Aia
- Artikulu hau Gipuzkoako udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Aia (argipena)».
| Aia | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Aia udalerriko herrigunea. | |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | Espainia | ||||||||||
| Erkidegoa | Euskal Autonomia Erkidegoa | ||||||||||
| Lurraldea | Gipuzkoa | ||||||||||
| Eskualdea | Urola Kosta | ||||||||||
| Izen ofiziala | Aia | ||||||||||
| Alkatea | Jon Ander Azpiroz Otegi | ||||||||||
| Posta kodea | 20809 | ||||||||||
| INE kodea | 20016 | ||||||||||
| Herritarra | aiar eta aiarrà | ||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Koordenatuak | 43°14′11″N 2°08′55″W / 43.2365°N 2.1487°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 55,27 km² | ||||||||||
| Distantzia | 23 km Donostiara | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 2.148 (2025: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 0,39 bizt/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak[1] | % 85.98 + % 6.04 hartzaile (2021) | ||||||||||
| Etxeko erabilera[2] | % 75.56 (2021) | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Sorrera | 1025 | ||||||||||
| Webgunea | http://www.aia.eus/ | ||||||||||
Aia[3] Gipuzkoako ipar-erdialdeko udalerri bat da, Urola Kosta eskualdekoa. Nekazari herri zabala da, 56 km² baititu, eta 2.127 biztanle zituen 2025. urtean. Donostiatik 25 km mendebaldera dago. Kostaldetik gertu dagoen landa-udalerri zabala da. Bere mugen barruan Pagoetako natura parkea dago.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ingurune naturala
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Pagoetako natura parkearen zatirik handiena Aiako lurraldean dago: Laurgain, Altzola, Urdaneta eta Etxetaballa auzoetan, hain zuzen.
- Iturrarango lorategi botanikoa. 20 bat hektareako lorategia da, Pagoetako natura parkearen barruan dagoena.Lorategia Gipuzkoako Foru Aldundiarena da, eta berak kudeatu eta zaintzen du.
- Oriaren itsasadarraren inguruan daude Gipuzkoa osoko padura baliotsuenetarikoak. Itsasadar horrek, Usurbilen jaiota, Orion du bokalea. Natura 2000 sarean sartuta dago. Aia herriak alde gutxi batzuk ditu Oriaren ertzetan.
- Iñurritza biotopo babestuaren zati bat Aiako lurretan dago. Zarautzekin partekatzen du Aiak naturagune hori, herriko kostaldean dagoena, Laurgain auzoan, hain zuzen ere.
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Aiak mugakide ditu iparraldean Orio eta Zarautz udalerriak; ekialdean, Usurbil, Zizurkil eta Asteasu; hego-mendebaldean, Errezil; eta mendebaldean, Zestoa. Bihotz itxurakoa da Aia, eta kostaldeari irekiune txiki batez lotzen zaio, Txurruka hondartzan.
| Getaria eta Aizarnazabal | Zarautz eta Bizkaiko Golkoa | Orio | ||
| Zestoa | Zizurkil eta Usurbil | |||
| ||||
| Zestoa | Errezil | Asteasu |
Auzoak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Aiak eremu handia du, eta hor sakabanatuta daude haren 12 landaguneak.
- Altzola
- Andatza
- Arratola Aldea
- Arrutiegia
- Elkano (Zarautzekin banatutako auzoa)
- Etxetaballa
- Iruretaegia
- Kurpidea
- Laurgain
- Olaskoegia
- Santio Erreka
- Urdaneta
- Kaskoa (herriburua)
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Aiako lehen giza aztarnak Goi Paleolitikoak dira. Altxerri haitzuloko grabatu eta pinturak eta Giltza iturritik hurbil agertutako harrizko lanabesak garai hartakoak dira (duela 12.000 edo 13.000 urte).
1025ean aipatzen da lehen aldiz Aia dokumentu batean.
