Edukira joan

Leoni Etxebarren

Wikipedia, Entziklopedia askea
Leoni Etxebarren

Bizitza
Jaiotzako izen-deiturakLéonie Etchebarren
JaiotzaUrepele, 1923ko uztailaren 13a
Herrialdea Nafarroa Beherea, Euskal Herria
HeriotzaDonibane Garazi, 2014ko martxoaren 21a (90 urte)
Familia
Ezkontidea(k)Fernando Aire
Seme-alabak
Familia
Hezkuntza
Hizkuntzakeuskara
frantsesa
Jarduerak
Jarduerakbertsolaria

Leoni Etxebarren (Urepele, Nafarroa Beherea, 1924ko uztailaren 13a – Donibane Garazi, Nafarroa Beherea, 2014ko martxoaren 22a)[1] bertso-jartzailea izan zen.

Urepeleko Xendariñea etxean jaio zen. 19 urterekin ezkondu zen Fernando Aire Xalbadorrekin 1943an. Lau seme-alaba izan zituzten: Henriette idazlea, Mixel artzaina, Daniel laborari eta artzaina eta Marie Helene, baita hamaika biloba ere.[2]

Fernando Aire "Xalbador" urepeldarraren emaztea zen, haren alboan familiari eusten jardun zuena, derrigorrez. Leonik bertsotan ere bazekien, baina inoiz ez zen izan plazan ikusteko aukerarik. Agian, ez zuen sekula jendaurrean bertsotan egin. Halere, jakin bazekien, bertso-jartzailea izan baitzen.[3] Odolaren mintzoa liburua amaitzeko zorian zela, lau bertso jartzeko enkargua jaso zuen. Lau ez ezik, zortzi ondu zituen, Xalbadorren sorkuntza prozesua berak nola bizi izan zuen azalduz.[4]

Fernandok eginen du laster liburua

artean galtzen ez badu gaixoak burua.

Aspaldi honetan hau da honen helburua

orain ikusi dut nik zabaltzen zerua.


Nik ere hemen badut erraiteko hitza

orain artean segur ez nindaikeen mintza

ez zait ibiliz egin mihi gainean pintza.

ez da aise egona geldirik zilintza.


Egun on erran eta eguna hastean,  

bertze solasik gabe ginen arratsean.

Sei kopla egin ditu bakarrik astean

isilik nola hatsik ni hezi artean.


Kantu egin eta egin ari da Xalbador

liburua betetzen eder eta sarkor.

baldin gure etxera jenderik badator

irria kario du, bera dago mokor.


Liburu horrendako ez niza bero ni,

pairatu badut ere isilik egonik.

Bentzutu beharra dut senarra gero nik

bertsoka ikasi du oraintxe Leonik (Bis)

Bertso horiek ez zituzten sartu Odolaren mintzoan eta berrogei urtean isilean egon ziren, harik eta 2016an Amets Arzallusek Odolaren mintzoaren berrargitalpenean ekarri zituen arte.[5]

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale, «Leoni Etxebarren - Biografías - BDB. Base de datos sobre bertsolarismo», bdb.bertsozale.eus. 2022ko urriaren 24an kontsultatua.
  2. ↑ BERTSOLARI, Emazteen ikuspegia, 3. zk/ 1996 udazkena (PDF).
  3. ↑ «Non hago gerizpeko larrosa?», durangon.com, 2023ko irailaren 25a. 2023ko irailaren 25ean kontsultatua.
  4. ↑ «Dokuteka: Isildu ez zirenak: Leoni Etxebarren», www.ikasbil.eus. 2022ko urriaren 24an kontsultatua.
  5. ↑ «'Orainmenean. Bertsolaritzaren genealogia feministak'», www.kulturklik.euskadi.eus, 2021eko urtarrilaren 19a. 2022ko urriaren 24an kontsultatua.

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]