Donibane Lohizune

Donibane Lohizune
Lapurdi, Euskal Herria
Donibane Lohizune, Nazioarteko Espazio Estaziotik ikusia. Behealdean, ezkerrean, Ziburu ikus daiteke.
Armarria
Kokapena
Herrialdea	Euskal Herria
Lurraldea	Lapurdi
Administrazioa
Estatua	Frantzia
Eskualdea	Akitania Berria
Departamendua	Pirinio Atlantikoak
Elkargoa	Euskal Hirigune Elkargoa
Barrutia	Baiona
Kantonamendua	Donibane Lohizune
Izen ofiziala	Saint-Jean-de-Luz
Auzapeza	Jean-François Irigoien(2020-2026) ( DVD)
Posta kodea	64500
INSEE kodea	64483
Herritarra	donibandar
Geografia
Koordenatuak	43°23′25″N 1°39′35″W
Azalera	19,05 km²
Garaiera	0-84 metro
Distantzia	22 km (Baionatik)
Demografia
Biztanleria	14.198 (2018:  167)
8.188 (%55,7)   (%44,3) 6.510
Dentsitatea	779,9 biztanle/km²
Zahartzea	% 33,85
Ugalkortasuna	‰ 41,1
Ekonomia
Jarduera	% 70,63 (2011)
Desberdintasuna	% 6,04 (2011)
Langabezia	% 9,11 (2013)
Euskara
Euskaldunak	% 8,38 (2010)
Erabilera	% 0,39 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera	XIII. mendea baino lehenago. urtea
Webgunea	https://www.saintjeandeluz.fr/eu/

Donibane Lohizune Lapurdiko mendebaldeko udalerri bat da, Bizkaiko golkoko itsasertzean eta Donibane Lohizuneko badian kokatua, Donibane Lohizuneko kantonamenduan. Baionatik 23 bat kilometrora dago, probintziako mendebaldean. Udatiarren egonleku ezaguna da.

Geografia

Donibane Lohizune Urdazuri ibaiaren amaieran dago, Zokoa eta Zibururekin batera Donibane Lohizuneko badia turistiko garrantzitsua osatuz.

Udalerri mugakideak

• Getaria eta Bidarte iparraldean
• Azkaine eta Ziburu hegoaldean
• Ahetze eta Senpere ekialdean

Hiriko auzoak

Donibane Lohizuneko herriko etxearen arabera, hiria 5 auzotan banatuta dago:

• Barra
• Errepira
• Erromardia
• Baionako bidea
• Urdazuri

Etxeak eta auzoak

Akotz Basa Beltz Xantako Txibau Etxebiaga Erromardia Itxaka

Jaldai Maiarkoenea Santa Bizara San Josepe Serres (herri zahar bat zen eta orain Azkain eta Donibane-Lohizunen artean dago) Urtaburu

Klima

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima ozeaniko garbia du. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Pirinio Atlantikoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak (>1200 mm/urte) urte osoan; negu oso epela (7,5 °C lautadan), haize ahulak). RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago.

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 14,1 °C-koa da, 12 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1375 mm-koa da, urtarrilean 13,4 euri-egun eta uztailean 8,4 egun izanik. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Ziburu udalerrian dago, 2,2 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 15 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1521,3 mm-koa delarik. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 42 °C-koa da, 2022ko ekainaren 18an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -12 °C-koa da, 1956ko otsailaren 3an lortua.

Historia

Hiriaren historia itsasoari eta Done Jakue bideari lotua izan da. Erdi Aroan Santiago bidea egiten zuten erromesen ospitale zen Donibane Lohizune.

Donibane Lohizune XII. mendearen hasierako dokumentuetan agertzen da. Herrigunearen hastapenak arrantzari lotuak izan zirela uste dute askok, baina garai haietan jarduera nagusi nekazaritza zuten .

Nafarroako erregearen tropek Donibaneko parrokia‑eliza hartu zutenean, 1245ean, nekazaritza soilik aipatu zuten. Etxe dotoreak eta nekazaritza‑etxeak barrual­deko auzoetan zeuden: Akotz, Jalday, Fagonda, Urthaburu, Fagozu. Horrenbestez, itsasoari lotutako jardueren berririk ez dugu.