Erdi Aroan, gaur egungo Aia, Beizama, Bidania-Goiatz eta Errezil udalerriek osatzen zuten Saiazko Alkatetza Nagusia. Erakunde horretako administratzailea erregeak aukeratzen zuen. 1563an herri bakoitzak alkate bat edukitzea lortu zuten.[4]
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2019an Aiak 1.998 biztanle zituen. Horietatik % 16,47k 65 urte edo gehiago zituen. Atzerrian jaiotakoak % 7,11 ziren.[5]
| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 1.124 gizon, 1.024 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística[6] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Urtea | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 | 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hazkunde begetatiboa | 8 | 8 | 2 | 6 | 5 | 2 | 8 | −2 | 5 | −1 | 8 | −2 | 1 | 7 | 5 | −8 | 3 | −9 | −7 | 4 | 2 | 0 | −1 | 10 | −2 | −2 | 5 | −20 | −8 | 5 | 1 | 6 | 1 | 13 | 8 | 22 | 16 | 8 | 8 | 11 | 9 | 14 | 7 | 5 | 2 | −2 | 2 | 1 | 0 | −11 | −10 |
| Urtea | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bizirik jaiotakoak | 16 | 12 | 19 | 17 | 14 | 18 | 6 | 14 | 23 | 22 | 25 | 22 | 30 | 31 | 36 | 35 | 25 | 31 | 26 | 23 | 24 | 21 | 27 | 22 | 14 | 15 | 15 | 17 | 10 | 5 |
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 47,6 udalerri berean jaioak ziren[9], probintziako batez bestekoaren (% 46,1) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 4,3 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 9,5 —probintzian % 13,9—.
Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 84,7 Gipuzkoan, % 1,3 Bizkaian, eta % 0,4 Araban jaio ziren[10].
Biztanleria atzerritarra
2025. urtean, biztanleen % 7,1k atzerriko nazionalitatea zuen[11]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Hego Amerika (% 25,7), Mendebaldeko Europa (% 21,1), Erdialdeko eta Iparraldeko Amerika (% 19,7) ziren.
Jaiotza herrialde nagusiak Argentina, Nikaragua, Pakistan dira.[12]
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 1.015 etxebizitza zeuden: 773 (% 76,2) nagusiak eta 240 (% 23,6) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[13] 2021eko Zentsuaren kontsumo elektrikoaren arabera, 103 (% 10,1) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 82 (% 8,1) hutsik zeuden.[14] Etxebizitza nagusien % 85,6 jabetzan zegoen eta % 12,0 alokairuan.[13] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 20 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 119 plazarekin (5,95 plaza etxebizitzako).[15]
Tasazio-datuen arabera, 2023an udalerrian tasatutako etxebizitzen batez besteko prezioa 1.988 €/m²-koa zen (desbideratze tipikoa: 678 €/m²), eta prezio-tarte ohikoena 1.600-1.800 €/m² artekoa. Tasatutako etxebizitzen batez besteko azalera 178 m²-koa zen. 2022tik 2023ra % 6,3 jaitsi zen (2.122 €/m²). Balio hori Gipuzkoako udalerrien medianaren (1.833 €/m²) % 8,5 gainetik zegoen.[16]
Etxebizitza multzoa
Gipuzkoako mapa (2024)
Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa, 2021)
Gipuzkoako mapa (2021)
Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)
Gipuzkoako mapa (2024)
Guztira 773 etxegune zeuden, batez beste 2,8 egoiliarrekoak; horietatik 213 (% 27,6) pertsona bakarrekoak ziren.[13]
Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera
Gipuzkoako mapa (2024)
Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 110,1 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 43,5 urtekoa.[13] Etxebizitzen % 41,0 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 0,0 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[13] Etxebizitzen % 35,3 igogailua zuten.
Eraikineko etxebizitza kopurua
Gela kopurua
Bainugela kopurua
Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 5,8 berokuntza zentrala zuten, % 68,2 banakakoa eta % 14,7 noizean behingoa.[13] Horrez gain, % 37,9 hodien bidezko gasa zuten eta % 40,6 igogailua.
