Arbona

Arbona
Lapurdi, Euskal Herria
Arbonako eliza. Jatorria XII. mendean du.
Armarria
Kokapena
Herrialdea	Euskal Herria
Lurraldea	Lapurdi
Administrazioa
Estatua	Frantzia
Eskualdea	Akitania Berria
Departamendua	Pirinio Atlantikoak
Elkargoa	Euskal Hirigune Elkargoa
Barrutia	Baiona
Kantonamendua	Uztaritze-Errobi eta Urdazuri ibarrak
Izen ofiziala	Arbonne
Auzapeza	Marie-Josèphe MialocqMarie-Jo Mialocq (2008-2026)
Posta kodea	64210
INSEE kodea	64035
Herritarra	arbonar
Geografia
Koordenatuak	43°25′56″N 1°33′05″W
Azalera	10,59 km²
Garaiera	5-94 metro
Demografia
Biztanleria	2.283 (2018:  83)
1.213 (%51,4)   (%48,6) 1.149
Dentsitatea	231,07 biztanle/km²
Zahartzea	% 26,43
Ugalkortasuna	‰ 42,47
Ekonomia
Jarduera	% 72 (2011)
Desberdintasuna	% 4,11 (2011)
Langabezia	% 5,17 (2013)
Euskara
Euskaldunak	% 9,59 (2010)
Erabilera	% 0,52 (2011)

Arbona Lapurdiko erdialdeko udalerri bat da, Lapurdi Erdialdea eskualdekoa.

Geografia

D255 eta D655 errepideak igarotzen dira udalerritik.

Ingurune naturala

Uhabia erreka txikia udalerritik igarotzen da, geroago Bidarten Bizkaiko Golkora isurtzen dena. Uhabiaren ibaiadarra den Zirikolatzeko errekak ere, udalerria gurutzatzen du.

Udalerri mugakideak

• Bidarte ipar-mendebaldean
• Arrangoitze ekialdean
• Ahetze hego-mendebaldean

Etxeak eta auzoak

Agerrea Alhorga Allexarrea Arditegia Arretxea Berroeta Cassoua Etxartea

Gixenea Gure Egoitza Arbonako Auzoa Harriaga Hegoatzea Ihartzenea Kattalienea Kuttuenea

Larreburua Mañienea Mestelan Beherea Mestelanea Moleresia Mundustenea Pemartiko Borda Pemartin

Perukain le Pouy Saskoenea Tribulenea Xantxienea Xokobia Ziburria Ziburriako Errota

Klima

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima ozeaniko aldatua du. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Pirinio Atlantikoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak (>1200 mm/urte) urte osoan; negu oso epela (7,5 °C lautadan), haize ahulak). RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago.

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 13,9 °C-koa da, 12,5 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1374 mm-koa da, urtarrilean 12,9 euri-egun eta uztailean 8,2 egun izanik. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Anglet udalerrian dago, 4,4 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 14,5 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1473,6 mm-koa delarik. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 42,9 °C-koa da, 2022ko ekainaren 18an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -12,7 °C-koa da, 1985ko urtarrilaren 16an lortua.

Historia

1790. urteko martxoaren 4ean sarturiko lege berriarekin, Ipar Euskal Herriaren banaketa administratiboa guztiz aldatu zen. Orduan, hainbat udalerrik izenez aldatu zuten, Arbonak, Constante izena hartu zuen.

Demografia

Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022 Guztira: 1.149 gizon, 1.213 emakume
% Gizonak Adina Emakumeak % 0.87   95+   1.24 0.00   90-94   2.47 2.35   85-89   3.38 1.39   80-84   3.87 1.91   75-79   1.32 7.92   70-74   6.68 5.92   65-69   5.28 9.75   60-64   7.83 6.88   55-59   10.39 6.53   50-54   6.35 6.44   45-49   9.89 5.66   40-44   6.92 8.62   35-39   5.61 4.44   30-34   5.85 2.70   25-29   2.56 4.35   20-24   2.31 7.31   15-19   5.11 5.92   10-14   5.52 5.05   5-9   3.13 6.01   0-4   4.29
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta.

Hazkunde begetatiboa

Urtea	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Hazkunde begetatiboa	7	8	−20	8	−8	−8	2	−29	−7	−3	−6	−10	−17	−17	−20	−16	−22	−25
Jaiotzak	24	27	13	23	18	24	24	12	20	26	15	18	18	21	23	16	17	16
Heriotzak	17	19	33	15	26	32	22	41	27	29	21	28	35	38	43	32	39	41

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak INSEE erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Familiak eta etxeguneak

2023 erroldaren arabera, Arbonne udalerrian 2.301 biztanle zeuden eta 996 elkarbizitza unitate, hau da, 2,31 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren (% 32,2). Kide bakarreko elkarbizitza-unitateak % 29,2 ziren, Metropolitar Frantziako batez bestekoaren azpitik (% 39,2).

