Edukira joan

Ibargoiti

Ibargoiti
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Eloko teileria eta Higa mendia
Ibargoiti bandera
Bandera

Ibargoiti armarria
Armarria


Mapa
Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Nafarroa Garaia
Merindadea Zangoza
EskualdeaPirinioaurrea
Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroa
BarrutiaAgoitz
MankomunitateaIzaga
Izen ofiziala Ibargoiti
Alkatea
(2019-2023)
Jose Javier Eslava Armendariz
(talde independentea)
Posta kodea31472
INE kodea31124
Herritarraibargoitiar
Geografia
Koordenatuak42°40′32″N 1°27′38″W / 42.67546163°N 1.46052698°W / 42.67546163; -1.46052698
Azalera54,05 km²
Garaiera542-1070 metro
Distantzia22,7 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria279 (2025:  9)
alt_left 125 (%44,8) (%55,2) 154 alt_right
Dentsitatea0,05 bizt/km²
Euskara
Eremuaeremu ez-euskalduna
Euskaldunak[1]% 8.8 + % 13.6 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera [2]% 
Datu gehigarriak
Webguneawww.ibargoiti.es

Ibargoiti[3][a] Euskal Herriko udalerri eta ibar bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Zangozako merindadean eta Pirinioaurrea eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 22,7 kilometrora. Altuera 542 eta 1070 metro artekoa da, eta 54,05 km²-ko azalera hartzen du. 279 biztanle zituen 2025. urtean.

Ibar zabala eta nahiko laua da, Itzagako mendilerroaren eta Alaitz mendikatearen artean kokatua. Iruñerria eta Zangozerria arteko korridore naturala osatzen du, eta Pirinioak Kantauri itsasoarekin lotzen dituen ardatz nagusia da, hegoaldeko isurialdetik. Elortz ibaiak edo ibaiadarrek ureztatutako soroek estaltzen dute gehienbat, jaiotzetik Elortzibarrera iritsi arte, Iruñerrian. Herri txikiz osatuta dago, eremu edo mendi txikiagoetan sakabanatuta. Kontraste handia dago haranaren erdialdearen (herrixka eta komunikazio-bide handiak dituena) eta alderik garaienen, jenderik gabekoen eta ia giza aztarnarik gabekoen artean.

Bertako biztanleak ibargoitiarrak dira. Ibarburua Idotzin kontzejua da, non udaletxea da.

Ibargoiti beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:[4]

  • Yvargoyti (991)
  • Iuargoiti (1105)
  • Yuargoiti (1270)
  • Val de Yuarrgoyti (1366)
  • Valle de Ibargoiti (1534)
  • Valle de Ybargoiti (1638)
  • Valle de Ibargoiti (1800)
  • Ibargoiti (1974)

Esanahi etimologikoa gardena du. Ibargoiti izenak "haran garaia" esan nahi du. Izen hori ulertzeko, kontuan izan behar da Ibargoiti dela Elortz ibaiaren ibarreko zatirik garaiena. Gaur egun Ibargoiti Nafarroako eremu ez-euskaldunean dago, baina hizkuntza hori XIX. mendera arte hitz egin zen bertan.

Ibargoitiko armarriak honako blasoi hau du:[5]

« Hondo zuri batez eta aurrean bere kolorezko orkatz batez osatuta dago. »

Ibargoitiko banderak orkatz bat dauka hondo gorri baten gainean.

Pirinioaurrean kokatua, lurra hautsia eta uhindua da, baina, oro har, ez du goragune handirik. Muturrak menditsuenak dira, baina erdialdea nekazaritzakoa.

Inguru naturala eta kokapena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ibargoiti Zangozako merindadearen ekialdean kokatzen da. NA-2420 errepideak eta A-21 autobiak ibar osoa zeharkatzen ditu. Iruñerriko gune metropolitarraren ekialdera dago. Udaletxea Idotzinen dago. Erliebe ertaingo ibarra da. Itzaga eta Izko mendien magalean dago, ibarbide emankor eta laua eratuz, eta, ondoren, mendilerro menditsu bat.

Klima eta landaredia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ibargoitiko klimaren ezaugarriak, azpimediterraneo motakoak dira, uda garaiko lehortea, prezipitazio eskasak baina Nafarroa hegoaldean baino ugariagoak eta aldaketa termiko handia. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu artekoa eta prezipitazioak 1000 eta 1400mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 100-140 izaten dira.

