Edukira joan

Beizama

Wikipedia, Entziklopedia askea
Beizama
 Gipuzkoa, Euskal Herria
Beizamako ikuspegia
Administrazioa
EstatuaEspainia
ErkidegoaEuskal Autonomia Erkidegoa
LurraldeaGipuzkoa
EskualdeaUrola Kosta
Izen ofizialaBeizama
AlkateaMaria Begoña Garmendia Vazquez
Posta kodea20739
INE kodea20020
Herritarrabeizamar
Ezizenamakilak
Kokapena
Koordenatuak43°08′03″N 2°12′01″W / 43.1342°N 2.2003°W / 43.1342; -2.2003
Mapa
Azalera16,55 km²
Altitudea485 m
Distantzia35 km Donostiara
Demografia
Biztanleria128 (2025:  −2)
alt_left 49 (%38,3) (%61,7) 79 alt_right
Dentsitatea0,08 bizt/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]		% 1,19
Zahartze tasa[1]% 18,74
Ugalkortasun tasa[1]‰ 50
Ekonomia
Jarduera tasa[1]% 82,61 (2011)
Genero desoreka[1]% 14,53 (2011)
Langabezia erregistratua[1]% 7,01 (2013)
Euskara
Euskaldunak[2]% 90.35 + % 6.14 hartzaile (2021)
Etxeko erabilera[3]% 85.09 (2021)
Datu gehigarriak
Sorrera1564
Webguneahttp://www.beizama.eus

Beizama Gipuzkoaren erdi-erdian dagoen landa-udalerri txiki eta euskalduna da, Urola Kosta eskualdean hegoaldean eta Goierri eta Tolosaldea eskualdeekin muga eginez. 16,55 km² ditu, eta 101 biztanle zituen 2025. urtean. UEMAko kidea da.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Beizama Gipuzkoako erdigune geografikoan dago, Urola-Kosta eskualdean. Donostiatik 39 km-ra dago, Azpeititik 11ra eta Tolosatik 15era. Beizamara herri mailako errepideen bidez iristen da.

Udalerriak 16,8 km² dauzka, eta mugakide ditu Beasain hegoaldean, Albiztur eta Bidania-Goiatz ekialdean, Errezil iparraldean, eta Azpeitia sartaldean.

Beizama herria Illaun mendiaren magalean dago, Murumendiko mendilerroan. Ingurua basoz eta zelaiz osatua da. Duen garaierak (485 m), Gipuzkoako bigarren udalerririk altuena bihurtzen du, Bidania-Goiatzen ostean.

Auzoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herrigunea dago udaletxe, eliza eta pilotalekuarekin, eta bestetik, Aginamendi, Amenabar, Baztarkalaldea, Ilarraldea eta Urdanpileta baserri-auzoak ditugu.

Nabarmentzekoa da Nuarbe auzune edo herria, zati bat Beizamarena eta bestea Azpeitiarena dituena.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Albiztur, Azpeitia, Errezil, Bidania-Goiatz, Itsasondo eta Beasain.

Mapa
Beizama eta ondoko udalerrien arteko muga administratiboak.

Azpiegiturak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • KZ gunea[4]
  • Osasun zentroa[5]
  • Haur eskola[6]
  • Natur eskola[7]

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XI. mendean lehenengo aldiz aipatu zuten idatziz, Erdi Aro hartan Saiazko Alkate Gorenaren menpe egon zen Errezil, Aia eta Bidania-Goiatzekin batera. Batasun horri XIX. mendea arte eutsi zioten.

XVIII. mendean, berriz, udalak 100.000 pagorekin inguruak basoberritu zituen.

Beizamako krimena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sakontzeko, irakurri: «Beizamako hilketa»

Azkenik, "Beizamako krimena" ezin dugu aipatu gabe utzi: 1926ko azaroaren 14an bi emakume (ama-alabak) Korosagasti baserrian hilda agertu ziren. Gertakari tragiko ezohiko horrek herria astindu zuen, are gehiago hilketa inoiz argitu ez delako. Pio Baroja idazleak berak "El cabo de las tormentas" lanean aipatu zuen.

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza eta abeltzaintza jarduera ekonomiko tradizionalak izan dira aspalditik, eta azken urteotan landa-turismoa sustatzen dabiltza.

2017an honela banatzen ziren sektoreak herrian: lehen sektorea BEGaren %20,5. Bigarren sektorea %11,2. Hirugarren sektorea %58,2. Eta eraikuntza %10,1.[8]

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XX. mendean, populazio galera handia izan du. Izan ere, 1900. urtean 634 biztanle zituen, eta gaur egun 180 inguru. 1960ko hamarkada eta 1970ekoa izan ziren biztanle galera handienekoak.

