Jena
| Jena Jena | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| hiri handia | |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatu burujabe | |||||||||||
| Alemaniako estatua | |||||||||||
| Alkatea | Thomas Nitzsche (en) | ||||||||||
| Izen ofiziala | Jena | ||||||||||
| Jatorrizko izena | Jena | ||||||||||
| Posta kodea | 07751, 07743, 07745 eta 07747 | ||||||||||
| Udalerri kodea | 16053000 | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 50°55′38″N 11°35′11″E / 50.9272°N 11.5864°E | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 114,76 km² | ||||||||||
| Altitudea | 143 m | ||||||||||
| Mugakideak | Saale-Holzland-Kreis (en) | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 109.353 (2025eko abenduaren 31) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 953 bizt/km² | ||||||||||
| Informazio gehigarria | |||||||||||
| Telefono aurrizkia | 03641, 036425 | ||||||||||
| Hiri senidetuak | Beit Jala, Lugoj, Porto, Erlangen, Berkeley, San Marcos, Aubervilliers, Ajaccio eta Vladimir | ||||||||||
| Matrikula | J | ||||||||||
| jena.de | |||||||||||
Jena[1] Alemania erdialdeko hiria da, Saale ibaiaren ertzean dagoena (Gerako eskualdea, Turingia). 105,129 biztanle ditu (2010-12-31).
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jena Saale ibarrean kokaturik dago Berlindik 200 kilometro hego-mendebaldera eta Munichetik 350 kilometro iparraldera.
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]1182koa da Jenari buruzko lehen aipamena. 1230ean jaso zuen hiri-gutuna eta berehala harresiak jaso zituen, izan ere herri eslaviarrekiko mugan baitzegoen hirira.

XVI. mendean hiru monasterio zeuden Jenan eta berehala onartu zuen Jenak Erlijio Errefoma. Martin Lutero bera ere sarritan izan zen hirian. Garai hartakoa da Unibertsitate ospetsua ere. Unibertsitateak ikasleak erakarri zituen eta 1800 artean Alemaniako erdigune kulturala bihurtuz joan zen. 1806an, Napoleonen gudarosteak Prusiako eta Saxoniako armaden aurrean nagusitu ziren Jenan.
XIX mendean industrializazioa iritsi zen. Fama handia hartu zuen besteak beste Carl Zeiss-en mikroskopio eta tresna optikoen fabrikak. 1876an trena iritsi zen eta 1903an tranbia ezarri zuen Jenak. 1919 eta 1926 artean hiru behatoki astronomiko eraiki zituen Carl Zeissek.
Bigarren Mundu Gerran kalte handiak nozitu zituen hiriak, eta gerraren ondoren berriro eraiki zuten. 1945ean Sobiet Batasunaren okupazio eremuan gelditu zen eta Ekialdeko Alemanian sartu zuten Turingia estatuarekin batera.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2022ko zentsuaren arabera 110.369 biztanle zituen: 54.036 gizonezko (% 49,0) eta 56.331 emakumezko (% 51,0); 100 emakumeko 95,9 gizonezko zeuden. Biztanleen % 16,1 18 urtetik beherakoak ziren eta % 22,5 65 urte edo gehiagokoak. Biztanleen % 11,1 atzerriko herritartasuna zuen. Biztanleen % 51,3 ezkongabeak ziren eta % 34,6 ezkonduta edo izatezko bikote erregistratuan.[2]
