Lerin
| Lerin | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Lerinen ikuspegi orokorra | |||||||||||
| |||||||||||
![]() | |||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Herrialdea | |||||||||||
| Lurraldea | |||||||||||
| Merindadea | |||||||||||
| Eskualdea | Estellerriko Erribera | ||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | |||||||||||
| Erkidegoa | |||||||||||
| Izen ofiziala | |||||||||||
| Alkatea | Esmeralda Masó Cabezón | ||||||||||
| Posta kodea | 31260 | ||||||||||
| INE kodea | 31152 | ||||||||||
| Herritarra | lerindar | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 42°28′53″N 1°58′25″W / 42.4814°N 1.9737°W | ||||||||||
| Azalera | 18,6 km² | ||||||||||
| Garaiera | 437 metro | ||||||||||
| Distantzia | 55 km (Iruñetik) | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 1.821 (2025: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 9,79 bizt/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak[1] | % 2.8 + % 15.5 hartzaile (2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera [2] | % | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Webgunea | http://www.lerin.es | ||||||||||
Lerin[3] ([leɾin]) Nafarroa Garaiko hego-mendebaldeko udalerri bat da, Lizarrako merindadekoa. 1.817 biztanle zituen 2025. urtean, eta hiriburu Iruñetik 55 kilometrora dago.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Inguru naturala eta kokapena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Herria Nafarroa Garai hego-mendebaldean dago, Lizarrako merindadearen hegoaldeko muturrean, NA-122 eta NA-6110 errepideen alboan.
Lerinek Allo, Larraga eta Oteitzarekin egiten du muga iparraldean; Berbintzana, Miranda Arga eta Faltzesekin ekialdean; Sesmarekin mendebaldean; eta Cárcarrekin eta Andosillarekin hegoaldean.
Ur gaziko iturriak dira herri hegoaldean, herrigunetik gertu, eta 20. mendera arte Leringo gatzagen ustiapena egin zen bertan.[4]
Geologia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Lurraldea bi egitura halozinetikotan banatzen da: iparraldean, Miranda Argako sinklinala, eta hegoaldean, Faltzesko antiklinala. Formazio hauek Oligozenoan eta Miozenoan sortu ziren. Igeltsu, buztin eta kareharri ugari daude, Lerin Formazioa osatzen dituenak.
Ega ibaiak iparraldetik hegoaldera zeharkatzen du udalerria, parean dituen igeltsuzko eta kareharrizko mendilerroak moztuz. Ibaiaren bi aldeetan alubioiak ibai-terrazetan mailakatzen dira.
Klima eta landaredia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Leringo klima mediterraneo kontinentala da, negu hotzekin eta uda lehor eta beroekin. Urteko batez besteko tenperatura 14-15 °C da eta urteko prezipitazioak 500mm ingurukoak. Prezipitazioak udaberri eta udazken garaian izaten dira eta haizerik ohikoena iparreko edo "zierzo" izeneko haizea da.
Leringo basoetan landaturiko pinuak eta makalak ditugu gehienbat.
Estazio meteorologikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Herrigunearen kanpoaldean, itsasoaren mailatik 354 metrora, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak jarritako estazio meteorologikoa dago.[5]
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Honako udalerri hauek ditu mugakide: Allo, Cárcar, Sesma, Oteitza, Larraga, Berbintzana, Miranda Arga, Faltzes eta Andosilla.
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Herriaren kanpoaldean historiaurreko aztarnak aurkitu dira. Horrez gain, Erromatarren garaiko aztarna ugari aurkitu dira, besteak beste, nekazaritza eta abeltzaintza ustiapenek utzitakoak. Erdi Aroan zehar, judu ugari bizi izan zen herrian, gehienak Gaztelatik etorriak. Horrela, XV. mendearen amaieran biztanleriaren herena judu jatorrikoa zen. Gaztelako erregeek 1492an juduak kanporatzeko agindua ematen dute eta Judu hauek Nafarroara pasatzen dira errefuxiatu moduan. Pentsatzekoa da Gaztelak Nafarroako erreinua menperatzean judu hauek ere joan beharra izatea.
