Galipentzu
| Galipentzu | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Galipentzu eta Aragoi ibaia San Salbatore elizatik | |||||||||||
Goiburua: « Ametsen herria » | |||||||||||
![]() | |||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Herrialdea | |||||||||||
| Lurraldea | |||||||||||
| Merindadea | |||||||||||
| Eskualdea | Zangozerria | ||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | |||||||||||
| Erkidegoa | |||||||||||
| Barrutia | Agoitz | ||||||||||
| Izen ofiziala | |||||||||||
| Alkatea (2019-2023) | Ruben Mateo Solanas (Galipentzuko bizilagunak) | ||||||||||
| Posta kodea | 31493 | ||||||||||
| INE kodea | 31110 | ||||||||||
| Herritarra | galipentzutar, gilepentzutar | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 42°28′53″N 1°24′56″W / 42.48142105°N 1.41547149°W | ||||||||||
| Azalera | 56,29 km² | ||||||||||
| Garaiera | 345-931 metro | ||||||||||
| Distantzia | 55,9 km (Iruñetik) | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 100 (2025: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 0,02 bizt/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Eremua | eremu ez-euskalduna | ||||||||||
| Euskaldunak[1] | % 8.8 + % 13.6 hartzaile (2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera [2] | % | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Webgunea | www.gallipienzo.es | ||||||||||
Galipentzu[3][a] (zaraitzueraz: Gilepentzu[b]; erronkarieraz: Garipentzu[c]) Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Zangozako merindadean eta Zangozerria eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 55,9 kilometrora. Altuera 345 eta 931 metro artekoa da, eta 56,29 km²-ko azalera hartzen du. 100 biztanle zituen 2025. urtean.
Nafarroako herririk zaharrenetakotzat jotzen da, eta karrika ia hutsen artean Erdi Aroko ondare oso garrantzitsua gordetzen du. Herria, batez ere herri zaharra, jenderik gabe dagoen arren, bere bi elizak, San Salbatore eta San Pedro, egoera onean mantentzen ditu. Talaia baten gainean dago, eta Nafarroako Erresumaren mugako gotorleku zahar horretatik Aragoi ibaiaren ibarra eta eskualde osoa ikusten dira, udalerrian bizi diren arrano beltzen koloniez gain. Biztanle gehienak Galipentzu Berrin bizi dira, ibai ondoko lur lauan.
Bertako biztanleak galipentzutarrak (zaraitzueraz: gilepentzutarrak) dira.
Izena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Galipentzu edo Gilepentzu edota Garipentzu beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
- gaztelaniaz: Gallipienzo
- nafar erromantzez edo aragoieraz: Gallipienzo
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:[4]
- Galipenç (1070)
- Galipienço (1084)
- Galipenzo (1086)
- Galipinz (1120)
- Galipenz (1139)
- Gayllipienço (1149)
- Gaylipienço (1171)
- Gallipenz (1193)
- Galipienço (1230)
- Gaillipençu (1237)
- Gallipienço (1270)
- Calipençu (1300)
- Gaillipienço (1366)
- Gallipienzo (1534)
- Calipienço (1638)
- Gallipienzo (1802)
- Gairipenzu (1911)
- Galipenzu (1935)
- Gallipentzu (1974)
- Galipentzu (1990)
- Gallipienzo (1994)
- Galipentzu (2000)
Etimologia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Bai erromantze izena bai euskal izenak erro etimologiko beretik datoz, nahiz eta bilakaera desberdinak izan zituzten. Izen arruntaren jatorriari buruzko hainbat teoria daude. Horietako batek, Joan Coromines filologo eta etimologoarenak, jatorri zelta ematen dio izenara. Haren arabera, Kallipiendio izena izan daiteke, Kal(l)Io ("harri") eta "pend-" edo "quend-" ("zati") hitzez osatua.
Patxi Salaberri filologoak izenaren jatorriari buruzko beste teoria batzuk ere jasotzen ditu, izenaren jatorria gara edo garai euskal ahotsetan oinarrituko luketenak, pendiz edo pendoitz eta phendaitz hitzetekin batera, nahiz eta ez duen baztertzen latinezko callis eta pendius ahotsekiko harremanean oinarritutako izenaren jatorri erromantzea, "bidezidor" edo "maldatsua" adieraziko lukeena. Horrela, Braulio Vigon historialariak herri honen izena Asturiasko Picu Pienzu mendiarekin lotuko luke.
Azkenik, Julio Caro Barojak beste teoria bat ere landu zuen, izena gari eta pentze (belardi) hitzez osatuta dagoela dioena.
Ezaugarriak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Armarria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Galipentzuko armarriak honako blasoi hau du:[5]
| « | Hondo zuri batez eta aurrean urrezko gaztelu batez osatuta dago, arrano beltz batek koroa batekin eusten dio. | » |
Bandera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Galipentzuko banderak Galipentzuko armarria dauka hondo izokun-ilun motako kolore baten gainean.
