Ir al contenido

ir

De Wikcionario, el diccionario libre
icono de desambiguación Entradas similares:  -ir, .ir, IR, Ir, Ir., ir-, Ír, ír, ỉr
ir
pronunciación (AFI) [ˈiɾ]
silabación ir
acentuación monosílaba
longitud silábica monosílaba
rima

Etimología 1

[editar]

Se documenta por primera vez en 1140. Del castellano antiguo ir ('ir'), y este del latín eo, en última instancia del protoindoeuropeo *h₁ey-. El presente de los tres modos es supletorio, y procede del latín vadere, al haberse perdido en romance las formas correspondientes del latín ire. El indefinido de indicativo y el imperfecto y futuro de subjuntivo son supletorios, procediendo del latín sum o bien del latín fugio.

Verbo intransitivo

[editar]
1
Desplazarse de un lugar a otro.
  • Ejemplo: 

    Yendo, pues, caminando nuestro flamante aventurero, iba hablando consigo mesmo y diciendo.Miguel de Cervantes Saavedra. El ingenioso hidalgo don Quijote de la Mancha. Parte 1, capítulo II. 1605.

2
En particular, trasladarse hacia una posición más distante con respecto de quien habla.
3
Por extensión, dicho de un camino, extenderse hasta un lugar más distante con respecto de quien habla.
4
Por extensión, extenderse algo de un punto a otro en el espacio o el tiempo.
5
Por extensión, distinguirse una cosa de otra.
6
Ir1 de un lugar a otro y volver al inicial repetidamente.
7
Combinar o armonizar el aspecto o diseño de una cosa con otra.
8
Desarrollar una acción cualquiera.
  • Uso: anticuado.
9
Desempeñar correctamente un aparato la función para la que se está diseñado.
10
Abocarse expresamente a ganar una mano de un juego.
11
Desarrollarse una acción de manera continuada (con el gerundio del verbo que expresa aquella).
12
Experimentar o haber experimentado una determinada acción o situación (con el participio del verbo que expresa aquella).

Verbo auxiliar

[editar]
13
(ir a) Úsase para construir la forma perifrástica del futuro.
  • Ejemplo: 

    Pero viendo luego que se lo llevaban a la cárcel, dijo... lo que voy a repetir, aunque verdaderamente mejor sería para callado.Pedro Antonio de Alarcón. El sombrero de tres picos. Capítulo XXXIV, "También la Corregidora es guapa". Editorial: Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes. Alicante, 1999.

14
(ir a, «vamos» usado como interjección exhortativa) Úsase para construir oraciones exhortativas.
  • Ejemplo: 

    Pues, señor, vamos a acostarnos, y mañana será otro día.Pedro Antonio de Alarcón. El sombrero de tres picos. Capítulo XV, "Despedida en prosa". Editorial: Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes. Alicante, 1999.

  • Ejemplo: 

    ¡Vamos! ¡Bájate ya de ahí y ayúdame a limpiar a Su Señoría...!Pedro Antonio de Alarcón. El sombrero de tres picos. Capítulo XI, "El bombardeo de Pamplona". Editorial: Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes. Alicante, 1999.

Locuciones

[editar]

Refranes

[editar]