1425. urtean Carlos III.ak Leringo konderria sortu zuen, bere alaba Juanaren mesedetan. Juana Beaumonteko Luis II.arekin ezkondu zen, eta hala, Lerin udalerria Beaumondarren familiari loturik geratu zen. XV. mendean konderria Lerinez gain, Eslaba, Zare, Sesma eta Zirauki herriek ere osatzen zuten, eta horren ondoren, Carcar, Andosilla, Mendabia, Allo eta Deikaztelu batu ziren.
XV. mendeko Nafarroako Gerra Zibilak Leringo gaztelua suntsitzea eragin zuen, eta horren ondorioz,Beaumondarrek konderria galdu zuten. Leringo bigarren konteak, Luis III.a Beaumontekoak, bere ondasun guztiak galdu zituen eta erbesteratua izan zen, gerra garaian Filipe Nafarroakoa hil zuelako. Gaztelak Nafarroako Erresuma konkistatzean, Fernando Katolikoa erregeak ondasun guztiak itzuli zizkion. 1565ean Brianda Toledoko Diegorekin ezkondu ostean, konderria Albako etxearen eskuetara igaro zen.
1808an frantsesek herriari su eman zioten, Independentzia Gerraren hasieran. Gerra karlistetan ere Lerin birrindu egin zuten, liberalen egoitza zen eta. Espoz y Minak jasandako porrotik handiena Lerinen izan zen.
2014ko azaroaren 2an, ura Nafarroako Ubidetik hartzeko aukera baztertu zuten Leringo herritarrek. Bete beharreko galdeketa egin zuten herrian, ubidetik zetorren ura erabili ala ez erabakitzeko. Herritarren %68k parte hartu zuten, eta aukeraren aurka agertu ziren %53[6].
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]XX. mendearen lehen erdialdean hazkunde nabarmena izan zuen Lerinek, eta populazioa % 60 inguru hazi zen 1930eko hamarkadara arte. Ordutik beheranzko joera izan zuen, eta XXI. mendearen hasieran 1.800 biztanleen bueltan zegoen biztanle kopurua.
| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 961 gizon, 856 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 39,2 udalerri berean jaioak ziren[9], probintziako batez bestekoaren (% 37,3) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 9,4 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 27,1 —probintzian % 19,8—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 492 biztanleren artean, gehienak Afrikan jaioak dira (% 50)[10]. Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Bulgaria, Ekuador dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 1.288 etxebizitza zeuden: 744 (% 57,8) nagusiak eta 544 (% 42,2) ez-nagusiak.[11] Kontsumo elektrikoaren arabera, 168 (% 13,0) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 220 (% 17,1) hutsik zeuden.[12] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 7 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 73 plazarekin (10,43 plaza etxebizitzako).[13]
Tasazio-datuen arabera, 2023an udalerrian tasatutako etxebizitzen batez besteko prezioa 761 €/m²-koa zen (desbideratze tipikoa: 375 €/m²), eta prezio-tarte ohikoena 600-800 €/m² artekoa. Tasatutako etxebizitzen batez besteko azalera 137 m²-koa zen. 2022tik 2023ra % 6,7 igo zen (713 €/m²). Balio hori Nafarroako udalerrien medianaren (891 €/m²) % 14,6 azpitik zegoen.[14]
Etxebizitza multzoa
Nafarroako mapa
Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa)
Nafarroako mapa
Guztira 744 etxegune zeuden, eta horietatik 272 (% 36,6) pertsona bakarrekoak ziren.[15]
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 1.531 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 23,2 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 17,0; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 36,2; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 23,6.[16] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 21,6 zen 2021ean eta % 23,2 2024an; beraz, 1,6 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 26,6 izatetik % 23,6 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 24,4 ziren, eta gizonen artean % 22,1; 2,2 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 28,4 eta gizonen % 19,2 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 60,0 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 40,0 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 8 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 43,1 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 56,9. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 5,7 ziren.[16]
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 355 | % 23,2 | 176 | % 22,1 | 179 | % 24,4 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 260 | % 17,0 | 163 | % 20,5 | 97 | % 13,2 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 554 | % 36,2 | 304 | % 38,2 | 250 | % 34,0 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 362 | % 23,6 | 153 | % 19,2 | 209 | % 28,4 |
| Guztira | 1.531 | % 100,0 | 796 | % 100,0 | 735 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 21,6 | % 15,7 | % 36,1 | % 26,6 | 1.539 |
| 2022 | % 21,9 | % 15,3 | % 37,3 | % 25,5 | 1.519 |
| 2023 | % 21,8 | % 16,1 | % 37,0 | % 25,0 | 1.538 |
| 2024 | % 23,2 | % 17,0 | % 36,2 | % 23,6 | 1.531 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 6,1 ikasten ari zen (94 pertsona).[17] Ikasten ari zirenetatik, % 48,9 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 23,4 batxilergoan, % 17,0 erdi-mailako lanbide-heziketan, % 7,4 DBHn edo antzekoetan eta % 3,2 lehen hezkuntzan edo beheragoko mailetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 47,9 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 50,0; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 21,7 eta emakumeen % 12,5. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 85,9 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 29,9 eta 25–29 urtekoen % 7,8; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 0,6 baino ez.[18] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 21,4 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 22,4.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 74,9 estatuan jaio zen, eta % 25,1 atzerrian.[16] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 27,4 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 14,1; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 7,5 eta % 33,3, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 28,2 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 26,1; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 11,6 eta % 36,0, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 6,5 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 5,2.[17] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 52,7 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 35,0 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 247 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %13,56 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren gainetik).
Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 16.630 euro-koa zen[19], eta etxegune bakoitzeko 39.515 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (17.701 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 21.522 euro zen. Errenta gordina 19.544 euro-koa izan zen pertsonako.
Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 46,9[20]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 27,9), beste diru-sarrerak (% 18,8), langabezia-prestazioak (% 1,6), beste prestazioak (% 4,9).
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[21][oh 1]. Udalerrian indizea 32,8 da, probintziakoaren (30,4;
Nafarroako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (31,9) gainetik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,9 da, probintziakoaren (2,6;
Nafarroako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (2,6) gainetik.
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Lerín udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 743 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 48,9; gainerako % 51,1 inaktibo zeuden (erretiratuak % 52,6, beste inaktiboak % 39,7 eta ikasleak % 7,7).[22] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 9,6 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 51,9 zen eta emakumezkoena % 45,7; langabezia-tasa, aldiz, % 5,8 eta % 14,2 zen, hurrenez hurren.[22]
Okupatuen kopurua 692 zen 2023ean, 2021eko 662etik gora.[23] Emakumeek okupatuen % 41,6 osatzen dute, eta gizonek % 58,4.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 672 | % 44,2 | 387 | % 48,9 | 285 | % 39,2 |
| Langabeak | 71 | % 4,7 | 24 | % 3,0 | 47 | % 6,5 |
| Inaktiboak | 776 | % 51,1 | 381 | % 48,1 | 395 | % 54,3 |
| Guztira | 1.519 | % 100,0 | 792 | % 100,0 | 727 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 46,2), industria (% 29,6), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 17,5) eta eraikuntza (% 6,5).[23] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 28,8), ondoren nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 17,5) eta osasuna eta gizarte-zerbitzuak (% 10,1) datoz.
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 57,1; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 21,1), eta oinarrizko okupazioak % 17,1.[24] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 58,4 eta emakumeen % 55,2).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 146 | % 21,1 | 65 | % 16,1 | 81 | % 28,1 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 395 | % 57,1 | 236 | % 58,4 | 159 | % 55,2 |
| Oinarrizko okupazioak | 118 | % 17,1 | 87 | % 21,5 | 31 | % 10,8 |
| Ez dago jasota | 33 | % 4,8 | 16 | % 4,0 | 17 | % 5,9 |
| Guztira | 692 | % 100,0 | 404 | % 100,0 | 288 | % 100,0 |
Okupatuen % 78,5 besteren konturako langileak dira, eta % 21,5 norberaren konturakoak.[25]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 149 | % 21,5 | 79 | % 19,6 | 70 | % 24,3 |
| Besteren kontura | 543 | % 78,5 | 325 | % 80,4 | 218 | % 75,7 |
| Guztira | 692 | % 100,0 | 404 | % 100,0 | 288 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 75,4 estatuan jaio zen, eta % 24,6 atzerrian.[22] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 48,4 okupatuak dira, % 40,9 erretiratuak, % 4,5 ikasleak, % 3,8 bestelako inaktiboak eta % 2,4 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 58,3 okupatuak dira, % 31,8 bestelako inaktiboak, % 4,7 langabeak eta % 3,3 ikasleak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 39,6 okupatuak dira, % 26,1 erretiratuak, % 25,4 bestelako inaktiboak, % 5,3 langabeak eta % 3,5 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 39,5 okupatuak dira, % 37,7 bestelako inaktiboak, % 16,7 langabeak, % 3,7 erretiratuak eta % 2,5 ikasleak.