Itsasoari eta arrantzari lotutako tradizioa

XIII. menderako hirigune komertzial garrantzitsua zen, bertoko portua kortsario bilgunea zen eta Bizkaiko golkoa ikuskatu eta balearen arrantzan zebiltzan ontziak irteten ziren bertatik. XV. mendean euskal arrantzaleek Ternuko lehen kostaldeak aurkitu zituzten, eta balearen arrantzak izena eta aberastasuna eman zizkion Donibane-Lohizuneri.

Donibane Lohizune Santa Barbara itsasargitik ikusita. Atzealdean, Larrun mendia.

Iparral­deko artxiboetan beti ere zokomiran, Goyenetchek aurkitutako itsasgizon donibandar antzinakoenak 1545ekoak dira: Martin de Barreyne (Sain­tserro baleontziaren armadorea); Johannicot Etchauesten (Saint Joan de Bus baleontziaren patroia; eta Pellento de Reparatse, aurrekoen kidea. Euskal itsasgizonak Mundu Berriaren itsasertzera lehenago iritsi al ziren Kristobal Kolon bera baino? Frogagiririk ez dugu oraingoz, baina ez da harritzekoa baleak harrapatzetik soilik bizi ziren itsasgizon trebe haiek, balea harrapatzearekin itsututa, Atlantikoaren beste ertzeraino iristea, aurkitzaile ofizialari aurrea hartuta.

Ternuako hegoal­deko Saint-Pierre eta Mikeluneko biztanleak Donibane Lohizune inguruko arrantzaleen ondorengoak dira. Garai hartako arrantzaleak baleen bila joan ziren, eta baleak desagertzen ziren heinean, bakailaoak harrapatzeari ekin zioten. Bakailaoa aurkitzean ur handitako arrantza garatu zuten, eta hari eskerrak suteak eta bestelako zoritxarrak gainditu zituen Donibane Lohizunek. 1558an gertatutako lazeriaren ondoren (Ezkerrenea etxea soilik salbatu zen), eraikitzeari ekin zioten: parrokia‑eliza, udaletxea, langile eta marinelen etxe xumeak, eta armadoreen eta kortsarioen etxe dotoreak eraiki zituzten, denetarik baitzegoen hirian.

XVII. mendea urrezko mendea izan sen Donibane Lohizunerentzat, nahiz eta 1636n espainiar armadek (gehienak Bidasoaz mendebaldeko miliziak) hiria hartu zuten, baina Frantziako errege-armadak hurrengo urtean berreskuratu zuen. XVII. mende hasieran, Donibane Lohizune eta Zibururen arteko gatazka piztu zen, bigarren herri hori eta bere portua independente bilakatu eta gero. Urtubiako jauna, errege interesen adierazle, kontra jarri zitzaien ziburutarrei, baita lohizundar burgesia ere. Sorginkeria akusazioak hasi eta jazarpena piztu zen; manera horretan, ordena absolutista baten haziak erein ziren Lapurdin, eta Espainiako muga gotortu. Elite itsastarrek estutu egiten zuten Frantziako koroarekiko harremana, haren aginduak betearaziz eta kanpaina militarretan lagunduz. Hartara nabarmendu zen Haraneder familia, hala nola Jean Peritz de Haraneder merkatari eta kortsarioa (1652–1730). Pirinioetako Itunaren ondoren (1659ko azaroaren 7a), Luis XIV.a hirira iritsi zen Maria Teresa Austriakoa Espainiako infantarekin ezkontzera. Bikotea irten zen elizako atea hiru urtez izan zen itxita, inskripzio batek dioenez.

Donibane Lohizune 1895 inguruan.

