Edukira joan

Jena

Jena
Jena
hiri handia
Administrazioa
Estatu burujabe Alemania
Alemaniako estatua Turingia
AlkateaThomas Nitzsche (en) Itzuli
Izen ofizialaJena
Jatorrizko izenaJena
Posta kodea07751, 07743, 07745 eta 07747
Udalerri kodea16053000
Geografia
Koordenatuak50°55′38″N 11°35′11″E / 50.9272°N 11.5864°E / 50.9272; 11.5864
Mapa
Azalera114,76 km²
Altitudea143 m
MugakideakSaale-Holzland-Kreis (en) Itzuli eta Weimarer Land District (en) Itzuli
Demografia
Biztanleria109.353 (2025eko abenduaren 31)
alt_left 55.771 (%51) (%49) 53.582 alt_right
Dentsitatea953 bizt/km²
Informazio gehigarria
Telefono aurrizkia03641, 036425
Hiri senidetuakBeit Jala, Lugoj, Porto, Erlangen, Berkeley, San Marcos, Aubervilliers, Ajaccio eta Vladimir
MatrikulaJ
jena.de

Jena[1] Alemania erdialdeko hiria da, Saale ibaiaren ertzean dagoena (Gerako eskualdea, Turingia). 105,129 biztanle ditu (2010-12-31).

Jena Saale ibarrean kokaturik dago Berlindik 200 kilometro hego-mendebaldera eta Munichetik 350 kilometro iparraldera.

1182koa da Jenari buruzko lehen aipamena. 1230ean jaso zuen hiri-gutuna eta berehala harresiak jaso zituen, izan ere herri eslaviarrekiko mugan baitzegoen hirira.

Frantziar gudarosteak Jenako batailan. Henri Chartierren marrazkia (1895)

XVI. mendean hiru monasterio zeuden Jenan eta berehala onartu zuen Jenak Erlijio Errefoma. Martin Lutero bera ere sarritan izan zen hirian. Garai hartakoa da Unibertsitate ospetsua ere. Unibertsitateak ikasleak erakarri zituen eta 1800 artean Alemaniako erdigune kulturala bihurtuz joan zen. 1806an, Napoleonen gudarosteak Prusiako eta Saxoniako armaden aurrean nagusitu ziren Jenan.

XIX mendean industrializazioa iritsi zen. Fama handia hartu zuen besteak beste Carl Zeiss-en mikroskopio eta tresna optikoen fabrikak. 1876an trena iritsi zen eta 1903an tranbia ezarri zuen Jenak. 1919 eta 1926 artean hiru behatoki astronomiko eraiki zituen Carl Zeissek.

Bigarren Mundu Gerran kalte handiak nozitu zituen hiriak, eta gerraren ondoren berriro eraiki zuten. 1945ean Sobiet Batasunaren okupazio eremuan gelditu zen eta Ekialdeko Alemanian sartu zuten Turingia estatuarekin batera.

2022ko zentsuaren arabera 110.369 biztanle zituen: 54.036 gizonezko (% 49,0) eta 56.331 emakumezko (% 51,0); 100 emakumeko 95,9 gizonezko zeuden. Biztanleen % 16,1 18 urtetik beherakoak ziren eta % 22,5 65 urte edo gehiagokoak. Biztanleen % 11,1 atzerriko herritartasuna zuen. Biztanleen % 51,3 ezkongabeak ziren eta % 34,6 ezkonduta edo izatezko bikote erregistratuan.[2]

Biztanleriaren tamainaUrtea85.00090.00095.000100.000105.000110.000115.0001970198019902000201020202030JenaBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 54.036 gizon, 56.337 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
10.08
 
75+
 
14.44
9.25
 
65-74
 
11.01
17.61
 
50-64
 
16.81
11.97
 
40-49
 
11.03
16.39
 
30-39
 
14.01
8.16
 
25-29
 
7.02
9.81
 
18-24
 
10.19
2.56
 
15-17
 
2.32
8.49
 
6-14
 
7.98
2.81
 
3-5
 
2.59
2.88
 
0-2
 
2.60
Iturria: Datu hauek Alemaniako erroldatik hartu diraPersonen: Alter (11 Altersklassen) - Familienstand (ausführlich)/Familienstand - Geschlecht (Alemanez), Statistisches Bundesamt (Destatis) / Zensusdatenbank, 2024ko uztailaren 11a (kontsulta data: 2026ko irailaren 5a)..