Berogailu mota
Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 1.762 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 41,8 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 17,9; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 25,9; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 14,3.[17] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 38,7 zen 2021ean eta % 41,8 2024an; beraz, 3,1 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 17,3 izatetik % 14,3 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 46,0 ziren, eta gizonen artean % 37,9; 8,1 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 15,3 eta gizonen % 13,4 ziren.
Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 56,9 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 43,1 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 21 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 54,4 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 45,6. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 1,5 ziren.[17]
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 737 | % 41,8 | 348 | % 37,9 | 389 | % 46,0 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 316 | % 17,9 | 167 | % 18,2 | 149 | % 17,6 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 457 | % 25,9 | 279 | % 30,4 | 178 | % 21,1 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 252 | % 14,3 | 123 | % 13,4 | 129 | % 15,3 |
| Guztira | 1.762 | % 100,0 | 917 | % 100,0 | 845 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 38,7 | % 17,6 | % 26,4 | % 17,3 | 1.662 |
| 2022 | % 40,4 | % 17,0 | % 26,6 | % 15,9 | 1.704 |
| 2023 | % 41,3 | % 17,3 | % 26,3 | % 15,0 | 1.747 |
| 2024 | % 41,8 | % 17,9 | % 25,9 | % 14,3 | 1.762 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 10,1 ikasten ari zen (178 pertsona).[18] Ikasten ari zirenetatik, % 42,7 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 33,7 batxilergoan, % 19,1 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 3,4 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 49,5 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 34,9; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 20,5 eta emakumeen % 17,9. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 91,5 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 34,9 eta 25–29 urtekoen % 7,8; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,5 baino ez.[19] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 45,2 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 26,9.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 90,0 estatuan jaio zen, eta % 10,0 atzerrian.[17] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 37,1 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 13,1; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 46,8 eta % 16,5, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 45,2 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 14,7; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 52,0 eta % 19,4, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 10,9 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 3,4.[18] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 43,6 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 16,7 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2017an, honela banatuta zegoen ekonomia jarduera, sektoreka: lehen sektorea, % 5,2; bigarren sektorea, % 44,5; hirugarren sektorea, % 44,5; eraikuntza, % 6,1.[5]
Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 18.498 euro-koa zen[20], eta etxegune bakoitzeko 50.417 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (20.790 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 26.950 euro zen. Errenta gordina 22.281 euro-koa izan zen pertsonako.
Eustaten datuen arabera, 2024. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 24.185 eurokoa zen[21][oh 1]: gizonena 30.607 eurokoa eta emakumeena 19.445 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 36,5 txikiagoa. Gipuzkoa osoan, mediana 24.982 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 51.632 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 17.197 euro baino gutxiago jaso zuten, eta beste % 10ek 113.082 euro baino gehiago[22].
Diru-sarrera guztien artean % 62,3 soldatak dira[23].
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[24][oh 2]. Udalerrian indizea 24,7 da, probintziakoaren (27,6;
Gipuzkoako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,1 da, probintziakoaren (2,3;
Gipuzkoako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.
Eustatek beste adierazle bat ematen du[oh 1]: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2024. urtean, udalerrian lehenengoek 15.742 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 127.247 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 12,4 zen[25] (Gipuzkoa osoan, % 11,3; udalerriko banaketa berdinagoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 11.326 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 44.431 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 25,5 zen[26] (Gipuzkoa osoan, % 22).