Conjugación

[editar]
Conjugación de irparadigma: ir (irregular) []
Formas no personales (verboides)
Infinitivo ir haber ido
Gerundio yendo habiendo ido
Participio ido
Formas personales
Modo indicativo
yo vos él, ella, usted nosotros vosotros ustedes, ellos
Presente yovoy vas vosvas él, ella, ustedva nosotrosvamos vosotrosvais ustedes, ellosvan
Pretérito imperfecto yoiba ibas vosibas él, ella, ustediba nosotrosíbamos vosotrosibais ustedes, ellosiban
Pretérito perfecto yofui fuiste vosfuiste él, ella, ustedfue nosotrosfuimos vosotrosfuisteis ustedes, ellosfueron
Pretérito pluscuamperfecto yohabía ido habías ido voshabías ido él, ella, ustedhabía ido nosotroshabíamos ido vosotroshabíais ido ustedes, elloshabían ido
Pretérito perfecto compuesto yohe ido has ido voshas ido él, ella, ustedha ido nosotroshemos ido vosotroshabéis ido ustedes, elloshan ido
Futuro yoiré irás vosirás él, ella, ustedirá nosotrosiremos vosotrosiréis ustedes, ellosirán
Futuro compuesto yohabré ido habrás ido voshabrás ido él, ella, ustedhabrá ido nosotroshabremos ido vosotroshabréis ido ustedes, elloshabrán ido
Pretérito anterior yohube ido hubiste ido voshubiste ido él, ella, ustedhubo ido nosotroshubimos ido vosotroshubisteis ido ustedes, elloshubieron ido
Modo condicional
yo vos él, ella, usted nosotros vosotros ustedes, ellos
Condicional simple yoiría irías vosirías él, ella, ustediría nosotrosiríamos vosotrosiríais ustedes, ellosirían
Condicional compuesto yohabría ido habrías ido voshabrías ido él, ella, ustedhabría ido nosotroshabríamos ido vosotroshabríais ido ustedes, elloshabrían ido
Modo subjuntivo
que yo que tú que vos que él, que ella, que usted que nosotros que vosotros que ustedes, que ellos
Presente que yovaya que túvayas que vosvayas, vayás que él, que ella, que ustedvaya que nosotrosvayamos que vosotrosvayáis que ustedes, que ellosvayan
Pretérito imperfecto que yofuera, fuese que túfueras, fueses que vosfueras, fueses que él, que ella, que ustedfuera, fuese que nosotrosfuéramos, fuésemos que vosotrosfuerais, fueseis que ustedes, que ellosfueran, fuesen
Pretérito perfecto que yohaya ido que túhayas ido que voshayas ido que él, que ella, que ustedhaya ido que nosotroshayamos ido que vosotroshayáis ido que ustedes, que elloshayan ido
Pretérito pluscuamperfecto que yohubiera ido, hubiese ido que túhubieras ido, hubieses ido que voshubieras ido, hubieses ido que él, que ella, que ustedhubiera ido, hubiese ido que nosotroshubiéramos ido, hubiésemos ido que vosotroshubierais ido, hubieseis ido que ustedes, que elloshubieran ido, hubiesen ido
Futuro que yofuere que túfueres que vosfueres que él, que ella, que ustedfuere que nosotrosfuéremos que vosotrosfuereis que ustedes, que ellosfueren
Futuro compuesto que yohubiere ido que túhubieres ido que voshubieres ido que él, que ella, que ustedhubiere ido que nosotroshubiéremos ido que vosotroshubiereis ido que ustedes, que elloshubieren ido
Modo imperativo
(tú) (vos) (usted) (nosotros) (vosotros) (ustedes)
Presente (tú)ve, vesx (vos)andá (usted)vaya (nosotros)vayamos, vamos (vosotros)id (ustedes)vayan
Leyenda: † arcaico, x no normativo, PART se usa más como participio, ADJ se usa más como adjetivo, cambio ortográfico, irregularidad

Véase también

[editar]

Traducciones

[editar]
Traducciones []

Castellano antiguo

[editar]
ir
pronunciación falta agregar

Etimología 1

[editar]

Del latín īre ('ir'), en última instancia del protoindoeuropeo *h₁ey-. El presente de los tres modos es supletorio, y procede del latín vadere, al haberse perdido en romance las formas correspondientes del latín ire. El pretérito de indicativo y subjuntivo, y el futuro de subjuntivo son supletorios, procediendo del latín esse.

Verbo intransitivo

[editar]
1
Ir.

Catalán antiguo

[editar]
ir
pronunciación falta agregar

Etimología 1

[editar]

Del latín īre ('ir').

Verbo intransitivo

[editar]
1
Ir.

Adverbio

[editar]
2
Variante de ahir ('ayer')

Danés

[editar]
ir
pronunciación (AFI) [iɐ̯]

Etimología 1

[editar]

Del nórdico antiguo eir ('cobre'), del protogermánico *aiz.

Sustantivo común

[editar]
1
Verdegrís.

Galaicoportugués

[editar]
ir
pronunciación falta agregar

Etimología 1

[editar]

Del latín īre ('ir'), en última instancia del protoindoeuropeo *h₁ey-. El presente de los tres modos es supletorio, y procede del latín vadere, al haberse perdido en romance las formas correspondientes del latín ire. El pretérito de indicativo y subjuntivo, y el futuro de subjuntivo son supletorios, procediendo del latín esse.

Verbo intransitivo

[editar]
1
Ir.

