Edukira joan

Corella

Corella
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria

Bandera

Corellako armarria
Armarria


Mapa
Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Nafarroa Garaia
Merindadea Tutera
Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroa
Izen ofiziala Corella
AlkateaGorka Garcia Izal (ACI)
Posta kodea31591
INE kodea31077
Herritarracorellar
Geografia
Koordenatuak42°06′53″N 1°47′12″W / 42.114722222222°N 1.7866666666667°W / 42.114722222222; -1.7866666666667
Azalera81,35 km²
Garaiera371 metro
Distantzia93 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria8.756 (2025:  44)
alt_left 4.323 (%49,5) (%50,5) 4.411 alt_right
Dentsitatea101,36 bizt/km²
Euskara
Euskaldunak[1]% 0.4 + % 1.2 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera [2]% 
Datu gehigarriak
Webguneahttp://www.corella.es/

Corella[3] Nafarroa Garaiko hegoaldeko udalerri bat da, Iruñetik 92 kilometrora dagoena. 8.734 biztanle dituelarik, Nafarroako Erriberako eta Tuterako merindadeko herri jendetsuenetan bigarrena da (Tutera da lehena).

Euskaltzaindiaren arabera, Corella da udalerriaren euskal izena, eta corellar, berriz, bertako herritarra.

Izenaren ahoskera [koɾeʎa] da.

Inguru naturala eta kokapena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herria, Nafarroa hegoaldean dago kokatuta, Tuterako merindadearen hego-mendebaldean. Herrira heltzeko N-161 errepidea hartu behar da. Fitero, Cintruénigo, Tutera, Castejón eta Alfaroko udalerriekin du muga. Azken hau Errioxan dago kokaturik.

Udalerri estrategikoa izan da betidanik inguruko erreinuekiko mugan egoteagatik. Alhama ibaiak hego-mendebalde ipar-ekialdeko norabidean zeharkatzen du udalerria. Corellako punturik hegoaldean dago (612 metro) eta punturik baxuena Alfaroko mugatik gertu dago Alhama ibaian (320 metro).

Klima eta landaredia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Corellak Ebroko depresioaren berezko klima-kontinentala dauka. Klimaren ezaugarriak, prezipitazio eskasak, lehorte luze eta iraunkorra eta tenperatura aldaketa handiak dira. Urteko batez besteko tenperatura 14 gradukoa da, eta prezipitazioa 450mm ingurukoa. Urteko egun euritsuak 55 inguru dira. Haizerik ohikoena iparreko ziertzoa (neguan), eta hegoaldeko haize beroa (udan) dira.

Landarediari dagokionez, birlandaturiko pinuak, eta makalak dira nagusi. Jatorrizko zuhaitz eta landareditik ezer gutxi mantentzen da gaur egun gizakiaren eraginagatik. Horrez gain, larre lurrak ere ia erabat desagertu dira.

Estazio meteorologikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herrigunearen kanpoaldean (Onbatilla izeneko gunean), itsasoaren mailatik 332 metrora, Nafarroako gobernuak jarritako estazio meteorologikoa dago.[4]


Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Alfaro, Castejón, Tutera, Cintruénigo eta Fitero.

Corellako armarria.

Corellan, Araciel izeneko herri hustua dago, eta handik gertu La Torrecilla lekua. Bi horietan indusketak egin izan dira, eta Erdi Aroko, Antzinate Berantiarreko aztarna ugari eta K.o. I. eta II. mendeko zenbait zeramika pusketa aurkitu dituzte. Hileta erakin bateko kripta aurkitu zuten, IV-V. mendekoa. eta XXI. mendean, El Plantío de Corella induskatu eta ardo ekoizpenerako gune bat aurkitu dute. [5]

Alfontso I.a erregeak Corella gaur egun dagoen gunea musulmanei konkistatzean, Rotrou de Perche, erregearen lehengusuak, eremua egonkortzeko eginkizuna izan zuen 1130ean. Dena den, Garcia Ramirez eta bere emazte Margaritak, erresumaren jabetzei erantsi zioten, Iruñeko tronura ailegatu eta berehala. Biztanleria Tuterako foruaren eskumenean zegoen, eta Erdi Aroan zehar, Tuterarekiko oso loturik zegoen nekazaritza herrixka izan zen. Corellarren artean, kristau nobleziako ehun bizitoki baino gehiago zeuden XIV. mendean. Horrez gain, nekazari musulman ugari geratu zen Corella eta inguruko lurretan bizitzen. Nekazariek garagar eta gari kantitate aldakorrak ordaintzen zituzten urteroko petxa moduan.

Pixkanaka, musulmanen kopurua gutxituz joan zen, XII. mendean 150 familia zeuden, eta 1353rako kopurua 37ra gutxitu zen, azkenik 1393an bost familia baino ez zeudelarik. Azken familia XV. mendean joan zen herritik. Juduen kopurua ere asko gutxitu zen Erdi Aroak aurrera egin ahala. Juduek hamalau etxe zituzten Corellan 1353an, eta 1488an Catalina eta Joanes III.a erregeak Nafarroako juduak gainontzeko biztanleriatik at zeuden auzoetan bizitzera behartzen zituzten legea egin zutenean, baziren oraindik ere judu bakanen batzuk udalerrian.

