Araitz
| Araitz | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Araitzen ikuspegia | |||||||||||
| |||||||||||
![]() | |||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Herrialdea | |||||||||||
| Lurraldea | |||||||||||
| Merindadea | |||||||||||
| Eskualdea | Leitzaldea | ||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | |||||||||||
| Erkidegoa | |||||||||||
| Izen ofiziala | |||||||||||
| Alkatea | Joxe Manuel Zubillaga (Bildu) | ||||||||||
| Posta kodea | 31891 | ||||||||||
| INE kodea | 31020 | ||||||||||
| Herritarra | araiztar | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 43°02′13″N 1°59′14″W / 43.036944444444°N 1.9872222222222°W | ||||||||||
| Azalera | 39,3 km² | ||||||||||
| Garaiera | 228 metro | ||||||||||
| Distantzia | 45 km (Iruñetik) | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 506 (2025: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 1,29 bizt/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak[1] | % 91.4 + % 2.8 hartzaile (2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera [2] | % | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Webgunea | http://www.araitz.eus/ | ||||||||||
Araitz[3] ([aɾaits̻]) Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldeko udalerri eta haran bat da, Leitzaldeako eskualdean eta Gipuzkoarekiko mugan kokatua. 528 biztanle zituen udalerriak 2023. urtean.
Araitz haranean kokatuak daude Araitz udalerria, Betelu eta Larraun udalerriko Azpirotz, Lezaeta zein Errazkin.
Betelu 1694an banandu zen, eta bere udala osatu zuen.
2009az geroztik Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko (UEMA) partaidea da.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ingurune naturala
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hegoaldean, Aralarko mendilerroa udalerriaren mugakide naturala dugu, Aralarko Mallo ikusgarriak bertatik bertara baitaude: Ttutturre (1282 m), Intzako dorrea (1431 m), Aldaon (1411 m), Uakorri (1306 m) eta Balerdi (1197 m).
Ekialdean berriz Elosta (937 m), Santa Barbara (853 m) eta Urkieta (854 m) mendiak daude.
Araxes ibaiak udalerria zeharkatzen du hego-ekialdetik ipar-mendebaldera. Aralarko eta inguruko mendietako urak jasotzen ditu, eta Gipuzkoa aldean Oria ibaira isurtzen ditu.
| Betelu (2015)[4] | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Klima-diagrama | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Iparraldean Areso du mugakide; ekialdean, Larraun eta Betelu udalerriak; hegoaldean, Aralar mendilerroa; eta mendebaldean, Gipuzkoako Lizartza, Orexa, Gaztelu eta Amezketa udalerriak, eta Tolosako Bedaio auzoa.

Armarria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Herriko armarria hiru zatitan banatuta dago: Goiko zatian, arranoa agertzen da. Beheko zatia, bitan bananduta dago: Ezkerrean basurdea eta eskuinean oreina irudikatuta daude.
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]1268an agertzen da Araitz lehenengo aldiz idatzita testu batean. Garai hartan, Gipuzkoa Gaztelaren menpe zegoen, eta beraz bi erresumen arteko lurralde mugakoa zen. "Gaizkileen muga" deitzen zen orduan.
XVI. mendean, Anduezatar jaunek agintzen zuten Araitzen, Atallun jauregia zutelarik. Beaumontarrak ziren, eta 1512an Johan Martínez de Anduezak Leringo kondeari eta gaztelar armadari laguntza handia eman zien, 400 araiztar eramanez Iruñea bereganatzeko gudura.
1595ean, Fermín de Lodosa bertako jauna zelarik, Intzan Intzako sorgin-ehiza prozesua egin zuten. Ibarreko ia 30 pertsona atxilotu zuten, sorginkeriaz akusaturik.10 emakume eta 2 gizon hil ziren Iruñeko kartzelan, epaiketa egin baino lehen. Bizirik gelditu ziren guztiak errugabetu zituzten epaiketan, musikari bat izan ezik, 100 zigorkada eta 6 urteko erbestealdia jaso zituen kondena moduan. (1983an Pedro Olea zinegileak "Akelarre" filma egin zuen ibar honetan, 4 mende lehenago gertatutakoan oinarrituta).
