Ibargoiti
| Ibargoiti | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Eloko teileria eta Higa mendia | |||||||||||
| |||||||||||
![]() | |||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Herrialdea | |||||||||||
| Lurraldea | |||||||||||
| Merindadea | |||||||||||
| Eskualdea | Pirinioaurrea | ||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | |||||||||||
| Erkidegoa | |||||||||||
| Barrutia | Agoitz | ||||||||||
| Mankomunitatea | Izaga | ||||||||||
| Izen ofiziala | |||||||||||
| Alkatea (2019-2023) | Jose Javier Eslava Armendariz (talde independentea) | ||||||||||
| Posta kodea | 31472 | ||||||||||
| INE kodea | 31124 | ||||||||||
| Herritarra | ibargoitiar | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 42°40′32″N 1°27′38″W / 42.67546163°N 1.46052698°W | ||||||||||
| Azalera | 54,05 km² | ||||||||||
| Garaiera | 542-1070 metro | ||||||||||
| Distantzia | 22,7 km (Iruñetik) | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 279 (2025: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 0,05 bizt/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Eremua | eremu ez-euskalduna | ||||||||||
| Euskaldunak[1] | % 8.8 + % 13.6 hartzaile (2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera [2] | % | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Webgunea | www.ibargoiti.es | ||||||||||
Ibargoiti[3][a] Euskal Herriko udalerri eta ibar bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Zangozako merindadean eta Pirinioaurrea eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 22,7 kilometrora. Altuera 542 eta 1070 metro artekoa da, eta 54,05 km²-ko azalera hartzen du. 279 biztanle zituen 2025. urtean.
Ibar zabala eta nahiko laua da, Itzagako mendilerroaren eta Alaitz mendikatearen artean kokatua. Iruñerria eta Zangozerria arteko korridore naturala osatzen du, eta Pirinioak Kantauri itsasoarekin lotzen dituen ardatz nagusia da, hegoaldeko isurialdetik. Elortz ibaiak edo ibaiadarrek ureztatutako soroek estaltzen dute gehienbat, jaiotzetik Elortzibarrera iritsi arte, Iruñerrian. Herri txikiz osatuta dago, eremu edo mendi txikiagoetan sakabanatuta. Kontraste handia dago haranaren erdialdearen (herrixka eta komunikazio-bide handiak dituena) eta alderik garaienen, jenderik gabekoen eta ia giza aztarnarik gabekoen artean.
Bertako biztanleak ibargoitiarrak dira. Ibarburua Idotzin kontzejua da, non udaletxea da.
Izena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ibargoiti beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
- gaztelaniaz: Valle de Ibargoiti
- nafar erromantzez edo aragoieraz: Val d'Ibargoiti
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:[4]
- Yvargoyti (991)
- Iuargoiti (1105)
- Yuargoiti (1270)
- Val de Yuarrgoyti (1366)
- Valle de Ibargoiti (1534)
- Valle de Ybargoiti (1638)
- Valle de Ibargoiti (1800)
- Ibargoiti (1974)
Etimologia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Esanahi etimologikoa gardena du. Ibargoiti izenak "haran garaia" esan nahi du. Izen hori ulertzeko, kontuan izan behar da Ibargoiti dela Elortz ibaiaren ibarreko zatirik garaiena. Gaur egun Ibargoiti Nafarroako eremu ez-euskaldunean dago, baina hizkuntza hori XIX. mendera arte hitz egin zen bertan.
Ezaugarriak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Armarria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ibargoitiko armarriak honako blasoi hau du:[5]
| « | Hondo zuri batez eta aurrean bere kolorezko orkatz batez osatuta dago. | » |
Bandera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ibargoitiko banderak orkatz bat dauka hondo gorri baten gainean.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Pirinioaurrean kokatua, lurra hautsia eta uhindua da, baina, oro har, ez du goragune handirik. Muturrak menditsuenak dira, baina erdialdea nekazaritzakoa.
Mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Untzitibar | Itzagaondoa | Urraulbeiti | ||
| Elo | Irunberri | |||
| ||||
| Leotz | Ezporogi | Leatxe |
Inguru naturala eta kokapena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ibargoiti Zangozako merindadearen ekialdean kokatzen da. NA-2420 errepideak eta A-21 autobiak ibar osoa zeharkatzen ditu. Iruñerriko gune metropolitarraren ekialdera dago. Udaletxea Idotzinen dago. Erliebe ertaingo ibarra da. Itzaga eta Izko mendien magalean dago, ibarbide emankor eta laua eratuz, eta, ondoren, mendilerro menditsu bat.
Klima eta landaredia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ibargoitiko klimaren ezaugarriak, azpimediterraneo motakoak dira, uda garaiko lehortea, prezipitazio eskasak baina Nafarroa hegoaldean baino ugariagoak eta aldaketa termiko handia. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu artekoa eta prezipitazioak 1000 eta 1400mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 100-140 izaten dira.
Jatorrizko landareditik, erlikia batzuk baino ez dira geratzen Izko eta Itzaga mendilerroetan, eta gunerik euritsuenetan klima atlantikoari dagozkion zuhaitzak aurki daitezke (haritz eta pagoak), ameztiak gune lehorretan, eta birlandaturiko pinuak udalerri gehienean. Birlandaturiko pinuen azalera, Austriatik ekarritako pinu lariziarrekin egin zen eta XX. mendearen amaieran 450 hektarea ingurutan zeuden.
Estazio meteorologikoak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ibargoitin dagoen Elo udalerrian (ibarraren parte da geografikoki, baina ez administratiboki), itsasoaren mailatik 528 metrora, Nafarroako Gobernuak 1929n jarritako estazio meteorologikoa dago..[6]
| | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 19.0 | 22.5 | 25.0 | 27.5 | 35.0 | 40.0 | 40.0 | 41.0 | 37.5 | 30.5 | 23.0 | 19.5 | 41 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 8.7 | 10.5 | 13.8 | 15.9 | 20.1 | 24.8 | 28.1 | 28.5 | 24.2 | 18.9 | 12.5 | 9.4 | 17.9 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 5.4 | 6.5 | 9.0 | 11.0 | 14.5 | 18.5 | 21.2 | 21.5 | 18.2 | 14.2 | 9.1 | 6.1 | 12.9 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 2.1 | 2.5 | 4.3 | 6.0 | 9.0 | 12.2 | 14.4 | 14.6 | 12.1 | 9.4 | 5.7 | 2.8 | 7.9 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -12.0 | -8.5 | -10.0 | -1.5 | 0.0 | 3.0 | 7.0 | 5.0 | 3.0 | -1.0 | -5.5 | -9.5 | -12 |
| Batez besteko prezipitazioa (mm) | 80.4 | 69.2 | 74.0 | 84.5 | 69.1 | 53.1 | 40.1 | 33.9 | 52.9 | 80.9 | 101.4 | 77.9 | 817.4 |
| Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) | 57.6 | 46.0 | 69.3 | 56.8 | 56.2 | 69.1 | 59.3 | 98.3 | 93.0 | 74.5 | 64.5 | 65.5 | 98.3 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 12.7 | 10.9 | 10.5 | 12.4 | 10.8 | 6.9 | 5.3 | 5.1 | 7.2 | 10.0 | 12.8 | 11.5 | 115.8 |
| Elur egunak (≥ 1 mm) | 1.7 | 2.6 | 1.6 | 0.6 | 0.1 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.1 | 0.5 | 1.2 | 8.3 |
| Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua[7] | |||||||||||||
Banaketa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Ibargoitiko herrien mapa |
Ibargoitik 4 kontzeju ditu:
Gainera, beste 4 leku batzuk ere badaude, hala nola:
Azkenik, udalerrian 10 herri hustu daude:

Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ibar dokumentatuta dago X. mendearen amaieran. 1835-1845 urteen arteko udal-erreformak Eloko justizien mende zeuden. 1847an lau eskola zeuden larre-dehesa gutxi batzuk, irin-errota bat eta urtero 15 000 lapurreta egiten zituen gatz-fabrika bat; irailaren 1ean, 2an eta 3an azoka egiten zen.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]279 biztanle zituen 2025. urtean Ibargoitik.[8]