2019an 120 biztanle zituen. Horietatik %21,67k 65 urte edo gehiago zituen. Eta atzerrian jaiotakoak %3,33 ziren.[8]

Biztanleriaren tamainaUrtea100200300400500600700189019201950198020102040BeizamaBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 79 gizon, 49 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
1.27
 
100+
 
0.00
0.00
 
95-99
 
0.00
0.00
 
90-94
 
2.04
1.27
 
85-89
 
4.08
6.33
 
80-84
 
4.08
5.06
 
75-79
 
0.00
3.80
 
70-74
 
2.04
7.59
 
65-69
 
6.12
13.92
 
60-64
 
4.08
11.39
 
55-59
 
10.20
7.59
 
50-54
 
16.33
10.13
 
45-49
 
12.24
3.80
 
40-44
 
2.04
3.80
 
35-39
 
6.12
3.80
 
30-34
 
0.00
2.53
 
25-29
 
8.16
5.06
 
20-24
 
6.12
2.53
 
15-19
 
6.12
6.33
 
10-14
 
6.12
1.27
 
5-9
 
4.08
2.53
 
0-4
 
0.00
Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística[9]

Jatorria

Jaiolekuari dagokionez, 2022. urtean biztanleen % 46,3 udalerri berean jaioak ziren[12], probintziako batez bestekoaren (% 45,5) parean. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 5,1 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 3,7 —probintzian % 11,6—.

Udal
Prob
Udalerri berean · % 46,3Probintzia berean · % 42,6Erkidegoan · % 2,2Beste erkidegoa · % 5,1Estatutik kanpo · % 3,7
Biztanleria jaiolekuaren eta bizilekuaren arabera (2022). Iturria: INE.

Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 91,1 Gipuzkoan, % 2 Bizkaian, eta % 0 Araban jaio ziren[13].

Gipu
Gipuzkoa · % 91,1Bizkaia · % 2EAEtik kanpo · % 6,9
Biztanleria jaiolekuko probintziaren arabera (2025). Iturria: Eustat.

Biztanleria atzerritarra

2025. urtean, biztanleen % 1 atzerriko nazionalitatea zuten[14]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Gainerako Europa (% 100) ziren.

Jaiolekuko herrialde nagusiak Ekuador dira.[15]

Amer
Euro
Afri
Amerika · % 50Europa · % 25Afrika · % 25
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Ekuador2 · % 50
Jaiolekuko herrialde nagusiak. Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 93 etxebizitza zeuden: 56 (% 60,2) nagusiak eta 37 (% 39,8) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[16] Etxebizitza nagusien % 83,9 jabetzan zegoen eta % 14,3 alokairuan.[16]

93etxebizitza
56nagusi

Etxebizitza multzoa

56
37
Nagusiak (56)Gainerakoa (bigarrena edo hutsik) (37)

Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)

47
8
Jabetzan (47)Alokairuan (8)Beste modu batean (1)

Guztira 56 etxegune zeuden, batez beste 2,3 egoiliarrekoak; horietatik 20 (% 35,7) pertsona bakarrekoak ziren.[16]

Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera

20
14
22
Egoiliar 1 (20)2 egoiliar (14)3-5 (22)

Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 177,3 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 53,4 urtekoa.[16] Etxebizitzen % 88,2 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 0,0 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[16] Etxebizitzen % 3,2 igogailua zuten.

Eraikineko etxebizitza kopurua

82
8
Etxebizitza 1 (82)2 (8)3-10 (3)

Gela kopurua

17
15
18
16
27
1-3 gela (17)4 (15)5 (18)6 (16)7 edo gehiago (27)

Bainugela kopurua

56
26
Bainugela 1 (56)2 edo gehiago (26)

Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 0,0 berokuntza zentrala zuten, % 44,6 banakakoa eta % 30,4 noizean behingoa.[16] Horrez gain, % 0,0 hodien bidezko gasa zuten eta % 1,8 igogailua.