Goiburua
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Galipentzuko goiburua "Ametsen herria" ("El pueblo de los sueños") da. Lelo modernoa da, turismo arlokoa, herria sustatzeko, herriaren bitxitasunari erreferentzia egiten diona, eta Erdi Aroaren antzeko egoeran mantentzen dena, kale harriztatuak eta harrizko etxeak dituena.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Galipentzu Aragoi ibaiaren ibarrean dago, Berdungo Kanalaren eta Oibarko ibarraren artean. Zangozaldean zein Zangozerrian dago, nekazaritza-arro emankor batean, Peñako eta Uxueko mendilerroen artean.
Mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Eslaba | Ezporogi | Zare | ||
| Uxue | Kaseda | |||
| ||||
| Murelu Hautsi | Zarrakaztelu |
Inguru naturala eta kokapena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Galipentzu Zangozako merindadearen hegoaldeko muturrean dago, Erribera iparraldean. Herrira NA-132 errepidearen bitartez ailegatzen da. Herria bi gunek osatzen dute, batetik herri zaharra, muinoaren gainean San Salbador elizaren inguruan eta bestetik herri berria, Aragon ibaiaren ondoan, eta herri zaharretik 2-3 kilometrora.
Klima eta landaredia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Galipentzuk klima mediterraneo-kontinental lehorra dauka, urteko batez besteko tenperatura 13-14 gradukoa eta prezipitazioak 500-700mm bitartekoak dira. Neguak hotzak eta euritsuak diren bitartean, udan hegoaldeko haizea jotzean, tenperatura maiz igotzen da 30 gradutik gora. Prezipitazioak ugariagoak izaten dira udaberri eta udazkenean.
Jatorrizko arte, haritz eta pinuen arrastoak geratzen diren arren, euren azalera asko gutxitu da nekazaritzaren eta gizakiaren eragina dela eta. Gaur egun, Alepo motako pinuak eta Austriatik ekarritako pinu lariziarrak nagusitzen dira herriaren inguruko baso bakanetan.
Estazio meteorologikoak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Galipentzun ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Kaseda pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 439 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974an jarritako estazio meteorologikoa dago.[6]
| | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 17.5 | 21.7 | 27.0 | 29.5 | 35.0 | 39.0 | 44.0 | 42.0 | 40.0 | 32.0 | 28.0 | 18.0 | 44 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 9.0 | 11.4 | 14.9 | 16.8 | 21.4 | 26.9 | 30.4 | 29.9 | 25.4 | 19.6 | 13.2 | 9.6 | 19.0 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 5.3 | 6.7 | 9.6 | 11.5 | 15.6 | 20.2 | 23.0 | 22.8 | 19.0 | 14.4 | 9.0 | 5.9 | 13.6 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 1.5 | 2.1 | 4.3 | 6.3 | 9.9 | 13.5 | 15.7 | 15.6 | 12.6 | 9.1 | 4.9 | 2.2 | 8.1 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -12.0 | -11.0 | -8.5 | -2.0 | 1.5 | 4.5 | 8.5 | 5.0 | 3.5 | -1.0 | -8.8 | -10.0 | -12 |
| Batez besteko prezipitazioa (mm) | 39.4 | 34.8 | 34.6 | 64.8 | 53.6 | 40.2 | 30.3 | 32.4 | 57.3 | 69.5 | 59.3 | 52.4 | 568.6 |
| Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) | 29.0 | 24.0 | 40.7 | 51.5 | 48.0 | 43.2 | 50.0 | 66.0 | 143.7 | 63.0 | 48.0 | 46.0 | 143.7 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 8.3 | 7.7 | 6.8 | 9.8 | 9.6 | 5.7 | 4.7 | 4.2 | 6.0 | 9.1 | 6.6 | 9.2 | 91.1 |
| Elur egunak (≥ 1 mm) | 0.7 | 0.8 | 0.5 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.1 | 0.0 | 0.1 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.1 |
| Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua[7] | |||||||||||||
