Edukira joan

Espainiar

Wikipedia, Entziklopedia askea
Espainiarrak
Españoles

Biztanleak guztira
Espainiar herritarrak
42.534.950
Espainiar diaspora
1.574.123 (2010)[1]
Biztanleria nabarmena duten eskualdeak
 Espainia 46.500.592 (2016)[2]

Espainiar diaspora
%60,1a Amerika - %36,9a Europa - %3a bestea[3]

Hizkuntza
Gaztelania, beste Espainiako hizkuntzak.
Erlijioa
Katolizismoa (gehiengoa)[4]
Zerikusia duten beste giza taldeak
Beste europarrak, jende zuria.
Hispanoamerikan: Mestizoak.

Espainiarrak edo espainolak Espainiako herritarrak dira,[5] bere arbasoak edozein izanda ere. Espainiak barnean hainbat herri eta aberri ditu, Espainiako historiaren konplexutasuna islatzen dutenak.

Espainiako hizkuntza ofiziala espainiera da, Erdi Aroko gaztelaniatik garatu dena.[erreferentzia behar] Espainiar asko, espainiar kolonizazioaren eta emigrazioaren ondorioz, mundu zabalera zabaldu dira, batez ere Latinoamerikara.

Jatorri historikoak eta genetika

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Espainiako populazio etnikoaren erreserba genetikoa Iberiar penintsulako erromatarren aurreko biztanle gehienen ondorioa da, bai indoeuropar eta indoeuropar hizketako aurreko aurre-zelten taldeak (iberiarrak, betoiak, turdetaniarrak, akitaniarrak),[6][7][8] bai zeltak (galaikoak, zeltiberiarrak, turduluak eta talde zeltikoak),[9][8] antzinako erromatarrek lurraldea konkistatu ondoren erromanizatu zituztenak.[10][11] Iberiaren hegoaldeko antzinako feniziar eta kartagoar kolonizazioa, baita Iberiaren ondorengo okupazio arabiarra ere, Ekialde Hurbilaren (feniziarra, judua eta arabiarra) eta Afrikako iparraldearen (punikoa edo berberea) ekarpen genetiko txiki batzuk utzi zituzten, bereziki hegoaldean eta mendebaldean.[12][11][13][10]

Espainiarrek hainbat hizkuntza hitz egiten dituzte. Espainian mintzatzen diren hizkuntzen artean daude gaztelania, herri osoan ofiziala eta biztanleriaren ama-hizkuntza nagusia (%74), katalana, Katalunian, Valentziako erkidegoan eta Balearretan koofiziala (%17), galiziera, Galizian koofiziala (%7), eta euskara, EAEn eta Nafarroako iparraldean koofiziala (%2).[14] Onarpen ofizial txikiagoa duten beste hizkuntza batzuk dira astur-leonera (asturiera izenaz Asturiasen eta leonera izenaz Leónen), aragoiera (Aragoiko erkidegoan) eta aranera (Arango haranean).

Espainiako herritar gehienak (%67,8, CISek 2014. urteko inkestaren arabera) kristau katolikotzat jotzen dira. Hala ere, horien erdiak baino gehiagok dio ez dela ia inoiz joaten erlijio-lanbideetara.[15]

Biztanleen %27,5 ateo edo agnostikoak dira.[15] Gutxiengo musulmanak, juduak, protestanteak eta ortodoxoak ere badaude, eta hauen kopurua handitu egin da berriki, immigrazioaren ondorioz, biztanleen %2,3 inguru gehiago.[15]

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ El País: Padrón de Españoles Residentes en el Extranjero
  2. ↑ www.diariocritico.com
  3. ↑ El País: Españoles residentes en el extranjero (CERA) por país
  4. ↑ Tapiador, Francisco J. (2019), The Geography of Spain: A Complete Synthesis, Springer Nature, ISBN 9783030189075, Catholicism is the nominal religion of most of the Spaniards
  5. ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa, Espainol.
  6. ↑ «Iberians - MSN Encarta», web.archive.org, 2009ko urriaren 30a. 2021eko apirilaren 29an kontsultatua.
  7. ↑ Álvarez-Sanchís, Jesús (2005eko otsailaren 28a), «Oppida and Celtic society in western Spain», e-Keltoi: Journal of Interdisciplinary Celtic Studies, 6 (1), ISSN 1540-4889. 2021eko apirilaren 29an kontsultatua.
  8. 1 2 «Ethnographic Map of Pre-Roman Iberia (circa 200 b», web.archive.org, 2004ko ekainaren 11a. 2021eko apirilaren 29an kontsultatua.
  9. ↑ «Spain - History», Encyclopedia Britannica (Ingelesez). 2021eko apirilaren 29an kontsultatua.
  10. 1 2 Bycroft, Clare; Fernandez-Rozadilla, Ceres; Ruiz-Ponte, Clara; Quintela, Inés; Carracedo, Ángel; Donnelly, Peter; Myers, Simon (2019ko otsailaren 1a), «Patterns of genetic differentiation and the footprints of historical migrations in the Iberian Peninsula», Nature Communications, 10, doi:10.1038/s41467-018-08272-w, ISSN 2041-1723, PMC 6358624, PMID 30710075. 2021eko apirilaren 29an kontsultatua.{{Erreferentzia}}: Erreferentzien mantentzea: markatu gabeko DOI librea (lotura)
  11. 1 2 Olalde, Iñigo; Mallick, Swapan; Patterson, Nick; Rohland, Nadin; Villalba-Mouco, Vanessa; Silva, Marina; Dulias, Katharina; Edwards, Ceiridwen J.; Gandini, Francesca (2019ko martxoaren 15a), «The genomic history of the Iberian Peninsula over the past 8000 years», Science (New York, N.Y.), 363 (6432): 1230–1234, doi:10.1126/science.aav4040, ISSN 0036-8075, PMC 6436108, PMID 30872528. 2021eko apirilaren 29an kontsultatua.
  12. ↑ Jónsson 2007, p. 195.
  13. ↑ Adams, Susan M.; Bosch, Elena; Balaresque, Patricia L.; Ballereau, Stéphane J.; Lee, Andrew C.; Arroyo, Eduardo; López-Parra, Ana M.; Aler, Mercedes; Grifo, Marina S. Gisbert (2008ko abenduaren 12a), «The Genetic Legacy of Religious Diversity and Intolerance: Paternal Lineages of Christians, Jews, and Muslims in the Iberian Peninsula», American Journal of Human Genetics, 83 (6): 725–736, doi:10.1016/j.ajhg.2008.11.007, ISSN 0002-9297, PMC 2668061, PMID 19061982. 2021eko apirilaren 29an kontsultatua.
  14. ↑ «Spain - The World Factbook», www.cia.gov. 2021eko apirilaren 29an kontsultatua.
  15. 1 2 3 Centro de Investigaciones Sociológicas (octubre de 2014). «Barómetro de octubre de 2014». p. 31.

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Antropologia Artikulu hau antropologiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.