Aitzitik, XVIII. mendea aurkakoa izan zen, batez ere itsasgizonentzat. Izan ere, 1708an berebiziko ekaitza pairatu zuten, kronika batzuetan itsasikaratzat jo zutena. Ekaitzak euste‑hormak apurtu zituen, etxeak eraitsi zituen, eta herria urpean gel­ditu zen. Bost urte geroago, 1713ko Utrechteko Itunaren ondorioz, Frantziak Kanada eta Ternua gal­du eta Britainia Handiaren esku gelditu ziren, kolpe latza emanez Donibaneri. Herbeheretarrek eta ingelesek indar handia hartu zuten itsasoan. Gainera lehendik ere balea desagertua zen Bizkaiko golkotik, eta itsasoak apurtuak zituen badia babesten zuten Zokoa eta Santa Barbara barrak, portua eta hiriko zati bat suntsituz. Honen ondoriozko gainbehera izan zela-eta, arrantzale askok herritik alde egin behar izan zuten.

Tarteka tamaina ez oso handiko herri protestak eta altxamenduak gertatzen ziren; adierazgarriak dira 1756ko urtean izandakoak: mugan izan ohi ziren kantonamendu militarrak liskar bide izaten ziren sarritan inguruko herrietan; eta hartan, frantsesez hitz egiten ez zuen bertako zahar baten eta euskararik ez zekien Artilleriako Errege Gorputzeko ingienari baten artean izandako eztabaida hutsal batek, militar horien eta herriaren arteko borroka gogor bat eragin zuen.

Bestalde, mendearen amaieran Frantziako Iraultza hasi zen, eta portua gel­dirik geratu zen. Sardinaren arrantza eta haren kontserbagintza izan ziren salbuespen bakarrak, itsasertzean bertan harrapatzen zituztelako. Hainbeste zoritxarrekin atsekabeturik, familia askok erabaki zuten beste udalerri batera joatea. Hortaz, XVIII. mendean, Donibane Lohizuneko biztanleen kopurua ia erdira jaitsi zen: 4.000 biztanle izatetik 2.440 izatera.

1790ko martxoaren 4ko legeak Frantziako egitura administratibo berria ekarri zuen, Pirinio Behereko departamendua sortuz, Bearno, Gaskonia eta Iparraldeko lurraldeak batuz. Iparraldean hiru barruti sortu ziren: Maule, Donapaleu eta Uztaritze, nahiz eta geroago azken hori Baionara eraman zen. Frantziako Iraultzaren zurrunbiloak bete-betean astindu zuen Donibane Lohizune, Pinet eta Cavaignac herri ordezkari frantses iraultzaileen (populuaren errepresentanten) eraginpean. Herriko etxean udalbatza edo kontseilu iraultzaile frantses bat eratu zen, eta herriari izena aldatu zitzaion (Lapurdi osoan egin bezala): Zibururekin batera, "Chauvin-Dragon" deitu komuna edo udalerria eratu zuten. 1794ko lapurtarren deportazioan harrera zakarra prestatu zuten ilara luze bat Landetara zuzentzen zituzten lapurtarren kontra.

Geroago, Donibane Lohizuneko badia itsasotik babesteko lanei ekin zitzaien, kaiak berreraikiz, baina ez zuten luzaroan iraun. XIX. mendean berreraiki ziren. Gaur egun, hiritarren kopuru handi bat bizkaitarren eta gipuzkoarren ondorengo dira. Haietako batzuk XIX. mendean Karlistadetan hemen babesa aurkitu zuten, eta beste batzuk arrantzale profesionalak ziren. Arrantza oso errotuta dago Donibane Lohizunen, eta artisau‑arrantzaren alorrean Iparral­deko portu nagusia da. Ontzi batzuk Irlandako uretan ahalegintzen dira behin eta berriz denboral­di bakoitzean. Ontziak margotzeko kolorerik kuttunena urdina dute, antza.

Herria

Lohobiaga etxea, 1660an Luis XIV.aren egoitza izana.

San Joan Bataiatzailearen eliza.

Jean de Luz elizako organoa

Joanoenia, Haraneder edo Errege-alabaren etxea.

Euskal estiloko etxea.