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]XX. mende hasieran, San Juan izeneko tokian, miliario erromatarraren zati bat aurkitu zen eta Cerrada de Francisquete lekuan, txanpon iberiarrak eta hispaniar-erromatarrak; teselak eta mosaiko batzuk Moloneko mahastian; 0,48 bider 0,20 zatia larrain bateko horman, orain Nafartoako Museoan dagoena. Bestalde, Juan Altadilek aurkikuntza hauek deskribatu zituen: harlandu handi bat, zilindrikoa eta trinkoa, bertakoek Moloe izena ematen diotena, brontzezko eraztun bat eta eraikin bat Kasedarako bidearen ondoko lursail batean. Geroago Francisco Escalak miliario horretako beste zati batzuk deskribatu zituen, inskripzio zatiak dituztenak. 1946. urtean, indusketak egin ziren eta landare-dekoraziodun fusteak eta garai inperialeko loreontzi batzuk aurkitu eta aztertu zituzten, labore biltegi moduan erabili ziren siloak, eraikin txiki baten oinplanoa eta inskripzio zatiak aurkitu zituzten. Aztarnategi arkeologiko honen izena Casquiilletes de San Juan da eta erromatar garaiko ere baden Santakrizko aztarnategi handitik gertu dago. Aurkikuntza horiek guztiek adierazten duten Gallipentzu Vareia eta Iaka lotuko zituen galtzada baten ertzean egon zela.[8][9][10] Aldare taurobolikoa ere aurkitu da eta herrian bertan erakusgai dago.[11][12]
Erdi Aroa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Hiribilduen artean dago, zeinen errentak Antso III.a Gartzeitzek bere seme Ramiro I.a Aragoikoari esleitu zizkion 1035 inguruan. X. mendetik Iruñeko Erresumako barruti edo edukitzetako baten erdigunea izan zen, lehenengo talaia musulmanek Aragoi ibaian egindako erasoaldien aurrean, eta zaintza-postua 1076tik Aragoiko lurraldearekiko mugan. Izarbeibarko kronikak aurretik aipatzen du hiribildu gotortu gisa, Oibar, Kaseda, Donamartiri Untz eta Uxuerekin batera. Garrantzia estrategiko handiko herria izan zen, XI. mendean, musulmanen jabetzako lurren aurreko zelatatzeko tokia izateagatik. Musulmanak Nafarroako Erresumatik kanporatzean, Aragoiko Erresumaren erasoen aurkako gotorleku izan zen. Tibalt I.a Nafarroakoak tokiko jauntxoen kargak eguneratu zituen 1237n, 100 kahitze gari eta beste hainbeste olo-kahitze petxa gisa, gehi 200 soldata afariagatik, eta eskulanaren prestazioetatik libratu zuen, eta konpromisoa hartu zuen inoiz ez bereizteko koroaren ondaretik.[13]
Baina Karlos II.a Nafarroakoak herria eman zion 1375ean jurisdikzio baxu eta ertainarekin Fernando Aianzkoari, eta Karlos III.a Nafarroakoak bere bastardo Godofreri 1417n; Joan II.ak Joan Ezpeletakoari eman zion 1453n. Leonor I.a Nafarroakoak bere gaztelua suntsitzeko agindua eman zuen, hainbat urtez eutsi zion petxari, eta herriaren jabetza Koroaren eskuetan geratu zen berriro ere. Katalina I.a eta Joanes III.a erregeek 1496n ordura arte Kristau Ezpeletakoak gozatu zuen bularra betiko errolda bihurtu zuten, eta, bizilagunek hala eskatuta, infanzonia kolektiboaren pribilegioa eman zioten hiribilduari, teorikoki Alfontso I.a Borrokalariak 1119an Sobrarbeko Forua zeritzona bere alde hedatu zenez geroztik.
Aro Modernoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Herria, Oibar udalerrikoa izan zen 1846ko erreforma administratiboa burutu zen arte. 1687an Karlos II.a Austriakoa erregeak, herritarrek koroari ordaindu beharreko zergak bertan behera utzi zituen, herriak Iruñeko zitadelako ate nagusiaren eraikuntza lanetan dirua ematearen truke. Oibarko herria izan arren, legea eta gaizkileak zigortzeko erabakiak, herriak, herritarrek proposaturiko eta erregeordeak berretsitako alkate batek hartzen zituen. Herrian sor zitezkeen arazoak konpontzeko bestalde, galipentzuarrek izendaturiko lau erregidore zeuden.
XVII. mendean Galipentzuk irina ekoizten zuen hiru harriko errota zeukan Aragoi ibaiaren uren gainean, eta kobrezko meategia Agezarako bidean. San Pedroko bikarioa, herritarren artean aukeratzen zen, eta onuradunak izendatzea erregea eta Martzillako abadearen esku zeuden. 1640. urtea arte, herriko eliza bakarra San Salbatore eliza izan zen, baina XVII. mendearen lehen erdian, eliza honen eta San Pedro elizaren artean sortzen ziren gatazkak zirela eta, apezpikuak bikario bana izendatu zuen eliza bakoitzerako eta eliza bietako patroien jaiegunak ospatuz. Azkenik, 1785ean gotzainak San Pedro eliza, herriko "eliza bakarra" izendatzea erabaki zuen.[13]
Galipentzuko ospitalea, 1706an eraiki zen, eta herriko Kofradia Nagusiaren jabetza izan zen. Bertan, arropaz hornitzen zen eta emakume bat aritzen zen honen kudeaketaz. Betiereko priorea parrokiako bikarioa zen, honek urtero, kofradiako diru kontuak eramateko zaindariak eta alkate bat izendatzen zituelarik.