Jatorrizko landareditik, erlikia batzuk baino ez dira geratzen Izko eta Itzaga mendilerroetan, eta gunerik euritsuenetan klima atlantikoari dagozkion zuhaitzak aurki daitezke (haritz eta pagoak), ameztiak gune lehorretan, eta birlandaturiko pinuak udalerri gehienean. Birlandaturiko pinuen azalera, Austriatik ekarritako pinu lariziarrekin egin zen eta XX. mendearen amaieran 450 hektarea ingurutan zeuden.

Estazio meteorologikoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ibargoitin dagoen Elo udalerrian (ibarraren parte da geografikoki, baina ez administratiboki), itsasoaren mailatik 528 metrora, Nafarroako Gobernuak 1929n jarritako estazio meteorologikoa dago..[6]

    Datu klimatikoak (Elo, 1984-2020)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 19.0 22.5 25.0 27.5 35.0 40.0 40.0 41.0 37.5 30.5 23.0 19.5 41
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 8.7 10.5 13.8 15.9 20.1 24.8 28.1 28.5 24.2 18.9 12.5 9.4 17.9
Batez besteko tenperatura (ºC) 5.4 6.5 9.0 11.0 14.5 18.5 21.2 21.5 18.2 14.2 9.1 6.1 12.9
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 2.1 2.5 4.3 6.0 9.0 12.2 14.4 14.6 12.1 9.4 5.7 2.8 7.9
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -12.0 -8.5 -10.0 -1.5 0.0 3.0 7.0 5.0 3.0 -1.0 -5.5 -9.5 -12
Batez besteko prezipitazioa (mm) 80.4 69.2 74.0 84.5 69.1 53.1 40.1 33.9 52.9 80.9 101.4 77.9 817.4
Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) 57.6 46.0 69.3 56.8 56.2 69.1 59.3 98.3 93.0 74.5 64.5 65.5 98.3
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 12.7 10.9 10.5 12.4 10.8 6.9 5.3 5.1 7.2 10.0 12.8 11.5 115.8
Elur egunak (≥ 1 mm) 1.7 2.6 1.6 0.6 0.1 0.0 0.0 0.0 0.0 0.1 0.5 1.2 8.3
Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua[7]


Ibargoitiko herrien mapa

Ibargoitik 4 kontzeju ditu:

Gainera, beste 4 leku batzuk ere badaude, hala nola:

Azkenik, udalerrian 10 herri hustu daude:

Mapa
Ibargoiti ibarreko herriak

Ibar dokumentatuta dago X. mendearen amaieran. 1835-1845 urteen arteko udal-erreformak Eloko justizien mende zeuden. 1847an lau eskola zeuden larre-dehesa gutxi batzuk, irin-errota bat eta urtero 15 000 lapurreta egiten zituen gatz-fabrika bat; irailaren 1ean, 2an eta 3an azoka egiten zen.

279 biztanle zituen 2025. urtean Ibargoitik.[8]

1842 1857 1860 1877 1887 1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2011 2021
686 945 922 865 789 755 794 825 753 710 603 569 431 211 157 214 231 240 265
Biztanleriaren tamainaUrtea100200300400500600700800900189019201950198020102040IbargoitiBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 154 gizon, 125 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
100+
 