Herrigunea

Urdazuri ibaiaren bokaletik gertu uzten dituzte kirolerako eta aisial­dirako txalupa motordunak, kanoak eta bailandrak. Halaber, portu horretatik itsasoratzen dira udako itsas bidaiak egiten dituzten ontzi txikiak. Zeruertzean Larrun mendiak babesa ematen diola, herri tipiko hori abaroan dago ozeanoaren ertzean.

Nortasun handiko karrikak ditu: Gambetta, Mazarino, Thiers, Sopite, Balearena, Luis XIV.aren plaza, eta arrantza‑portua ere bai. Zurezko habe eta panelak dituzten etxe garbi eta behin eta berriz margotuen ilaran azpimarratzekoa da Lohobiaga jauregia, fatxadaren alboetan bi dorre dituena. Luis XIV.a Frantziakoaren jauregia ere esaten diote, etxe horretan ostatu eman baitzioten. Gaur egun museoa da. Haren ondoan Donibane Lohizuneko Herriko Etxe polita, 1635ean eraikia, ezkila‑hormarekin, ordara jotzeko. Kapitulu‑gelan Pizkundeko Santiago erromesaren irudi baliotsu bat dago, eta Ramiro Arrue margolari bizkaitarraren hiru olio. Sarrerako mailadian, brontzezko Luis XIV.ak zal­di gainean gogora ekartzen digu hemen ezkondu zirela zibilez Eguzki Erregea eta Espainiako Maria Teresa printzesa.

Portuko uren gainean Joanoenia, Haraneder, Infantea edo Errege-alabaren etxea izenez ezagunagoa, fatxada harlanduz egina, harri zuriak eta gorriak nahastuta. Metro gutxitara, Mazarino kaleko 2. zenbakian Granga Baila etxe ederra dago; 1813an Wellingtongo dukeak etxe horretan jarri zuen kuartel nagusia.

Hurrengo kalea bitxia da, plaza eta hondartza el­kartzen ditu eta Errepublikaren kalea izena du, kale horretan dago lehen aipatu dugun Ezkerrenea etxea, hiriko zaharrena. Gambetta kalearen 18. zenbakian, elizaren aurrean, Labrouche etxea dago, Josep Labrouche kortsarioarena, Donibane Lohizuneko al­katea 1808tik 1853ra.

Gainerako kaleak baino altuago propio egindako hiribide batek apaintzen du Donibaneko hondartza. Ozeanoak errespetatu du, gizakien irmotasunari esker, erasoak menderatzeko teknikak lagun. Ibaia bideratu zuten, eta Zokoa, Artha eta Santa Barbara dikeek baretu zuten itsasoaren ol­darra, hartara, gaur egungo bainu‑hiria eraiki ahal izan zuten.

Dukotenia museoa ez da jada existitzen. Hiria bera, ordea, benetako museo bizia da, tradizioaren eta berrikuntza kirrinkarien nahasketa bitxia. Done Jakue bideko erromesek ospitalea zuten Donibanen, eta ibiltari modernoek dozenaka hotel, jatetxe eta kanpin.

Kanpoaldea

Donibane Lohizunetik irtetean, itsasadarraren eskuinaldean Urdazuri bizitegi‑auzoa dago. Zertxobait aurrerago Xantako turismo‑gunea. Xantakoko golfa entzutetsua da, Chanban Delmas frantses politikari ere ohiko bisitaria dute uda‑garaian.

Demografia

XIX. mendean zehar, nahiz eta goranzko joera txikia izan, aski egonkor mantendu zen Donibane Lohizuneko biztanleria. XX. mendearen lehen erdialdean, aldiz, populazioa bikoiztu egin zen eta 10.000 pertsonen langa gainditu zuen. 1980ko hamarkadatik aurrera eta XXI. mendearen hasieran 13.000 lagunen inguruan egonkortu zen populazioa.

Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022 Guztira: 6.510 gizon, 8.188 emakume
% Gizonak Adina Emakumeak % 0.25   95+   1.48 1.38   90-94   2.82 2.81   85-89   4.53 5.04   80-84   6.06 7.42   75-79   8.37 7.88   70-74   8.67 7.36   65-69   7.90 6.31   60-64   7.24 6.51   55-59   6.63 6.76   50-54   6.36 6.02   45-49   5.64 5.39   40-44   4.75 5.10   35-39   4.74 3.95   30-34   3.66 4.92   25-29   3.81 4.01   20-24   3.20 5.55   15-19   4.23 4.73   10-14   4.20 4.96   5-9   3.25 3.66   0-4   2.45
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta.

Hazkunde begetatiboa

Urtea	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Hazkunde begetatiboa	−115	−88	−105	−76	−131	−122	−101	−107	−108	−134	−118	−105	−126	−151	−154	−128	−105	−139
Jaiotzak	92	109	88	107	103	86	82	94	93	90	86	77	88	86	90	78	89	94
Heriotzak	207	197	193	183	234	208	183	201	201	224	204	182	214	237	244	206	194	233

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak INSEE erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Familiak eta etxeguneak

2023 erroldaren arabera, Saint-Jean-de-Luz udalerrian 14.585 biztanle zeuden eta 8.217 elkarbizitza unitate, hau da, 1,77 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 49,0), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren gainetik (% 39,2).

14.585biztanle

8.217elkarbizitza-unitate

1,77lagun elkarbizitza-unitateko

4.100familia

Udalerria

% 13

% 26

% 11

% 49

Metropolitar Frantzia

% 24

% 26

% 10

% 39

Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 4.100 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (2.121). Guraso bakarreko 886 familietatik 681etan ama zen guraso bakarra. 2.485 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 902k seme-alaba bakarra zuten etxean, 560k bi, eta 152k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 1.092 bikoteetatik 118tan (% 10,8) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.

2.121

1.092

886

Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra

25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean2.485

Seme-alaba bat902

Bi seme-alaba560

Hiru seme-alaba112

Lau edo gehiago40

15 urte edo gehiago zituzten 13.170 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 9,0 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 51,7. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 65-79 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 60,0). 80 urte edo gehiagoko 1.754 biztanleetatik 1.582 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 172 kolektibitateren batean.

Bakarrik bizi da

15-24% 9

25-39% 22

40-54% 24

55-64% 34

65-79% 36

80 +% 52

Bikotean bizi da

15-24% 10

25-39% 56

40-54% 57

55-64% 56

65-79% 60

80 +% 34

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 37,4 ezkonduta zegoen, eta beste % 13,4 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 8,9 izatezko bikotean eta % 4,5 PACS bidez lotuta). % 26,9 ezkongabeak ziren, % 10,7 alargunak eta % 11,6 dibortziatuak.

Ezkonduta% 37,4

Ezkongabea% 26,9

Dibortziatuta% 11,6

Alarguna% 10,7

Izatezko bikotean% 8,9

PACS bidez lotuta% 4,5

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 46,0), enplegatuak (% 15,9), erdi-mailako lanbideak (% 10,6), goi-mailako langileak (% 8,3). Talde nagusia (erretiratuak, % 46,0) Pirinio Atlantikoak departamenduko batez bestekoaren (% 34,1) gainetik dago. 29 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 0,4).