Udalerriaren bilakaera demografikoa aldakorra izan zen Erdi Aroan zehar, hasierako hazkundearen aurrean XIV. mendetik aurrera, biztanleria jaisten hasi zen, Gaztelako armadaren erasoengatik (1335), eta Izurri Beltza bezalako gaixotasunen eraginagatik. Horrez gain, Errioxako Alfaro herriarekin hainbat eztabaida izan zituzten corellarrek 1356tik 1364ra. Biztanleria orokorrarekin batera, kapare eta biztanle frankoen kopurua 10 eta 47ra gutxitu zen hurrenez-hurren. 1429an Gaztelako armadak herriari su eman zion, eta hamarkada batzuk beranduago, 1461ean kalte gehiago eragin zituen udalerrian.

XV. mendetik aurrera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Arrese museo etxea.

Herriaren berreraikuntza XVI. mendean hasi zen, eta 1537. urtean parrokia berria eraiki zen. Fededunen kopurua azkar hasi zen, denbora laburrean 150etik 500era igaroz. Muga-herria izateagatik, gatazkak ohikoak ziren inguruko herriekin, uztei su ematea, zuhaitz eta mahastien mozketa, abelburuen lapurreta, eta baita pertsonen bahiketa eta erailketa ere. Tartean, Alhama ibaia, eta Cañeteko uharkaren gaineko kontrola zeuden. Azkenik, 1433an Alfaroko herritarrek lortu zuten, ibai eta uharkaren jabetza.

Horrez gain, eztabaidak Cintruénigorekin ere izan zituen, lurren ureztatzea eta Zierzo mendietako erabilera eskubideengatik. 1369an kontzejuaren alkate propioa lortu zuen, Juana erreginak Karlos II.a bere senarraren ordezkari moduan, udalerriari emaniko pribilegio moduan. Ordura arte, legeak Tuterak ezartzen zituen. Karlos III.a erregeak, urteko 400 soldaten truke, Aracielgo gunea eman zion Corellari 1416an, eta hurrengo urtean, iraileko lehen sei egunetan merkatua ospatzeko eskubidea eman zion. Handik gutxira, jaurerriaren jabetza, erregearen iloba Carlosen eskuetan geratu zen, 1423an Vianako printze bihurtu zelarik. Dena den, Carlosek, Beaumonteko Juani saldu zion 6.000 liberaren truke. Dena den, Joanes II.a erregeak, koroan berrezarri zuen Corella 1449 eta 1450ean, bere alderako ezarriz.

Leonor printzesak, "hiribildu on" izendatu zuen Corella, eta Nafarroako gorteetan jarlekua eskaini zion (1471), horrez gain, Tuterako forua berretsi eta asteroko merkatua egiteko eskubidea eman zion. 1512ean Katalina I.a eta Joanes III.a erregeek, errotak eta udalerrian zituzten jabetzak 2.560 dukadoren truke saldu zituzten. 1527an, Corellak akordioa sinatu zuen Alfarorekin, Aracielgo uharka konpontzeko eta Alhama ibaiaren ohiko ur-emaria berrezartzeko. Hiribilduak, Zierzo eta Argenzongo mendien gaineko eskubidea zeukan.

1558an, bigarren eliza eraiki zen Errosarioko Ama Birjinari eskainia. Corellarrek eliza propioa nahi zuten, izan ere, XIV. mendetik San Migelgo eliza Tuterako San Martzial elizaren eskumenekoa zen. XIX. mendeko desamortizaziora arte, herrian lau komentu zeuden, horien artean Corellako ospitalea mantentzen zuten karmeldar oinutsen komentua.

XVII. mendetik aurrera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Villarko ama birjinaren baseliza.

XVIII. mendean, herrian irina eta olioa ekoizteko errotak, pattar lantegi bi eta erregaliz lantegia zeuden herrian. Lantegi horretan ehun pertsonek egiten zuten lan gau eta egun. 1847an Corellak 250 haurrek ikasten zuten mutilen eskola zeukan (maisuak 6.000 erreal jasotzen zituen urtean, eta bere laguntzaileak 1.500 erreal). Nesken eskolan 120 neskek ikasten zuten eta maistrak 1.620 errealeko soldata irabazten zuen (soldata horri bi erreal gehitzen zitzaizkion eskolan zegoen neska bakoitzeko). Azpiegituren artean, 5.000 pertsonarentzako edukiera zuen zezen-plaza, harri harrobi batzuk, eta ospitalea zeuden.

Ureztatzea hobetzeko, udalerriaren iparraldean 180 errobadako urtegi berria eraiki zen. XIX. mendearen erdialdean bederatzi ziren jada herrian zeuden pattar lantegiak, eta zortzi irin eta olio errotak. Urteroko azoka irailaren 1etik irailaren 15era ospatzen zen. XX. mendearen hasieran, Corellan, hamabi olio-errota, bi pats errota, bi irin errota, oihaltegi bat, 47 upategi, barazkien bi kontserba lantegi, sopa egiteko pasten bi lantegi, zazpi pattar lantegi, bost abarketa lantegi, sei txokolate fabrika, lau ikastetxe pribatu, haurtzaindegia, eta lau eskola publiko zeuden.