0.00
0.00
 
95-99
 
1.60
2.60
 
90-94
 
1.60
3.90
 
85-89
 
1.60
6.49
 
80-84
 
0.80
9.09
 
75-79
 
10.40
5.84
 
70-74
 
2.40
3.25
 
65-69
 
4.00
5.84
 
60-64
 
1.60
11.69
 
55-59
 
8.80
11.04
 
50-54
 
8.80
7.14
 
45-49
 
12.80
0.65
 
40-44
 
3.20
5.84
 
35-39
 
7.20
5.84
 
30-34
 
3.20
5.19
 
25-29
 
3.20
3.90
 
20-24
 
4.80
3.25
 
15-19
 
6.40
3.90
 
10-14
 
10.40
2.60
 
5-9
 
5.60
1.95
 
0-4
 
1.60
Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística
Hazkunde begetatiboa
Hazkunde begetatiboa (pertsonak)Urtea−3−2−10123200820112014201720202023IbargoitiHazkunde begetatiboa
Urtea200920102011201220132014201520162017201920202021202220232024
Hazkunde begetatiboa 00−21−331201−2−2−13−1
Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu[9] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.
Batez besteko adina
AdinaUrtea46,54747,54848,54949,550200320072011201520192023IbargoitiBatez besteko adina
Urtea20032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Batez besteko adina 47,1246,7146,9346,7447,0547,0446,8747,2547,0647,1147,8747,4547,8148,2148,8548,7849,249,6648,5848,2148,0449,1248,8
Honakoa batez besteko adina erakusten duen grafiko bat da. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu[10] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 30,1 udalerri berean jaioak ziren[11], probintziako batez bestekoaren (% 37,3) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 4,3 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 6,8 —probintzian % 19,8—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Nafarroako mapa
Udal
Prob
Udalerri berean · % 30,1Probintzia berean · % 58,8Beste erkidegoa · % 4,3Estatutik kanpo · % 6,8
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 19 biztanleren artean, gehienak Europan jaioak dira (% 63,2)[12]. Jaiotza herrialde nagusiak Errumania, Bulgaria, Portugal dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Amerika · % 31,6Europa · % 63,2Asia · % 5,3
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 192 etxebizitza zeuden: 105 (% 54,7) nagusiak eta 87 (% 45,3) ez-nagusiak.[13] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 1 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 16 plazarekin (16 plaza etxebizitzako).[14]

192etxebizitza
105etxegune
1etxebizitza turistiko (2026) Nafarroako mapa

Etxebizitza multzoa Nafarroako mapa

105
87
Etxebizitza nagusia (105)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (87)

Guztira 105 etxegune zeuden, eta horietatik 37 (% 35,2) pertsona bakarrekoak ziren.[15]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 137
2 pertsona20
3 pertsona21
4 pertsona16
5 edo gehiago11

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 239 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 42,3 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 22,6; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 28,5; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 6,7.[16] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 40,8 zen 2021ean eta % 42,3 2024an; beraz, 1,5 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 7,7 izatetik % 6,7 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 47,0 ziren, eta gizonen artean % 38,8; 8,2 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 6,0 eta gizonen % 7,2 ziren.

239biztanle 15 urte edo +, 2024
% 42,3goi-mailako ikasketak+1,5 puntu 2021etik mapa
% 6,7lehen hezkuntza edo gutxiago−1,0 puntu 2021etik mapa
% 28,5
% 22,6
% 42,3
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 6,7Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 28,5Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 22,6Goi-mailako ikasketak · % 42,3
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Nafarroako mapa
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Ibargoiti, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak101% 42,354% 38,847% 47,0
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa54% 22,633% 23,721% 21,0
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)68% 28,542% 30,226% 26,0
Lehen hezkuntza edo gutxiago16% 6,710% 7,26% 6,0
Guztira239% 100,0139% 100,0100% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Ibargoiti, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 40,8% 21,5% 30,0% 7,7233
2022% 40,6% 22,5% 28,9% 8,0249
2023% 40,6% 22,5% 30,5% 6,4249
2024% 42,3% 22,6% 28,5% 6,7239
500 biztanletik beherako udalerrietan, INEk ikasketa-maila lau multzo nagusitan baino ez du argitaratzen, eta ez du jaiolekuaren araberako daturik ez ikasten ari direnei buruzkorik ematen.
Sakontzeko, irakurri: «Nafarroako parke eolikoak»

Ibargoitiko udalerriaren mugetan, Izkoko mendilerroan, eta Ezporogi, Leatxe, Oibar eta Irunberri bitartean, Nafarroako Gobernuak eraikitako "Izko" izeneko parke eoliko dago. Instalaturiko potentzia 33,00 megawatteko da. Parkearen jabea Acciona da gaur egun.

Horrez gain, udalerriaren iparraldean, Leotz eta Ezporogi bitartean, "Ibargoiti" izeneko parkea dago, instalaturiko potentzia 28,08 megawattekoa da.

Bestalde, Ibargoitiko biztanleria batez ere adinekoa da, eta horregatik gehienak erretiratuta daude. Gainerako biztanleek nekazaritzan lan egiten dute ia erabat, batez ere hegoalderago dagoen ibarrean, non landu daitekeen azalera handiagoa den. Horrez gain, Iruñerria edo Irunberri bezalako industrialdeetatik hurbil daudenez, bertako biztanleetako batzuk egunero joaten dira hara lan egitera eta bailaran bizitzera.