Historiako beste gertakari nagusi bat 1714ko irailean izan zen, lubizi erraldoi batek Intzako herria suntsitu zuenean. Malloen oinetatik lur mingain batek astiro aurrera egin zuen, aurreko asteetan jasotako euriteek eraginda. Moteltasunak ahalbidetu zuen hildakorik ez egon izana, baina bai suntsiketa materialak.
Azpirozko mendatea bertan egonda, Gipuzkoa eta Nafarroaren arteko komunikazioa bertatik igaro izan da azken mendeetan. Halaber, gerretan, armaden igarobidea izan da ibarra, horrekin batera datozen lapurketa, bortxaketa eta suntsiketekin. Hau izan zen bereziki tragikoa San Luisen Ehun Mila Semeen inbasioekin eta Karlistaldietan.
1995ean, Araitzeko bizimodua asko aldatu zuen Leitzarango autobia martxan jartzeak, onerako zein txarrerako.
Kontzejuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udalerria bost kontzejutan banatuta dago: Azkarate, Gaintza, Intza, Uztegi eta Arribe-Atallu. Era berean, azken kontzeju hori bi herrik osatzen dute: Arribe eta Atallu.
Arribek eta Gaintzak berezko udalerri bana izan zuten 1857ko errolda arte.
2014an, populazioa horrela bananduta zegoen herrika:
- Arribe-Atallu: 247 biztanle.
- Azkarate: 93 biz.
- Gaintza: 66 biz.
- Intza: 66 biz.
- Uztegi: 61 biz.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 279 gizon, 231 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 54,5 udalerri berean jaioak ziren[7], probintziako batez bestekoaren (% 37,3) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 29,2 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 4,3 —probintzian % 19,8—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 22 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 68,2)[8]. Jaiotza herrialde nagusiak Nikaragua, Errumania, Kolonbia dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 333 etxebizitza zeuden: 208 (% 62,5) nagusiak eta 125 (% 37,5) ez-nagusiak.[9] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 4 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 23 plazarekin (5,75 plaza etxebizitzako).[10]
Tasazio-datuen arabera, 2022an udalerrian tasatutako etxebizitzen batez besteko prezioa 1.212 €/m²-koa zen (desbideratze tipikoa: 465 €/m²), eta prezio-tarte ohikoena 1.000-1.200 €/m² artekoa. Tasatutako etxebizitzen batez besteko azalera 289 m²-koa zen. Balio hori Nafarroako udalerrien medianaren (864 €/m²) % 40,3 gainetik zegoen.[11]
Etxebizitza multzoa
Nafarroako mapa
Guztira 208 etxegune zeuden, eta horietatik 58 (% 27,9) pertsona bakarrekoak ziren.[12]
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 469 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 36,2 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 18,3; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 37,3; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 8,1.[13] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 34,0 zen 2021ean eta % 36,2 2024an; beraz, 2,3 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 9,3 izatetik % 8,1 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 40,6 ziren, eta gizonen artean % 32,5; 8,0 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 9,7 eta gizonen % 6,7 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 56,5 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 43,5 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Pertsona batek zuen doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 48,8 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 51,2. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 0,2 ziren.[13]
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 170 | % 36,2 | 82 | % 32,5 | 88 | % 40,6 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 86 | % 18,3 | 58 | % 23,0 | 28 | % 12,9 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 175 | % 37,3 | 95 | % 37,7 | 80 | % 36,9 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 38 | % 8,1 | 17 | % 6,7 | 21 | % 9,7 |
| Guztira | 469 | % 100,0 | 252 | % 100,0 | 217 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 34,0 | % 17,7 | % 39,1 | % 9,3 | 453 |
| 2022 | % 34,9 | % 18,4 | % 39,6 | % 7,1 | 450 |
| 2023 | % 35,3 | % 18,5 | % 38,3 | % 8,0 | 465 |
| 2024 | % 36,2 | % 18,3 | % 37,3 | % 8,1 | 469 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 10,0 ikasten ari zen (47 pertsona).[14] Ikasten ari zirenetatik, % 53,2 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 31,9 batxilergoan, % 10,6 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 2,1 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 50,0 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 56,5; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 13,0 eta emakumeen % 8,3. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 93,9 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 45,5 eta 25–29 urtekoen % 0,0; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,5 baino ez.[15] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 45,5 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 36,4.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 95,1 estatuan jaio zen, eta % 4,9 atzerrian.[13] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 32,9 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 5,7; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 16,7 eta % 50,0, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 42,5 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 8,5; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 17,6 eta % 23,5, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 10,1 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 8,7.[14] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 53,3 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 50,0 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko sei etorkin bizi ziren herrian, biztanleen % 1,02 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren azpitik).
Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 19.648 euro-koa zen[16], eta etxegune bakoitzeko 48.643 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (17.701 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 25.092 euro zen. Errenta gordina 24.448 euro-koa izan zen pertsonako.
Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 52,5[17]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 21,3), beste diru-sarrerak (% 20,4), langabezia-prestazioak (% 1), beste prestazioak (% 4,8).
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[18][oh 1]. Udalerrian indizea 31 da, probintziakoaren (30,4;
Nafarroako mapa) parean eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,5 da, probintziakoaren (2,6;
Nafarroako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Araitz udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 253 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 55,2; gainerako % 44,8 inaktibo zeuden (erretiratuak % 66,3, beste inaktiboak % 21,5 eta ikasleak % 12,2).[19] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 5,5 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 56,5 zen eta emakumezkoena % 53,8; langabezia-tasa, aldiz, % 4,3 eta % 7,0 zen, hurrenez hurren.[19]
Okupatuen kopurua 248 zen 2023ean, 2021eko 243etik gora.[20] Emakumeek okupatuen % 44,4 osatzen dute, eta gizonek % 55,6.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 239 | % 52,2 | 133 | % 54,1 | 106 | % 50,0 |
| Langabeak | 14 | % 3,1 | 6 | % 2,4 | 8 | % 3,8 |
| Inaktiboak | 205 | % 44,8 | 107 | % 43,5 | 98 | % 46,2 |
| Guztira | 458 | % 100,0 | 246 | % 100,0 | 212 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 58,5), industria (% 27,8), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 9,7) eta eraikuntza (% 4,0).[20] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 24,6), ondoren garraioa eta biltegiratzea (% 10,5) eta osasuna eta gizarte-zerbitzuak (% 9,7) datoz.
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 56,9; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 28,2), eta oinarrizko okupazioak % 8,9.[21] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 61,6 eta emakumeen % 50,9).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 70 | % 28,2 | 35 | % 25,4 | 35 | % 31,8 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 141 | % 56,9 | 85 | % 61,6 | 56 | % 50,9 |
| Oinarrizko okupazioak | 22 | % 8,9 | 10 | % 7,2 | 12 | % 10,9 |
| Ez dago jasota | 15 | % 6,0 | 8 | % 5,8 | 7 | % 6,4 |
| Guztira | 248 | % 100,0 | 138 | % 100,0 | 110 | % 100,0 |
Okupatuen % 68,1 besteren konturako langileak dira, eta % 31,9 norberaren konturakoak.[22]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 79 | % 31,9 | 55 | % 39,9 | 24 | % 21,8 |
| Besteren kontura | 169 | % 68,1 | 83 | % 60,1 | 86 | % 78,2 |
| Guztira | 248 | % 100,0 | 138 | % 100,0 | 110 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 94,6 estatuan jaio zen, eta % 5,4 atzerrian.[19] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 56,0 okupatuak dira, % 33,6 erretiratuak, % 5,8 ikasleak eta % 2,9 bestelako inaktiboak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 60,0 okupatuak dira, % 20,0 erretiratuak eta % 20,0 bestelako inaktiboak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 51,3 okupatuak dira, % 23,4 erretiratuak, % 14,2 bestelako inaktiboak, % 6,6 ikasleak eta % 4,6 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 45,0 okupatuak dira, % 45,0 bestelako inaktiboak, % 5,0 ikasleak eta % 5,0 langabeak.