Okupazioa
Okupatuen % 73,0 estatuan jaio zen, eta % 27,0 atzerrian.[24] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 64,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 21,7 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 10,0 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 48,0 oinarrizko okupazioetakoak dira, % 44,7 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 3,3 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 52,7 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 34,8 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 6,7 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 64,1 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 25,0 oinarrizko okupazioetakoak eta % 4,7 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.[26] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 42,0 industrian ari dira, % 38,1 zerbitzuetan, % 11,4 eraikuntzan eta % 8,5 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 57,7 nekazaritzan ari dira, % 22,8 industrian, % 11,4 zerbitzuetan eta % 8,1 eraikuntzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 71,4 zerbitzuetan ari dira, % 21,9 industrian eta % 4,9 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 60,9 zerbitzuetan ari dira, % 23,4 nekazaritzan eta % 15,6 industrian.
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 167 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 8.257 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[27][oh 2]. Kopuru hori udalerriaren azalera (18,6 km²) baino handiagoa da, udalerrian kokatutako ustiategien lurrak beste udalerri batzuetan ere badaudelako[28]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 66,9 lur goldagarria (5.526 ha, 126 ustiategitan), % 28,8 larre iraunkorrak (2.381 ha, 9 ustiategitan), % 4,2 arbolak (347 ha, 124 ustiategitan), berotegiak edo babes garai irisgarriak (2,3 ha, 3 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,63 ha, 17 ustiategitan)[oh 3].
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 1.312 behi, 3.098 txerri eta 14.088 hegazti zeuden[29][oh 4].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 1.065 gidari zeuden erroldatuta: 680 gizon (% 63,8) eta 385 emakume (% 36,2)[30]. Biztanleen % 58,6 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 1.538 ibilgailuk osatzen zuten: 1.007 turismo, 167 kamioi, 137 furgoneta, 82 motozikleta eta 76 ziklomotor[30]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 554 turismokoa zen, probintziako (512) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.
Turismoen batez besteko adina 14,1 urtekoa zen; turismoen % 6,9k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 14,6k 25 urte baino gehiago[30]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 66,3 diesel zen eta % 32,8 gasolinazko; 11 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,7; probintzian % 1,3). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 4,1k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 38,2k ez zuen etiketarik[oh 5].
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udaletxea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udaletxea 1927an eraiki zen, Victor Eusa arkitektoak eginiko diseinuaren arabera. Eraikina Kaputxinoen komentuaren eliza eraitsi ondoren egin zen. Beheko solairuan sei arkudun ataria, lehen solairuan balkoi korritua eta eraikinaren goiko aldean prisma itxurako dorrea ditu. Aurretik udaletxea Erregetxoaren kalean egon zen (Calle del Abadejo) 1867tik 1928ra, Kaputxinoen komentu zaharrean. Eraikin zahar horretakoa da gaur egungo udaletxearen fatxada nagusian dagoen armarria.
- HELBIDEA: Udaletxe Plaza, 1
Udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2007an UPN alderdiko Marcelino Azkoiti Alonso aukeratu zuten alkate. Udaleko bederatzi zinegotzietatik bost lortu zituen Nafarroako Herriaren Batasunak eta hortaz, gehiengo osoa. Bigarren indarra zenbaitetan alkatetza izan duen eta ezkerreko talde batzuen babesa duen[31] Lerín Democrático geratu zen. Baliogabeko botoak 12 izan ziren (emandako guztien %0,97) eta 14 boto zuri izan ziren (botoen %1,14). Abstentzioa %19,78koa izan zen.
| Alderdia | Botoak | Zinegotziak |
| UPN | 596 | 5 |
| Lerín Democrático | 537 | 4 |
| PSN | 78 | 0 |
2011n ordea bi zerrenda besterik ez ziren aurkeztu: UPN (6 zinegotzi, alkatetza Iriarterentzat) eta PSN (3). Abstentzioak ia 10 puntu igo zuen[32].