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Aia udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 1.079 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 62,4; gainerako % 37,6 inaktibo zeuden (erretiratuak % 56,5, beste inaktiboak % 28,9 eta ikasleak % 14,6).[27] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 6,8 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 62,8 zen eta emakumezkoena % 62,0; langabezia-tasa, aldiz, % 5,5 eta % 8,2 zen, hurrenez hurren.[27]
Okupatuen kopurua 1.014 zen 2023ean, 2021eko 948etik gora.[28] Emakumeek okupatuen % 47,2 osatzen dute, eta gizonek % 52,8.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 1.006 | % 58,2 | 533 | % 59,4 | 473 | % 56,9 |
| Langabeak | 73 | % 4,2 | 31 | % 3,5 | 42 | % 5,1 |
| Inaktiboak | 650 | % 37,6 | 334 | % 37,2 | 316 | % 38,0 |
| Guztira | 1.729 | % 100,0 | 898 | % 100,0 | 831 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 63,9), industria (% 20,5), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 9,6) eta eraikuntza (% 6,0).[28] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 19,8), ondoren merkataritza (% 11,8) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 9,6) datoz.
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 55,1; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 29,5), eta oinarrizko okupazioak % 11,4.[29] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 57,6 eta emakumeen % 52,4).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 299 | % 29,5 | 134 | % 25,0 | 165 | % 34,4 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 559 | % 55,1 | 308 | % 57,6 | 251 | % 52,4 |
| Oinarrizko okupazioak | 116 | % 11,4 | 71 | % 13,3 | 45 | % 9,4 |
| Ez dago jasota | 40 | % 3,9 | 22 | % 4,1 | 18 | % 3,8 |
| Guztira | 1.014 | % 100,0 | 535 | % 100,0 | 479 | % 100,0 |
Okupatuen % 76,4 besteren konturako langileak dira, eta % 23,6 norberaren konturakoak.[30]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 239 | % 23,6 | 143 | % 26,7 | 96 | % 20,0 |
| Besteren kontura | 775 | % 76,4 | 392 | % 73,3 | 383 | % 80,0 |
| Guztira | 1.014 | % 100,0 | 535 | % 100,0 | 479 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 90,3 estatuan jaio zen, eta % 9,7 atzerrian.[27] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 60,1 okupatuak dira, % 27,8 erretiratuak, % 6,2 ikasleak, % 3,5 bestelako inaktiboak eta % 2,3 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 53,8 okupatuak dira, % 34,6 bestelako inaktiboak, % 7,7 langabeak eta % 2,6 ikasleak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 58,6 okupatuak dira, % 18,6 erretiratuak, % 12,8 bestelako inaktiboak, % 6,5 ikasleak eta % 3,5 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 53,3 okupatuak dira, % 27,8 bestelako inaktiboak, % 12,2 langabeak, % 4,4 ikasleak eta % 2,2 erretiratuak.
Okupazioa
Okupatuen % 91,1 estatuan jaio zen, eta % 8,9 atzerrian.[29] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 58,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 26,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 12,2 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 52,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 26,2 oinarrizko okupazioetakoak eta % 14,3 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 53,6 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 35,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 7,0 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 41,7 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 31,3 oinarrizko okupazioetakoak eta % 25,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egituran badira aldeak jatorriaren arabera.[31] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 47,3 zerbitzuetan ari dira, % 30,8 industrian, % 12,4 nekazaritzan eta % 9,5 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 52,4 zerbitzuetan ari dira, % 21,4 eraikuntzan, % 19,0 industrian eta % 7,1 nekazaritzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 81,0 zerbitzuetan ari dira, % 10,2 industrian eta % 7,7 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 91,7 zerbitzuetan ari dira, % 8,3 industrian.
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 162 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 1.723 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[32][oh 3]. Udalerriaren azalera 55,3 km² denez, NAE lurraldearen % 31,2 da[33]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 90,4 larre iraunkorrak (1.557 ha, 141 ustiategitan), % 8,2 arbolak (141 ha, 103 ustiategitan), % 1,3 lur goldagarria (21,9 ha, 67 ustiategitan), % 0,1 norberaren kontsumorako baratzeak (2 ha, 89 ustiategitan) eta berotegiak edo babes garai irisgarriak (1,5 ha, 2 ustiategitan)[oh 4].