Gallego

[editar]
ir
pronunciación (AFI) [ˈiɾ]
silabación ir
acentuación monosílaba
longitud silábica monosílaba
rima

Etimología 1

[editar]

Del galaicoportugués ir ('ir'), y este del latín eo, en última instancia del protoindoeuropeo *h₁ey-. El presente de los tres modos es supletorio, y procede del latín vadere, al haberse perdido en romance las formas correspondientes del latín ire. El pretérito de indicativo y subjuntivo, y el futuro de subjuntivo son supletorios, procediendo del latín esse.

Verbo intransitivo

[editar]
1
Ir.[1]

Conjugación

[editar]
Conjugación de irparadigma: ir (irregular) []
Formas no personales (verboides)
Infinitivo ir ter ido
Gerundio indo tendo ido
Participio ido
Formas personales
Modo infinitivo
por . eu por . tu por . ele, por . ela, por . vostede por . nós por . vós por . vostedes, por . eles, por . elas
Infinitivo simple por . euir por . tiires por . ele, por . ela, por . vostedeir por . nósirmos por . vósirdes por . vostedes, por . eles, por . elasiren
Infinitivo compuesto por . euter ido por . titeres ido por . ele, por . ela, por . vostedeter ido por . nóstermos ido por . vósterdes ido por . vostedes, por . eles, por . elasteren ido
Modo indicativo
eu tu ele, ela, vostede nós vós vostedes, eles, elas
Presente euvou tivas el, el, vostedevai nósimos vósides vostedes, eles, elasvan
Pretérito imperfecto euía tiías el, el, vostedeía nósiamos vósiades vostedes, eles, elasían
Pretérito perfecto eufun tifuches el, el, vostedefoi nósfomos vósfostes vostedes, eles, elasforon
Pretérito pluscuamperfecto eufora tiforas el, el, vostedefora nósforamos vósforades vostedes, eles, elasforan
Pretérito perfecto compuesto euteño ido tites ido el, el, vostedeten ido nóstemos ido vóstendes ido vostedes, eles, elasteñen ido
Pretérito pluscuamperfecto compuesto eutiña ido titiñas ido el, el, vostedetiña ido nóstiñamos ido vóstiñades ido vostedes, eles, elastiñan ido
Futuro euirei tiirás el, el, vostedeirá nósiremos vósiredes vostedes, eles, elasirán
Futuro compuesto euterei ido titerás ido el, el, vostedeterá ido nósteremos ido vósteredes ido vostedes, eles, elasterán ido
Pretérito anterior eutiven ido titiveches ido el, el, vostedetivo ido nóstivemos ido vóstivestes ido vostedes, eles, elastiveron ido
Modo condicional
eu tu ele, ela, vostede nós vós vostedes, eles, elas
Condicional simple euiría tiirías el, el, vostedeiría nósiriamos vósiriades vostedes, eles, elasirían
Condicional compuesto eutería ido titerías ido el, el, vostedetería ido nósteriamos ido vósteriades ido vostedes, eles, elasterían ido
Modo subjuntivo
que eu que tu que ele, que ela, que vostede que nós que vós que vostedes, que eles, que elas
Presente que euvaia que tivaias que ele, que ela, que vostedevaia que nósvaiamos que vósvaiades que vostedes, que eles, que elasvaian
Pretérito imperfecto que eufose que tifoses que ele, que ela, que vostedefose que nósfósemos que vósfósedes que vostedes, que eles, que elasfosen
Pretérito perfecto que euteña ido que titeñas ido que ele, que ela, que vostedeteña ido que nósteñamos ido que vósteñades ido que vostedes, que eles, que elasteñan ido
Pretérito pluscuamperfecto que eutivese ido que titiveses ido que ele, que ela, que vostedetivese ido que nóstivésemos ido que vóstivésedes ido que vostedes, que eles, que elastivesen ido
Futuro que eufor que tifores que ele, que ela, que vostedefor que nósformos que vósfordes que vostedes, que eles, que elasforen
Futuro compuesto que eutiver ido que titiveres ido que ele, que ela, que vostedetiver ido que nóstivermos ido que vóstiverdes ido que vostedes, que eles, que elastiveren ido
Modo imperativo
(tu) (vostede) (nós) (vós) (vostedes)
Presente (ti)vai (vostede)vaia (nós)vamos (vós)ide (vostedes)vaian
Leyenda: † arcaico, x no normativo, PART se usa más como participio, ADJ se usa más como adjetivo, cambio ortográfico, irregularidad

Interlingua

[editar]
ir
pronunciación falta agregar

Etimología 1

[editar]

Si puedes, incorpórala: ver cómo.