1844tik 1898ra ospitalea karmeldar oinutsen komentuan egon bazen ere, mendearen amaieran, herritarren diru-laguntzari esker, eraikin berri bat eraiki zen. 1920ean urteko 5.000 egonaldi inguru izaten ziren ospitalean. 1822 eta 1840ko erreforma administratiboekin, Corella Nafarroatik banatu eta Logroñoko probintziari batu zitzaion. Dena den, 1823an Fernando VII.a erregeak, erabaki hori aldatu eta azkenik 1840an Corella Nafarroako udalerri izan zen berriz ere.

Gerra Zibila Corellan

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1936ko uztailaren 18an, Corellako udal errepublikanoak bere azken bilera egin zuen. Hurrengo eguneko goizean, errekete ugari ailegatu zen herrira teniente baten gidaritzapean. Erreketeek udaletxea hartu zuten guardia zibilen talde baten laguntzarekin. Udaleko langileak eta langile talde batzuk altxamendu faxistari aurre egiten saiatu ziren arren, azkenik, udaletxea bereganatzea lortu zuten. Hasierako momentuan tiroek bi pertsona zauritu zituzten ( ospitalera zeramatzatela, bidean, hil egin zituzten). Udaleko langile guztiak euren karguetatik kendu, eta kartzelan sartu zituzten, euren aurka agertutako edonor. Presoak Corellan bertan zegoen kartzelara edo Tuterako kartzelara eraman zituzten.

Faxista talde batek udaleko bake-epaileari (Ricardo Camposi ) gasolina bota zion gainetik eta ondoren su eman zioten. Ondorengo egunean, Diario de Navarra egunkariak bere lastategiari su emanez bere buruaz beste egin zuela argitaratu zuen. Hurrengo egunean, alkatea eta udaleko langile batzuk fusilatu zituzten. Abuztuak aurrera egin ahala, kartzeletan zeuden presoetako batzuk fusilatzen hasi ziren. Abuztuaren 15ean, ama-birjinaren egunean, 27 corellar atera zituzten kartzelatik. Horietako bati, eskuak moztu zizkioten, kartzelatik irten nahi ez eta hormari etsi-etsian eusten saiatu zelako. Corellarrak eta Fiteroko beste hiru biztanle Milagroko kanposantura eraman zituzten. Bertan, Bernardo Catalán Estad abadeak lasai egoteko esan zien, laster jainkoarekin afaltzen egongo zirela esanez. Presoak kolpeka eta txantxa giroan hiltzen joan ziren.

Kartzeletan hil ez zituzten presoak, gerrako frontera joatera behartu zituzten. Iparreko frontean eskuin muturreko bi gazte hil ziren azaldu gabeko inguruabarretan. Herriko faxista talde bat "Markesaren gelara" joan ziren, bertan zeuden atxilotutako berrogei pertsonak fusilatzeko asmoarekin. Tuterako Guardia Zibilak eragotzi egin zuen kasu hartan hilketa. Guztira 87 corellar fusilatu zituzten Gerra Zibilean.

Corellan 700 nekazaritza-ustiapen inguru daude, eta horietatik 550ek bost hektarea baino gutxiagoko azalera dute. Laborantza lurren %57 lur ureztagarriak dira eta %43 sekain-lurrak. Lur ureztagarrietan landaturiko landareen artean, zerealak (garagarra, garia, artoa), alpapa eta mota askotako barazkiak daude, eta sekain-lurretan mahastiak, olibondoak eta fruta-arbolak.

Mahastiek garrantzi handia izan dute beti. XX. mendearen hasieran 1.000 hektarea baino gehiago erabiltzen ziren mahatsa ekoizteko. Dena den, filoxera agertu izanak gogor kaltetu zituen mahastiak eta ondorengo hamarkadetan berreskuratzea motela izan zen.

Industria nekazaritzatik eratorritako produktuen ekoizpenarekin bat garatu zen, upategi, kontserba lantegi eta abarrekin. XX. mendetik aurrera gainera, zerbitzuak ere garatu dira. Herrian industrialde bat dago, eta oro har, bertako biztanleek Tutera eta inguruko enpresetan lan egiten badute ere, herriaren tamaina dela eta, manufaktura industria sendoa ezarri da bertan.

Bardearen aprobetxamendua

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erdi Aroan, Corellak, Fustiñana, Tutera, Cortes, Buñuel, Zarrakaztelu, Mélida, Caparroso, Alesbes, Cadreita, Valtierra, Arguedas, Santakara, Martzilla, Faltzes, Azkoien, Funes, Milagro, Cabanillas, Olibako monasterioa, eta Erronkariko ibarra eta Zaraitzuko ibarrekin batera, Nafarroako Bardeako elkartea osatu zuen, Bardeako lur komunak nekazaritzarako erabiltzeko asmoarekin.