2.301biztanle

996elkarbizitza-unitate

2,31lagun elkarbizitza-unitateko

701familia

Udalerria

% 29

% 32

% 29

Metropolitar Frantzia

% 24

% 26

% 10

% 39

Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 701 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (326). Guraso bakarreko 87 familietatik 65etan ama zen guraso bakarra. 373 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 148k seme-alaba bakarra zuten etxean, 146k bi, eta 34k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 288 bikoteetatik 24tan (% 8,3) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.

326

288

87

Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra

25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean373

Seme-alaba bat148

Bi seme-alaba146

Hiru seme-alaba29

Lau edo gehiago5

15 urte edo gehiago zituzten 2.053 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 3,4 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 26,2. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 40-54 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 77,3). 80 urte edo gehiagoko 172 biztanleetatik 104 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 68 kolektibitateren batean.

Bakarrik bizi da

15-24% 3

25-39% 12

40-54% 12

55-64% 16

65-79% 19

80 +% 26

Bikotean bizi da

15-24% 7

25-39% 62

40-54% 77

55-64% 71

65-79% 75

80 +% 33

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 43,5 ezkonduta zegoen, eta beste % 19,3 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 8,8 izatezko bikotean eta % 10,5 PACS bidez lotuta). % 25,2 ezkongabeak ziren, % 7,0 alargunak eta % 4,8 dibortziatuak.

Ezkonduta% 43,5

Ezkongabea% 25,2

PACS bidez lotuta% 10,5

Izatezko bikotean% 8,8

Alarguna% 7,0

Dibortziatuta% 4,8

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 35,5), goi-mailako langileak (% 19,0), erdi-mailako lanbideak (% 16,2), enplegatuak (% 10,0). Talde nagusia (erretiratuak, % 35,5) Pirinio Atlantikoak departamenduko batez bestekoaren (% 34,1) gainetik dago. 4 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 0,4).

Udalerria

% 10

% 19

% 16

% 10

% 8

% 36

Pirinio Atlantikoak

% 11

% 16

% 15

% 12

% 34

Metropolitar Frantzia

% 13

% 16

% 15

% 14

% 30

NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

Taula osoa: elkarbizitza-unitateak eta familiak, 2023

	Kopurua	%
Elkarbizitza-unitateak
Seme-alabekin bizi ziren bikoteak	288	% 28,9
Etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak	321	% 32,2
Guraso bakarrekoak	78	% 7,8
Kide bakarrekoak	291	% 29,2
Bestelakoak	18	% 1,8
Familiak
Seme-alabarik gabeko bikoteak	326	% 46,5
Seme-alabadun bikoteak	288	% 41,1
Guraso bakarrekoak	87	% 12,4
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean	373	% 53,2
Seme-alaba bat	148	% 21,1
Bi seme-alaba	146	% 20,8
Hiru seme-alaba	29	% 4,1
Lau seme-alaba edo gehiago	5	% 0,7
Egoera zibila (15 urte edo gehiago)
Ezkonduta	894	% 43,5
Izatezko bikotean	180	% 8,8
PACS bidez lotuta	216	% 10,5
Ezkongabea	518	% 25,2
Alarguna	144	% 7,0
Dibortziatuta	99	% 4,8
Erreferentziazko pertsonaren lanbidea
Nekazariak	4	% 0,4
Artisau, merkatari eta enpresa-buruak	97	% 9,7
Goi-mailako langileak	189	% 19,0
Erdi-mailako lanbideak	161	% 16,2
Enplegatuak	100	% 10,0
Eskulangileak	82	% 8,2
Erretiratuak	354	% 35,5
Bestelakoak	9	% 0,9
Iturria: INSEE, RP2023.

Etxebizitza

2023 erroldaren arabera, udalerrian 1.192 etxebizitza zeuden. Horietatik 1.004 egoitza nagusi ziren, 132 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 57 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (891), eta apartamentuak gutxi ziren (298). Egoitza nagusietatik 737 beren jabearen bizilekuak ziren, 242 alokairuan zeuden, 55 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 24 doan lagata.

1.192etxebizitza

1.004egoitza nagusi

891etxe

298apartamentu

Etxebizitza multzoa

1.004

132

Egoitza nagusia (1.004)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (132)Hutsik (57)

Etxe mota

891

298

Etxea (891)Apartamentua (298)

Jabetza egoera

737

242

Jabeak (737)Alokairuan (242)HLM (55)Doan lagata (24)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 2006-2020 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (340).

Eraikuntza garaia

1919 aurretik55

1919-194519

1946-197065

1971-1990223

1991-2005204

2006-2020340

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (584). Elektrizitatea zen berogailu mota nagusia (558 etxebizitzatan). 942 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 328 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 630tan bi edo gehiago.

