Monzón
| Monzón Monzón | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Espainiako udalerria | |||||||||||
_(cropped).jpg) | |||||||||||
| |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatu burujabe |  Espainia | ||||||||||
| Autonomia |  Aragoi | ||||||||||
| Probintzia |  Huescako probintzia | ||||||||||
| Izen ofiziala | Monzón | ||||||||||
| Jatorrizko izena | Monzón | ||||||||||
| Posta kodea | 22400 | ||||||||||
| INEk ezarritako kodea | 22158 | ||||||||||
| Herriburua | Monzón | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 41°54′00″N 0°11′00″E / 41.9°N 0.1833°E | ||||||||||
 | |||||||||||
.svg) | |||||||||||
| Azalera | 155,022476 km² | ||||||||||
| Altitudea | 273 m | ||||||||||
| Mugakideak | Binéfar, Binaced, Pueyo de Santa Cruz, San Miguel del Cinca, Peralta de Alcofea, Ilche, Castejón del Puente, Almunia de San Juan eta San Esteban de Litera | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 18.525 (2025) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 119 bizt/km² | ||||||||||
| Informazio gehigarria | |||||||||||
| Hiri senidetuak | Muret, Bartzelona eta Elx | ||||||||||
| Matrikula | HU | ||||||||||
| monzon.es | |||||||||||
.svg)
- Artikulu hau Aragoiko udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Monzón (argipena)».
Monzón Aragoiko seigarren eta Huescako probintziako bigarren udalerririk populatuena da. Probintziaren ekialdean dago kokatuta, Cinca Erdialdea izeneko eskualdean.
Azken erroldaren arabera 18.525 biztanle zituen 155 km²-ko azaleran.
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Musulmanen garaian, Monzón konkistatzeko Banu Sabrit dinastiak Huescatik eta Banu Qasi-tarrek Lleidatik borroka egin zuten. XI. mendean Banu Hud-tarren eskuetan zegoen, eta El Cidek bereganatu omen zuen 1083an. Kristauek hiria konkistatu nahi zuten Zaragoza eta Lleida arteko taifak isolatzeko.
Antso V.ak erregeak bertako erresuma sortu zuen bere semearentzat, Petri I.a izango zena. 1143an tenplarioen eskuetara igaro zen.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Honako udalerri hauek ditu mugakide: Binéfar, Binaced, Pueyo de Santa Cruz, San Miguel del Cinca, Peralta de Alcofea, Ilche, Castejón del Puente, Almunia de San Juan eta San Esteban de Litera.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 9.424 gizon, 9.041 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Instituto Nacional de Estadística[1] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2022. urtean biztanleen % 32,8 udalerri berean jaioak ziren[2], probintziako batez bestekoaren (% 39,7) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 15,3 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 19,5 —probintzian % 15,9—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 4.419 biztanleren artean, gehienak Afrikan jaioak dira (% 41,7)[3]. Jaiolekuko herrialde nagusiak Maroko, Errumania, Kolonbia dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 9.001 etxebizitza zeuden: 6.869 (% 76,3) nagusiak eta 2.132 (% 23,7) ez-nagusiak.[4] Kontsumo elektrikoaren arabera, 807 (% 9,0) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 878 (% 9,8) hutsik zeuden.[5]
Etxebizitza multzoa
Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa)
Guztira 6.869 etxegune zeuden, eta horietatik 1.853 (% 27,0) pertsona bakarrekoak ziren.[6]
Etxeguneak tamainaren arabera
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Diru-sarrerak
2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 13.907 euro-koa zen[7], eta etxegune bakoitzeko 35.321 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (15.140 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) azpitik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 18.550 euro zen. Errenta gordina 16.758 euro-koa izan zen pertsonako.
Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 62,9[8]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 20,7), beste diru-sarrerak (% 10,2), langabezia-prestazioak (% 1,8), beste prestazioak (% 4,5).
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[9][oh 1]Udalerrian indizea 28,1 da, probintziakoaren (28,3) parean eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,4 da, probintziakoaren (2,4) parean eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.
Kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ondarea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hirian bi monumentu daude interes historikoa dutenak: Alde batetik gaztelua (IX. mendeko dorre nagusiarekin) eta bestetik Santa María del Romeral katedral erromanikoa.
Hizkuntzak eta Liburu Azoka
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udalerrian aragoierazko hiztunak bizi dira, eta "O Branquil" izeneko aldizkaria argitaratzen dute. Gaztelera hizkuntza nagusia da bestela.
1995etik, "Feria d’o Libro Aragonés" izeneko azokan Aragoiko hiru hizkuntzetan argitaratutako liburuak erakusten dituzte, aragoiera, gaztelera eta katalana alegia. Bertako hizkuntza gutxituaren elkarteen topagunea da halaber. Azukre lantegi zaharrean antolatzen du "Institución Ferial de Monzón" erakundeak, Marisa Mur buru delarik (Jesús Planas ordezkatu zuena).
Pertsonaia ezagunak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Ramiro Antso Iruñekoa (1070-1116)
- Ignacio de Luzán (1702-1754)
- Joaquín Costa y Martínez (1846-1911)
- Javier Moracho (1957)
- Conchita Martínez (1972)
- Eliseo Martín (1973)
Hiri eta herri senidetuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Bartzelona (CAT)
Muret (Frantzia)
Argazkien galeria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Monzón-go katedrala.
Katedrala eta alde zaharra.
Gazteluko dorre nagusia.
.jpg)
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Huesca.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Huesca.tab.
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADHR errenta Huesca.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADHR fuente Huesca.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADHR gini erreferentziak.tab.
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- (Gaztelaniaz) Udal webgunea
- (Gaztelaniaz) Liburu Azokaren XX. edizioaz.