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 13.563 euro-koa zen[6], probintziako 3. baxuena, eta etxegune bakoitzeko 36.960 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (17.701 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) azpitik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 18.900 euro zen. Errenta gordina 16.321 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 59,5[7]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 21,2), beste diru-sarrerak (% 11,4), langabezia-prestazioak (% 2,3), beste prestazioak (% 5,6).

60%
21%
11%
Soldata · % 59,5Pentsioak · % 21,2Langabezia · % 2,3Beste prestazioak · % 5,6Beste sarrerak · % 11,4
Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[8][oh 1]. Udalerrian indizea 32,8 da, probintziakoaren (30,4; Nafarroako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (31,9) gainetik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 3 da, probintziakoaren (2,6; Nafarroako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (2,6) gainetik.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Corella udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 3.951 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 55,7; gainerako % 44,3 inaktibo zeuden (beste inaktiboak % 45,7, erretiratuak % 40,6 eta ikasleak % 13,8).[9] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 14,2 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 59,2 zen eta emakumezkoena % 52,1; langabezia-tasa, aldiz, % 9,1 eta % 20,1 zen, hurrenez hurren.[9]

Okupatuen kopurua 3.291 zen 2023ean, 2021eko 3.103etik gora.[10] Emakumeek okupatuen % 43,1 osatzen dute, eta gizonek % 56,9.

3.291okupatu, 2023+% 6,1 2021etik
% 43,1emakumeak okupatuen artean
% 55,7jarduera-tasa, 2024
% 14,2langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 47,8
% 18,0
% 20,2
Okupatuak · % 47,8Langabeak · % 7,9Ikasleak · % 6,1Erretiratuak · % 18,0Beste inaktiboak · % 20,2
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Corella, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak3.391% 47,81.936% 53,91.455% 41,6
Langabeak560% 7,9193% 5,4367% 10,5
Inaktiboak3.141% 44,31.465% 40,81.676% 47,9
Guztira7.092% 100,03.594% 100,03.498% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 48,9), industria (% 33,0), eraikuntza (% 13,0) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 5,1).[10] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 32,1), ondoren eraikuntza (% 13,0) eta merkataritza (% 11,6) datoz.

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Nafarroako mapa
% 33,0
% 13,0
% 48,9
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 5,1Industria · % 33,0Eraikuntza · % 13,0Zerbitzuak · % 48,9
Jarduera-adar zehatzak
Manufaktura-industria
% 32,1
Eraikuntza
% 13,0
Merkataritza
% 11,6
Ostalaritza
% 6,4
Osasuna eta gizarte-zerbitzuak
% 5,6
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza
% 5,1
Hezkuntza
% 4,7
Administrazio-jarduera lagungarriak
% 4,3
Gainerako 13 jarduera-adarrak
Administrazio publikoa
% 3,2
Jarduera profesionalak
% 2,6
Beste zerbitzu batzuk
% 2,6
Garraioa eta biltegiratzea
% 2,3
Jarduera artistikoak eta aisialdikoak
% 1,9
Finantza- eta aseguru-jarduerak
% 1,4
Etxeetako jarduerak
% 1,2
Informazioa eta komunikazioak
% 1,0
Ur-hornidura eta hondakinak
% 0,6
Erauzketa-industriak
% 0,2
Energia elektrikoa eta gasa
% 0,1
Higiezinen jarduerak
% 0,1
Lurraldez kanpoko erakundeak
% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 54,4; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 22,4), eta oinarrizko okupazioak % 18,5.[11] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 60,3 eta emakumeen % 46,5).

% 22,4
% 54,4
% 18,5
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 22,4Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 54,4Oinarrizko okupazioak · % 18,5Ez dago jasota · % 4,7
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Corella, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak738% 22,4374% 20,0364% 25,6
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak1.790% 54,41.129% 60,3661% 46,5
Oinarrizko okupazioak608% 18,5293% 15,7315% 22,2
Ez dago jasota155% 4,775% 4,080% 5,6
Guztira3.291% 100,01.871% 100,01.420% 100,0

Okupatuen % 84,5 besteren konturako langileak dira, eta % 15,5 norberaren konturakoak.[12]

