eraiki zen.[41]
Loretoko baseliza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nazarko baseliza kontserbatzen den bakarra da. Beste biak, Santa Luziarena eta Kristorena, desagertu egin dira. XVI. mendean trazatua, estilo gotiko errenazentistakoa, nabe bakarra du, XVIII. mendean aldatu ziren estalkien hasierara arte ukitu gabe. Estalki horiak pilare atxikien sistema batekin eta arku fajoiekin eratuta daude, eta horien gainean daude lunetadun kanoi-gangak.[41]
Erretaula barrokoa da, XVIII. mende hasierakoa, eta XIII. mendeko Loretoko Ama Birjinaren irudi bat gordetzen du, estilo gotikoa baina erromanikoaren aztarnak dituena, konposizioari dagokionez.[41]
Arkitektura zibila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Familia Armarriak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Harrizko bi armarri daude etxe banatan: bata, XIX. mende hasierako neoklasikoa, eta bestea, rokoko estilokoa, XVIII. mendearen erdialdekoa.[41]
Harraska
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Harraska Iturri kalean dago eta bertako urez elikatzen da. Putzuetako soberazko ura baratzeak ureztatzeko aprobetxatzen da.
Desiñanako herri hustea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]1534an oraindik herri gisa agertzen da, 1534ko Comptos erregistroaren arabera.[42] Hala eta guztiz ere, 1642an Desiñana herri hutsik dago, bibliografiaren eta dokumentuen arabera.[43]
1849an, Pascual Madozen Hiztegi Geografiko Historikoak, hutsik zegoen herria aipatzen du, elizaren zati bat zutik zegoela, baina dorrerik gabe eta estalkiaren zati bat suntsituta. Ermita baten aztarnak ere aipatzen ditu, ziurrenik San Paulori eskainitakoak.[44]
Ondare immateriala
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Herriko jaiak abuztuaren amaieran ospatzen dira, baina Loretoko Ama Birjinaren omenezko ekitaldiek ere garrantzia dute, abenduaren 10ean, haren irudia bere izena duen ermitan baitago. Ospakizun hau bezperan egiten da, hilaren 9an, baselizaren aurrean iluntzean pizten den su batekin, non patatak eta txorizoa erretzen diren txingarretan.[45]
Besta jai batzuk ere ospatzen dira. Alde batetik, maiatzaren 15ean, San Isidro eguna: egun horretan Loretoko Ama Birjinaren irudia ermitatik elizara eramaten da. Halaber, maiatzean San Gregorio Ostienseren zilarrezko burua jasotzen da zelaiak bedeinkatzeko; izan ere, hainbat mendetako tradizioaren arabera, soroen babeslea da (izurriteak, segidak, etab.), eta historian zehar, batez ere XVIII. mendean, garrantzi handia izan zuen, ez bakarrik eskualdean, baita santuaren erlikia bidaltzen zen leku askotan ere.[46][47][48]
Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Nazar eremu mistoko udalerria da, eta hori dela eta, herritar guztiek dute euskara zein gaztelania erabiltzeko eskubidea Nafarroako Administrazio Publikoetara jotzeko.[49]
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika), Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde», Euskararen erabilera, Wikipedia.
- ↑ Acedo, Maria Inés (2002), La Berrueza, nuestro valle, 107–129. or.
- 1 2 3 4 5 6 7 «Nazar». Gran Enciclopedia de Navarra. Fundación Caja Navarra. kontsulta: 2010-12-29
- ↑ Auñamendi Eusko Entziklopedia. Nazar, Eusko Ikaskuntza.. 2024ko martxoaren 26an kontsultatua.
- ↑ Carreras y Candi, Francisco (1915), Geografia general del pais Vasco-Navarro.
{{Erreferentzia}}:|sartze-data=erabiltzeko|url=behar da (laguntza) - ↑ Ciérvide Martinena, Ricardo (1980), Toponimia navarra : historia y lengua, Fontes linguae vasconum: Studia et documenta, 34. lib., 87–106. or.
{{Erreferentzia}}:|sartze-data=erabiltzeko|url=behar da (laguntza) - ↑ Salaberri Zaratiegi, Patxi (2008), Sobre el topónimo mayor Zúñiga, Euskera, Euskaltzaindia.
{{Erreferentzia}}:|sartze-data=erabiltzeko|url=behar da (laguntza) - ↑ Belasko, Mikel (1999), Diccionario etimológico de los nombres de los pueblos, villas y ciudades de Navarra. Apellidos navarros., Pamplona: Pamiela, 323. or.
- ↑ Nafarroako udal izendegia (PDF), Euskera, 53 (3). lib., Euskaltzaindia, 2008. 2023ko urriaren 9an kontsultatua.
- ↑ «Indicadores municipales - Nastat», Nafarroa.eus. 2026ko abuztuaren 3an kontsultatua.
- ↑ «Indicadores municipales - Nastat», Nafarroa.eus. 2026ko abuztuaren 3an kontsultatua.
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Nafarroa.tab.
- ↑ «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
- ↑ «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak», Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2026.
- ↑ Mapa interactivo de precios de la vivienda en España (Gaztelaniaz), CoHispania, 2023.
- ↑ «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1647541.
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ «BOE-A-1985-11672 Ley Orgánica 5/1985, de 19 de junio, del Régimen Electoral General. Art. 179». www.boe.es. 2023-12-14 kontsultatua.