Udalerria

% 8

% 11

% 16

% 8

% 46

Pirinio Atlantikoak

% 11

% 16

% 15

% 12

% 34

Metropolitar Frantzia

% 13

% 16

% 15

% 14

% 30

NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

Taula osoa: elkarbizitza-unitateak eta familiak, 2023

	Kopurua	%
Elkarbizitza-unitateak
Seme-alabekin bizi ziren bikoteak	1.092	% 13,3
Etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak	2.114	% 25,7
Guraso bakarrekoak	880	% 10,7
Kide bakarrekoak	4.028	% 49,0
Bestelakoak	104	% 1,3
Familiak
Seme-alabarik gabeko bikoteak	2.121	% 51,7
Seme-alabadun bikoteak	1.092	% 26,6
Guraso bakarrekoak	886	% 21,6
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean	2.485	% 60,6
Seme-alaba bat	902	% 22,0
Bi seme-alaba	560	% 13,7
Hiru seme-alaba	112	% 2,7
Lau seme-alaba edo gehiago	40	% 1,0
Egoera zibila (15 urte edo gehiago)
Ezkonduta	4.925	% 37,4
Izatezko bikotean	1.176	% 8,9
PACS bidez lotuta	592	% 4,5
Ezkongabea	3.540	% 26,9
Alarguna	1.409	% 10,7
Dibortziatuta	1.527	% 11,6
Erreferentziazko pertsonaren lanbidea
Nekazariak	29	% 0,4
Artisau, merkatari eta enpresa-buruak	504	% 6,1
Goi-mailako langileak	682	% 8,3
Erdi-mailako lanbideak	868	% 10,6
Enplegatuak	1.303	% 15,9
Eskulangileak	668	% 8,1
Erretiratuak	3.778	% 46,0
Bestelakoak	386	% 4,7
Iturria: INSEE, RP2023.

Etxebizitza

2023 erroldaren arabera, udalerrian 14.921 etxebizitza zeuden. Horietatik 8.208 egoitza nagusi ziren, 6.246 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 466 hutsik zeuden. Apartamentuak ziren nagusi (11.885), etxeak baino gehiago (3.022). Egoitza nagusietatik 3.966 beren jabearen bizilekuak ziren, 4.016 alokairuan zeuden, 1.965 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 227 doan lagata.

14.921etxebizitza

8.208egoitza nagusi

3.022etxe

11.885apartamentu

Etxebizitza multzoa

8.208

6.246

Egoitza nagusia (8.208)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (6.246)Hutsik (466)

Etxe mota

3.022

11.885

Etxea (3.022)Apartamentua (11.885)

Jabetza egoera

3.966

4.016

1.965

Jabeak (3.966)Alokairuan (4.016)HLM (1.965)Doan lagata (227)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1971-1990 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (2.361).

Eraikuntza garaia

1919 aurretik384

1919-1945722

1946-19701.706

1971-19902.361

1991-20051.180

2006-20201.674

Egoitza nagusien artean gehienek 3 gela zituzten (2.550). Gas sarea zen berogailu mota nagusia (4.723 etxebizitzatan). 4.734 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 4.674 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 2.138tan bi edo gehiago.

Gela kopurua

1 gela293

2 gela1.644

3 gela2.550

4 gela1.834

5 gela edo gehiago1.888

Berogailu mota

4.723

3.014

Gas sarea (4.723)Fuel-olioa (126)Elektrizitatea (3.014)Gas botila (90)Bestelakoak (256)

Aparkalekua eta ibilgailuak

4.734aparkalekua

4.674ibilgailu 1

2.138ibilgailu 2+

Taula osoa: etxebizitzak, 2023

	Kopurua	%
Etxebizitza multzoa
Egoitza nagusia	8.208	% 55,0
Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa	6.246	% 41,9
Hutsik	466	% 3,1
Etxe mota
Etxeak	3.022	% 20,3
Apartamentuak	11.885	% 79,7
Gela kopurua (egoitza nagusiak)
1 gela	293	% 3,6
2 gela	1.644	% 20,0
3 gela	2.550	% 31,1
4 gela	1.834	% 22,3
5 gela edo gehiago	1.888	% 23,0
Eraikuntza garaia (egoitza nagusiak)
1919 aurretik	384	% 4,7
1919-1945	722	% 8,8
1946-1970	1.706	% 20,8
1971-1990	2.361	% 28,8
1991-2005	1.180	% 14,4
2006-2020	1.674	% 20,4
Jabetza egoera (egoitza nagusiak)
Jabeak	3.966	% 48,3
Alokairuan	4.016	% 48,9
HLM	1.965	% 23,9
Doan lagata	227	% 2,8
Berogailu mota (egoitza nagusiak)
Gas sarea	4.723	% 57,5
Fuel-olioa	126	% 1,5
Elektrizitatea	3.014	% 36,7
Gas botila	90	% 1,1
Bestelakoak	256	% 3,1
Aparkalekua eta ibilgailuak (egoitza nagusiak)
Aparkalekua	4.734	% 57,7
Ibilgailu bat	4.674	% 56,9
Bi ibilgailu edo gehiago	2.138	% 26,0
Iturria: INSEE, RP2023.