Espainiako Ondorengotza Gerran, Borboien eta Austriako artxidukearen arteko borrokak eraginda, Nafarroa Garaiak Filipe V.a Borboikoari leial eutsi zion. Hala ere, Karlos VI.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren tropek 1710. urtean erresumaren zati bat hartu zuten, Galipentzu, besteak beste. Aipatutako urteko abenduaren 19an erregegaiaren tropak Zangozan sartu ziren, triskantza handiak eraginez. Mila gizon baino gehiago zeuden. Gero Oibar, Kaseda eta Galipentzu igaro ziren. Urte horren amaieran Melungo kondeak erregegaiaren tropak bota zituen, eta Nafarroa Filipe V.aren alde geratu zen behin betiko.[14]
Erronkaribarko almadiazainek zilarrezko bi erreal ordaintzen zituzten Galipentzutik igarotzean, 1780an Erronkariko ibaxa Nafarroako Gorteetara igo zuen memorial batetik ondorioztatzen denez.[15]
Aro Garaikidea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
1810eko otsailaren hasieran, Xabier Mina gerrillariak Areizaga jeneralarengandik Lleidara joateko agindua jaso zuen, Iberiar Penintsulako Gerrarako jarraibideak jasotzera. Horretarako, Aragoi ibaia Galipentzuko zubitik edo Kasedako zubitik igaro behar zuen, frantziarrek defendatuta. Minak Kasedako zubia erasotzea erabaki zuen, eta frantziarrek Galipentzukoaren zaintza alde batera utzi zutenez Kasedakoari laguntzera joateko, Minak Galipentzutik igarotzea lortu zuen. 1811ko otsailean, Frantzikco Espotz Mina jaunaren gerrillarien partida Galipentzuraino hurbildu zen, Aragoira zubitik igarotzeko asmoz. Baina harrapaturik aurkitu zuenez, baita Zangozakoa ere, Irurozkira erretiratu zen. 1811ko apirilaren hasieran, Frantzikco Espotz Mina Galipentzura joan zen, Aragoitik, eta Frantziako zutabe batek jazarri zuen. Galipentzun gaua igaro ondoren, etsaiak Aragoirantz atzera egiten zuela ikusirik, Gareserantz abiatu ziren.[16]
1850. urtean herriak eskola zeukan, eta bertako maisuak 2000 errealeko soldata jasotzen zuen urtero. Errotarriak bira murriztu ziren, eta Aragoi ibaiaren gaineko zubia, aurreko gerretan suntsitua, Gerra Karlistan ere berriz suntsitu zuten. 1850ean zubia berreraikitzeko egurra erabili zen harriaren ordez. Lehen Karlistaldian, 1837. urtean, Galipentzu Karlosek Aragoira eginiko bidaiari abiapuntua izan zen.
1855eko maiatzaren 1eko desamortizazio legea betez, herri horretan, 1862an, Fruta kaleko errementari bat eta irin-errota bat saldu ziren.[17]
1920. urtean, herriak bi eskola eta bi errota zeuzkan. XX. mendearen bigarren erditik aurrera, Galipentzuk ere Nafarroa Garaiko nekazaritza herri txiki gehienek jasandako emigrazioa izan zuen. Ondorioz, biztanleria erdira murriztu zen. 1960ko hamarkadaren amaieran, herriko abadeak, Ciriaco Asinek, herri berria eraikitzeko baimena eskatu zion Nafarroako Foru Aldundiari (gaur egun Galipentzu Berria izenaz ezaguturiko gunea). Herri berria, Aragon ibaiaren ondoan eraikiko zen. Abadearen nahia, herritarren ongizatea hobetzea zen, izan ere, Galipentzu zaharrak daukan erliebe malkartsua dela eta, oso zaila egiten zen egunero nekazaritzan aritzen ziren pertsonek garia udalerriaren goialdean zeuden etxeetara garraiatzea.
Dena den, herri berriaren eraikitzeak, gatazka sortu zuen, auzo berrira joandakoen eta herri zaharrean geratu ziren biztanleen artean. Auzo zaharreko biztanleek, udalak euren etxe eta kaleak utzi zituela salatu zuten, izan ere, udaletxe berria eta herriko biztanleri gazte gehiena, udalerria ezartzen den behealdeko gunean ezarri ziren. Horrez gain, Galipentzu eta Iruñea elkartzen zituen autobusaren ibilbidea, aldatu eta Galipentzu Zaharrera igotzeari utzi zion. "La Montañesa" autobus konpainiaren esanetan, zailegia zen autobusarentzat kale estu eta aldapatsu haietan ibiltzea. Bi guneen arteko gatazka handia izan zen, eta egun batean Galipentzu Berriko sarreran jarritako kartelean hogei tiro inguru egin zituzten.[18]
Urteak igaro ahala, 300 biztanle zituen udalerria hustuz joan da, eta bi Galipentzuek biztanle ugari galdu dute (biztanleri galera handiagoa izan da herri zaharrean). 2008ko erroldaren arabera, Galipentzu zaharrean 50 pertsona bizi ziren, eta behealdeko herri berrian 74 pertsona.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]100 biztanle zituen 2025. urtean Galipentzuk.[19]
| 1842 | 1857 | 1860 | 1877 | 1887 | 1897 | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2011 | 2021 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 559 | 694 | 746 | 738 | 757 | 730 | 750 | 759 | 747 | 700 | 690 | 663 | 547 | 219 | 138 | 181 | 153 | 113 | 102 |
| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 57 gizon, 43 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 35 udalerri berean jaioak ziren[22], probintziako batez bestekoaren (% 37,3) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 17 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 5 —probintzian % 19,8—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 5 biztanleren artean, gehienak Europan jaioak dira (% 60)[23]. Jaiotza herrialde nagusiak Dominikar Errepublika, Errumania, Erresuma Batua dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 199 etxebizitza zeuden: 55 (% 27,6) nagusiak eta 144 (% 72,4) ez-nagusiak.[24]
Tasazio-datuen arabera, 2023an udalerrian tasatutako etxebizitzen batez besteko prezioa 597 €/m²-koa zen (desbideratze tipikoa: 433 €/m²), eta prezio-tarte ohikoena 400-600 €/m² artekoa. Tasatutako etxebizitzen batez besteko azalera 143 m²-koa zen. 2022tik 2023ra % 27,2 jaitsi zen (820 €/m²). Balio hori Nafarroako udalerrien medianaren (891 €/m²) % 33,0 azpitik zegoen.[25]
Etxebizitza multzoa
Nafarroako mapa
Guztira 55 etxegune zeuden, eta horietatik 27 (% 49,1) pertsona bakarrekoak ziren.[26]
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 96 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 21,9 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 33,3; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 30,2; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 14,6.[27] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 17,0 zen 2021ean eta % 21,9 2024an; beraz, 4,9 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 14,9 izatetik % 14,6 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 14,3 ziren, eta gizonen artean % 27,8; 13,5 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 14,3 eta gizonen % 14,8 ziren.
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 21 | % 21,9 | 15 | % 27,8 | 6 | % 14,3 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 32 | % 33,3 | 15 | % 27,8 | 17 | % 40,5 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 29 | % 30,2 | 16 | % 29,6 | 13 | % 31,0 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 14 | % 14,6 | 8 | % 14,8 | 6 | % 14,3 |
| Guztira | 96 | % 100,0 | 54 | % 100,0 | 42 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 17,0 | % 31,9 | % 36,2 | % 14,9 | 94 |
| 2022 | % 18,6 | % 33,0 | % 36,1 | % 12,4 | 97 |
| 2023 | % 20,4 | % 33,3 | % 31,2 | % 15,1 | 93 |
| 2024 | % 21,9 | % 33,3 | % 30,2 | % 14,6 | 96 |
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]XX. mende amaieran, Galipentzun zegoen jarduera industrial bakarra upategi kooperatiba, eta egituren eraikuntza eta instalakuntza enpresa bat ziren. Zerbitzuak, udalerriko denda, posta bulegoan eta abarretan lan egiten duten langileetara mugatzen da. Jarduera nagusia nekazaritza izaten jarraitzen du. Udalerriaren inguruko lur gehienak, garagarra eta garia bezalako laboreak landatzeko erabiltzen dira. XX. mendearen hasieran, sekain lurren hedapena gertatu zen, eta 1891. urtean modu horretan hazitako 591 hektarea baino ez zeuden arren, 1935erako 2.381 hektarea zeuden. XIX. mendearen amaieran, filoxerak, kalte handiak eragin zituen herriko mahastietan, baina hamarkada batzuk beranduago upategi kooperatiba sortzearekin batera, mahastien azalera asko hazi zen. Olibondoen landaketak ez du inoiz garrantzia handirik izan.
Bardeako ubideak, lur ureztagarrien azalera handitu zuen, batez ere, barazki eta fruta-arbolak. 1907ko abenduaren 22an, Nafarroako Nekazarien Aurrezki Kutxak sustaturiko nekazaritza kooperatiba sortu zen, 1947ko azaroaren 11n El Salvador upategi kooperatiba, 1951eko martxoaren 15ean Trujal kooperatiba, eta 1954ko azaroaren 18n, San Isidro Nekazariaren kooperatiba.
Lur amankomunak udalerriaren azalera guztiaren heren bat dira, larre lurren 1000 hektarea, basogintza lurren %30, eta laborantza lurren %10.
Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 21.058 euro-koa zen[28], eta etxegune bakoitzeko 36.308 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (17.701 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 27.293 euro zen. Errenta gordina 25.319 euro-koa izan zen pertsonako.
Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 45,2[29]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 31,2), beste diru-sarrerak (% 18), langabezia-prestazioak (% −0,1), beste prestazioak (% 5,7).
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[30][oh 1]. Udalerrian indizea 31,7 da, probintziakoaren (30,4;
Nafarroako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (31,9) parean. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 3 da, probintziakoaren (2,6;
Nafarroako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (2,6) gainetik.