Gela kopurua

1 gela7

2 gela80

3 gela129

4 gela203

5 gela edo gehiago584

Berogailu mota

209

558

151

Gas sarea (209)Fuel-olioa (45)Elektrizitatea (558)Gas botila (41)Bestelakoak (151)

Aparkalekua eta ibilgailuak

942aparkalekua

328ibilgailu 1

630ibilgailu 2+

Taula osoa: etxebizitzak, 2023

	Kopurua	%
Etxebizitza multzoa
Egoitza nagusia	1.004	% 84,2
Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa	132	% 11,1
Hutsik	57	% 4,8
Etxe mota
Etxeak	891	% 74,7
Apartamentuak	298	% 25,0
Gela kopurua (egoitza nagusiak)
1 gela	7	% 0,7
2 gela	80	% 8,0
3 gela	129	% 12,8
4 gela	203	% 20,2
5 gela edo gehiago	584	% 58,2
Eraikuntza garaia (egoitza nagusiak)
1919 aurretik	55	% 5,5
1919-1945	19	% 1,9
1946-1970	65	% 6,5
1971-1990	223	% 22,2
1991-2005	204	% 20,3
2006-2020	340	% 33,9
Jabetza egoera (egoitza nagusiak)
Jabeak	737	% 73,4
Alokairuan	242	% 24,1
HLM	55	% 5,5
Doan lagata	24	% 2,4
Berogailu mota (egoitza nagusiak)
Gas sarea	209	% 20,8
Fuel-olioa	45	% 4,5
Elektrizitatea	558	% 55,6
Gas botila	41	% 4,1
Bestelakoak	151	% 15,0
Aparkalekua eta ibilgailuak (egoitza nagusiak)
Aparkalekua	942	% 93,8
Ibilgailu bat	328	% 32,7
Bi ibilgailu edo gehiago	630	% 62,7
Iturria: INSEE, RP2023.

Ekonomia

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 1.443 biztanleetatik 1.186 aktibo ziren (% 82,2), horietako 1.111 lanean (% 77,0) eta 75 langabezian (aktiboen % 6,3).

1.44315-64 urteko biztanle

% 82,2aktibo

% 77,0lanean

% 6,3langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 38,8

25-54 urte% 96,9

55-64 urte% 68,8

Gizonak% 83,1

Emakumeak% 81,3

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 2,3

BEPC, brebeta% 12,9

CAP-BEP% 7,0

Batxilergoa% 8,6

Goi-mailako +2% 5,9

Goi-mailako +3/4% 7,4

Goi-mailako +5% 4,6

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 6,3). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

257 ez-aktibotik 122 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 47,5), 75 erretiraturik zeuden (% 29,2) eta 60 bestelako ez-aktibo ziren (% 23,3).

Ez-aktiboak

% 47

% 29

% 23

Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria

% 12

% 30

% 23

% 21

% 14

NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 784 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 1.111 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.

784enplegu udalerrian

% 81,5soldatapeko

% 18,5ez-soldatapeko

NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 30.520 eurokoa zen, eta biztanleen % 7 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).

30.520 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 26.300 €

% 7,0pobrezia-tasa▼ Dep.: % 13,3

Departamenduarekiko konparaketa xehea

Pobrezia-tasa adinaren arabera (departamendua)

18 urtez azpiko% 17,6

18-29 urte% 17,6

30-39 urte% 12,5

40-49 urte% 13,4

50-64 urte% 12,4

65-74 urte% 9,0

75 urte eta gehiago% 9,3

Pobrezia-tasa etxebizitza-erregimenaren arabera (departamendua)

Jabeak% 6,5

Errentariak% 25,8

Eskuragarri dagoen errentaren osaera (departamendua)

INSEEk «eskuragarri dagoen errenta» horrela eraikitzen du: jarduera-errenta + pentsioak + ondarea + gizarte-prestazioak (batuz % 100 baino gehiago ematen dute) ken zuzeneko zergak (batez ere errentaren gaineko zerga).

Jarduera-errenta% 65,1

Pentsio/erretiroak% 32,3

Ondarea, bestelakoak% 13,8

Gizarte-prestazioak% 4,4

Zuzeneko zergak−% 15,7

Jarduera-errenta zatitzen bada: soldatak % 57,3, ez-soldatapekoen errenta % 5,5, langabezia-sariak % 2,3.

Kultura

Arbonako Pierre Etxeleku (Ahotsak proiekturako)

Euskara

Arbonan Uztaritze inguruko euskara mintzatzen da, nafar-lapurtarraren aldaera.

Politika

• Arbonako herriko etxea

Ondasun nabarmenak

• San Laurendi eliza
• Seroretxea: Garai batean herriko seroraren bizilekua zena.
• Arbonako herriko etxea: Udalaren egoitza.

Argazki galeria

• 
  Arbonako herriko etxea.
• 
  Arbonako seroretxea, 1763koa.
• 
  San Laurendi eliza.

Arbonar ospetsuak

• Bernard Béreau (1940-2005), futbolaria.
• Maritxu Housset (1981-), gomazko paleta pilotaria.

Kanpo estekak

• Udal webgunea (Frantsesez)

• Datuak: Q742635
• Multimedia: Arbonne / Q742635
• Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Arbona