% 12,8
% 68,7
% 15,8
Norberaren kontura, langileak dituena · % 2,7Norberaren kontura, langilerik gabe · % 12,8Besteren kontura, finkoa/mugagabea · % 68,7Besteren kontura, aldi baterakoa · % 15,8
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Corella, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura510% 15,5310% 16,6200% 14,1
Besteren kontura2.781% 84,51.561% 83,41.220% 85,9
Guztira3.291% 100,01.871% 100,01.420% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 70,5 estatuan jaio zen, eta % 29,5 atzerrian.[9] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 52,3 okupatuak dira, % 31,0 erretiratuak, % 6,6 ikasleak, % 6,0 bestelako inaktiboak eta % 4,1 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 51,7 okupatuak dira, % 31,2 bestelako inaktiboak, % 11,8 langabeak, % 2,8 ikasleak eta % 2,5 erretiratuak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 43,2 okupatuak dira, % 24,6 bestelako inaktiboak, % 17,8 erretiratuak, % 7,5 ikasleak eta % 7,0 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 42,6 bestelako inaktiboak dira, % 35,2 okupatuak, % 18,4 langabeak eta % 3,0 ikasleak.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 52,3
Okupatuak
% 51,7
% 4,1
Langabeak
% 11,8
% 6,6
Ikasleak
% 2,8
% 31,0
Erretiratuak
% 2,5
% 6,0
Beste inakt.
% 31,2
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 43,2
Okupatuak
% 35,2
% 7,0
Langabeak
% 18,4
% 7,5
Ikasleak
% 3,0
% 17,8
Erretiratuak
% 0,8
% 24,6
Beste inakt.
% 42,6
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 72,4 estatuan jaio zen, eta % 27,6 atzerrian.[11] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 59,7 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 25,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 11,9 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 62,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 24,8 oinarrizko okupazioetakoak eta % 7,9 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 48,7 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 31,9 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 14,3 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 45,3 oinarrizko okupazioetakoak dira, % 40,3 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 7,2 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 25,0
Goi eta erdi maila
% 7,9
% 59,7
Langile kualifikatuak
% 62,0
% 11,9
Oinarrizko okup.
% 24,8
% 3,5
Ez dago jasota
% 5,3
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 31,9
Goi eta erdi maila
% 7,2
% 48,7
Langile kualifikatuak
% 40,3
% 14,3
Oinarrizko okup.
% 45,3
% 5,1
Ez dago jasota
% 7,2
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.[13] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 42,7 zerbitzuetan ari dira, % 38,5 industrian, % 15,8 eraikuntzan eta % 2,9 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 33,8 eraikuntzan ari dira, % 27,5 industrian, % 23,7 zerbitzuetan eta % 15,0 nekazaritzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 66,5 zerbitzuetan ari dira, % 28,8 industrian eta % 2,7 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 57,7 zerbitzuetan ari dira, % 33,1 industrian eta % 8,0 nekazaritzan.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 2,9
Nekazaritza
% 15,0
% 38,5
Industria
% 27,5
% 15,8
Eraikuntza
% 33,8
% 42,7
Zerbitzuak
% 23,7
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 1,7
Nekazaritza
% 8,0
% 28,8
Industria
% 33,1
% 2,7
Eraikuntza
% 1,1
% 66,5
Zerbitzuak
% 57,7
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 291 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 4.307 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[14][oh 2]. Udalerriaren azalera 81,4 km² denez, NAE lurraldearen % 52,9 da[15]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 51,1 lur goldagarria (2.202 ha, 206 ustiategitan), % 48,3 arbolak (2.079 ha, 263 ustiategitan), % 0,6 larre iraunkorrak (25,1 ha, 16 ustiategitan), berotegiak edo babes garai irisgarriak (0,52 ha, 2 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,45 ha, 12 ustiategitan)[oh 3].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
53%
47%
NAE · 4.307 ha (% 52,9)Gainerako azalera · 3.828 ha (% 47,1)
NAE, lur-erabileraren arabera
51%
48%
Lur goldagarria · 2.202 ha (% 51,1)Larre iraunkorrak · 25,1 ha (% 0,6)Arbolak · 2.079 ha (% 48,3)Baratzeak · 0,45 ha (< % 0,1)Berotegiak · 0,52 ha (< % 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 610 ardi eta ahuntz eta 6.086 txerri zeuden[16][oh 4].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 5.237 gidari zeuden erroldatuta: 3.177 gizon (% 60,7) eta 2.060 emakume (% 39,3)[17]. Biztanleen % 60 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 6.718 ibilgailuk osatzen zuten: 4.383 turismo, 650 ziklomotor, 543 kamioi, 511 motozikleta eta 414 furgoneta[17]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 502 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (512) parean eta Espainiakoaren (525) azpitik.

Turismoen batez besteko adina 14,2 urtekoa zen; turismoen % 6,2k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 12,8k 25 urte baino gehiago[17]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 56,4 diesel zen eta % 42,8 gasolinazko; 36 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,5; probintzian % 1,3). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 3,4k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 34,4k ez zuen etiketarik[oh 5].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
30%
32%
34%
0 etiketa · 62 (% 0,9)ECO · 167 (% 2,5)C etiketa · 2.009 (% 30,3)B etiketa · 2.120 (% 31,9)Etiketarik gabe · 2.283 (% 34,4)
Turismoak, adinaren arabera
14%
22%
44%
13%
< 4 urte · 273 (% 6,2)4–8 urte · 633 (% 14,4)8–15 urte · 970 (% 22,1)15–25 urte · 1.946 (% 44,4)≥ 25 urte · 561 (% 12,8)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

1990eko hamarkadara arte, Corellak populazioa egonkor mantendu zuen. Hamarkada horretatik aurrera, berriz, hazkunde demografiko nabarmena gertatu zen eta 20 urtean biztanle kopurua % 27 inguru hazi zen.