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Gallipienzo/Galipentzu udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 44 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 46,3; gainerako % 53,7 inaktibo zeuden.[31] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 13,6 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 48,1 zen eta emakumezkoena % 43,9; langabezia-tasa, aldiz, % 23,1 eta % 0,0 zen, hurrenez hurren.[31]
Okupatuen kopurua 38 zen 2023ean, 2021eko 39etik behera.[32] Emakumeek okupatuen % 44,7 osatzen dute, eta gizonek % 55,3.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 38 | % 40,0 | 20 | % 37,0 | 18 | % 43,9 |
| Langabeak | 6 | % 6,3 | 6 | % 11,1 | 0 | % 0,0 |
| Inaktiboak | 51 | % 53,7 | 28 | % 51,9 | 23 | % 56,1 |
| Guztira | 95 | % 100,0 | 54 | % 100,0 | 41 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 44,7), industria (% 34,2), eraikuntza (% 13,2) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 7,9).[32]
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 63,2; ondoren, oinarrizko okupazioak daude (% 23,7), eta zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak % 5,3.[33] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 61,9 eta emakumeen % 64,7).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 2 | % 5,3 | 2 | % 9,5 | 0 | % 0,0 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 24 | % 63,2 | 13 | % 61,9 | 11 | % 64,7 |
| Oinarrizko okupazioak | 9 | % 23,7 | 4 | % 19,0 | 5 | % 29,4 |
| Ez dago jasota | 3 | % 7,9 | 2 | % 9,5 | 1 | % 5,9 |
| Guztira | 38 | % 100,0 | 21 | % 100,0 | 17 | % 100,0 |
Okupatuen % 65,8 besteren konturako langileak dira, eta % 34,2 norberaren konturakoak.[34]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 13 | % 34,2 | 7 | % 33,3 | 6 | % 35,3 |
| Besteren kontura | 25 | % 65,8 | 14 | % 66,7 | 11 | % 64,7 |
| Guztira | 38 | % 100,0 | 21 | % 100,0 | 17 | % 100,0 |
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 35 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 1.298 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[35][oh 2]. Udalerriaren azalera 56,3 km² denez, NAE lurraldearen % 23,1 da[36]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 51,7 lur goldagarria (671 ha, 28 ustiategitan), % 40,6 larre iraunkorrak (526 ha, 3 ustiategitan), % 7,7 arbolak (100 ha, 26 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,06 ha, 2 ustiategitan)[oh 3].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 67 gidari zeuden erroldatuta: 46 gizon (% 68,7) eta 21 emakume (% 31,3)[37]. Biztanleen % 67 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 114 ibilgailuk osatzen zuten: 47 turismo, 36 furgoneta, 13 kamioi, 10 motozikleta eta 1 ziklomotor[37]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 470 turismokoa zen, probintziako (512) eta Espainiako (525) batez bestekoen azpitik.
Turismoen batez besteko adina 14,2 urtekoa zen; turismoen % 2,1k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 23,4k 25 urte baino gehiago[37]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 68,1 diesel zen eta % 31,9 gasolinazko. Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 0k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 46,9k ez zuen etiketarik[oh 4].
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Galipentzuko udaletxea Galipentzu Berrin dago, eta idazkaria, era berean, Kasedako Udalako idazkaria da. Udalbatza udalerriko alkateak eta bi zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Ruben Mateo Solanas da, Galipentzuko bizilagunak zerrendako hautagai gisa aurkeztu zena.
Hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Alderdia | Legealdiko eserlekuak, hasiera-urtearen arabera | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1979 | 1983 | 1987 | 1991 | 1995 | 1999 | 2003 | 2007 | 2011 | 2015 | 2019 | |
| Galipentzuko bizilagunak | - | - | - | - | - | - | 5 | 2 | 4 | 4 | 3 |
| Nafar Herriaren Batasuna | - | - | - | - | - | - | - | - | 1 | 2 | - |
| Galipentzuko Hautagaitza Bateratua | - | 4 | 2 | 4 | 5 | - | - | - | - | - | - |
| Hautagaitza Independentea | - | - | 3 | 1 | - | - | - | - | - | - | - |
| Konserbazio eta Defentsarako Elkartea | - | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Herrixka Berria | 5 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
Foru hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Udala
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udalaren egoitza eta udaletxea Galipentzu Berrian dago.
Udaletxea Galipentzu Berrian dago, herriko abade izandako Ciriaco Asinen omenezko izena daraman plazaren ondoan, elizatik gertu. Eraikina 1982an altxatu zen eta solairu bakarra dauka. Kanpoaldeko fatxada margoturik dago, eta atari txiki bat dauka. Udal bulegoez gain, anbulategia eta herriko liburutegia daude bertan. Udaletxe zaharra, Galipentzuko gune zaharrean egon zen.