Donibane Lohizuneko hondartzaren ikuspegia.

Ekonomia

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 7.908 biztanleetatik 5.887 aktibo ziren (% 74,4), horietako 5.172 lanean (% 65,4) eta 715 langabezian (aktiboen % 12,1).

7.90815-64 urteko biztanle

% 74,4aktibo

% 65,4lanean

% 12,1langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 42,5

25-54 urte% 89,2

55-64 urte% 59,0

Gizonak% 76,1

Emakumeak% 73,0

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 23,0

BEPC, brebeta% 21,3

CAP-BEP% 13,5

Batxilergoa% 12,1

Goi-mailako +2% 9,7

Goi-mailako +3/4% 5,6

Goi-mailako +5% 10,4

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 12,1). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

2.021 ez-aktibotik 630 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 31,2), 568 erretiraturik zeuden (% 28,1) eta 823 bestelako ez-aktibo ziren (% 40,7).

Ez-aktiboak

% 31

% 28

% 41

Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria

% 12

% 17

% 24

% 31

% 16

NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 8.678 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 5.172 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.

8.678enplegu udalerrian

% 81,0soldatapeko

% 19,0ez-soldatapeko

NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 26.790 eurokoa zen, eta biztanleen % 13 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).

26.790 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 26.300 €

% 13,0pobrezia-tasa▼ Dep.: % 13,3

Departamenduarekiko konparaketa xehea

Pobrezia-tasa adinaren arabera (departamendua)

18 urtez azpiko% 17,6

18-29 urte% 17,6

30-39 urte% 12,5

40-49 urte% 13,4

50-64 urte% 12,4

65-74 urte% 9,0

75 urte eta gehiago% 9,3

Pobrezia-tasa etxebizitza-erregimenaren arabera (departamendua)

Jabeak% 6,5

Errentariak% 25,8

Eskuragarri dagoen errentaren osaera (departamendua)

INSEEk «eskuragarri dagoen errenta» horrela eraikitzen du: jarduera-errenta + pentsioak + ondarea + gizarte-prestazioak (batuz % 100 baino gehiago ematen dute) ken zuzeneko zergak (batez ere errentaren gaineko zerga).

Jarduera-errenta% 65,1

Pentsio/erretiroak% 32,3

Ondarea, bestelakoak% 13,8

Gizarte-prestazioak% 4,4

Zuzeneko zergak−% 15,7

Jarduera-errenta zatitzen bada: soldatak % 57,3, ez-soldatapekoen errenta % 5,5, langabezia-sariak % 2,3.

Sakontzeko, irakurri: «Donibane Lohizuneko portua»

Arrantza eta merkataritza-portua dago bertan. Industriak garrantzia badu ere (elikagai-industria eta industria kimikoa), turismoa da udalerriko ekonomi jarduera nagusia.

Kultura

Euskara

Donibane Lohitzuneko Héléne Legartoren testigantza. Gerraurreko eskola garaiaz. Euskal Herriko Ahotsak proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.

Donibane Lohizuneko gau eskola Ipar Euskal Herriko lehena izan zen. Ofizialki 1980an hasi zen eta hori dela eta 2010ean 30. urteurrena ospatu zuen; aldiz, 1968tik eskolak ematen ibili ziren.

Donibane Lohitzuneko euskara nafar-lapurteran kokatzen da, zehatzago esanda, sartaldeko azpieuskalkiari dagokion kostatar euskara da bertakoa. 2010ean, herritarren % 8,55 zen euskaldunak.

Zinema

Urtero urrian Donibane Lohizuneko Zuzendari Gazteen Zinemaldia egiten dute, gehienez bi film luze egin dituzten mundu osoko zinemagileentzat. Sariak chistera du izena.