Berogailu mota

% 44,6
% 30,4
Banakakoa (% 44,6)Noizean behingoa (% 30,4)

Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)

Hodien bidezko gasa% 0,0
Ur bero zentrala% 16,1
Igogailua% 1,8

Politika

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2015eko udal hauteskundeetan Aurrena Beizama Bai kandidaturak 64 boto lortu zituen.[17] Herrian zeuden bi plataformak kandidatura bakarrean aurkeztu ziren, eta lehen bi urteetan Nekane Otaño izan zen alkate, eta hurrengo bi urteetan Pedro Mari Otaegi.[18]

2019ko hauteskundeetan Aurrena Beizama Bai kandidaturak 65 boto lortu zituen.[19] Pedro Otaegi izendatu zuten alkate.[20]

Kultura

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Beizamako Mari Lurdes Aranbururen[21] testigantza, herriko eskolaren eta apaizen ingurukoa. Euskal Herriko Ahotsak[22][23] proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.

Beizamako euskara[24] gipuzkeraren[25] aldaera bat da, Sartaldeko euskaran[26] kokaturik dagoen Urolaldeko euskara[27] hain zuzen. Urolaldeko eta Beterriko hizkeraren[28] artean zubilana egiten du honek. Hizkera honetan sakona da mendebaleko euskararen eragina. Eremu lauagoa delako eta, batez ere, Eibar-Elgoibar aldeko industriak eraginda, estuagoa eta sarriagoa izan da hartu-emana. Lexikoan azaltzen da argien lotura, baina lexikoan ez ezik, hizkuntzaren beste sail batzuetan ere ageri da mendebaleko euskararen eragina Urolaldean.

Halere, Goierri eta Tolosalde eskualdeekin muga egiten duenez, Goierriko hizkera eta Tolosaldeko hizkeraren eragin handia du.

2016an herritarren %89,17 euskalduna zen.[8]

Jaiak eta ohiturak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ekainaren 29an San Pedro jaiak ospatzen dituzte, eta Ernioko erromeriak ere aipatzekoak dira.[29]

Herri-kirolak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nuarbe auzoa nabarmendu izan da nazioartean azken urteotan sokatira taldea dela eta. Kirol honi eskainitako museoa dago auzo horretan.

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XVI. mendeko San Pedro parrokia-eliza herriko eraikinik zaharrena da, eta nabarmentzekoak dira XVII. mendeko udaletxea eta Bakardadearen baseliza (XVIII) eta San Lorentzokoa.[30]

Iruditegia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Beizamar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 3 4 5 6 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
  3. ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  4. ↑ «KZgunea» Beizama (kontsulta data: 2020-04-06).
  5. ↑ «Osasun Zentroa» Beizama (kontsulta data: 2020-04-06).
  6. ↑ «Haur Eskola» Beizama (kontsulta data: 2020-04-06).
  7. ↑ «Natur Eskola» Beizama (kontsulta data: 2020-04-06).
  8. 1 2 3 «Web Eustat. Beizamako datu estatistikoak» eu.eustat.eus (kontsulta data: 2020-04-06).
  9. ↑ Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera). .
  10. ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-29).
  11. ↑ <ref> «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-30).
  12. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Gipuzkoa.tab.
  13. ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
  14. ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
  15. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Gipuzkoa.tab.
  16. 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea» Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak (Eustat).
  17. ↑ «2015(e)ko Irailak 25 udal hauteskundeak, emaitzak, Beizama (Gipuzkoa). | EiTB udal hauteskundeak» www.eitb.eus (kontsulta data: 2020-04-06).
  18. ↑ «Pedro Mari Otaegi da Beizamako alkate berria» Urola Kostako Hitza 2017-06-14 (kontsulta data: 2020-04-06).
  19. ↑ «2019(e)ko maiatzaren 26(e)ko udal hauteskundeak, emaitzak, Beizama (Gipuzkoa). | EiTB udal hauteskundeak» www.eitb.eus (kontsulta data: 2020-04-06).
  20. ↑ «Pedro Otaegik hartu du alkate makila Beizaman» Urola Kostako Hitza 2019-06-15 (kontsulta data: 2020-04-06).
  21. ↑ «Aranburu Mendizabal, Mari Lurdes - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-24).
  22. ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-24).
  23. ↑ «Maisu-maistrak eta apaiz bi Beizaman - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-24).
  24. ↑ «Beizama - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-03).
  25. ↑ «Erdialdekoa - Gipuzkera - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-03).
  26. ↑ «Sartaldekoa (G) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-03).
  27. ↑ «Urolaldekoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-03).
  28. ↑ «Beterrikoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-03).
  29. ↑ «Kultura» Beizama (kontsulta data: 2020-04-06).
  30. ↑ «Ondareak» Beizama (kontsulta data: 2020-04-06).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Beizama&oldid=11380179"(e)tik eskuratuta