- ↑ «BOE-A-1985-11672 Ley Orgánica 5/1985, de 19 de junio, del Régimen Electoral General. Art. 184». www.boe.es.. 2023ko abenduaren 14an kontsultatua.
- ↑ Gobierno de España. Ministerio de Política Territorial, Alcaldes y concejales por municipios, España. Ministerio del Interior. 2023ko urriaren 18an kontsultatua.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 «Base de datos de Alcaldes y Concejales: Ministerio de Política Territorial y Función Pública.», www.mptfp.gob.es (Gaztelaniaz). 2025eko otsailaren 3an kontsultatua.
- ↑ «Nazar», Auñamendi Eusko Ikaskuntza. 2025eko otsailaren 3an kontsultatua.
- 1 2 3 4 5 «"En sitios pequeños ejerces también hasta de alguacil"», Diario de Navarra (Gaztelaniaz), 2011ko apirilaren 28a. 2025eko otsailaren 3an kontsultatua.
- ↑ «Tierra Estella decidió en las urnas», Revista Calle Mayor (Gaztelaniaz), 2007ko maiatzaren 30a. 2025eko otsailaren 6an kontsultatua.
- ↑ «Nazar. Bajo el marco de Costalera y Yoar», Revista Calle Mayor (Gaztelaniaz), 2010eko apirilaren 29a. 2025eko otsailaren 3an kontsultatua.
- ↑ «Alcaldes de Oco y Aras van a las urnas y caras nuevas en Lezáun y Luquin», Diario de Navarra (Gaztelaniaz), 2011ko urriaren 21a. 2025eko otsailaren 5ean kontsultatua.
- ↑ «Tiempos de cambio en Tierra Estella», Revista Calle Mayor (Gaztelaniaz), 2015eko maiatzaren 29a. 2025eko otsailaren 22an kontsultatua.
- ↑ «El mapa político de Navarra: todos los alcaldes y alcaldesas», Diario de Noticias de Navarra (Gaztelaniaz), 2019ko ekainaren 16a. 2025eko otsailaren 16an kontsultatua.
- ↑ «Toki entitateen gida», Nafarroako Udal eta Kontzejuen Federazioa. 2025eko apirilaren 7an kontsultatua.
- ↑ «Todos los alcaldes y alcaldesas de Navarra, pueblo a pueblo», Diario de Noticias de Navarra (Gaztelaniaz), 2023ko ekainaren 18a. 2025eko otsailaren 3an kontsultatua.
- 1 2 Otazu Ripa, Jesús Lorenzo (1999), Heráldica Municipal Merindad de Estella (II), Navarra. Temas de Cultura Popular, 269. lib., Gobierno de Navarra, 17. or., ISBN 84-235-0041-1.
- ↑ «LADRÓN DE CEGAMA, SANTOS». Gran Enciclopedia de Navarra. Consultado el 30 de septiembre de 2023.
- ↑ Guerra Realista, Gran Enciclopedia de Navarra.
{{Erreferentzia}}:|sartze-data=erabiltzeko|url=behar da (laguntza) - ↑ Museo Zumalakarregi Museoa (ed.). «Nazar y Asarta (29-XII-1833)».
- 1 2 3 4 5 García Gainza, María Concepción; Heredia Moreno, María Carmen; Rivas Carmona, Jesús (1983), «, ; , ; , ; , (). . .», Catálogo Monumental de Navarra. II. Merindad de Estella, Institución Príncipe de Viana, Arzobispado de Pamplona, Universidad de Navarra.
{{Erreferentzia}}:|izena4=dago, baina|abizena4=falta da (laguntza); Parametro hauetako bat baino gehiago zehaztu da:|egilea2=eta|abizena2=(laguntza) - ↑ Idoate, Florencio (1967), «Poblados y despoblados o desolados en Navarra (en 1534 y 1800)» (PDF), Príncipe de Viana, 28 (108–109): 309–338. 2024ko martxoaren 23an kontsultatua.
- ↑ «PEDRO DE GUEVARA contra JUAN GARCIA Y OTROS - navarra.es», www.navarra.es. 2024ko martxoaren 23an kontsultatua.
- ↑ Madoz, Pascual (1806–1870), Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar, 3. lib., 380. or.
{{Erreferentzia}}: Erreferentzien mantentzea: data-formatua (lotura) - ↑ D.N (2016ko abenduaren 17a). «Nazar se reúne en torno a la ermita de la Virgen de Loreto en su festividad». Diario de Noticias de Navarra. Kontsulta 2023-12-14
- ↑ «NAZAR. Bajo el marco de Costalera y Yoar», Revista Calle Mayor - Publicidad y comunicación (Gaztelaniaz), 2010eko apirilaren 29a. 2024ko irailaren 5ean kontsultatua.
- ↑ Jimeno Aranguren, Roldán (2003), «Configuración de una identidad hagiográfica popular: la leyenda de San Gregorio Ostiense» (PDF), BIBLID, 22: 89–101. 2024ko irailaren 5ean kontsultatua.
- ↑ «San Gregorio Ostiense», Cátedra de Patrimonio y Arte Navarro (Gaztelaniaz). 2024ko irailaren 5ean kontsultatua.
- ↑ «Ley Foral 9/2017, de 27 de Junio, por la que se modifica el título y el articulado de la Ley Foral 18/1986, de 15 de diciembre, del Vascuence», www.lexnavarra.navarra.es, BON N.º 130 - 06/07/2017; corr. err., BON 12/07/2017, BON 14/08/2017, 2017. 2024ko martxoaren 26an kontsultatua.