Verbo intransitivo

[editar]
1
Ir.

Judeoespañol

[editar]
ir
pronunciación falta agregar

Etimología 1

[editar]

Del castellano antiguo ir ('ir'), y este del latín eo.

Verbo intransitivo

[editar]
1
Ir.
ir
clásico (AFI) /ˈir/
eclesiástico (AFI) /ˈir/
silabación ir
acentuación monosílaba
longitud silábica monosílaba
rima ir

Etimología 1

[editar]

Sustantivo neutro

[editar]
1
Variante poco usada de hir

Letón

[editar]
ir
pronunciación falta agregar

Forma flexiva

[editar]

Forma verbal

[editar]
1
Tercera persona del singular del presente de indicativo de būt: es, está.
2
Tercera persona del plural del presente de indicativo de būt: son, están.
ir
pronunciación falta agregar

Etimología 1

[editar]

Si puedes, incorpórala: ver cómo.

Conjunción

[editar]
1
Y.

Compuestos

[editar]
ir
pronunciación falta agregar
grafías alternativas hir[2], yr[3]

Etimología 1

[editar]

Del galaicoportugués ir ('ir'), y este del latín eo, en última instancia del protoindoeuropeo *h₁ey-. El presente de los tres modos es supletorio, y procede del latín vadere, al haberse perdido en romance las formas correspondientes del latín ire. El pretérito y pluscuamperfecto de indicativo, y el imperfecto y futuro de subjuntivo son supletorios, procediendo del latín esse.

Verbo intransitivo

[editar]
1
Ir.
2
Asistir (un evento).
  • Uso: se emplea también como transitivo, si las preposiciones a, em o para están presentes.
  • Sinónimo: assistir a.
  • Ejemplo: 

    Sinto muito, não poderei ir à sua festa. Lo siento, no podré asistir a su fiesta.

3
Ir, hacer (tener resultados).
  • Sinónimo: fazer.
  • Ejemplo: 

    Fui muito mal em quase todas as provas. Fui muy mal en casi todas las pruebas.

4
Ir, estar (tener una condición).
  • Ejemplo: 

    Como vai?” “Vou bem, obrigado.”. «¿Cómo vas?» «Voy bien, gracias.

5
Ir, comenzar.
  • Ejemplo: 

    Um, dois, três, vai! Uno, dos, tres, ¡va!

6 Naipes
Ir.

Verbo auxiliar

[editar]
7
Ir (forma construcciones futuras).
  • Ejemplo: 

    Vou comprar um sapato. Voy a comprar un zapato.

8
Continuar (forma construcciones continuativas; se usa con los gerundios).
  • Sinónimos: continuar, prosseguir.
  • Ejemplo: 

    A água vai escorrendo até acabar. El agua continua goteando hasta acabar.

Verbo transitivo

[editar]
9
Persistir (ir hasta; se usa con até).
  • Ejemplo: 

    A batalha foi até as duas da manhã. La lucha persistió hasta las dos de la mañana.

10
Convenir (usado con com).
  • Sinónimo: convir.
  • Ejemplo: 

    Este casaco não vai bem com os sapatos. Esta chaqueta no conviene los zapatos.

11
Tolerar (usado con com).
  • Ejemplo: 

    Parece que ninguém vai comigo. Parece que nadie me tolera.

12
Preferir y usar (en decisiones; usado con por).
  • Ejemplo: 

    Vai pela razão, não pelos sentimentos. Prefiere la razón, no sentimientos.

