Maine
| Maine | |||
|---|---|---|---|
| Ereserkia | |||
| State of Maine Song (en) Ballad of the 20th Maine (en) | |||
| Administrazioa | |||
| Izen ofiziala | State of Maine | ||
| Estatu burujabe | |||
| ISO 3166-2 | US-ME | ||
| Hiriburua | Augusta | ||
| Maineko Gobernadorea | Janet T. Mills | ||
| Zatiketa | ikusi
| ||
| Geografia | |||
| Koordenatuak | 45°30′N 69°00′W / 45.5°N 69°W | ||
| Azalera | 91.646 km² | ||
| Mugakideak | New Hampshire, Quebec eta Brunswick Berria | ||
| Punturik altuena | Katahdin mendia | ||
| Demografia | |||
| Biztanleria | 1.362.359 (2020ko apirilaren 1a) | ||
| Dentsitatea | 14,87 bizt/km² | ||
| Etxebizitzak | 569.551 | ||
| Hizkuntza ofiziala | baliorik ez | ||
| Ordu eremua | Ekialdeko Ordu-eremu eta America/New_York | ||
| maine.gov | |||
- Artikulu hau AEBetako estatuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Maine (argipena)».
Maine (ⓘ) Ameriketako Estatu Batuetako Ingalaterra Berria eskualdean dagoen estatu bat da, eta ondoz ondoko Ameriketako Estatu Batuetako estaturik ipar-ekialdekoena. Mendebaldean New Hampshirerekin egiten du muga; hego-ekialdean Maineko golkoa du; ipar-ekialdean eta ipar-mendebaldean, Kanadako Brunswick Berria eta Quebec probintziak; eta itsas muga du Eskozia Berriarekin. Beste estatu bakar batekin (New Hampshirerekin) muga egiten duen estatu bakarra da. Azalera osoari dagokionez, Ingalaterra Berriko estaturik handiena da, eskualdeko gainerako bost estatuek batera dutenaren ia berdina. Estatu Batuetako 50 estatuen artean, azaleraz 12. txikiena da, biztanle gutxien dituen bederatzigarrena, biztanle-dentsitate txikiena duen 13.a eta landatarrena.[1] Erroldaren kalkuluen arabera, 2024an 1.400.000 biztanle zituen, estatuaren historiako kopururik handiena. Hiriburua Augusta da, eta hiririk populatuena Portland.
Herri indigenak[2] duela 12.000 urte inguru bizi dira Maineko lurraldean,[3] Azken glaziazioan glaziarrak atzera egin zutenetik. Europarrak iritsi zirenean, algonkin hizkuntzak hitz egiten zituzten hainbat naziok gobernatzen zuten eremua; gaur egun Wabanaki Konfederazioa izenaz ezagutzen dira. Eremuko lehen kokaleku europarra frantziarrek sortu zuten 1604an, Saint Croix uhartean, Pierre Dugua de Monsek. Lehen kokaleku ingelesa Popham Kolonia izan zen, iraupen laburrekoa, Plymouth Konpainiak 1607an sortua. 1620ko hamarkadan, hainbat kokaleku irlandar eta ingeles sortu ziren Maineko kostaldean, baina klima gogorrak eta bertako herri indigenekin eta frantziarrekin izandako gatazkek porrot eragin zuten askotan. XVII. mendean gerra ugari izan ziren Mainen, eta XVIII. mendearen hasieran kokaleku europarretatik dozena erdi bat besterik ez zen geratzen.
Amerikako Iraultzan, loialistek eta abertzaleek Maineko lurraldearen kontrola lehiatu zuten. 1812ko angloamerikar gerran, Maineko ekialdea, ia babesik gabea, britainiar indarrek okupatu zuten, Irlanda Berriko Koloniaren bidez Ipar Amerika Britainiarrari (Kanada) anexionatzeko asmoz; hala ere, Estatu Batuei itzuli zitzaien, britainiarren erasoaldiek iparraldeko mugan, Erdi Atlantikoan eta hegoaldean porrot egin ondoren, gerra aurreko mugak berrezarri zituen bake-ituna sinatu baitzen. Maine Massachusettseko Mankomunitatearen parte izan zen 1820ra arte; urte hartan, Massachusettsetik banandu eta estatu bereizia izatea bozkatu zuen. 1820ko martxoaren 15ean, Missouriko Konpromisoaren arabera, Maine Batasunean onartu zuten, 23. estatu gisa.