Biztanleriaren tamainaUrtea500055006000650070007500800085009000189019201950198020102040CorellaBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 4.411 gizon, 4.323 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
100+
 
0.00
0.11
 
95-99
 
0.53
0.79
 
90-94
 
1.67
1.29
 
85-89
 
1.67
2.29
 
80-84
 
3.15
3.06
 
75-79
 
3.68
4.24
 
70-74
 
3.61
5.60
 
65-69
 
5.18
6.01
 
60-64
 
6.69
7.21
 
55-59
 
6.85
6.91
 
50-54
 
7.03
7.82
 
45-49
 
6.89
7.21
 
40-44
 
6.99
6.01
 
35-39
 
6.20
6.35
 
30-34
 
5.34
6.23
 
25-29
 
5.94
6.53
 
20-24
 
5.83
6.12
 
15-19
 
5.81
5.71
 
10-14
 
6.34
5.46
 
5-9
 
5.60
5.03
 
0-4
 
5.02
Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística
Hazkunde begetatiboa
Hazkunde begetatiboa (pertsonak)Urtea−40−20020406080200820112014201720202023CorellaHazkunde begetatiboa
Urtea20082009201020112012201320142015201620172018201920202021202220232024
Hazkunde begetatiboa 76242826−92−14−23642414−2216−4−3
Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu[18] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.
Batez besteko adina
AdinaUrtea4040,54141,54242,543200320072011201520192023CorellaBatez besteko adina
Urtea20032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Batez besteko adina 40,4440,6140,6540,6940,8440,8340,884141,3941,6441,9942,2542,3742,3742,5342,5342,2142,1242,0341,9641,7941,7841,87
Honakoa batez besteko adina erakusten duen grafiko bat da. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu[19] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 43,8 udalerri berean jaioak ziren[20], probintziako batez bestekoaren (% 37,3) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 12,8 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 28,3 —probintzian % 19,8—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Nafarroako mapa
Udal
Prob
Best
Esta
Udalerri berean · % 43,8Probintzia berean · % 15,1Beste erkidegoa · % 12,8Estatutik kanpo · % 28,3
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 2.469 biztanleren artean, gehienak Afrikan jaioak dira (% 46,2)[21]. Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Kolonbia, Dominikar Errepublika dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Afri
Amerika · % 38,2Europa · % 14,3Afrika · % 46,2Asia · % 1,2Ozeania · % 0,1
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 4.049 etxebizitza zeuden: 3.035 (% 75,0) nagusiak eta 1.014 (% 25,0) ez-nagusiak.[22] Kontsumo elektrikoaren arabera, 455 (% 11,2) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 390 (% 9,6) hutsik zeuden.[23] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 14 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 68 plazarekin (4,86 plaza etxebizitzako).[24]

Tasazio-datuen arabera, 2023an udalerrian tasatutako etxebizitzen batez besteko prezioa 941 €/m²-koa zen (desbideratze tipikoa: 501 €/m²), eta prezio-tarte ohikoena 600-800 €/m² artekoa. Tasatutako etxebizitzen batez besteko azalera 122 m²-koa zen. 2022tik 2023ra % 19,6 igo zen (787 €/m²). Balio hori Nafarroako udalerrien medianaren (891 €/m²) % 5,6 gainetik zegoen.[25]

4.049etxebizitza
3.035etxegune
390hutsik (% 9,6)
14etxebizitza turistiko (2026) Nafarroako mapa
941€/m² batez beste (2023) Nafarroako mapa

Etxebizitza multzoa Nafarroako mapa

3.035
1.014
Etxebizitza nagusia (3.035)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (1.014)

Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa) Nafarroako mapa

3.204
455
390
Okupatuak (3.204)Noizbehinkakoak (455)Hutsik (390)

Guztira 3.035 etxegune zeuden, eta horietatik 748 (% 24,6) pertsona bakarrekoak ziren.[26]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 1748
2 pertsona836
3 pertsona603
4 pertsona550
5 edo gehiago298

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 7.194 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 23,7 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 19,4; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 41,0; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 15,8.[27] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 22,5 zen 2021ean eta % 23,7 2024an; beraz, 1,2 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 18,0 izatetik % 15,8 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 25,8 ziren, eta gizonen artean % 21,8; 4,0 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 18,9 eta gizonen % 12,8 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

7.194biztanle 15 urte edo +, 2024
% 23,7goi-mailako ikasketak+1,2 puntu 2021etik mapa
% 15,8lehen hezkuntza edo gutxiago−2,2 puntu 2021etik mapa
% 9,5ikasten ari dira, 2024
% 15,8
% 41,0
% 19,4
% 23,7
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 15,8Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 41,0Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 19,4Goi-mailako ikasketak · % 23,7
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Nafarroako mapa

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 61,9 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 38,1 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 26 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 56,7 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 43,3. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 2,4 ziren.[27]

Ikasketa-maila xehatua
Ikasketarik gabe
% 2,4
DBH eta antzekoak
% 41,0
Erdi-mailako LH
% 8,4
Goi-mailako LH
% 9,0
Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak
% 8,5
Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak
% 3,8
Masterrak eta espezialitateak
% 2,1
Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Corella, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak1.708% 23,7793% 21,8915% 25,8
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa1.398% 19,4717% 19,7681% 19,2
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)2.952% 41,01.669% 45,81.283% 36,1
Lehen hezkuntza edo gutxiago1.136% 15,8465% 12,8671% 18,9
Guztira7.194% 100,03.644% 100,03.550% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Corella, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 22,5% 19,8% 39,7% 18,06.848
2022% 23,0% 19,9% 39,9% 17,26.943
2023% 23,4% 19,7% 40,0% 16,97.167
2024% 23,7% 19,4% 41,0% 15,87.194