Conjugación

[editar]
Conjugación de irparadigma: ir (irregular) []
Formas no personales (verboides)
Infinitivo ir ter ido
Gerundio indo tendo ido
Participio ido
Formas personales
Modo infinitivo
por . eu por . tu por . ele, por . ela, por . você por . nós por . vós por . vocês, por . eles, por . elas
Infinitivo simple por . euir por . tuires por . ele, por . ela, por . vocêir por . nósirmos por . vósirdes por . vocês, por . eles, por . elasirem
Infinitivo compuesto por . euter ido por . tuteres ido por . ele, por . ela, por . vocêter ido por . nóstermos ido por . vósterdes ido por . vocês, por . eles, por . elasterem ido
Modo indicativo
eu tu ele, ela, você nós vós vocês, eles, elas
Presente euvou tuvais ele, ela, vocêvai nósvamos vósides vocês, eles, elasvão
Pretérito imperfecto euia tuias ele, ela, vocêia nósíamos vósíeis vocês, eles, elasiam
Pretérito perfecto eufui tufoste ele, ela, vocêfoi nósfomos vósfostes vocês, eles, elasforam
Pretérito pluscuamperfecto eufora tuforas ele, ela, vocêfora nósfôramos vósfôreis vocês, eles, elasforam
Pretérito perfecto compuesto eutenho ido tutens ido ele, ela, vocêtem ido nóstemos ido vóstendes ido vocês, eles, elastêm ido
Pretérito pluscuamperfecto compuesto eutinha ido tutinhas ido ele, ela, vocêtinha ido nóstínhamos ido vóstínheis ido vocês, eles, elastinham ido
Futuro euirei tuirás ele, ela, vocêirá nósiremos vósireis vocês, eles, elasirão
Futuro compuesto euterei ido tuterás ido ele, ela, vocêterá ido nósteremos ido vóstereis ido vocês, eles, elasterão ido
Pretérito anterior eutive ido tutiveste ido ele, ela, vocêteve ido nóstivemos ido vóstivestes ido vocês, eles, elastiveram ido
Modo condicional
eu tu ele, ela, você nós vós vocês, eles, elas
Condicional simple euiria tuirias ele, ela, vocêiria nósiríamos vósiríeis vocês, eles, elasiriam
Condicional compuesto euteria ido tuterias ido ele, ela, vocêteria ido nósteríamos ido vósteríeis ido vocês, eles, elasteriam ido
Modo subjuntivo
que eu que tu que ele, que ela, que você que nós que vós que vocês, que eles, que elas
Presente que eu que tuvás que ele, que ela, que você que nósvamos que vósvades que vocês, que eles, que elasvão
Pretérito imperfecto que eufosse que tufosses que ele, que ela, que vocêfosse que nósfôssemos que vósfôsseis que vocês, que eles, que elasfossem
Pretérito perfecto que eutenha ido que tutenhas ido que ele, que ela, que vocêtenha ido que nóstenhamos ido que vóstenhais ido que vocês, que eles, que elastenham ido
Pretérito pluscuamperfecto que eutivesse ido que tutivesses ido que ele, que ela, que vocêtivesse ido que nóstivéssemos ido que vóstivésseis ido que vocês, que eles, que elastivessem ido
Futuro que eufor que tufores que ele, que ela, que vocêfor que nósformos que vósfordes que vocês, que eles, que elasforem
Futuro compuesto que eutiver ido que tutiveres ido que ele, que ela, que vocêtiver ido que nóstivermos ido que vóstiverdes ido que vocês, que eles, que elastiverem ido
Modo imperativo
(tu) (você) (nós) (vós) (vocês)
Presente (tu)vai (você) (nós)vamos (vós)ide (vocês)vão
Leyenda: † arcaico, x no normativo, PART se usa más como participio, ADJ se usa más como adjetivo, cambio ortográfico, irregularidad

Información adicional

[editar]
Traducciones []

Provenzal antiguo

[editar]
ir
pronunciación falta agregar

Etimología 1

[editar]

Del latín īre ('ir').

Verbo intransitivo

[editar]
1
Ir.

Romanche

[editar]
ir
pronunciación (AFI) [ˈiɾ]
variantes eir[4]

Etimología 1

[editar]

Del latín ire, en última instancia del protoindoeuropeo *h₁ey-.

Verbo intransitivo

[editar]
1
Ir.
  • Ámbito: alto engadino, bajo engadino, grisón, sursilvano, sursilvano

Rumano

[editar]
ir
pronunciación (AFI) / ir /
silabación ir
longitud silábica monosílaba

Etimología 1

[editar]

Del húngaro ir.[5]

Sustantivo neutro

[editar]
1
Pomada, ungüento.[5]

Declinación

[editar]
Declinación de ir(regular) []
Singular Plural
Nom./acc. indefinido sg.ir pl.ire
Gen./dat. indefinido sg.ir pl.ire
Nom./acc. definido sg.irul pl.irele
Gen./dat. definido sg.irului pl.irelor
Vocativo sg.irule pl.irelor

Referencias y notas

[editar]
  1. «ir» en Dicionario da Real Academia Galega. Editorial: Real Academia Galega. Coruña, 2017. ISBN: 9788487987809.
  2. obsoleta
  3. obsoleta
  4. surmirano
  5. 1 2 3 4 «ir» en DEX online.