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 4.088 behi (probintziako kopururik handiena), 7.200 ardi (probintziako kopururik handiena), 388 ahuntz (probintziako 2. kopururik handiena), 1 txerri, 310 zaldi (probintziako 2. kopururik handiena), 4.303 hegazti, 1.399 untxi eme (probintziako 3. kopururik handiena) eta 112 erlauntz zeuden[34][35].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 1.465 gidari zeuden erroldatuta: 832 gizon (% 56,8) eta 633 emakume (% 43,2)[36]. Biztanleen % 68,2 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 2.009 ibilgailuk osatzen zuten: 1.148 turismo, 228 motozikleta, 202 furgoneta, 167 kamioi eta 90 ziklomotor[36]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 534 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (455) gainetik eta Espainiakoaren (525) parean.
Turismoen batez besteko adina 12,7 urtekoa zen; turismoen % 8k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 10,2k 25 urte baino gehiago[36]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 59,1 diesel zen eta % 39,9 gasolinazko; 13 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,7; probintzian % 0,8). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 4,3k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 28,7k ez zuen etiketarik[oh 5].
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Jon Ander Azpiroz otegi da Aiako alkatea 2023ko maiatzetik , EAJ alderdikoa.
2011. urteko udal hauteskundeetan aiarrek 2 zinegotzi gehiago aukeratu zituzten, biztanleriaren hazkundeagatik. 2007ko hauteskundeekin alderatuz, EAJ-PNV alderdiak 3 boto gehiago lortu zituen, eta sei zinegotziak mantendu zituen. Bildu koalizioak 220 boto gehiago eskuratu zituen eta bost zinegotzi, 2007an aurkeztu zen ezker abertzaleko EAE-ANV alderdiak baino bi zinegotzi gehiago.
2015eko udal hauteskundeetan EAJ alderdiak zinegotzi bat gehiago eskuratu zuen, eta Bilduren ondorengoa zen EH Bilduk bat galdu zuen.
| Aiako udalbatza | |||||
| Alderdia | 2015eko maiatzaren 24a | 2011ko maiatzaren 22a | |||
| Zinegotziak | Boto kopurua | Zinegotziak | Boto kopurua | ||
| Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) | 7 / 11 |
579 (% 58,25) |
6 / 11 |
564 (% 54,02) | |
| Euskal Herria Bildu* | 4 / 11 |
403 (% 40,54) |
5 / 11 |
463 (% 44,35) | |
| *2011ko hauteskundeetan Bildu gisa aurkeztu zen koalizioa. | |||||
| Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean | |||||
2019ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: EAJk 549 boto; EH Bilduk 417 boto; PSE-EEk 23 boto.[37] Nekane Arrizabalaga Manterola izendatu zuten alkate.[38]
Kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Aiako euskara[41] gipuzkeraren aldaera bat da, Sartaldeko euskaran[42] kokaturik dagoen Urolaldeko euskara[43] hain zuzen. Urolaldeko eta Beterriko hizkeraren artean zubilana egiten du honek. Hizkera honetan sakona da mendebaleko euskararen eragina. Eremu lauagoa delako eta, batez ere, Eibar-Elgoibar aldeko industriak eraginda, estuagoa eta sarriagoa izan da hartu-emana. Lexikoan azaltzen da argien lotura, baina lexikoan ez ezik, hizkuntzaren beste sail batzuetan ere ageri da mendebaleko euskararen eragina Urolaldean.
Bestetik, Aiako biztanleen % 88,57 euskalduna da, eta euskararen erabilera % 72,9 da.

Kirolak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Aian 4 kirol elkarte daude:
- LARRA-TXORI
- ALKAR
- INDAMENDI AUZOA K.E.
(Hiru hauek arrantza eta ehiza elkarteak dira)
Jaiak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Aia herrian
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Santa Ageda, San Donato, San Lorentzo eta San Isidro Labrador festak ospatzen dira, otsailaren 4an, abuztuaren 4an, abuztuaren 10ean eta maiatzaren 15ean, hurrenez hurren.