- HELBIDEA: Ciriaco Asin Plaza z/g
Egungo banaketa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Galipentzuko Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Ruben Mateo Solanas da, Galipentzuko bizilagunetakoa. Zinegotziak 2 daude:[38]
- Ascension Aribe Zubiri (Galipentzuko bizilagunak)
- Roberto Hernandez Mateo (Galipentzuko bizilagunak)
Alkateak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]1979tik, Galipentzuk 7 alkate izan ditu:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia[39] | |
| Jose Mateo Ibero[40] | 1979 | 1983 | Herrixka Berria | |
| Javier Ignacio Mateo Ibero | 1983 | 1987 | Galipentzuko Hautagaitza Bateratua | |
| Alfonso Carlos Mateo Ibero | 1987 | 1991 | Hautagaitza Independentea | |
| Pedro Maria Aribe Zubiri | 1991 | 1999 | Galipentzuko Hautagaitza Bateratua | |
| Pedro Maria Aribe Zubiri | 1999 | 2003 | kudeaketa-batzordea | |
| Concepción Garralda Gorraiz[41] | 2003 | 2007 | Galipentzuko bizilagunak | |
| Maria Carmen Irigibel Sola[42] | 2007 | 2019 | Galipentzuko bizilagunak | |
| Ruben Mateo Solanas[43] | 2019 | jardunean | Galipentzuko bizilagunak | |
Kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Galipentzu atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.[44]
Koldo Zuazok, 2010ean, Galipentzu ez-euskal-eremuan sailkatu zen.[45]
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Galipentzu eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldan jasota dagoenez, herritarren %2,65ek zekien euskaraz hitz egiten, 2010ean % 2,56k eta 2018n % 6,00k.
Hala ere, XVII. mendea arte euskara ohiko hizkuntza zela diote adituek, besteak beste Jose Maria Jimeno Juriok. Gainera, udalerriaren ezaugarri orografikoak direla-eta hiztun aktiboak mantendu ziren luzeagoan inguruko beste herrietan baino, Kasedan baino besteak beste.
Herri narratiba
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Herrian esaten denez, gaua igarotzen denean, Zakarra Gallipienzoko ahuntzainaren ahotsak entzun daitezke. Zakarias Eseberri, Zakarra bezala ezaguna, bere Tolin txakurrarekin Galipentzura iritsi zen Zaraitzutik XIX. mendearen amaieran. Hau Luziarekin maitemindu zen, herriko emakumeetako batekin. Hala ere, hau ezkonduta zegoen. Zakarrak, egoera horren aurrean atsekabeturik, ez zuen neskez ezer gehiago jakin nahi izan, eta bizitza osoa artzaintzan ematea erabaki zuen. Herriaren inguruan zeuden ahuntzak bildu eta eskortetaraino eramatea zen haien egitekoa. Egun batean, ur eskasia zela eta, Galipentzuko alkateak berariaz agindu zuen ahuntzak hiribilduaren beste aldera eramatea. Irteera horrek "bakarrik" hiru hilabete iraungo luke. Orduan, Zakarra haiekin abiatu zen. Asteak aurrera zihoazen eta inor ez zitzaion bisita bat egitera joan. Zakarra gero eta okerrago zegoen animoz. Egun batean, herrira itzultzeko unea iritsi zen arte. Ahuntzainak mendekua hartzea erabaki zuen, eta herriari erakutsi zion zein gaizki portatu zen. Esan omen zuen: "ez dira ahuntzez gogoratzen, are gutxiago ahuntzez. Badakizue maitasuna eta maitasuna ordaindu egiten direla". Hori esanda eta mendeku gisa, ahuntzak inguruko mahastietara eraman eta oihu egin zuen: "Itzuli, suntsitu! (...) Horrela saritzen zaituzte kanpoan emandako egun luzeek". Orduan, animaliek urtebeteko uzta guztia erre zuten. Zakarra herrira itzuli zen eta herri osoak jakin zuen zer gertatu zen. Alkateak berarekin hitz egin omen zuen eta inork ez omen zuen errepresaliarik hartu bere gaiztakeriagatik, gertatutakoa ulertuta.[46]
Jaiak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Xabierrerako erromeria, maiatzaren 5ean
- Uxuerako erromeria, maiatzaren 20an
- San Eugenioko jaiak, uztailaren bigarren asteburuan
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- San Salbatore eliza, XIII. mendeko kristiau eliza, gotiko estiloan.
- San Pedro eliza, XIV. mendeko kristiau eliza, gotiko estiloan.
- Galipentzuko gaztelua, Erdi Aroko gaztelu zaharra.
- Galipentzuko zubia, Aragoi ibaiaren gaineko zubia, Erdi Aroan eraikia.
Irudiak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Karrika bat
- Paisaia Galipentzutik
- Karrika bat
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV, Iruñea, 1996. ISBN 84-235-1505-2.
- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika), Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde», Euskararen erabilera, Wikipedia.
- ↑ Euskaltzaindia, 155. araua: Nafarroako udal izendegia (PDF).
- ↑ «Galipentzu - Lekuak - EODA», www.euskaltzaindia.eus. 2021eko abuztuaren 30ean kontsultatua.
- ↑ Otazu Ripa, Jesús Lorenzo (1977), Heraldica municipal, merindad de Sangüesa (I) : Abaurrea-Izalzu, Diputación Foral de Navarra, Dirección de Turismo, Bibliotecas y Cultura Popular, ISBN 84-235-0076-4, OCLC 911388951. 2021eko abuztuaren 31n kontsultatua.
- ↑ Meteo Navarra, «Estazioko datuak - Kaseda», meteoeu.navarra.es. 2021eko irailaren 1ean kontsultatua.