| Biztanleria-piramidea 2022 Guztira: 54.036 gizon, 56.337 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Datu hauek Alemaniako erroldatik hartu diraPersonen: Alter (11 Altersklassen) - Familienstand (ausführlich)/Familienstand - Geschlecht (Alemanez), Statistisches Bundesamt (Destatis) / Zensusdatenbank, 2024ko uztailaren 11a (kontsulta data: 2026ko irailaren 5a).. | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2022ko erroldaren arabera, udalerrian biztanleen % 84,2ek ez zuen inolako migrazio-jatorririk, ez berak ez gurasoek. % 15,0k migrazio-jatorri osoa zuten: beraiek etorkinak ziren edo bi gurasoak ziren etorkinak; eta % 0,8k gurasoetako bat bakarrik zuten etorkina. Migrazio-jatorri osoa zutenen artean, % 91,4 beraiek etorritakoak ziren eta % 8,6 bi guraso etorkinen ondorengoak ziren.[3]
Migrazio-jatorria
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2022ko erroldaren arabera, udalerrian 62.510 etxebizitza zeuden. Horietatik gehienak (47.999, % 76,8) alokairuan ziren. Etxebizitzen batez besteko azalera 73 m²-koa zen eta batez besteko alokairua 7,04 €/m²-koa. Hutsik zeuden etxebizitzen tasa % 2,9 zen, eta okupatutako etxebizitzen artean % 21,4 jabeak okupatzen zituzten.[4]
Erabilera
Gela kopuruari dagokionez, etxebizitza gehienek 3 gela zituzten (16.630). Etxebizitza gehienak 1919-1949 artean eraiki ziren (10.520); eraikin guztien % 87,0 1980 baino lehen eraiki zen. Berogailuari dagokionez, urrutiko berogailu-sarea (fernheizung) zen nagusi (32.417 etxebizitza).[4]
Gela kopurua
Eraikuntza garaia
Berogailu mota
Guztira 15.904 bizitegi-eraikin zeuden. Eraikinen gehiengoa etxe bakartua zen (7.336, % 46,1). Eraikinen artean, gehienek etxebizitza bakarra zuten (8.981).[4] Guztira 60.055 etxegune zeuden. Etxegune gehienak pertsona bakarrekoak ziren (29.165, % 48,6).[5]
Eraikin mota
Etxebizitza kopurua eraikineko
Etxegunearen tamaina
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Garrantzitsuak dira optika-gaiak, argazki-kamerak, kimika-industria eta kristalgintza.
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Unibertsitate ospetsua du, 1558. urtean sortua; han izan ziren irakasle Hegel, Fichte, Schelling, Schlegel eta Schiller.
Garai gotikoko eraikuntza bikainak ditu: Bigarren Mundu Gerrako triskantzak gorabehera, eraikin bikainak kontserbatu ditu, halere, Jenak, XIV. mendeko udaletxea eta Sant Michael eliza (XV. m.), bereziki. Aipatzekoak dira era berean hirian dauden 15 museoak
Hiri senidetuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jena ondorengo hiriekin senidetua dago:
Porto (Portugal)
Lugoj (Errumania)
Erlangen (Alemania)
San Marcos (Nikaragua)
Aubervilliers (Frantzia)
Berkeley (California) (AEB)
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
- ↑ Euskaltzaindia, 157. araua: Europako hiriak (PDF).
- ↑ Zensus 2022 – Regionaltabellen (Alemanez), Statistisches Bundesamt (Destatis) (kontsulta data: 2026ko irailaren 5a).
- ↑ Zensus 2022 – Regionaltabelle: Demografie (Alemanez), Statistisches Bundesamt (Destatis), 2024ko uztailaren 11a.
{{Erreferentzia}}: Egiaztatu data hauek:|urtea=eta|data=ez datoz bat (laguntza) - 1 2 3 Zensus 2022 – Regionaltabelle: Gebäude und Wohnungen (Alemanez), Statistisches Bundesamt (Destatis), 2024ko uztailaren 11a.
{{Erreferentzia}}: Egiaztatu data hauek:|urtea=eta|data=ez datoz bat (laguntza) - ↑ Zensus 2022 – Regionaltabelle: Haushalte und Familien (Alemanez), Statistisches Bundesamt (Destatis), 2024ko uztailaren 11a.
{{Erreferentzia}}: Egiaztatu data hauek:|urtea=eta|data=ez datoz bat (laguntza)
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Turingia estatuko hiriak | ||
|---|---|---|