Auzoetako festak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Altzola: San Roke, santuaren eguna abuztuan izan arren, azaroaren 18an ospatzen da.
- Elkano: San Pedro, ekainaren 29an.
- Laurgain: San Migel eguna, irailaren 29an.
- San Pedro: Auzoko santuaren eguna, ekainaren 29an, Elkanon bezala.
- Santio Erreka: Santio eguna, uztailaren 25ean.
- Urdaneta: San Martin, azaroaren 11n.
- Iturriotz: ekainaren 24an erromeria dago San Juan baselizaraino.

Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jauregiak eta etxeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Aian jauregi eta etxe aipagarri hauek daude:[44]
- Serorategi. 1734ko etxea.
- Erreroenea. 1774ko etxea.
- Gilisastienea. XVII. mendeko etxea.
- Ostatu Berri. 1735eko eraikina.
- Garagorrienea. 1735eko eraikina.
- Udaletxea. Beltranenea izenez ezagutua. 1563an eraikia eta 1852an konpondua.
- Laurgaingo jauntxoaren dorretxea. XIV-XVIII. mendeetakoa.

Gurutze santuaren santutxoa, Etxetxo
Baserriak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Baserri nabarmen hauek daude Aian:
- Iturriotz benta zaharra, XVI.mendeko baserria.
- Aizpitarte baserria
- Gorostiola baserria
- Mariñazelai baserria

Eraikin erlijiosoak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hauek dira Aiako eraikin erlijioso aipagarrienak:[44]
- San Esteban parrokia. XV-XVII. mendeko eraikin gotikoa.
- Aizpeako Amaren baseliza. XV. mendeko eraikina.
- Etxetxo. Otoiztegi barrokoa.
- San Roman eliza. XVI. mendekoa. Altzola auzoan dago.
- San Migel eliza. XVI-XVII. mendeetakoa. Laurgain auzoan dago.
- San Martin eliza. XVII. mendekoa. Urdaneta auzoan.
- San Pedro baseliza. XVII. mendekoa. Andatza auzoan.
- Joan Bataiatzailearen baseliza. XVII. mendekoa. Iturriotz auzoan.
- Santiago baseliza. XVI. mendekoa. Santioagoerreka inguruan.

Aizpeako Amaren baseliza
Haitzuloak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Aiar ospetsuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Agustin Arruti, Izuela Artzaina (1780 – 1837), bertsolaria.
- Juan Jose Alkain, Udarregi (1829 – Usurbil, 1895), bertsolaria. Aita Zavalak bildu eta gorde ditu haren bertso-paperak (Udarregi bertsolaria, 1966). Ingelesek Donostia erre zuteneko gertaerei jarritako bertsoak ospetsuak dira (1893).
- Leon Huegun, Txikito de Aia (1896 – ?), aizkolaria.
- Anttoni Etxeberria (1914 – Hondarribia, 2020), tabernaria.
- Justina Aldalur (1922 – Gasteiz, 2010), moja klaratarra eta bertsozalea.
- Luis Atxaga, Atxaga II.a (1925 –), harri-jasotzailea.
- Jose Mari Lertxundi (1932 –), euskal idazlea.
- Jose Miguel Maiz (1941 –), atleta ohia.
- Nikolas Zendoia (1941 –), bertsolari eta idazlea.
- Luis Otamendi (1947 – Zarautz, 2021), bertsolaria.
- Martin Rezabal, Olaso (1962 –), bertsolaria.
- Joxerramon Iruretagoiena, Izeta II.a (1967 –), harri-jasotzailea.
- Andoni Iruretagoiena, Izeta VI.a (1993 –), herri-kirolaria.
- Urko Iruretagoiena, Izeta (1999 –), futbolaria.
- Esti Markez (1999 –), abeslaria.
- Julen Agirre (2003 –), futbolaria.