- ↑ Kasedako estazioko balio klimatologikoak, Nafarroako Gobernua. 2020ko abuztuaren 24an kontsultatua.
- ↑ Blázquez Martínez, José María (1961), «Relieves de los "casquilletes de San Juan", Gallipienzo», Príncipe de Viana, 22 (84): 121–126, ISSN 0032-8472. 2024ko urriaren 7an kontsultatua.
- ↑ Fernandes, Lídia (1999), «Elementos arquitectónicos de época romana da Casa dos Bicos - Lisboa», Conimbriga: Revista de Arqueologia, 38: 113–135, doi:10.14195/1647-8657_38_6, ISSN 1647-8657. 2024ko urriaren 7an kontsultatua.
- ↑ «Gure Lurra: 02.55 Los Casquilletes de San Juan - Galipentzu», Gure Lurra, 2012ko uztailaren 12a. 2024ko urriaren 7an kontsultatua.
- ↑ Burgui, Mikel (2020ko martxoaren 12a), «UXUE, UJUÉ ATALAYA DE NAVARRA.: El culto al toro en Gallipienzo, Eslava y Uxue. Unas uvas de Gallipienzo y otras de Uxue.», UXUE, UJUÉ ATALAYA DE NAVARRA.. 2024ko urriaren 7an kontsultatua.
- ↑ Arregui, María Pilar Sáez de Albéniz; Aznar, Rosa Mª Armendáriz (2016), «Una pieza taurobólica en Gallipienzo (Navarra)», Trabajos de Arqueología Navarra (Gaztelaniaz) (28): 305–308, ISSN 2530-5816. 2024ko urriaren 7an kontsultatua.
- 1 2 Nafarroako Entziklopedia Handia | GALIPENTZU. 2022ko apirilaren 13an kontsultatua.
- ↑ «GALIPENTZU - Auñamendi Eusko Entziklopedia», aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Gaztelaniaz). 2022ko apirilaren 13an kontsultatua.
- ↑ Florencio., Idoate, (1997), Rincones de la historia de Navarra, Gobierno de Navarra, ISBN 84-235-1579-6, OCLC 977692024. 2022ko apirilaren 13an kontsultatua.
{{Erreferentzia}}: Erreferentzien mantentzea: izen anitz: egileen zerrenda (lotura) Erreferentzien mantentzea: puntuazio gehigarria (lotura) - ↑ «GILEPENTZU - Auñamendi Eusko Entziklopedia», aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Gaztelaniaz). 2022ko apirilaren 13an kontsultatua.
- ↑ Rafael., Gómez Chaparro, (1967), La desamortización civil en Navarra., OCLC 164415464. 2022ko apirilaren 13an kontsultatua.
{{Erreferentzia}}: Erreferentzien mantentzea: izen anitz: egileen zerrenda (lotura) Erreferentzien mantentzea: puntuazio gehigarria (lotura) - ↑ Galipentzuko biztanleen arteko lehia bortitza El Pais egunkariko albistea.
- ↑ «Galipentzu», www.ine.es, Espainiako Estatistika Institutua. 2021eko abuztuaren 31n kontsultatua.
- ↑ «Indicadores municipales - Nastat», Nafarroa.eus. 2026ko abuztuaren 3an kontsultatua.
- ↑ «Indicadores municipales - Nastat», Nafarroa.eus. 2026ko abuztuaren 3an kontsultatua.
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Nafarroa.tab.
- ↑ «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
- ↑ Mapa interactivo de precios de la vivienda en España (Gaztelaniaz), CoHispania, 2023.
- ↑ «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
- ↑ «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- 1 2 «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- 1 2 «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q593987.
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ «Udala – Ayuntamiento de Gallipienzo / Galipentzuko Udala», www.gallipienzo.es. 2022ko apirilaren 13an kontsultatua.
- ↑ «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::», www.mptfp.gob.es (Gaztelaniaz). 2020ko maiatzaren 5ean kontsultatua.
- ↑ «GALIPENTZU - Auñamendi Eusko Entziklopedia», aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus. 2022ko maiatzaren 3an kontsultatua.
- ↑ «Aurino mendiko suteak kaltetutako Galipentzuko eta Uxueko udalerriekin bildu da Burguete kontseilaria», www.navarra.es. 2022ko maiatzaren 3an kontsultatua.
- ↑ GALLIPIENZO, ASER VIDONDO (2009ko apirilaren 23a), «Nafarroako kripta bakanetako bat», diariodenavarra.es (Gaztelaniaz). 2022ko maiatzaren 3an kontsultatua.
- ↑ «Galipentzuk banda zabala du», diariodenavarra.es (Gaztelaniaz), 2021eko maiatzaren 14a. 2022ko maiatzaren 3an kontsultatua.
- ↑ Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.
- ↑ Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.
- ↑ Sagues, J. (1992). ZAKARRA Galipentzuko ahuntzaina. Dialnet.
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
<ref> tags exist for a group named "oh", but no corresponding <references group="oh"/> tag was found.