1907ko abuztuaren 15ean nekazarien koperatiba sortu zen Idotzinen. Herrian jabetza pribatuko 507 hektarea lur eta 290 hektarea lur amankomun daude. 1970eko hamarkadako nekazaritzan egondako aldaketetan, 108 partzelara murriztu zen herriaren inguruko lur eremuen kopurua.

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 22.655 euro-koa zen[17], eta etxegune bakoitzeko 56.436 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (17.701 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 26.652 euro zen. Errenta gordina 27.368 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 51,6[18]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 20,6), beste diru-sarrerak (% 25,4), langabezia-prestazioak (% 1), beste prestazioak (% 1,5).

52%
21%
25%
Soldata · % 51,6Pentsioak · % 20,6Langabezia · % 1Beste prestazioak · % 1,5Beste sarrerak · % 25,4
Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[19][oh 1]. Udalerrian indizea 35,5 da, probintziakoaren (30,4; Nafarroako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (31,9) gainetik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,4 da, probintziakoaren (2,6; Nafarroako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Ibargoiti udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 140 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 58,6; gainerako % 41,4 inaktibo zeuden.[20] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 5,7 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 59,7 zen eta emakumezkoena % 57,0; langabezia-tasa, aldiz, % 3,6 eta % 8,8 zen, hurrenez hurren.[20]

Okupatuen kopurua 139 zen 2023ean, 2021eko 125etik gora.[21] Emakumeek okupatuen % 41,0 osatzen dute, eta gizonek % 59,0.

139okupatu, 2023+% 11,2 2021etik
% 41,0emakumeak okupatuen artean
% 58,6jarduera-tasa, 2024
% 5,7langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 55,2
% 41,4
Okupatuak · % 55,2Langabeak · % 3,3Inaktiboak · % 41,4
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Ibargoiti, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak132% 55,280% 57,652% 52,0
Langabeak8% 3,33% 2,25% 5,0
Inaktiboak99% 41,456% 40,343% 43,0
Guztira239% 100,0139% 100,0100% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 54,7), industria (% 23,0), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 12,2) eta eraikuntza (% 10,1).[21]

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Nafarroako mapa
% 12,2
% 23,0
% 10,1
% 54,7
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 12,2Industria · % 23,0Eraikuntza · % 10,1Zerbitzuak · % 54,7

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 56,8; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 25,9), eta oinarrizko okupazioak % 12,9.[22] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 61,0 eta emakumeen % 50,9).

% 25,9
% 56,8
% 12,9
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 25,9Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 56,8Oinarrizko okupazioak · % 12,9Ez dago jasota · % 4,3
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Ibargoiti, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak36% 25,919% 23,217% 29,8
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak79% 56,850% 61,029% 50,9
Oinarrizko okupazioak18% 12,99% 11,09% 15,8
Ez dago jasota6% 4,34% 4,92% 3,5
Guztira139% 100,082% 100,057% 100,0

Okupatuen % 73,4 besteren konturako langileak dira, eta % 26,6 norberaren konturakoak.[23]

% 26,6
% 73,4
Norberaren kontura · % 26,6Besteren kontura eta beste egoera bat · % 73,4
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Ibargoiti, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura37% 26,627% 32,910% 17,5
Besteren kontura102% 73,455% 67,147% 82,5
Guztira139% 100,082% 100,057% 100,0

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 30 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 2.403 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[24][oh 2]. Udalerriaren azalera 54,1 km² denez, NAE lurraldearen % 44,5 da[25]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 76,3 lur goldagarria (1.834 ha, 28 ustiategitan), % 23,7 larre iraunkorrak (568 ha, 9 ustiategitan), arbolak (0,5 ha, 2 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,15 ha, 5 ustiategitan)[oh 3].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
44%
56%
NAE · 2.403 ha (% 44,5)Gainerako azalera · 3.002 ha (% 55,5)
NAE, lur-erabileraren arabera
76%
24%
Lur goldagarria · 1.834 ha (% 76,3)Larre iraunkorrak · 568 ha (% 23,7)Arbolak · 0,5 ha (< % 0,1)Baratzeak · 0,15 ha (< % 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 4.695 ardi eta ahuntz zeuden[26][oh 4].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 168 gidari zeuden erroldatuta: 100 gizon (% 59,5) eta 68 emakume (% 40,5)[27]. Biztanleen % 60,2 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 376 ibilgailuk osatzen zuten: 165 turismo, 39 furgoneta, 35 kamioi, 19 motozikleta eta 8 ziklomotor[27]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 591 turismokoa zen, probintziako (512) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.