Gaur egun, Maine ezaguna da Ozeano Atlantikoaren eta badietako kostalde malkartsu eta harritsuengatik, mendiengatik, barnealde basotsuagatik eta sukaldaritzagatik, batez ere ahabia basatiengatik eta otarraina eta txirlak bezalako itsaskiengatik. Kostaldea eta Down East eskualdea ekonomia sortzailearen gune garrantzitsu bihurtu dira,[4] bereziki Portland inguruan; horrek gentrifikazioa ere ekarri die hiriari eta haren metropoli-eremuari.[5]
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Datu orokorrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Mount Katahdin (1.606 m) Maineko mendirik altuena da, Apalatxeetan, The Greatest Mountain izenaz ere ezaguna. Apalatxeetako bidezidorraren amaiera edo hasiera da. Baxter State Park-en barruan dago. Acadia National Park natura-parke bakarra da izendapen horrekin. Baso azalerarik handiena du: estatu osoko lurraldearen % 80.
Saint John, Penobscot eta Kennebec ibai nagusien artean daude. Laku ugari daude estatuan zehar: zabalena Moosehead Lake da. Machias Seal Island eta North Rock uharteak AEB eta Kanadaren artean daude.
Mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Mugakideak hauexek ditu: Ozeano Atlantikoa hego-ekialdean, Kanadako Brunswick Berriko probintzia ipar-ekialdean, Quebec ipar-mendebaldean eta New Hampshire hego-mendebaldean.
Konderriak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
| Konderria | Hiriburua | Biztanleak (2017) |
|---|---|---|
| Androscoggin | Auburn | 107.651 |
| Aroostook | Houlton | 67.653 |
| Cumberland | Portland | 292.500 |
| Franklin | Farmington | 29.988 |
| Hancock | Ellsworth | 54.497 |
| Kennebec | Augusta | 121.821 |
| Knox | Rockland | 39.790 |
| Lincoln | Wiscasset | 34.204 |
| Oxford | Paris | 57.439 |
| Penobscot | Bangor | 151.957 |
| Piscataquis | Dover-Foxcroft | 16.773 |
| Sagadahoc | Bath | 35.392 |
| Somerset | Skowhegan | 50.626 |
| Waldo | Belfast | 39.832 |
| Washington | Machias | 31.593 |
| York | Alfred | 204.191 |
Hiri nagusiak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Klima
[aldatu | aldatu iturburu kodea]NOAAren datuen arabera, 1991–2020 aldian, estatuko urteko batez besteko tenperatura 5,4 °C-koa izan zen.[6][oh 1] Hilabeterik beroena uztaila da (19,1 °C; eguneko gehienekoen batez bestekoa, 25,1 °C) eta hotzena urtarrila (−9,4 °C; eguneko gutxienekoen batez bestekoa, −14,6 °C). Urteko prezipitazioa 1157 mm-koa da; hilabeterik euritsuena urria da (123 mm) eta lehorrena otsaila (71 mm).
1895–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak mendeko 1,6 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) XX. mendeko batez bestekoa (4,5 °C) baino 1,7 °C beroagoak izan dira. Erregistroko bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2006, 2010, 2021, 2023 eta 2024. Urterik beroena 2024 izan zen (7,2 °C) eta hotzena 1904 (2,5 °C).[6]
Etxeak berotzeko eta hozteko behar den energia neurtzeko, NOAAk gradu-egunak kalkulatzen ditu: egun bakoitzean batez besteko tenperatura 18,3 °C-tik zenbat gradu behera dagoen (berokuntza-gradu-egunak) edo gora dagoen (hozte-gradu-egunak), urte osoan batuta. 1991–2020 aldian, urtean batez beste 4310 berokuntza-gradu-egun eta 132 hozte-gradu-egun izan ziren.[6]
| | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | -4.1 | -2.3 | 2.8 | 9.8 | 17.4 | 22.3 | 25.1 | 24.4 | 20.0 | 12.6 | 5.5 | -0.7 | 11.1 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | -9.3 | -8.0 | -2.8 | 4.1 | 10.9 | 16.0 | 19.1 | 18.3 | 13.8 | 7.4 | 1.2 | -5.2 | 5.4 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -14.6 | -13.8 | -8.4 | -1.7 | 4.4 | 9.7 | 13.0 | 12.1 | 7.7 | 2.2 | -3.2 | -9.7 | -0.2 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 83 | 71 | 85 | 94 | 93 | 111 | 102 | 94 | 95 | 123 | 101 | 104 | 1157 |
| Iturria: NOAA NCEI, nClimDiv: 1991–2020 normalak (2026-11-05ko bertsioa) | |||||||||||||
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Lurraldeko jatorrizko biztanleak wabanaki, passamaquoddy eta penobscot herriak dira, europarrak iritsi baino lehen, algonkiar familiakoen hiztunak.