Okupazioa
Okupatuen % 95,2 estatuan jaio zen, eta % 4,8 atzerrian.[21] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 63,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 25,2 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 6,7 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 33,3 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari dira, % 33,3 oinarrizko okupazioetakoak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 53,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 33,7 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 5,9 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 66,7 oinarrizko okupazioetakoak dira, % 22,2 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 11,1 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.[23] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 43,7 zerbitzuetan ari dira, % 40,0 industrian, % 9,6 nekazaritzan eta % 6,7 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 33,3 nekazaritzan ari dira, % 33,3 eraikuntzan eta % 33,3 zerbitzuetan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 75,2 zerbitzuetan ari dira, % 14,9 industrian eta % 9,9 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, guztiak zerbitzuetan ari dira.
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 49 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 1.363 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[24][oh 2]. Udalerriaren azalera 39,3 km² denez, NAE lurraldearen % 34,7 da[25]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 99,8 larre iraunkorrak (1.360 ha, 49 ustiategitan), % 0,2 lur goldagarria (2,4 ha, 8 ustiategitan), arbolak (0,45 ha, 3 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,23 ha, 12 ustiategitan)[oh 3].
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 412 behi, 3.072 ardi eta ahuntz, 4 txerri eta 100.020 hegazti zeuden[26].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 352 gidari zeuden erroldatuta: 206 gizon (% 58,5) eta 146 emakume (% 41,5)[27]. Biztanleen % 69 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 615 ibilgailuk osatzen zuten: 320 turismo, 99 furgoneta, 74 kamioi, 49 motozikleta eta 7 ziklomotor[27]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 627 turismokoa zen, probintziako (512) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.
Turismoen batez besteko adina 13,4 urtekoa zen; turismoen % 6,3k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 13,1k 25 urte baino gehiago[27]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 70,2 diesel zen eta % 29 gasolinazko; 5 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,9; probintzian % 1,3). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 2,2k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 37,5k ez zuen etiketarik[oh 4].
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Alderdi politikoa | 2015[28] | 2011[29] | 2007[30] | 2003[31] | 1999[32] | 1995[33] | 1991[34] | 1987[35] | 1983[36] | 1979[37] | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Euskal Herria Bildu (EH Bildu) / Bildu | % 89,72 | 7 | % 89,72 | 7 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Eusko Abertzale Ekintza (EAE) | - | - | - | - | % 78,15 | 6 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Araiz-Tarrak (A-T) | - | - | - | - | % 20,00 | 1 | % 85,39 | 7 | % 34,72 | 2 | % 57,68 | 4 | % 51,27 | 4 | % 51,08 | 4 | - | - | - | - |
| Euskal Herritarrok (EH) | - | - | - | - | - | - | - | - | % 63,33 | 5 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Herri Batasuna (HB) | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | % 41,16 | 3 | % 47,88 | 3 | % 48,12 | 3 | - | - | - | - |
| Independenteak 2 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | % 54,50 | 4 | % 26,22 | 2 |
| Independenteak 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | % 45,50 | 3 | % 65,89 | 5 |
| Ezkerreko Nafar Batasuna (UNAI) | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | % 7,89 | 0 |
Alkateak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| 2007-2011 | Imanol Iriarte Gorostegi | EAE |
| 2011-2015 | Lazaro Goikoetxea Beraza | Bildu |
| 2015- | Joxe Manuel Zubillaga Mugerza | Bildu |
Udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Araizko alkate EAE alderdiko Imanol Iriarte Gorostegi atera zen, 2007ko udal hauteskundeetan. Udaleko zazpi zinegotzietatik sei lortu zituen Eusko Abertzale Ekintzak, eta hortaz, gehiengo absolutua udalean. Boto baliogabeak 4 izan ziren (emandako guztien % 1,22), eta 6 boto zuri ere izan ziren (botoen % 1,85). Abstentzioa % 39,85 izan zen.
| Alderdia | Botoak | Zinegotziak |
| Eusko Abertzale Ekintza | 254 | 6 |
| Araiztarrak | 65 | 1 |
2015ean Bildu izan zen aurkeztutako zerrenda bakarra. 217 boto eta 7 hautetsiak erdietsi zituen. Joxe Manuel Zubillaga Mugerza izendatu zuten alkate.
Udaletxea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]1981ean eraiki zen, errepide nagusitik gertu eta anbulatorioaren ondoan. Hiru solairu dauzka, eta kanpoaldeko hormak zarpeaturik daude. Udala alkatea eta sei zinegotzik osatzen dute. Araizko udaletxeko idazkaria Beteluko idazkari ere bada.