| 1842 | 1857 | 1860 | 1877 | 1887 | 1897 | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2011 | 2021 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 686 | 945 | 922 | 865 | 789 | 755 | 794 | 825 | 753 | 710 | 603 | 569 | 431 | 211 | 157 | 214 | 231 | 240 | 265 |
| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 154 gizon, 125 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 30,1 udalerri berean jaioak ziren[11], probintziako batez bestekoaren (% 37,3) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 4,3 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 6,8 —probintzian % 19,8—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 19 biztanleren artean, gehienak Europan jaioak dira (% 63,2)[12]. Jaiotza herrialde nagusiak Errumania, Bulgaria, Portugal dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 192 etxebizitza zeuden: 105 (% 54,7) nagusiak eta 87 (% 45,3) ez-nagusiak.[13] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 1 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 16 plazarekin (16 plaza etxebizitzako).[14]
Etxebizitza multzoa
Nafarroako mapa
Guztira 105 etxegune zeuden, eta horietatik 37 (% 35,2) pertsona bakarrekoak ziren.[15]
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 239 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 42,3 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 22,6; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 28,5; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 6,7.[16] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 40,8 zen 2021ean eta % 42,3 2024an; beraz, 1,5 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 7,7 izatetik % 6,7 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 47,0 ziren, eta gizonen artean % 38,8; 8,2 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 6,0 eta gizonen % 7,2 ziren.
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 101 | % 42,3 | 54 | % 38,8 | 47 | % 47,0 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 54 | % 22,6 | 33 | % 23,7 | 21 | % 21,0 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 68 | % 28,5 | 42 | % 30,2 | 26 | % 26,0 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 16 | % 6,7 | 10 | % 7,2 | 6 | % 6,0 |
| Guztira | 239 | % 100,0 | 139 | % 100,0 | 100 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 40,8 | % 21,5 | % 30,0 | % 7,7 | 233 |
| 2022 | % 40,6 | % 22,5 | % 28,9 | % 8,0 | 249 |
| 2023 | % 40,6 | % 22,5 | % 30,5 | % 6,4 | 249 |
| 2024 | % 42,3 | % 22,6 | % 28,5 | % 6,7 | 239 |
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ibargoitiko udalerriaren mugetan, Izkoko mendilerroan, eta Ezporogi, Leatxe, Oibar eta Irunberri bitartean, Nafarroako Gobernuak eraikitako "Izko" izeneko parke eoliko dago. Instalaturiko potentzia 33,00 megawatteko da. Parkearen jabea Acciona da gaur egun.
Horrez gain, udalerriaren iparraldean, Leotz eta Ezporogi bitartean, "Ibargoiti" izeneko parkea dago, instalaturiko potentzia 28,08 megawattekoa da.
Bestalde, Ibargoitiko biztanleria batez ere adinekoa da, eta horregatik gehienak erretiratuta daude. Gainerako biztanleek nekazaritzan lan egiten dute ia erabat, batez ere hegoalderago dagoen ibarrean, non landu daitekeen azalera handiagoa den. Horrez gain, Iruñerria edo Irunberri bezalako industrialdeetatik hurbil daudenez, bertako biztanleetako batzuk egunero joaten dira hara lan egitera eta bailaran bizitzera.
1907ko abuztuaren 15ean nekazarien koperatiba sortu zen Idotzinen. Herrian jabetza pribatuko 507 hektarea lur eta 290 hektarea lur amankomun daude. 1970eko hamarkadako nekazaritzan egondako aldaketetan, 108 partzelara murriztu zen herriaren inguruko lur eremuen kopurua.
Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 22.655 euro-koa zen[17], eta etxegune bakoitzeko 56.436 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (17.701 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 26.652 euro zen. Errenta gordina 27.368 euro-koa izan zen pertsonako.
Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 51,6[18]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 20,6), beste diru-sarrerak (% 25,4), langabezia-prestazioak (% 1), beste prestazioak (% 1,5).
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[19][oh 1]. Udalerrian indizea 35,5 da, probintziakoaren (30,4;
Nafarroako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (31,9) gainetik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,4 da, probintziakoaren (2,6;
Nafarroako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Ibargoiti udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 140 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 58,6; gainerako % 41,4 inaktibo zeuden.[20] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 5,7 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 59,7 zen eta emakumezkoena % 57,0; langabezia-tasa, aldiz, % 3,6 eta % 8,8 zen, hurrenez hurren.[20]
Okupatuen kopurua 139 zen 2023ean, 2021eko 125etik gora.[21] Emakumeek okupatuen % 41,0 osatzen dute, eta gizonek % 59,0.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 132 | % 55,2 | 80 | % 57,6 | 52 | % 52,0 |
| Langabeak | 8 | % 3,3 | 3 | % 2,2 | 5 | % 5,0 |
| Inaktiboak | 99 | % 41,4 | 56 | % 40,3 | 43 | % 43,0 |
| Guztira | 239 | % 100,0 | 139 | % 100,0 | 100 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 54,7), industria (% 23,0), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 12,2) eta eraikuntza (% 10,1).[21]
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 56,8; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 25,9), eta oinarrizko okupazioak % 12,9.[22] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 61,0 eta emakumeen % 50,9).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 36 | % 25,9 | 19 | % 23,2 | 17 | % 29,8 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 79 | % 56,8 | 50 | % 61,0 | 29 | % 50,9 |
| Oinarrizko okupazioak | 18 | % 12,9 | 9 | % 11,0 | 9 | % 15,8 |
| Ez dago jasota | 6 | % 4,3 | 4 | % 4,9 | 2 | % 3,5 |
| Guztira | 139 | % 100,0 | 82 | % 100,0 | 57 | % 100,0 |
Okupatuen % 73,4 besteren konturako langileak dira, eta % 26,6 norberaren konturakoak.[23]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 37 | % 26,6 | 27 | % 32,9 | 10 | % 17,5 |
| Besteren kontura | 102 | % 73,4 | 55 | % 67,1 | 47 | % 82,5 |
| Guztira | 139 | % 100,0 | 82 | % 100,0 | 57 | % 100,0 |
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 30 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 2.403 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[24][oh 2]. Udalerriaren azalera 54,1 km² denez, NAE lurraldearen % 44,5 da[25]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 76,3 lur goldagarria (1.834 ha, 28 ustiategitan), % 23,7 larre iraunkorrak (568 ha, 9 ustiategitan), arbolak (0,5 ha, 2 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,15 ha, 5 ustiategitan)[oh 3].
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 4.695 ardi eta ahuntz zeuden[26][oh 4].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 168 gidari zeuden erroldatuta: 100 gizon (% 59,5) eta 68 emakume (% 40,5)[27]. Biztanleen % 60,2 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 376 ibilgailuk osatzen zuten: 165 turismo, 39 furgoneta, 35 kamioi, 19 motozikleta eta 8 ziklomotor[27]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 591 turismokoa zen, probintziako (512) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.
Turismoen batez besteko adina 13,4 urtekoa zen; turismoen % 8,5k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 17,6k 25 urte baino gehiago[27]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 72,2 diesel zen eta % 25,9 gasolinazko; 6 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1,9; probintzian % 1,3). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 5,3k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 35k ez zuen etiketarik[oh 5].
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ibargoitiko udaletxea Idotzin kontzejuaren erdialdean dago, eta idazkaria, era berean, Untzitibarreko, Lizoainibar-Arriasgoitiko, Eloko, Itzagaondoko eta Urrozko Udaletako idazkaria da. Udalbatza ibarreko alkateak eta hiru zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Jose Javier Eslava Armendariz da, Ibargoitiko Talde Independentea hautagai gisa aurkeztu zena.
Hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Alderdia | Legealdiko eserlekuak, hasiera-urtearen arabera | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1979 | 1983 | 1987 | 1991 | 1995 | 1999 | 2003 | 2007 | 2011 | 2015 | 2019 | |
| Ibargoitiko Talde Independentea | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 7 |
| Ibargoitiko Lagunak | - | - | - | - | - | - | 5 | 5 | 5 | 5 | - |
| Ibargoitiko Hautesle-Elkartea | - | - | - | 4 | 5 | 5 | - | - | - | - | - |
| Ibargoitiko Batasuna | - | - | - | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - |
| Foru Batasun Demokrata | - | - | 5 | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Ibargoitiko Nekazari eta Abeltzainen Hauteskunde Elkartea | 5 | 4 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Ibargoitiko Hauteskunde Elkarte Independentea | - | 2 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
Foru hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Udala
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udalaren egoitza eta udaletxea Idotzin ibarburuan dago.
- UDALETXEA: San Klemente kalea z/g
Egungo banaketa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ibargoitiko Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Jose Javier Eslava Armendariz da, Ibargoitiko Talde Independentekoa. Zinegotziak 6 daude:
- Jose Javier Urdaci Uceda (Ibargoitiko Talde Independentea)
- Maria Victoria Mendia Valencia (Ibargoitiko Talde Independentea)
- Sarai Vizcay Lecumberri (Ibargoitiko Talde Independentea)
- Carlos Maria Esparza Garcia (Ibargoitiko Talde Independentea)
- Elena Raquel Jimenez Grocin (Ibargoitiko Talde Independentea)
- Luis Ignacio Domeño Buldain (Ibargoitiko Talde Independentea)
Alkateak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]1979tik, Ibargoitik 5 alkate izan ditu:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia[28] | |
| Jose Ricardo Echarte Erro | 1979 | 1983 | Ibargoitiko Nekazari eta Abeltzainen Hauteskunde Elkartea | |
| Carmelo Esparza Bustingorri | 1983 | 1987 | Ibargoitiko Nekazari eta Abeltzainen Hauteskunde Elkartea | |
| Antonio Bustince Ibañez | 1987 | 1991 | Foru Batasun Demokrata | |
| Jesusa Pascal Martinez | 1991 | 1995 | Ibargoitiko Hautesle-Elkartea | |
| Jose Javier Eslava Armendariz | 1995 | 2003 | Ibargoitiko Hautesle-Elkartea | |
| Jose Javier Eslava Armendariz | 2003 | 2019 | Ibargoitiko Lagunak | |
| Jose Javier Eslava Armendariz | 2019 | jardunean | Ibargoitiko Talde Independentea | |
Garraioa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]La Tafallesa izeneko autobus konpainiak Uztarroze eta Iruñea batzen dituen linea ustiatzen du. Lineak bi zerbitzu dauzka norabide bakoitzean, eta honako ibilbidea:
- Uztarroze - Izaba - Urzainki - Erronkari - Garde - Burgi - Esa - Xabier - Zangoza - Ledea - Irunberri - Nardoze Alduate - Ibargoiti - Elo - Noain - Cordobilla eta Iruñea
Bestalde, La Veloz Sangüesina edo "Zangozar Azkarra" izeneko autobus konpainiak Ibargoiti Zangoza, Iruñea eta inguruko herriekin batzen ditu. Linea nagusiak honakoak dira:
Kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Ibargoiti sailkatu zen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinioaurreko Elortzibar eta Untzitibar ibarrekin hitz egiten zena.[29]
Koldo Zuazok, 2010ean, Ibargoiti atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.[30]
Udalerri honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak du. Horregatik sailkatzen da eguesibarrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Ibargoitiko mintzaira zaharrak ia ez du hiztunik.
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Ibargoiti eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %2,67ek zekien euskaraz hitz egiten, %5,80 2018koan.