- XVI. mendeak lehen europarrak agertu ziren Maineko kostaldean, tartean euskaldunak[7],
- 1604an frantziarrek lehendabiziko kokapen ezarri zuten eta lurraldeari Akadia izena eman.
- 1607an Britainia Handiko lehen kolonoak finkatu ziren.
- 1622an mendebaldeko lurraldeak "Maineko probintzia" osatu zuen.
- 1820ko martxoaren 15ean, AEBetako 23. estatu bilakatu zen.
- 1865ean Maineko Unibertsitatea (University of Maine) sortu zuten.
- 1898ko otsailaren 15ean USS Maine armada itsasontzia hondoratu zen: horrek Espainia eta AEBen arteko gerra piztu zuen.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2020ko Ameriketako Estatu Batuetako erroldaren arabera 1.362.359 biztanle zeuden. Batez besteko adina 45,1 urtekoa zen (
Maineko mapa), 43,7 urtekoa gizonezkoen artean eta 46,5 urtekoa emakumezkoen artean. Biztanleen % 18,5 18 urtetik beherakoak ziren eta % 21,8 65 urtetik gorakoak. 100 emakumeko, 96,1 gizon zeuden, eta 18 urtetik gorako 100 emakumeko, 94,1 gizon zeuden adin-talde horretan.[8][9]

- 17.409 – 30.824(2)
- 31.334 – 36.595(2)
- 37.979(1)
- 40.693 – 41.117(2)
- 51.620(1)
- 57.171 – 60.346(2)
- 66.609 – 116.487(2)
- 129.067(1)
- 157.967 – 222.434(2)
- 317.222(1)

- 1,5 bizt./km² – 3,7 bizt./km²(2)
- 3,8 bizt./km² – 4,9 bizt./km²(2)
- 6,8 bizt./km²(1)
- 9,4 bizt./km² – 10,7 bizt./km²(2)
- 12,2 bizt./km²(1)
- 13,9 bizt./km² – 17,2 bizt./km²(2)
- 18,4 bizt./km² – 20,2 bizt./km²(2)
- 39,6 bizt./km²(1)
- 67,6 bizt./km² – 90,4 bizt./km²(2)
- 100,6 bizt./km²(1)
| Biztanleria-piramidea 2020 Guztira: 667.560 gizon, 694.799 emakume | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Datu hauek AEBko Errolda Bulegotik (U.S. Census Bureau) eskuratu dira, 2020ko zentsutik (DHC, P12 taula)[10] | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Arraza eta etnizitatea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2020ko Ameriketako Estatu Batuetako erroldaren arabera, estatuan 1.362.359 biztanle zeuden. Herritarren % 2,0 hispano edo latinoa zen, edozein arrazakoak[oh 2]. Ez-hispanoen artean % 92,0 zuria zen, lekuko biztanleria osoaren % 90,2[oh 3]; % 1,9 beltza edo afroamerikarra zen, lekuko biztanleria osoaren % 1,8; % 1,2 asiarra zen, lekuko biztanleria osoaren % 1,2; % 4,0 bi arraza edo gehiago zen, lekuko biztanleria osoaren % 3,9; % 0,5 amerindiarra edo Alaskako natiboa zen, lekuko biztanleria osoaren % 0,5; eta % 0,3 bestelako arraza bat zen, lekuko biztanleria osoaren % 0,3.[oh 4][11]
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaioterriari dagokionez, biztanleen % 59,6 estatu berean jaiotakoak, % 35,2 beste estatu amerikar batean jaiotakoak eta % 4,1 atzerrian jaiotakoak (atzerritarrak) ziren.[oh 5] Atzerritarren artean, % 52,3 AEBko herritar naturalizatuak ziren eta % 47,7 ez ziren herritarrak. Jatorriari erreparatuta, atzerritarren gehiengoa Asian jaiotakoa zen (% 24,0, biztanleria osoaren % 1,0); ondoren Europan (% 22,2, % 0,9), Afrikan (% 21,7, % 0,9), Ipar Amerikan (% 18,2, % 0,7) eta Latinoamerikan (% 13,1, % 0,5).[oh 6][12]
