Edukira joan

Ereta

Artikulu hau Okzitaniako herriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ereta (argipena)».
Ereta
Frantziako udalerria
Administrazioa
Estatu burujabe Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Pirinio Atlantikoak
BarrutiOloroe-Donamariako barrutia
KantonamenduAramitzeko kantonamendua
Izen ofizialaArette
Posta kodea64570
Geografia
Koordenatuak43°05′44″N 0°43′00″W / 43.0956°N 0.7167°W / 43.0956; -0.7167
Mapa
Azalera92,23 km²
Altitudea292 m, 2.315 m eta 806 m
MugakideakLourdios-Ichère, Osse-en-Aspe, Leze-Athaze, Izaba, Urdatx / Santa Grazi, Landa (Bearno), Aramitze eta Izorra
Demografia
Biztanleria1.032 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 494 (%47) (%53) 556 alt_right
Dentsitatea11 bizt/km²
Informazio gehigarria
Hiri senidetuakIzaba eta Erronkari
arette64.fr

Ereta[1] (frantsesez eta ofizialki Arette eta okzitanieraz Areta) Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerria da, Baretoseko ibarrean (Bearno) kokatutakoa. Azken erroldaren arabera 1.032 biztanle zituen 92,2 km²-ko azaleran.

San Martingo Harriko eski estazio ezaguna dago udalerrian.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Lourdios-Ichère, Osse-en-Aspe, Leze-Athaze, Izaba, Urdatx / Santa Grazi, Landa (Bearno), Aramitze eta Izorra.

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima erdikontinental eta mendi-ertzetako klima du[2]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[3]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Pirinio Atlantikoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak (>1200 mm/urte) urte osoan; negu oso epela (7,5 °C lautadan), haize ahulak)[4]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago[5].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 12,8 °C-koa da, 13,4 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1392 mm-koa da, urtarrilean 11,7 euri-egun eta uztailean 9,8 egun izanik[2]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Ligi-Atherei udalerrian dago, 14,7 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 13,1 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1528,1 mm-koa delarik[6]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 40 °C-koa da, 2003ko abuztuaren 4an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -12,5 °C-koa da, 1985ko urtarrilaren 9an lortua[oh 1][6].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 9,0 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena abuztua da (16,3 °C) eta hotzena otsaila (2,8 °C). Urteko prezipitazioa 2119 mm-koa da; hilabeterik euritsuena azaroa da (267 mm) eta lehorrena abuztua (108 mm).[7]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,24 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (8,5 °C) baino 1,4 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2020, 2022, 2023, 2024 eta 2025. Urterik beroena 2022 izan zen (11,2 °C) eta hotzena 1972 (7,4 °C).[7]

    Datu klimatikoak (Ereta)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 3.0 2.8 5.2 6.9 10.4 14.0 15.9 16.3 13.2 10.3 5.9 4.0 9.0
Pilatutako prezipitazioa (mm) 216 183 179 201 184 139 111 108 142 182 267 207 2119
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (8,5 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+0,4−0,1+1,1+1,0+1,1+1,0−0,1+0,6−0,9+0,2+0,4+0,8
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 20 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (8,5 °C)
+3 °C−3 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

BiztanleriaUrtea100012001400160018002000220024001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 556 gizon, 494 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.90
 
95+
 
1.01
1.62
 
90-94
 
2.02
1.80
 
85-89
 
6.07
3.60
 
80-84
 
1.01
2.70
 
75-79
 
3.24
6.12
 
70-74
 
7.89
9.89
 
65-69
 
9.11
10.79
 
60-64
 
11.94
12.05
 
55-59
 
12.15
9.89
 
50-54
 
10.53
4.50
 
45-49
 
4.45
5.58
 
40-44
 
4.25
6.65
 
35-39
 
5.47
3.60
 
30-34
 
3.24
2.70
 
25-29
 
1.01
2.70
 
20-24
 
1.21
4.14
 
15-19
 
3.24
3.06
 
10-14
 
4.45
5.94
 
5-9
 
5.47
1.80
 
0-4
 
2.23
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[8].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Arette udalerrian 1.032 biztanle zeuden eta 505 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 2,04 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 37,2), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren azpitik (% 39,2).[10]