| Alderdia | Botoak | Zinegotziak |
| UPN | 602 | 6 |
| PSN | 296 | 3 |
Alkateak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hauek izan dira Leringo azken alkateak:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia[33] | |
| Pedro Jose Sanchez Inchusta[33][34] | 1979 | 1983 | Lerin Democratico | |
| Pedro Jose Sanchez Inchusta[33][34] | 1983 | 1987 | Lerin Democratico | |
| Pedro Jose Sanchez Inchusta[33] | 1987 | 1991 | Lerin Democratico | |
| M. Jesus Acarreta Macaya[33] | 1991 | 1995 | Nafarroako Alderdi Sozialista | |
| Jacinto Gil Celaya[33] | 1995 | 1999 | Lerin Democratico | |
| Jacinto Gil Celaya[33] | 1999 | 2003 | Lerin Democratico | |
| Jacinto Gil Celaya[33] | 2003 | 2007 | Lerin Democratico | |
| Marcelino Azcoiti Alonso[33] | 2007 | 2011 | Nafar Herriaren Batasuna | |
| Marcelino Azcoiti Alonso[33] | 2011 | 2015 | Nafar Herriaren Batasuna | |
| Maria Consuelo Ochoa Resano[33] | 2015 | 2019 | Plataforma de Lerin | |
| Maria Consuelo Ochoa Resano[33][35] | 2019 | 2023 | Plataforma de Lerin | |
| Maria Consuelo Ochoa Resano[36][37][35] | 2023 | Jardunean | Plataforma de Lerin | |
Garraioa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko 335 lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi:
|
Kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Lerin eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %0,80k zekien euskaraz hitz egiten.
Jaiak eta ospakizunak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Leringo herriko jaiak abuztuaren 14tik abuztuaren 21era ospatzen dira. Uztailaren 25ean, Donejakue egunean,berriz, herritarrak udaletxeko balkoipean bildu eta alkateari entzierrorako bigantxak eskatzen dizkiote. Abenduaren 3tik abenduaren 8ra "jai txikiak" ospatzen dira, antzerki, kontzertu eta pilota partiduekin.
Katea auzoan, Leringo behealdean, Andre Maria Zuriaren jaiak ospatzen dira irailean. Herriko emakumeak prozesioan ateratzen dira parrokiatik, Kateko baselizara. Ostiral Santuan eta San Isidro egunean ere,maiatzaren 15ean, prozesioak antolatzen dira.
Kirolak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Herrian hainbat kirol ekitaldi egiten dira: abuztuaren 15ean, herriko itzulia; martxoan, Udaberriko Krosa; abenduko lehen astean, pilota partidak; eta abenduaren 31n, Club Atlético Lerinés elkarteak antolaturik, San Silvestre lasterketa. Gainera, herriko futbol taldearen, Club Deportivo Lerinésen, futbol partidak izaten dira urte osoan zehar.
Zerbitzuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Lerin "Allo, Arellano, Arronitz, Deikaztelu eta Leringo Oinarrizko Zerbitzu Sozialen Mankomunitateko" kidea da.
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ondare erlijiosoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Jasokundeko Andre Mariaren elizak Erdi Aroko jatorria du baina gaur egungo itxura XVI. mendeko eta XVIII. mendeko birmoldaketen ondorio da. Gurutze latindarreko oinarria eta gurutzezko gangadun sabaia dauzka. Korua eta sakristia XVIII. mendean eginiko handitzean eraiki ziren, eta kanpandorrea, Erdi Aroko oinarrikoa, XVII. mendean berreraiki zen estilo barrokoan.
Eraikinaren kanpoaldean harlanduzko hormak, horma-bularrak eta bi sarbide daude, biak bi solairuko portiko batez babesturik. Eliza barruko XVII. mendeko eta XVIII. mendeko erretaula barrokoen artean Camporredondoko Diegok eginiko erretaula nagusia nabarmentzen da.
Andre Maria Zuriaren baseliza Ega ibaiaren ondoan dago. Eraikina adreiluz egin zen XVII. mendearen amaieran, eta XX. mendearen hasieran berriztu egin zen. Baselizak gurutze latindarreko oinarria dauka, gurutzadura zabalaz eta gangadun estaldurako aurrealde zuzenaz gain.
Etxeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Eraikin zibilei dagokienez, armarridun etxeak eta jauregiak daude Lerinen. Haien artean, parrokia-etxea nabarmentzen da. XVIII. mendeko eraikin barrokoa da, Foruen Plazan dagoena. Larramendi kalean, XVII. mendeko armarridun beste etxe garrantzitsu bat dago.
Lerin udalerriaren mugetan, Erdi Aroan defentsarako erabilitako kobazuloak daude.
Lerindar ospetsuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Luis Beaumontekoa (1412-1462), Leringo kondea.
- Patrizio Zearrote (1780-1850), medikua.
- Amado Alonso (1896-1952), literatura-kritikari eta hizkuntzalaria.
- Ángela Alonso (1899-1986), maistra.
- Tomás Yerro (1950-2021), poeta, filologo eta irakaslea.
- Isidro Rikarte (1955-), idazlea.
- Iosu Chueca (1956-), historialaria.
- Gustavo Ochoa (1959-), matematikaria.
- Mayte Yerro (1965-), abeslari eta aktorea.
- Leire Aramendia (1993-), eskubaloi jokalaria.
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Beste abere mota batzuen datuak ez dira argitaratu, sekretu estatistikoa dela eta (ustiategi gutxi dagoenean, INEk ez ditu datuak zabaltzen, ustiategiak identifika ez daitezen).
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika), Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde», Euskararen erabilera, Wikipedia.
- ↑ Euskaltzaindia, 155. araua: Nafarroako udal izendegia (PDF).
- ↑ Sánchez Gorricho, Angel (2010), «Las salinas de Lerín», Lerín: historia, naturaleza, arte, 2010, ISBN 978-84-606-5118-5, págs. 163-168, Ayuntamiento de Lerín: 163–168, ISBN 978-84-606-5118-5. 2024ko urriaren 17an kontsultatua.
{{Erreferentzia}}: Erreferentzien mantentzea: lana parametroa ISBNarekin (lotura) - ↑ Nafarroako Foru Erkidegoko Meteorologi Agentziaren webgunea.
- ↑ «Ura Nafarroako Ubidetik hartzeko aukera baztertu dute Leringo herritarrek», Berria, 2014-11-03
- ↑ «Indicadores municipales - Nastat», Nafarroa.eus. 2026ko abuztuaren 3an kontsultatua.
- ↑ «Indicadores municipales - Nastat», Nafarroa.eus. 2026ko abuztuaren 3an kontsultatua.
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Nafarroa.tab.
- ↑ «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
- ↑ «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
- ↑ «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak», Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2026.
- ↑ Mapa interactivo de precios de la vivienda en España (Gaztelaniaz), CoHispania, 2023.
- ↑ «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
- 1 2 3 «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- 1 2 «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- 1 2 3 «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- 1 2 «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- 1 2 «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q984875.
- ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Lerín Democrático NEBen webgunean.
- ↑ Emaitzak[Betiko hautsitako esteka] Berrian.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 «Base de datos de Alcaldes y Concejales: Ministerio de Política Territorial y Función Pública.», www.mptfp.gob.es (Gaztelaniaz). 2020ko apirilaren 17an kontsultatua.
- 1 2 «Lerín», Auñamendi Eusko Ikaskuntza. 2020ko apirilaren 17an kontsultatua.
- 1 2 «Un voto en blanco 'anónimo' inclinó la alcaldía de Lerín para Consuelo Ochoa en lugar de ir a parar a UPN», Diario de Noticias de Navarra (Gaztelaniaz), 2023ko ekainaren 19a. 2025eko otsailaren 24an kontsultatua.
- ↑ «Tres candidatos "decisivos" resolvieron las alcaldías de Lerín, Guesálaz y Mues», Diario de Noticias de Navarra (Gaztelaniaz), 2023-06,17. 2025eko martxoaren 14an kontsultatua.
{{Erreferentzia}}: Egiaztatu data hauek:|argitaratze-data=(laguntza) - ↑ «Todos los alcaldes y alcaldesas de Navarra, pueblo a pueblo», Diario de Noticias de Navarra (Gaztelaniaz), 2023ko ekainaren 18a. 2025eko otsailaren 24an kontsultatua.