Etxebizitza eta etxeguneak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Estatuan 739.072 etxebizitza zeuden, horietatik % 78,8 okupatuta eta % 21,2 hutsik.[13] Okupatutako etxebizitzen artean, % 71,1 jabeek okupatutakoak ziren eta % 28,9 errentan hartutakoak.[9] Estatuan 582.437 etxegune zeuden guztira, horietatik % 61,0 familia-etxeguneak ziren eta % 39,0 familiarik gabekoak. Familia-etxeguneen artean, % 75,8 ezkondutako bikoteek osatzen zituzten eta % 24,2 bestelako familia motek. Familiarik gabeko etxeguneen artean, % 77,6 pertsona bakarrik bizi ziren eta % 22,4 beste norbaitekin, ahaiderik gabe.[14] Talde-bizilekuetan bizi ziren 36.454 pertsona (biztanleria osoaren % 2,7); horietatik 3.715 zuzentze- eta gazte-egoitzetan eta 15.595 unibertsitateko ikasleen egoitzetan bizi ziren.[13]
Etxebizitzak
Maineko mapa
Etxegune motak
Talde-bizilekuetako biztanleria
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]25 urtetik gorako biztanleen artean, % 94,8k batxilergo-titulua edo goragokoa zuten, % 36,2k unibertsitate-gradua edo goragokoa zuten eta % 13,7k graduondoko titulua (masterra, titulu profesionala edo doktoretza) zuten.[15]
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Errenta
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Etxeguneen errenta mediana 74.733 $ zen (
Maineko mapa), eta familiena, 96.912 $. Per capita errenta 43.742 $ zen. Biztanleriaren % 10,7 pobrezia-atalasetik behera zegoen.[16] Etxeguneen artean, % 4,1k 10.000 $ baino gutxiagoko errenta zuten, eta % 9,4k 200.000 $ edo gehiagoko errenta zuten.[17]
Etxeguneen errenta banaketa
Zineman
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Mainen girotutako filmen artean. hauek ditugu:
Pertsona ezagunak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- William Cranch Bond (1789-1859), astronomoa.
- Dorothea Dix (1802-1887), aktibista.
- Sara Plummer Lemmon (1836-1923), botanikaria.
- Margaret E. Knight (1838-1914), asmatzailea.
- Hiram Stevens Maxim (1840-1916), asmatzailea.
- Edwin Herbert Hall (1855-1938), fisikaria.
- Edna St. Vincent Millay (1892-1950), idazlea.
- John Ford (1894-1973), zinema zuzendaria.
- Walter Piston (1894-1976), musikagilea.
- Nelson Rockefeller (1908-1979), negozio-gizona eta politikaria.
- Stephen King (1947-), idazlea.
- Patrick Dempsey (1966-), aktorea.
- Samantha Smith (1972-1985), bakegilea.
- Rachel Nichols (1980-), aktorea.
- Anna Kendrick (1985-), aktorea.
Irudi galeria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Katahdin mendiaren ikuspegia.
- Boothbay_Harbor.
- Stratton Flagstaff lakua udazkenean.
- Bangor elurtuta.
- Portlandeko erdigunea.
- Buxton elizaren irudia.
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Balioak estatu osoko batez bestekoak dira, estazio meteorologikoen datuetatik interpolatutako 5 km-ko sareta batean kalkulatuak; ez dira estazio jakin batekoak. Erliebe handiko lekuetan herriguneko klimatik nabarmen alde daitezke.
- ↑ Hispano edo latinoak edozein arrazatakoak izan daitezke.
- ↑ Bigarren ehunekoa lekuko biztanleria osoaren gainean kalkulatuta dago, ez soilik hispano ez direnen taldearen gainean. Hispanoak edozein arrazatakoak izan daitezke.