Turismoen batez besteko adina 13,4 urtekoa zen; turismoen % 8,5k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 17,6k 25 urte baino gehiago[27]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 72,2 diesel zen eta % 25,9 gasolinazko; 6 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1,9; probintzian % 1,3). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 5,3k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 35k ez zuen etiketarik[oh 5].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
34%
26%
35%
0 etiketa · 7 (% 2,2)ECO · 10 (% 3,1)C etiketa · 108 (% 33,8)B etiketa · 83 (% 25,9)Etiketarik gabe · 112 (% 35)
Turismoak, adinaren arabera
8%
13%
21%
41%
18%
< 4 urte · 14 (% 8,5)4–8 urte · 21 (% 12,7)8–15 urte · 34 (% 20,6)15–25 urte · 67 (% 40,6)≥ 25 urte · 29 (% 17,6)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Ibargoitiko udaletxea Idotzin kontzejuaren erdialdean dago, eta idazkaria, era berean, Untzitibarreko, Lizoainibar-Arriasgoitiko, Eloko, Itzagaondoko eta Urrozko Udaletako idazkaria da. Udalbatza ibarreko alkateak eta hiru zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Jose Javier Eslava Armendariz da, Ibargoitiko Talde Independentea hautagai gisa aurkeztu zena.

Hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Alderdia Legealdiko eserlekuak, hasiera-urtearen arabera
1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019
Ibargoitiko Talde Independentea - - - - - - - - - - 7
Ibargoitiko Lagunak - - - - - - 5 5 5 5 -
Ibargoitiko Hautesle-Elkartea - - - 4 5 5 - - - - -
Ibargoitiko Batasuna - - - 1 0 - - - - - -
Foru Batasun Demokrata - - 5 - - - - - - - -
Ibargoitiko Nekazari eta Abeltzainen Hauteskunde Elkartea 5 4 - - - - - - - - -
Ibargoitiko Hauteskunde Elkarte Independentea - 2 - - - - - - - - -

Foru hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:

2019ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak
Alderdia Bozak
guztira % +/-
 Navarra Suma 83 51,88 -
 Geroa Bai 28 17,50 ▲ 1
 Euskal Herria Bildu 18 11,25 ▼ 0
 Nafarroako Alderdi Sozialista 14 8,75 ▲ 10
 Ahal Dugu 7 4,38 ▼ 9
 Vox 4 2,50 -
 Nafarroako Ordezkaritza Kannabikoa 3 1,88 -
 Izquierda-Ezkerra 1 0,63 ▼ 1
 Solidaritate eta Autogestio Internazionalista 1 0,63 ▼ 0
2015eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak
Alderdia Bozak
guztira % +/-
 Nafar Herriaren Batasuna 82 50,62 ?
 Geroa Bai 27 16,67 ?
 Euskal Herria Bildu 18 11,11 ?
 Ahal Dugu 16 9,88 ?
 Nafarroako Alderdi Sozialista 4 2,47 ?
 Animalien Tratu Txarren Kontrako Alderdia 3 1,85 ?
  Nafarroako Alderdi Popularra 2 1,23 ?
 Izquierda-Ezkerra 2 1,23 ?
 Herritarrak - Herritarron Alderdia 1 0,62 ?

Udalaren egoitza eta udaletxea Idotzin ibarburuan dago.

  • UDALETXEA: San Klemente kalea z/g

Egungo banaketa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ibargoitiko Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Jose Javier Eslava Armendariz da, Ibargoitiko Talde Independentekoa. Zinegotziak 6 daude:

  • Jose Javier Urdaci Uceda (Ibargoitiko Talde Independentea)
  • Maria Victoria Mendia Valencia (Ibargoitiko Talde Independentea)
  • Sarai Vizcay Lecumberri (Ibargoitiko Talde Independentea)
  • Carlos Maria Esparza Garcia (Ibargoitiko Talde Independentea)
  • Elena Raquel Jimenez Grocin (Ibargoitiko Talde Independentea)
  • Luis Ignacio Domeño Buldain (Ibargoitiko Talde Independentea)