2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta gune mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Elo) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako Parlamentuan. UPN ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, PSN alderdiaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapena.[31]
Jaiak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Abintzaoko San Pedroko jaiak: maiatzaren bigarren asteburuan
- Idotzingo San Klementeko jaiak: ekainaren azken asteburuan
- Getzeko San Migelgo jaiak: irailaren azken asteburuan
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Abintzaoko San Pedro eliza, XIII. mendeko kristiau eliza.
- Besollako Garbikundeko Andre Mariaren eliza, XII. mendeko kristiau eliza erromaniko estiloan.
- Ekisoaingo jauregia, Erdi Aroko jauregia.
- Getzeko San Migel eliza, XIV. mendeko kristiau eliza, gotiko estiloan.
- Getzeko zubia, Elortz ibaiaren gaineko zubia, Erdi Aroan eraikita.
- Idotzingo San Klemente eliza, XIV. mendeko kristiau eliza, gotiko estiloan.
- Idotzingo jauregia, Erdi Aroko jauregi zaharra.
- Izkoko San Martin eliza, Erdi Aroko kristiau eliza.
- Lekaungo jauregia, Erdi Aroko jauregia.
- Zabaltzako San Andres eliza, Erdi Aroko kristiau eliza.
- Zabaltzako Elizaberriko monasterioa, XIII. mendeko kristiau monasterioa.
- Zilegietako San Pedro eliza, Erdi Aroko kristiau eliza.
- Zilegietako dorrea, XIII. mendeko dorretxea eta jauregia.
Ibargoitiar ospetsuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Frantzisko Espotz Mina (1781-1836), militarra eta politikaria.
- Fermin Balentzia (1948-), kantautorea.
- Ricardo Valencia (1959-2007), garraiolaria eta alpinista.
Irudiak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV, Iruñea, 1996. ISBN 84-235-1505-2.
- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika), Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde», Euskararen erabilera, Wikipedia.
- ↑ Euskaltzaindia, 155. araua: Nafarroako udal izendegia (PDF).
- ↑ «Ibargoiti - Lekuak - EODA», www.euskaltzaindia.eus. 2021eko abuztuaren 30ean kontsultatua.
- ↑ Otazu Ripa, Jesús Lorenzo (1977), Heraldica municipal, merindad de Sangüesa (I) : Abaurrea-Izalzu, Diputación Foral de Navarra, Dirección de Turismo, Bibliotecas y Cultura Popular, ISBN 84-235-0076-4, OCLC 911388951. 2021eko abuztuaren 31n kontsultatua.
- ↑ Meteo Navarra, «Estazioko datuak - Elo», meteoeu.navarra.es. 2021eko irailaren 1ean kontsultatua.
- ↑ Eloko estazioko balio klimatologikoak, Nafarroako Gobernua. 2020ko abuztuaren 24an kontsultatua.
- ↑ «Ibargoiti», www.ine.es, Espainiako Estatistika Institutua. 2021eko abuztuaren 31n kontsultatua.
- ↑ «Indicadores municipales - Nastat», Nafarroa.eus. 2026ko abuztuaren 3an kontsultatua.
- ↑ «Indicadores municipales - Nastat», Nafarroa.eus. 2026ko abuztuaren 3an kontsultatua.
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Nafarroa.tab.
- ↑ «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
- ↑ «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak», Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2026.
- ↑ «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
- ↑ «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- 1 2 «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- 1 2 «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1780360.
- ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::», www.mptfp.gob.es (Gaztelaniaz). 2020ko maiatzaren 5ean kontsultatua.
- ↑ Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.
- ↑ Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.
- ↑ Euskarakultur.com webguneko albistea.
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Beste abere mota batzuen datuak ez dira argitaratu, sekretu estatistikoa dela eta (ustiategi gutxi dagoenean, INEk ez ditu datuak zabaltzen, ustiategiak identifika ez daitezen).
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
<ref> tags exist for a group named "oh", but no corresponding <references group="oh"/> tag was found.