2022ko erroldaren arabera, udalerrian biztanleen % 84,2ek ez zuen inolako migrazio-jatorririk, ez berak ez gurasoek. % 15,0k migrazio-jatorri osoa zuten: beraiek etorkinak ziren edo bi gurasoak ziren etorkinak; eta % 0,8k gurasoetako bat bakarrik zuten etorkina. Migrazio-jatorri osoa zutenen artean, % 91,4 beraiek etorritakoak ziren eta % 8,6 bi guraso etorkinen ondorengoak ziren.[3]

Migrazio-jatorria

92.938
16.536
Migrazio-jatorririk gabe (92.938)Migrazio-jatorri osoa (16.536)Migrazio-jatorri partziala (895)

2022ko erroldaren arabera, udalerrian 62.510 etxebizitza zeuden. Horietatik gehienak (47.999, % 76,8) alokairuan ziren. Etxebizitzen batez besteko azalera 73 m²-koa zen eta batez besteko alokairua 7,04 €/m²-koa. Hutsik zeuden etxebizitzen tasa % 2,9 zen, eta okupatutako etxebizitzen artean % 21,4 jabeak okupatzen zituzten.[4]

62.510etxebizitza
73 m²batez besteko azalera
7,04 €/m²batez besteko errenta

Erabilera

12.451
47.999
Jabetzan (12.451)Alokairuan (47.999)Aisialdikoa (128)Hutsik (1.934)
% 2,9hutsik dauden tasa
% 21,4jabetza tasa

Gela kopuruari dagokionez, etxebizitza gehienek 3 gela zituzten (16.630). Etxebizitza gehienak 1919-1949 artean eraiki ziren (10.520); eraikin guztien % 87,0 1980 baino lehen eraiki zen. Berogailuari dagokionez, urrutiko berogailu-sarea (fernheizung) zen nagusi (32.417 etxebizitza).[4]

Gela kopurua

Gela bakarra5.030
2 gela11.076
3 gela16.630
4 gela16.573
5 gela7.734
6 gela3.119
7 gela edo gehiago2.347

Eraikuntza garaia

1919 aurretik9.782
1919-194910.520
1950-19592.456
1960-19696.984
1970-19798.978
1980-19899.028
1990-19996.639
2000-20093.687
2010-20152.505
2016 eta geroago1.925

Berogailu mota

32.417
24.946
Urrutiko berogailu-sarea (Fernheizung) (32.417)Solairuko berogailua (Etagenheizung) (4.422)Bloke-berogailua (Blockheizung) (202)Berogailu zentrala (Zentralheizung) (24.946)Labe indibiduala (408)Berogailurik gabe (117)

Guztira 15.904 bizitegi-eraikin zeuden. Eraikinen gehiengoa etxe bakartua zen (7.336, % 46,1). Eraikinen artean, gehienek etxebizitza bakarra zuten (8.981).[4] Guztira 60.055 etxegune zeuden. Etxegune gehienak pertsona bakarrekoak ziren (29.165, % 48,6).[5]

15.904bizitegi-eraikin
60.055etxegune

Eraikin mota

7.336
3.234
4.719
Etxe bakartua (7.336)Etxe atxikia (bikoitza) (3.234)Ilarako etxea (4.719)Bestelako eraikin mota (619)

Etxebizitza kopurua eraikineko

8.981
1.338
2.776
2.164
Etxebizitza bakarra (8.981)2 etxebizitza (1.338)3-6 etxebizitza (2.776)7-12 etxebizitza (2.164)13 etxebizitza edo gehiago (649)

Etxegunearen tamaina

29.165
17.667
6.548
Pertsona bakarra (29.165)2 pertsona (17.667)3 pertsona (6.548)4 pertsona (4.551)5 pertsona (1.380)6 pertsona (742)

Garrantzitsuak dira optika-gaiak, argazki-kamerak, kimika-industria eta kristalgintza.

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Unibertsitate ospetsua du, 1558. urtean sortua; han izan ziren irakasle Hegel, Fichte, Schelling, Schlegel eta Schiller.

Garai gotikoko eraikuntza bikainak ditu: Bigarren Mundu Gerrako triskantzak gorabehera, eraikin bikainak kontserbatu ditu, halere, Jenak, XIV. mendeko udaletxea eta Sant Michael eliza (XV. m.), bereziki. Aipatzekoak dira era berean hirian dauden 15 museoak


Hiri senidetuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jena ondorengo hiriekin senidetua dago:


Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskaltzaindia, 157. araua: Europako hiriak (PDF).
  2. ↑ Zensus 2022 – Regionaltabellen (Alemanez), Statistisches Bundesamt (Destatis) (kontsulta data: 2026ko irailaren 5a).
  3. ↑ Zensus 2022 – Regionaltabelle: Demografie (Alemanez), Statistisches Bundesamt (Destatis), 2024ko uztailaren 11a. {{Erreferentzia}}: Egiaztatu data hauek: |urtea= eta |data= ez datoz bat (laguntza)
  4. 1 2 3 Zensus 2022 – Regionaltabelle: Gebäude und Wohnungen (Alemanez), Statistisches Bundesamt (Destatis), 2024ko uztailaren 11a. {{Erreferentzia}}: Egiaztatu data hauek: |urtea= eta |data= ez datoz bat (laguntza)
  5. ↑ Zensus 2022 – Regionaltabelle: Haushalte und Familien (Alemanez), Statistisches Bundesamt (Destatis), 2024ko uztailaren 11a. {{Erreferentzia}}: Egiaztatu data hauek: |urtea= eta |data= ez datoz bat (laguntza)

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]