- ↑ Arraza-kategoria hauek Ameriketako Estatu Batuetako Zentsu Bulegoak eta Kudeaketa eta Aurrekontu Bulegoak (OMB) ezarritako sailkapen administratiboak dira, ez sailkapen zientifikoak.
- ↑ Puerto Ricon jaiotakoak eta atzerrian edo AEBko uharte-eremuetan guraso estatubatuarren seme-alaba gisa jaiotakoak jatorriz estatubatuartzat hartzen dira, eta ez dira atzerrian jaiotakotzat zenbatzen.
- ↑ Lehen ehunekoa atzerrian jaiotako biztanleriaren gainean kalkulatuta dago; bigarrena, parentesi artean, estatuko biztanleria osoaren gainean.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Wickenheiser, Matt (2012ko martxoaren 26a), Census: Maine most rural state in 2010 as urban centers grow nationwide (Ingelesez), Bangor Daily News. Jatorrizkotik 2021eko apirilaren 23an artxibatuta. 2021eko irailaren 20an kontsultatua.
- ↑ Indigenous Peoples of North America (Ingelesez), Gale. 2023ko abenduaren 17an kontsultatua.
- ↑ Wabanaki Nations (Ingelesez), National Park Service. Jatorrizkotik 2016ko otsailaren 13an artxibatuta. 2024ko abuztuaren 26an kontsultatua.
- ↑ Maine's Creative Economy (Ingelesez), Maine Arts Commission. Jatorrizkotik 2021eko urriaren 5ean artxibatuta. 2021eko urriaren 5ean kontsultatua.
- ↑ Currie, Ron (2017ko urtarrilaren 16a), Welcome to Portlyn (Ingelesez), Down East Magazine. Jatorrizkotik 2021eko urriaren 6an artxibatuta. 2021eko urriaren 6an kontsultatua.
- 1 2 3 NOAA National Centers for Environmental Information: «Climate Divisional Database (nClimDiv)», v1.0.0, 2026-11-05ko bertsioa. Datuak: Wikimedia Commons.
- 1 2 «Long Point, Machiasport», Maine Coast Heritage Trust (Ingelesez), 2019ko apirilaren 26a. 2025eko irailaren 5ean kontsultatua.
- ↑ «2020 Census Demographic and Housing Characteristics File (DHC): Table P12, Sex by Age», U.S. Census Bureau (Ingelesez). 2026ko irailaren 2an kontsultatua.
- 1 2 «2020 Census Demographic Profile: Table DP1, Median Age and Housing Tenure», U.S. Census Bureau (Ingelesez). 2026ko irailaren 2an kontsultatua.
- ↑ «2020 Census Detailed Demographic and Housing Characteristics File A (Detailed DHC-A)», U.S. Census Bureau (Ingelesez). 2026ko abuztuaren 31n kontsultatua.
- ↑ «2020 Census Detailed Demographic and Housing Characteristics File A (Detailed DHC-A)», U.S. Census Bureau (Ingelesez). 2026ko abuztuaren 31n kontsultatua.
- ↑ «American Community Survey 5-Year Estimates: Place of Birth by Nativity and Citizenship Status (Table B05002)», U.S. Census Bureau (Ingelesez). 2026ko irailaren 2an kontsultatua.
- 1 2 «2020 Decennial Census Redistricting Data (Public Law 94-171)», U.S. Census Bureau (Ingelesez). 2026ko irailaren 2an kontsultatua.
- ↑ «2020 Census Demographic and Housing Characteristics File (DHC): Table P16, Households by Type», U.S. Census Bureau (Ingelesez). 2026ko irailaren 2an kontsultatua.
- ↑ «American Community Survey 5-Year Estimates: Table B15003, Educational Attainment for the Population 25 Years and Over», U.S. Census Bureau (Ingelesez). 2026ko irailaren 3an kontsultatua.
- ↑ «American Community Survey 5-Year Estimates: Tables B19013 (Median Household Income), B19113 (Median Family Income), B19301 (Per Capita Income), and B17001 (Poverty Status in the Past 12 Months)», U.S. Census Bureau (Ingelesez). 2026ko irailaren 3an kontsultatua.
- ↑ «American Community Survey 5-Year Estimates: Table B19001, Household Income in the Past 12 Months», U.S. Census Bureau (Ingelesez). 2026ko irailaren 3an kontsultatua.
