Tawa yaćhapakuy:
Śhutinchikta
willakuśhun
Decimos nuestro nombre
Verbo: SER (PRIMERA PERSONA)
Kay
Yaqa Kaa Yo soy
Qam Kanki Tu eres
Pay kan (paymi) El / Ella es
Yaqanchik Kapaakunchik TOD@S Nosotr@s somos
(inclusivo)
Yaqakuna Kapaakuu Nosotr@s (excluyente) somos
Qamkuna Kapaakunki Ustedes son
Paykuna Kapaakun Ellos / Ellas son
Pukarina
Wayta Flor
Pucarina
• YaaLeonor Efigenia Chavéz Rojasmi kaa.
Pukaraa malkapiqtam kaa.
• Yaa 21 muyunćhu, setiembre killaćhu, 1935 wataćhuumi
nasilqaa / yulilqaa. Pukaraa malkaćhu, Pukaraa
distritonishaćhu, Wankayuq provincianishaćhu. Junín
regiónnishaćhu, Perú suyućhu. Yaa takikuqmi kaa.
Waynukunaktam,
waylaśhkunaktam takii.
Yaqa Claudia Alvarez Villegasmi kaa. Lima piqtam kaa.
Yaqa Ishkay Ćhunka Kimsa (21) muyunchu, mayo
killachu, 1997 walanka isqun paćhak isqun chunka
qanćhishniyuq watachuumi nasilqaa. Surco
distritonishachu, Limayuq provincianishachu. Lima
regiónishachu, Perú suyuchu. Yaqa shunqu amachaqmi
kaa.
CANTO WAYNU Y WAYLASH.
CHU = EN
MUYUN = DÍA
Nasiy = nacer
Yuliy = Nacer
MUYUN DIA
PANAS SEMANA
KILLA MES
AÑO
WAT
hunu walanka paćhak ćhunka NIYUQ /
YUQ
2 0 0 0
Ishkay
walank
a
2 0 2 0
Yapaykuna.
PIQTA = de, desde...
ĆHU = en (el/la)
NISHA = dícese
KTA / TA = “Hacia”
KTA / TA : /
ALLQUKTA AÑAŚHTA
Pedro Ricce, Yapaykuna I, pág.17.
“Q” = aquel/ aquella/la/el que... (agentivo)
Barredor barrendero
Limpiar
caminar
sembrar
recoger / c
cantar
cocinar
¿Pim ¿QUIEN ERES?
kayanki?
1. ¿Imam śhutiyki?
Yaa Leonor Efigenia Chavéz Rojasmi kaa
¿Maypiqtam kayanki? Piqtam = sufijo de donde, lugar
Pukaraa malkapiqtam kaa.
2.¿Hayka watayuqmi kayanki?
Yaqa 85 watayuqmi kaa.
3.¿Imaktam lulanki?
Yaqa takikuqmi kaa / Yaqa shunqu amachaqmi kaa
Yanapakuy -
yanapakuq Nuna
Wanka
Limay
Mañakuy – Préstamo
Antropologonisha - antrupulugu
Śhalkachiy - Arcaísmo
Nuna lisiq - el que conoce al hombre
Muśhuqchay - Renovar
Antropos logo
yaqa nunakta lisipakuqmi kaa
Sufijante y aglutinante
Tayta Josué Sanchez
Cerrón.
• Yaqa Josué Sánchez Cerrónmi
kaa.
• 22 muyunćhu, enero killaćhu, Walanka isqun
páchak tawa
1945 wataćhu, Wankayuq chunka pichqayuq
malkaćhuumi nasilqaa.
Llushikuqmi kaa. Escuela de Pintar (llushikqmi)
Bellas Artes de la Universidad HE ESTUDIADO EN LA
Nacional del Centro del Perú ESCUELA DE BELLAS
ARTES
Hatun yaćhaywasićhuumi
yaćhapakulqaa.
Wawa wasi
Yaćhay wasi
Hatun
yaćhay wasi
Yanukuq walmi = Sra cocinera
Yanukuq wayapa = Sr cocinero
Yanukuq wamla = srta cocinera
Yanukuq walaśh= joven cocinero
Kamachikuy – kamachikuq
Yaćhachikuy – yaćhachikuq
Ćhaninchay – ćhaninchaq
Hampiy – hampikuy- hampikuq
Allichay – allinchaq
ABOGADO PROFESOR CONTADOR VETERINARIA
OBSTETRA DISEÑADOR/ARQUITECTO INGENIERO COMUNICADOR
BOMBERO BAILARINA PINTOR DOCTOR(CURAR)
TAKIKUQMI shunqu amachaq MALKA LIQSICHIQ NUNAPIQTA YAHAYNIYUQ
CANTANTE PSICOLOGO GUIA TURISTICA ANTROPOLOGÍA
¿Pim
kayanki?
1. ¿Imam śhutiyki?
Yaa Josué Sanchez Cerrónmi kaa
1. ¿Maypiqtam kayanki?
Wankayuq malkapiqtam kaa.
1. ¿Hayka watayuqmi kayanki?
Yaqa 75 watayuqmi kaa.
1. ¿Imaktam lulanki?
Yaqa llushikuqmi kaa /
Yaqa shunqu amachaqmi kaa
¿Imam
śhutiyki?
¿Maypiqta ¿Hayka
m watayuqm
kayanki? i kayanki?
¿Imaktam lulanki?
Conjugaciónnisha (Presente simple)
Pronombre Verbos
s AY IY UY
personales LULAY MICHIY TUŚHUY
Trabajar Pastar Bailar
Yaqa Lulaa Michii Tuśhuu
Qam Lulanki Michinki Tuśhunki
Pay Lulan Michin Tuśhun
Yaqanchik lulapaakunchik Michipaakunchik Tuśhupaakunchik
Yaqakuna Lulapaakuu Michipaakuu Tuśhupaakuu
Qamkuna Lulapaakunki Michipaakunki Tuśhupaakunki
Paykuna Lulapaakun Michipaakun Tuśhupaakun
Kuyay
śhuti
Alejandro – Alliku
Emanuel –
Imaku
Luis – Luchu – Luchucha
Esther – Tichi
Waalakam
a
Hasta mañana