1.032biztanle
505elkarbizitza-unitate
2,04lagun elkarbizitza-unitateko
313familia
Udalerria
% 22
% 33
% 37
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 313 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (174). Guraso bakarreko 30 familietatik 25etan ama zen guraso bakarra. 209 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 51k seme-alaba bakarra zuten etxean, 42k bi, eta 11k hiru edo gehiago.[10]

174
109
30
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean209
Seme-alaba bat51
Bi seme-alaba42
Hiru seme-alaba11
Lau edo gehiago0

15 urte edo gehiago zituzten 897 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 8,2 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 46,2. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 25-39 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 75,0).[10]

Bakarrik bizi da
15-24% 8
25-39% 13
40-54% 22
55-64% 21
65-79% 22
80 +% 46
Bikotean bizi da
15-24% 6
25-39% 75
40-54% 67
55-64% 67
65-79% 74
80 +% 36

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 41,2 ezkonduta zegoen, eta beste % 20,4 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 14,4 izatezko bikotean eta % 6,0 PACS bidez lotuta). % 26,0 ezkongabeak ziren, % 7,8 alargunak eta % 4,3 dibortziatuak.[10]

Ezkonduta% 41,2
Ezkongabea% 26,0
Izatezko bikotean% 14,4
Alarguna% 7,8
PACS bidez lotuta% 6,0
Dibortziatuta% 4,3

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 36,8), enplegatuak (% 14,7), artisau, merkatari eta enpresa-buruak (% 12,1), eskulangileak (% 11,9). Talde nagusia (erretiratuak, % 36,8) Pirinio Atlantikoak departamenduko batez bestekoaren (% 34,1) gainetik dago. 25 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 5,0).[10]

Udalerria
% 12
% 11
% 15
% 12
% 37
Pirinio Atlantikoak
% 11
% 16
% 15
% 12
% 34
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

2023 erroldaren arabera, udalerrian 1.451 etxebizitza zeuden. Talderik handiena bigarren egoitza edo noizbehinkakoa ziren (904), 509 egoitza nagusiekin alderatuta eta 38 hutsik. Apartamentuak ziren nagusi (725), etxeak baino gehiago (722). Egoitza nagusietatik 371 beren jabearen bizilekuak ziren, 114 alokairuan zeuden, 7 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 24 doan lagata.[11]

1.451etxebizitza
509egoitza nagusi
722etxe
725apartamentu

Etxebizitza multzoa

509
904
Egoitza nagusia (509)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (904)Hutsik (38)

Etxe mota

722
725
Etxea (722)Apartamentua (725)

Jabetza egoera

371
114
Jabeak (371)Alokairuan (114)HLM (7)Doan lagata (24)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1971-1990 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (163).[11]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik77
1919-194538
1946-1970139
1971-1990163
1991-200537
2006-202046

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (315). 274 etxebizitzatan berogailu mota "bestelakoa" erabiltzen zen, INSEEk gehiago zehazten ez duena. 393 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 241 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 230tan bi edo gehiago.[11]

Gela kopurua

1 gela12
2 gela24
3 gela57
4 gela101
5 gela edo gehiago315

Berogailu mota

47
163
274
Gas sarea (3)Fuel-olioa (47)Elektrizitatea (163)Gas botila (22)Bestelakoak (274)

Aparkalekua eta ibilgailuak

393aparkalekua
241ibilgailu 1
230ibilgailu 2+

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 596 biztanleetatik 473 aktibo ziren (% 79,4), horietako 440 lanean (% 73,8) eta 33 langabezian (aktiboen % 7,0).