Musika

Maurice Ravel Kontserbatorioa bertan dago kokatuta, musikagile famatuaren izenarekin, itsasadarraren bestaldean dagoen Ziburun jaio zena.

Musika garaikidean, Lumi talde elektronikoa aipagarria da, 2014an abiatu zena, baita Tristtan Mourguy eta Horeba (folk rock elektro), Beltzez eta Ztah (hardcore) eta Izate (rock) ere.

Ondasun nabariak

Horma irudia (egilea Dom Campistron) begira Benito Lertxundi eta Jon Maiaren Itsasoari begira abestian oinarrituta, Donibane-Lohizuneko portuan.

• Betbeder-Baita etxea: XVII. mendean eraikia.
• Charles de Gaulle zubia: Donibane Lohizune eta Ziburu udalerriak elkarlotzen ditu.
• Donibane Lohizuneko badia: Donibane Lohizune eta Ziburu artean hedatzen da.
• Donibane Lohizuneko itsasargia: 1936an eraikia.
• Donibane Lohizuneko kasinoa: 1927an eraikia.
• Donibane Lohizuneko merkatua: Euskal gastronomiako produktuak dituzten saltokiez osatua.
• Donibane Lohizune-Ziburuko geltokia: Udalerriko tren geltoki nagusia.
• Donibane-Ziburuko Gaztetxea: Udalerriko gazteen bilgunea.
• Grand Hotel: 1909an eraikia.
• Donibane Lohizuneko Herriko Etxea: Udalaren egoitza.
• Donibane Lohizuneko portua
• Ezkerrenea etxea: XV. mendean eraikia eta 1558ko sutetik zutik gelti zen etxe bakarra.
• Itsasertzeko Paul Jovet baratze botanikoa: 2008an irekitako lorategi botanikoa.
• Joanoenia edo Infantearen etxea
• Lohobiaga etxea: XVI. mendean eraikia.
• Lorategi botanikoa: Itsasertzeko Paul Jovet baratze botanikoa
• San Joan Bataiatzailearen eliza. Erretaula 1670 urtekoa da. Bertan ezkondu zen Luis XIV.a Frantziakoa
• Santa Barbara itsasargia: Izen berdineko muino eta lurmuturrean dago.

Donibandar ospetsuak

• Pierre Urte (1664-1725), euskal idazlea eta gramatikaria.
• Jean Robin (1738-1821), euskal idazlea.
• Gabriel Deluc (1883-1916), margolari inpresionista.
• Martin Gilbeau (1839-1912), euskal idazlea, medikua eta Donibane Lohizuneko auzapeza. Urruñan jaioa, Donibanen bizi izan zen.
• Gaëtan Bernoville (1889-1960), frantsesezko idazlea.
• Michel Etxeberri (1919-1999), frantsesezko antzezlea.
• Jean Diharce "Iratzeder" (1920-2008), fraide eta euskal idazlea.
• Michele Alliot-Marie (1946), politikaria.
• Marie-José Basurco (1947-), erdal idazlea.
• Xabier Soubelet (1953), idazlea, margolaria eta kantaria.
• Bixente Lizarazu (1969), futbolaria.
• Pantxika Telleria (1972), koreografoa.
• Peio Etxeberri-Aintxart (1973), historialaria eta politikaria.
• Patxi Garat (1981), kantautorea.
• Maddalen Arzallus (1990), bertsolaria eta kazetaria. Donibanen jaioa, Hendaian bizi da txiki-txikitatik.

Herri eta hiri senidetuak

Donibane Lohizune ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

Bakersfield (Ameriketako Estatu Batuak)

Ikus, gainera

• Gernika (aldizkaria)
• Lapurdi
• Daniela Albizu

Kanpo estekak

• (Frantsesez) Donibane Lohizuneko Udalaren webgunea.
• «Lapurdiko kostaldea», Ihesi Euskal Herriko gidan.
• (Gaztelaniaz) Marie Claude Berger: «Donibane Lohitzune», Auñamendi Eusko Entziklopedia.

• Datuak: Q232135
• Multimedia: Saint-Jean-de-Luz / Q232135
• Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Donibane Lohizune