- Helbidea: Kale Nagusia, 4 (Arribe kontzejua)
Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Gaur egun ere biztanleen % 90etik gora dira euskaldunak. Hizkerari dagokionez, Larraungo hizkera[38][39] da bertakoa, erdialdeko euskalkiaren aldaera dena.
Bertako hedabideen artean Aralar Irratia dugu, bailarako herri honetan ere bere uhinak zabaltzen dituena. Mailope aldizkaria ere aipatzekoa da.
Araiztar ezagunak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Migel Olasagarre "Aita Damaso Intza" (1886-1986), fraide eta idazlea.
- Urko Aristi (1977-), kazetari eta telebista aurkezlea.
- Oskar Estanga Ezkurdia (1978-), bertsolari, dantzari eta DJa.
Irudiak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Araitz ibarreko herri batzuk. Atzean Aralarreko Malloetako tontorrak.
- Atalluko plaza eta eliza.
- Atalluko San Juan.
- Atalluko eliz dorrea eta Balerdi mendia.
- Azkarateko borda bat. Balerdi mendia.
- Auntzin auzoa Intza herrira doan bidetik.
- Intza eta, atzealdean, Aralarko Malloak.jpg
- Balerdi eta Uztegi.jpg
Bibliografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XLVI, Iruñea, 1997. ISBN 84-235-1660-1
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika), Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde», Euskararen erabilera, Wikipedia.
- ↑ Euskaltzaindia, 155. araua: Nafarroako udal izendegia (PDF).
- ↑ «Data:Betelu 1029E estazio meteorologikoaren hilabetekako datuak.tab - Wikimedia Commons», commons.wikimedia.org (Ingelesez). 2024ko martxoaren 16an kontsultatua.
- ↑ «Indicadores municipales - Nastat», Nafarroa.eus. 2026ko abuztuaren 3an kontsultatua.
- ↑ «Indicadores municipales - Nastat», Nafarroa.eus. 2026ko abuztuaren 3an kontsultatua.
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Nafarroa.tab.
- ↑ «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
- ↑ «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak», Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2026.
- ↑ Mapa interactivo de precios de la vivienda en España (Gaztelaniaz), CoHispania, 2022.
- ↑ «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
- 1 2 3 «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- 1 2 «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- 1 2 3 «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- 1 2 «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- 1 2 «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1773024.
- ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Araizko udal hauteskundeak 2015.
- ↑ Araizko udal hauteskundeak 2011.
- ↑ Araizko udal hauteskundeak 2007.
- ↑ Araizko udal hauteskundeak 2003.
- ↑ Araizko udal hauteskundeak 1999.
- ↑ Araizko udal hauteskundeak 1995.
- ↑ Araizko udal hauteskundeak 1991.
- ↑ Araizko udal hauteskundeak 1987.
- ↑ Araizko udal hauteskundeak 1983.
- ↑ Araizko udal hauteskundeak 1979.
- ↑ «Larraungoa - Ahotsak.eus», ahotsak.eus. 2018ko azaroaren 15ean kontsultatua.
- ↑ «Araitz - Ahotsak.eus», ahotsak.eus. 2018ko azaroaren 15ean kontsultatua.
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Araizko Udalaren webgunea (araitz.eus).
- Arribe kontzejuko Kale Nagusiaren ikuspegia, Google Street View zerbitzuan.,
- "Nafar Away" saioan (11TB).(Belarra jaisteko kablea Araizko Zaporeak elkartearko Maider Agirrebarrena, Antsoenea Gaztandegiko Peio Goikoetxea. Juan Gorriti eskultorea Batzarre etxean,, eta Eneritz Urkola Tximuutxe bilgune feminista.
- Ahotsak.eus > Araitz
| Araizko kontzejuak | ||
|---|---|---|
|
Arribe-Atallu • Azkarate • Gaintza • Intza • Uztegi | ||
| Leitzaldeko udalerri aurkibidea | ||
|---|---|---|
|
Araitz • Arano • Areso • Betelu • Goizueta • Larraun • Leitza • Lekunberri | ||

