Cardona
| Cardona Cardona | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Kataluniako udalerria | |||||||||||
 | |||||||||||
| |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatu burujabe |  Espainia | ||||||||||
| Autonomia |  Katalunia | ||||||||||
| Probintzia |  Bartzelonako probintzia | ||||||||||
| Eskualdea | Bages | ||||||||||
| Alkatea | Ferran Estruch i Torrents | ||||||||||
| Izen ofiziala | Cardona | ||||||||||
| Jatorrizko izena | Cardona | ||||||||||
| Posta kodea | 08261 | ||||||||||
| INEk ezarritako kodea | 08047 | ||||||||||
| Herriburua | Cardona | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 41°54′51″N 1°40′52″E / 41.9141°N 1.681°E | ||||||||||
 | |||||||||||
 | |||||||||||
| Azalera | 66,7 km² | ||||||||||
| Altitudea | 507 m | ||||||||||
| Mugakideak | Montmajor, Viver i Serrateix, Navàs, Pinós, Sant Mateu de Bages, Riner, Clariana de Cardener eta Navès | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 4.553 (2025) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 68 bizt/km² | ||||||||||
| Etxebizitzak | 244 | ||||||||||
| Matrikula | B | ||||||||||
| Hizkuntza ofiziala | katalan | ||||||||||
| cardona.cat | |||||||||||
Cardona Kataluniako udalerria da, Bages eskualdean eta Bartzelonako probintzian kokatua. 2024ko erroldaren arabera 4.574 biztanle zituen.
Gatz mendiari esker Kataluniako toki estrategikoa izan zen eta XV. mendean Cardonako dukeak Aragoiko Koroako familia garrantzitsuena izan ziren.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Bages eskuadearen ipar-mendebaldeko muturrean aurkitzen da, Cardener ibaiak egiten duen haranaren hasieran, muino baten gainean. Itsas mailatik 507 metrotako altueran kokaturik dago.
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Honako udalerri hauek ditu mugakide: Montmajor, Viver i Serrateix, Navàs, Pinós, Sant Mateu de Bages, Riner, Clariana de Cardener eta Navès.
Herri eta auzoak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Cardona: Herriburua, 4.000 biztanle ingurukoa.
- La Coromina: 540 biztanleko auzoa.
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Iberiar kulturako aztarnak aurkitu dira gatz haranean, izan ere Neolito garaitik ustiatu izan baita gatza bertan.
Asentamentu jarraia eratu zen 798. urtearen inguruan eta 886an Cardonako gaztelua eraiki zuten. X. mendean Osona familia iritsi zen eta Borrell II.ak herri titulua eman zion 986ko apirilaren 23an.[1] Gatzaren ustiaketaren kontura Cardonako dukerria izendatu zen eta garrantzia politikoa hartuz joan zen eta XV. menderako Aragoiko Koroako familia garrantzitsuena zen, Errege familiaren ondoren. Txanpon proipioa ere bazuten, moneda cardonina izenekoa. Katalunia osoan zehar 30 herri, 25 gaztelu, 272 toki eta lau itsas-portu zituzten menpean.[2] Guztira Kataluniako lurraldearen %6aren gainean agintzen zuten. Cardonako dukeek "koroarik gabeko errege" ezizena hartu zuten eta Europako nobleziarekin harremanak eratu zituzten.[3]
Cardona bertako populazioa asko hazi zen mende haietan, merkatariak, ehungileak eta artisauak ugari etorri baitziren. XVI. mendearen amaieran Cardonako dukeak Bartzelonan eta Arbecan ezarri ziren eta Cardonaren garapenak atzeraldia izan zuen.
Espainiako Ondorengotza Gerraren barnean 1711n Cardonako gazteluak Filipe V.a Espainiakoaren tropen setioari eutsi zion 34 egunez.[2] Bandera beltzak zabaldu zituzten honako idazki honekin: "Libre biziko gara edo hilko gara!". Kataluniako erresistentziaren azken gaztelua izan zen.
1900. hamaradaren hasieran Emili Viader i Soler injeniariak potasa aurkitu zuen eta Cardona industrializatu egin zen. Meategin lan egitera langile ugari etorri ziren kanpotik eta populazioa asko handitu zen. Lan baldintza eskasak zirela eta etxebizitza prekarioetan bizitzeagatik greba ugari egin zituzten meatzariek.
1990an itxi zen gatz meategia eta Cardonaren populazioa erdira jaitsi zen hamarkada gutxitan.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 2.245 gizon, 2.295 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Instituto Nacional de Estadística[4] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
Jaiolekuari dagokionez, 2022. urtean biztanleen % 63,9 udalerri berean jaioak ziren[5], probintziako batez bestekoaren (% 34) gainetik. Espainiako beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 9 dira, eta atzerrian jaiotakoak % 8,5 —probintzian % 21—.
Atzerrian jaiotako biztanleria
Atzerrian jaiotako 471 biztanleren artean, gehienak Afrikan jaioak dira (% 48)[6]. Jaiolekuko herrialde nagusiak Maroko, Kolonbia, Errumania dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Udalerrian 2.908 etxebizitza zeuden: 1.826 (% 62,8) nagusiak eta 1.082 (% 37,2) ez-nagusiak.[7] Kontsumo elektrikoaren arabera, 213 (% 7,3) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 650 (% 22,4) hutsik zeuden.[8]
Etxebizitza multzoa
Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa)
Guztira 1.826 etxegune zeuden, eta horietatik 502 (% 27,5) pertsona bakarrekoak ziren.[9]
Etxeguneak tamainaren arabera
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Diru-sarrerak
2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 15.730 euro-koa zen[10], eta etxegune bakoitzeko 38.192 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (17.062 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 22.050 euro zen. Errenta gordina 19.576 euro-koa izan zen pertsonako.
Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 52,5[11]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 29,4), beste diru-sarrerak (% 11,2), langabezia-prestazioak (% 1,2), beste prestazioak (% 5,8).
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[12][oh 1]Udalerrian indizea 26,9 da, probintziakoaren (31,5) azpitik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,2 da, probintziakoaren (2,6) azpitik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Cardonako gaztelua: IX. mendean eraikia. Sant Vicenç Cardonako kolegiata eta Minyona dorrea ditu barnean.
- Cardonako gatz mendia
Pertsona ezagunak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Lluís Conesa (1944-2025), kirol zuzendaria.
- Berto Romero (1974- ) umoregilea eta telebistako aurkezlea
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ (Katalanez) «Direcció General del Patrimoni Cultural» Departament de Cultura (kontsulta data: 2025-10-18).
- 1 2 (Katalanez) écrivain).), Salvador Ginesta (guide-interprète ;. (1987). La Comarca del Bages. L'Abadia de Montserrat ISBN 978-84-7202-860-9. (kontsulta data: 2025-10-18).
- ↑ (Katalanez) écrivain).), Salvador Ginesta (guide-interprète ;. (1987). La Comarca del Bages. L'Abadia de Montserrat ISBN 978-84-7202-860-9. (kontsulta data: 2025-10-18).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Barcelona.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Barcelona.tab.
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADHR errenta Barcelona.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADHR fuente Barcelona.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADHR gini erreferentziak.tab.
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- (Katalanez) Cardonako udalaren webgunea.
- (Katalanez) Cardona Turisme