59615-64 urteko biztanle
% 79,4aktibo
% 73,8lanean
% 7,0langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 54,1
25-54 urte% 94,3
55-64 urte% 62,9
Gizonak% 80,7
Emakumeak% 77,9

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 23,3
BEPC, brebeta% 4,0
CAP-BEP% 6,5
Batxilergoa% 4,8
Goi-mailako +2% 5,0
Goi-mailako +3/4% 7,4
Goi-mailako +5% 4,9

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 7,0). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

123 ez-aktibotik 36 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 29,3), 51 erretiraturik zeuden (% 41,5) eta 37 bestelako ez-aktibo ziren (% 30,1).

Ez-aktiboak

% 29
% 41
% 30
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 4]

% 10
% 17
% 10
% 22
% 20
% 21
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 374 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 440 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 5]

374enplegu udalerrian
% 56,4soldatapeko
% 43,3ez-soldatapeko
NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 23.340 eurokoa zen.

23.340 €diru-sarreren mediana▼ Dep.: 26.300 €
AlkateaAgintaldiaAlderdi politikoa
Ignace Camou1793 - 1800
Jean Lassalle1800 - 1807
Pierre Hum1808 - 1813
Jean-Pierre Salet1813 - 1831
Jean Carrère1831 - 1835
Pierre Camgros1835 - 1837
Étienne Superville1837 - 1843
Jean-François Sérée1843 - 1848
Pierre-Joseph Castéran1848 - 1853
Jean-François Sérée1853 - 1856
Philippe Salies1857 - 1861
Charles-Henri Fischer1861 - 1872
Jean Bergé1872 - 1877
Charles-Henri Fischer1877 - 1884
Emmanuel Salet1884 - 1890
François Dabancens1890 - 1892
Charles-Henri Fischer1892 - 1894
Jean-Baptiste Labourdette1894 - 1906
Vincent Lagrave1906 - 1907
Bernard Trébucq1907 - 1916
Pierre Casabonne1919 - 1942
Michel Lagrave1942 - 1952
Jean-Marie Lonne-Peyret1952 - 1989
Joseph Arrègle1989 - 2001
Pierre Casabonne2001 - 2026DVD

Herri senidetuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ereta ondorengo herriekin senidetuta dago:

  1. ↑ Estazioko erregistroak 1970ko urtarrilaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 1,2 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  4. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  5. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskaltzaindiaren 149. araua: Euskal Herri inguruko exonimoak
  2. 1 2 Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre (2010eko ekainaren 18a), «Les types de climats en France, une construction spatiale», Cybergéo : revue européenne de géographie (Frantsesez), 501, doi:10.4000/cybergeo.23155.
  3. ↑ Dubreuil, Vincent (2022ko otsaila), «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen», La Météorologie (Frantsesez), 116, doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012.
  4. ↑ «Le climat en France hexagonale et Corse», meteofrance.com (Frantsesez).
  5. ↑ «Réglementation environnementale RE2020», ecologie.gouv.fr (Frantsesez), 2020ko azaroaren 18a.
  6. 1 2 «Station Météo-France « Licq-Atherey », fiche climatologique» (PDF), data.gouv.fr (Frantsesez).
  7. 1 2 «Données changement climatique - SIM quotidienne», data.gouv.fr (Frantsesez), Météo-France.
  8. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee», www.insee.fr. 2026ko uztailaren 27an kontsultatua.
  9. ↑ «Naissances de 2008 à 2025», Insee (Frantsesez). 2016ko abuztuaren 10ean kontsultatua.
  10. 1 2 3 4 5 «Couples-Familles-Ménages en 2023», Recensement de la population (Frantsesez), INSEE, 2023.
  11. 1 2 3 «Logement en 2023», Recensement de la population (Frantsesez), INSEE, 2023.
  12. ↑ «Wayback Machine - Nafarroako herri eta hiri senidetuak» (PDF), web.archive.org. 2022ko maiatzaren 13an kontsultatua. {{Erreferentzia}}: Izenburu generikoa erabiltzen da (laguntza)

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]