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 9,5 ikasten ari zen (686 pertsona).[28] Ikasten ari zirenetatik, % 44,0 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 23,9 batxilergoan, % 20,1 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 8,7 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 45,8 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 42,1; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 23,1 eta emakumeen % 17,5. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 79,6 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 33,8 eta 25–29 urtekoen % 6,5; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,3 baino ez.[29] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 36,5 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 24,4.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka
15–19 urte
% 79,6
20–24 urte
% 33,8
25–29 urte
% 6,5
30–34 urte
% 4,1
35–39 urte
% 2,2
40–44 urte
% 1,2
45–49 urte
% 2,3
50–54 urte
% 1,6
55 urte edo +
% 0,3
Egiten ari diren ikasketa-maila
Maila zehaztu gabe
% 2,2
Goi-mailako ikasketak
% 44,0
Erdi-mailako LH
% 20,1
Batxilergoa
% 23,9
DBH eta antzekoak
% 8,7
Lehen hezkuntza edo beheragokoa
% 1,0
Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 70,4 estatuan jaio zen, eta % 29,6 atzerrian.[27] Ikasketa-egituran badira aldeak jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 26,4 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 9,3; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 10,7 eta % 20,8, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 30,4 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 13,6; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 14,7 eta % 31,5, hurrenez hurren.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 26,4
Goi-mailakoak
% 10,7
% 19,1
Batx. / erdi LH
% 20,9
% 45,1
DBH
% 47,5
% 9,3
Lehen H. edo gutx.
% 20,8
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 30,4
Goi-mailakoak
% 14,7
% 18,0
Batx. / erdi LH
% 21,9
% 37,9
DBH
% 31,9
% 13,6
Lehen H. edo gutx.
% 31,5
Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 11,4 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 5,2.[28] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 46,5 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 30,9 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 1.393 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %18,12 (Nafarroako batezbestekoaren gainetik).

Udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007ko hauteskundeetan UPNko Jose Javier Navarro Arellano hautatu zuten alkate, bere alderdiak lortu zuen gehiengo osoari esker.

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetan UPNk berrio zinegotzi kopuru bera eskuratu zuen, zazpi hamahirutik, eta Navarro berri izan zen alkate. PSN alderdiak hiru zinegotzi eskuratu zituen eta Corellako Alternatiba Independenteak beste hiru.[30].

2015eko udal hauteskundeek aldaketa eragin zuten: UPNk bi zinegotzi galdu zituen (bostean geratu zen), eta ACI alderdiak bat irabazi zuen (lau zinegotzi guztira). PSNk hiru zinegotziak mantendu zituen eta Asamblea Municipal de Izquierdas - Corella Decide Erabaki (AMI-CDE) herri plataformak bat lortu zuen. Emaitza horien ondorioz, UPNk alkatetza galdu zuen eta ACIko Gorka García hautatu zuten alkate, PSNren eta AMIren zinegotzien botoen laguntzarekin.

Corellako udalbatza
Alderdia 2015eko maiatzaren 24a 2011ko maiatzaren 22a
Zinegotziak Boto kopurua Zinegotziak Boto kopurua
Nafar Herriaren Batasuna (UPN)
5 / 13
1.437 (% 37,09)
7 / 13
1.897 (% 47,51)
Corellako Alternatiba Independentea (ACI)
4 / 13
1.120 (% 28,91)
3 / 13
838 (% 20,99)
Nafarroako Alderdi Sozialista (PSN-PSOE))
3 / 13
753 (% 19,44)
3 / 13
942 (% 23,59)
Corella Decide Erabaki
1 / 13
276 (% 7,12)
Datuen iturria: 2015eko hauteskundeen emaitzak interior.es webgunean, 2011ko hauteskundeen emaitzak mir.es webgunean

Aurreko hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Alderdi politikoa 2019 2015 2011 2007
Botoak Zinegotziak Botoak Zinegotziak BotoakZinegotziakBotoakZinegotziak
Corellako Alternatiba Independentea (ACI) %38,51 6 %28,91 4 %20,99 3 %13,88 2
Navarra Suma (NA+) %35,69 5
Nafarroako Alderdi Sozialista (PSN) %13,91 2 %19,44 3 %23,59 3 %33,93 4
Asamblea Municipal de Izquierdas - Corella Decide Erabaki (AMI-CDE) %4,44 0 %7,12 1
Nafar Herriaren Batasuna (UPN) %37,09 5 %47,51 7 %49,64 7

Alkateen zerrenda

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
2015-2023Gorka García Izal (ACI)
2007-2015Javier Navarro Arellano (UPN)
2003-2007Ramón M. Jiménez González (PSN)
1991-2003José Matías Jiménez Lázaro (UPN)
1983-`1991Miguel Sanz Sesma (UPN)
1979-1983Javier Guinea Catalán Indep.