Frontoia
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 INEk eta Eustatek metodologia desberdinak erabiltzen dituzte errenta kalkulatzeko, eta, horregatik, haien zifrak ez dira zuzenean alderagarriak. INEren Etxeguneen Errentaren Banaketaren Atlasak etxegune bakoitzaren errenta haren kide guztien artean banatzen du, adingabeak barne, eta haren P80/P20 zatidura kontsumo-unitateko errentaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura da (zenbat eta handiagoa, orduan eta desberdintasun handiagoa). Eustatek, berriz, 18 urteko eta gehiagoko pertsona bakoitzaren errenta eta familia bakoitzarena neurtzen ditu, eta haren 20/80 ratioak diru-sarrera txikienak dituzten % 20ren batez besteko errenta handienak dituztenen % 20renarekin alderatzen du, ehunekotan (zenbat eta handiagoa, orduan eta berdintasun handiagoa).
- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika), Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Etxeko erabilera», Euskararen erabilera, Wikipedia.
- ↑ Euskaltzaindia, 140. arauaː Gipuzkoako herri-izendegia (PDF).
- ↑ «Historia», Aia. 2020ko martxoaren 28an kontsultatua.
- 1 2 «Web Eustat. Aiako datu estatistikoak», eu.eustat.eus. 2020ko martxoaren 28an kontsultatua.
- ↑ «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)», INE, 2025.
- ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb», PxWeb. 2026ko uztailaren 29an kontsultatua.
- ↑ «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb», PxWeb. 2026ko uztailaren 30ean kontsultatua.
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Gipuzkoa.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Gipuzkoa.tab.
- 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea», Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak, Eustat, 2024.
- ↑ «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
- ↑ «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak», Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2026.
- ↑ Mapa interactivo de precios de la vivienda en España (Gaztelaniaz), CoHispania, 2023.
- 1 2 3 «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- 1 2 «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Gipuzkoa.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren pertzentilak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren pertzentilak EUSTAT Gipuzkoa.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Gipuzkoa.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren adierazleak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren adierazleak EUSTAT.tab.
- 1 2 3 «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- 1 2 «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- 1 2 «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1631163.
- ↑ Eustat, «Nekazaritza-ustiategietako abelburuak, udalerriaren eta espeziearen arabera». Datuak: EUSTAT abeltzaintza.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ www.euskadi.eus https://www.euskadi.eus/ab12aAREWar/resultado/maint. 2020ko martxoaren 28an kontsultatua.
{{Erreferentzia}}:|izenburua=falta da edo hutsik dago (laguntza) - ↑ «Nekane Arrizabalaga izango da Aiako alkatea, beste lau urtez - Aia», Karkara.eus. 2020ko martxoaren 28an kontsultatua.
- ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea», www.ahotsak.eus. 2018ko irailaren 24an kontsultatua.
- ↑ «Umetako "zigarroak" - Ahotsak.eus», ahotsak.eus. 2018ko irailaren 24an kontsultatua.
- ↑ «Aia - Ahotsak.eus», ahotsak.eus. 2018ko abuztuaren 29an kontsultatua.
- ↑ «Sartaldekoa (G) - Ahotsak.eus», ahotsak.eus. 2018ko abuztuaren 29an kontsultatua.
- ↑ «Urolaldekoa - Ahotsak.eus», ahotsak.eus. 2018ko abuztuaren 29an kontsultatua.
- 1 2 «Herriko txokoak», www.aiapagoeta.com. 2020ko martxoaren 28an kontsultatua.
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Aiako Udalaren webgunea.
- Aiako albisteak, Tokikom atarian.
- Aiako albisteak, Karkara atarian.
- Pagoetako natura parkearen webgunea.
| Aiako auzoak | ||
|---|---|---|
|
Altzola • Andatza • Arrutiegia • Elkano • Etxetaballa • Iruretaegia • Kurpidea • Laurgain • Olaskoegia • Santiagoerreka • Urdaneta• Aiako Kaskoa | ||







