Idioma: quechua nivel básico ii
GRUPO N° 2
Yachachiq:
LIC. TEODORO CORONEL QUISPE
PRESENTADO POR:
Rosmary Gamarra Mamani
Pamela b. flores calderón
clara r. japura espinal
gharnold yonathan Mamani calla
Walter y. inofuente gutierrez
MIRIAM ROSSMERY MAMANI CONDORI
YOVANA LIMACHI CHARAÑA
Papamanta mikhunakuna wayk’usqa
Papamanta mikhunakuna Potajes de la papa
Papa kusawa Papa cocida en brasa
Papa wayk’u Papa con cascara sancochada
Papa t’impu Papa sin cascara cocida
Papa t’iqti Papa frita
Wathiya Papa al horno
Papa qhachi Papa congelada en una noche
Ch’uñu phasi Chuño sancochado
Ch’uñu t’impu Chuño cocido
Ch’uñu lawa Mazamorra de chuño
Chuñu ch’aqi chupi Sopa de chuño seco
Ñusa chupi Sopa de papa malograda
Huch’uy rimaykuna Pequeño comentario
Hanku papa kusawa Papa cruda al horno
Yachachiq papa wayk’uta munan El profesor quiere papa sancochada
Papa t’imputa apamunki Traes papa sancochada
Wawakuna papa thiqtita munaku Los niños quieren papa frita
Tatay wathiyata apamusqa Mi papá a traido papa al horno
Papa qhachita apamuy
Ch’uñu phasita wayk’ukusun Hay que cocinarnos chuño sancochado
Awichay ch’uñu t’imputa apachin Mi abuelita a enviado chuño sancochado
Quyay ch’uñu lawata ruran Tristemente ha preparado una
mazamorra de chuño
Rantiq ch’uñu ch’aqi chupita munan El comprador quiere un caldo de chuño
chancado
Ñusa chupita mamayki qarakun Tu madre sirve sopa de chuño malogrado
Urpichay muraya phasita wayk’un Esta jovencita ha cocinado chuño blanco
hervido.
Awichay muraya thiqtita Mi abuelita le vendio chuño blanco frito a
Papa wathiya
Wathiyaqa rurakun, papa hasp’iy killapi. Wathiya ruranapaqqa, hurnuta
pirqana khullu k’urpachakunawan, hinaspataq, ichhuwan, mana
chaytaq wayk’unawan pharichina. Hurnu allin phari kaqtin, hak’u
papata akllarquspa hurnuman churarquna. Hurnup punkunta
llapharquna, hinaspataq, patanta yuyayllawan kicharispa; papata
pisimanta pisi hich’aykuna, chaytaqa phari k’urpawan minurquna.
Hinataq papaqa allinta t’uqwaran. Kaqratu ch’aki hallp’awan
p’amparquna, ichaqa mana waksi lluqsinanchu. Suyana yaqa huk ura,
hinaspataq yuyayllawan hasp’irquna, chaytataq mikhurquna
q’uñichkaqllata kisuyuqta, mana chaytaq ch’aquyuqta mikhurquna.
la huatia se hace en el mes de cosecha de la papa. Para
hacer la huatia se construye un horno con terrones
medianos. Despues, con paja o sino con la bosta se
calienta. Ya estando caliente el horno, se escoge papas
harinosas y después se las pones en el horno. Se mete por
la puerta del horno se tapa luego, despues por encima se
abre con cuidado un orificio; poco a poco echas la papa,
a eso lo “golpeas” con los terrones de tierra ya
calentados. Así la papa va reventar. Al mismo tiempo con
la tierra “seca” lo tapas, pero no tiene que salir el humo.
Esperar casi un ahora, despues con cuidado tienes que
sacar, eso debes comerlo caliente con queso o sino
puedes comerlo con ch’aqu.
Frases y palabras claves
PALABRAS FRASES
-Hasp’iy, -killapi. -Escarbar, -Mes. -Papa hasp’iy killapi. -Mes de cosecha de la
-Hinaspataq. -Después, luego. papa.
-Ichhuwan -Con pasto. -Hak’u papata. -Papa harinosa.
-Hurnuta. -Horno. -Hurnup punkunta. -Puerta del horno.
-Hak’u. -Harina -Papata pisimanta pisi -De poco a poco echamos
hach’aykuna. la papa.
-Punku. -Puerta.
-Suyana yaqa huk ura. -Esperamos una hora.
-Pisi. -Escaso.
-Yuyayllawan hasp’irquna. -Con cuidado tienes que
-Echar. -Hich’ay. sacar.
-Suyay. -Esperar. -Wathiyaqa rurakun. La huatia se hace…
-Yuyay. -Cuidar.
-Mikhuy. -Comer.
-Ruray. -Hacer.
Preguntas
-Ima killapin wathiya rurakun? -papa hasp’iy killapi
-¿En que mes se hace la Huatia? -mes de la cosecha de papa
-Wathiya ruray, imawanmi qallarikun? -hurnuta pirqana khullu
-¿Qué se hace primero? k’urpachakunawan.
-se construye un horno con paredes de
pequeños terrones
-Imawantaq hurnutari pharichina? -ichhuwan mana chaytaq wayk’unawan
-¿Con qué se calienta el horno? pharichina
-Se atiza con paja o bosta
-Imapaqtaq hurnup punkuntari llapharquna? -mana papa lluqsinanpaq
-¿Para que sirve la puerta del horno? -para meter la papa
-Papa wathiyata imatawan mikhuna? -kisuyuqta mana chaytaq chaq’uyucta
-¿Con que se come la papa? mikhurquna.
-se come con queso o sino con chaq’u
-Imanaqtintaq q’unichkaqllata wathiyata mikhuna? -Q'unichkaqllatapuni whatiyata mikhuna,
-¿Para que debemos comerlo caliente? mana chaytaq chirita mikhuruspa
unquykusunman
-Ahorita mismo vamos a comer huatia sino
vamos a comer frío y nos vamos a
Saramanta mikhunakuna wayk’usqa
Saramanta mikhunakuna Potajes del maiz
Sara hank’a Tostado de maíz Paraqay sara hank’a
Sara mut’i Maíz sancochado Turañañaykuna sara mut’ita
mikhunku
Sara lawa Mazamorra de maíz Paykuna sara lawata wayk’unku
Pan de maíz Ñuqa saramanta t’antata
Sara t’anta
munani
Mama chuchuqa chupita
Chuchuqa chupi Sopa de chochoca
qarachkan
GRACIAS