Corellako udaletxea Espainia plazan dago. Eraikina XVII. mendean altxatu zen, eta harriz eta adreiluz egina dago. Eraikinaren lehen zatia harrizkoa da, eta zutabeen gainean oinarrituriko gainontzekoa adreiluzkoa. Udaletxearen gaur egungo kokapena aipatzen duen lehen dokumentu idatzia 1576koa da. Dokumentu horretan Arrosarioko Ama Birjinaren plazan zeuden orube batzuen tasazioa ageri da, eta bertan udaletxea non dagoen esaten da.

Udala alkateak eta hamabi zinegotzik osatzen dute.

  • HELBIDEA: Espainia Plaza, 1

Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko 300 lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

 Nafarroako Hiriarteko Garraioa
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
300IruñeaTafalla • Alfaro • Corella • Cintruenigo • Fitero • Valverde • Agreda • MatalebrerasSoria

Gainera, Automoviles Rio Alhama autobus konpainiak Corella Tuterarekin batzen du. Autobus lineak, honako ibilbidea egiten du:

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Corella eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %0,42k zekien euskaraz hitz egiten.

Jaiak eta ospakizunak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Arrosarioko Andre Mariaren eliza.

Erlijio arlokoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • San Migel parrokia, estilo barrokoko eliza. Herriko elizarik zaharrena da, antzinako eliza zahar baten arrastoen gainean eraiki zen XV. mendean. Erretaula nagusia XVIII. mendekoa da.
  • Arrosarioko Andre Mariaren eliza, estilo barrokoko eliza. XVI. mendean eraikitzen hasi zela uste da, baina dokumentu ofizialek diotenez, 1656. urtean hasi zen eraikuntza. 1953an dorrea eta merkatuari begira dagoen fatxada eraiki ziren.
  • Carmen eta Araceli Ama Birjinen komentuak.
  • Gizakundearen komentua.
  • Nuestra Señora del Villar baseliza.
  • Udaletxea.
  • Arrese etxe-museoa.
  • Sesmatarren (Kateen Etxea) eta Aguadotarren jauregiak.
  • Berako Virtotarren, Nafarroako Beaumontarren, Bajamarreko Markesen eta Lasquetty Etxeko Kondeen, Escuderotarren, San Juandarren eta Sopranistarren etxea.
  • Mariano Jose de Larra idazlea bizi izan zen etxea.
  • Kateen etxea.
  • Aguadotarren jauregia.

Arkitektura barrokoa Corellan

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Arte erlijioso museoa, Gizakundearen komentuan dago. Bertan, margolan, eskultura eta aro desberdinetako artelanak daude ikusgai. Lan guztietatik aipagarri Santa Gertrudis eta San Plazidoren ezkontza mistikoaren margolana da 1680 eta 1683 bitartean Claudio Coellok margoturikoa.
  • Arrese museo-etxea.

Corellar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • García Gainza, María Concepción (Dir.) (1985...): Nafarroako Monumentuen Katalogoa, Iruñea: Nafarroako gobernua.
  • Jimeno Jurío, José Mª (Dir.) (1990-1994). Nafarroako Toponimia eta Mapagintza. Iruñea, Nafarroako gobernua.
  1. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  2. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  3. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ Beste abere mota batzuen datuak ez dira argitaratu, sekretu estatistikoa dela eta (ustiategi gutxi dagoenean, INEk ez ditu datuak zabaltzen, ustiategiak identifika ez daitezen).
  5. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika), Eusko Jaurlaritza.
  2. ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde», Euskararen erabilera, Wikipedia.
  3. ↑ Euskaltzaindia, 155. araua: Nafarroako udal izendegia (PDF).
  4. ↑ Nafarroako Meteorologi Agentziaren webgunea.
  5. ↑ Larequi Fontaneda, Javier (2025), «De nuevo sobre la Aracelide los vascones antiguos», Cuadernos de Arqueología, ISSN 1133-1542.
  6. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Nafarroa.tab.
  7. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Nafarroa.tab.
  8. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  9. 1 2 3 «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  10. 1 2 «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  11. 1 2 «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  12. ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  13. ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  14. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  15. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q550407.
  16. ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  17. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  18. ↑ «Indicadores municipales - Nastat», Nafarroa.eus. 2026ko abuztuaren 3an kontsultatua.
  19. ↑ «Indicadores municipales - Nastat», Nafarroa.eus. 2026ko abuztuaren 3an kontsultatua.
  20. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Nafarroa.tab.
  21. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Nafarroa.tab.
  22. ↑ «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
  23. ↑ «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
  24. ↑ «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak», Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2026.
  25. ↑ Mapa interactivo de precios de la vivienda en España (Gaztelaniaz), CoHispania, 2023.
  26. ↑ «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
  27. 1 2 3 «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  28. 1 2 «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  29. ↑ «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
  30. ↑ UPN revalida la mayoría absoluta con un descenso del PSN y subida de ACI[Betiko hautsitako esteka], Diario de Noticias, 2011ko maiatzaren 28a.

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]