1979tik, Ibargoitik 5 alkate izan ditu:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia[28]
Jose Ricardo Echarte Erro 1979 1983 Ibargoitiko Nekazari eta Abeltzainen Hauteskunde Elkartea
Carmelo Esparza Bustingorri 1983 1987 Ibargoitiko Nekazari eta Abeltzainen Hauteskunde Elkartea
Antonio Bustince Ibañez 1987 1991 Foru Batasun Demokrata
Jesusa Pascal Martinez 1991 1995 Ibargoitiko Hautesle-Elkartea
Jose Javier Eslava Armendariz 1995 2003 Ibargoitiko Hautesle-Elkartea
Jose Javier Eslava Armendariz 2003 2019 Ibargoitiko Lagunak
Jose Javier Eslava Armendariz 2019 jardunean Ibargoitiko Talde Independentea

La Tafallesa izeneko autobus konpainiak Uztarroze eta Iruñea batzen dituen linea ustiatzen du. Lineak bi zerbitzu dauzka norabide bakoitzean, eta honako ibilbidea:

Bestalde, La Veloz Sangüesina edo "Zangozar Azkarra" izeneko autobus konpainiak Ibargoiti Zangoza, Iruñea eta inguruko herriekin batzen ditu. Linea nagusiak honakoak dira:

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Ibargoiti sailkatu zen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinioaurreko Elortzibar eta Untzitibar ibarrekin hitz egiten zena.[29]

Koldo Zuazok, 2010ean, Ibargoiti atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.[30]

Udalerri honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak du. Horregatik sailkatzen da eguesibarrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Ibargoitiko mintzaira zaharrak ia ez du hiztunik.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Ibargoiti eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %2,67ek zekien euskaraz hitz egiten, %5,80 2018koan.

2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta gune mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Elo) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako Parlamentuan. UPN ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, PSN alderdiaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapena.[31]

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Getzeko San Migel eliza

Ibargoitiar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ /iβ̞aɾɣ̞óiti/ ahoskatua (laguntza)
    Azentua: zorrotza hirugarren silaban

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika), Eusko Jaurlaritza.
  2. ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde», Euskararen erabilera, Wikipedia.
  3. ↑ Euskaltzaindia, 155. araua: Nafarroako udal izendegia (PDF).
  4. ↑ «Ibargoiti - Lekuak - EODA», www.euskaltzaindia.eus. 2021eko abuztuaren 30ean kontsultatua.
  5. ↑ Otazu Ripa, Jesús Lorenzo (1977), Heraldica municipal, merindad de Sangüesa (I) : Abaurrea-Izalzu, Diputación Foral de Navarra, Dirección de Turismo, Bibliotecas y Cultura Popular, ISBN 84-235-0076-4, OCLC 911388951. 2021eko abuztuaren 31n kontsultatua.
  6. ↑ Meteo Navarra, «Estazioko datuak - Elo», meteoeu.navarra.es. 2021eko irailaren 1ean kontsultatua.
  7. ↑ Eloko estazioko balio klimatologikoak, Nafarroako Gobernua. 2020ko abuztuaren 24an kontsultatua.
  8. ↑ «Ibargoiti», www.ine.es, Espainiako Estatistika Institutua. 2021eko abuztuaren 31n kontsultatua.
  9. ↑ «Indicadores municipales - Nastat», Nafarroa.eus. 2026ko abuztuaren 3an kontsultatua.
  10. ↑ «Indicadores municipales - Nastat», Nafarroa.eus. 2026ko abuztuaren 3an kontsultatua.
  11. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Nafarroa.tab.
  12. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Nafarroa.tab.
  13. ↑ «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
  14. ↑ «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak», Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2026.
  15. ↑ «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
  16. ↑ «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  17. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Nafarroa.tab.
  18. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Nafarroa.tab.
  19. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  20. 1 2 «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  21. 1 2 «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  22. ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  23. ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  24. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  25. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1780360.
  26. ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  27. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  28. ↑ «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::», www.mptfp.gob.es (Gaztelaniaz). 2020ko maiatzaren 5ean kontsultatua.
  29. ↑ Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.
  30. ↑ Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.
  31. ↑ Euskarakultur.com webguneko albistea.

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  2. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  3. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ Beste abere mota batzuen datuak ez dira argitaratu, sekretu estatistikoa dela eta (ustiategi gutxi dagoenean, INEk ez ditu datuak zabaltzen, ustiategiak identifika ez daitezen).
  5. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Aipuaren errorea: <ref> tags exist for a group named "oh", but no corresponding <references group="oh"/> tag was found.