GREZIA

DBH 1
 GREZIA
 Balkanetako penintsulan:
 Egeo eta Joniar itsasoaren ertzeetan

 Eskualde menditsua
 Uharte asko
 Kostaldea koskatsua
 Lur txarrak nekazaritzako + klima oso lehorra
 Polisak sortu
 AROAK
 Brontzezko Aroa (K.a. XXVII-XII)
 Zibilizazio Minoikoa - K.a. 2660–1450 bitartean

 Zibilizazio Mizenikoa - K.a. ≈2000–1150 urtera

 Aro Geometrikoa (K.a. XII-IX)

 Aro Arkaikoa (K.a. VIII-VI)

 Aro Klasikoa (K.a. V-IV)

 Aro Helenistikoa (K.a. III-II)

 BRONTZEZKO AROA
ZIBILIZAZIO MINOIKOA

 Hiriburua: Kreta

 Sistema politikoa: monarkia

 Erregerik ezagunena: Minos erregea

 Erlijioa: politeista

 Aurkitzailea: Sir Arthur Evans

 ZIBILIZAZIO MINOIKOA -
EKONOMIA
 Ekonomiaren oinarria:
 Nekazaritza
 Abeltzaintza

 Itsas merkataritza ahaltsua

 Produktuak esportatu: nekazaritza +
eskulangintza
 Metalak inportatu
 ZIBILIZAZIO MINOIKOA –
ARTEA ETA KULTURA
 Jauregi handiak:
 Knosos
 Faestos
 Elementuak:
 Freskoak hormetan (animali + landare)
 Zeramika margotuak
 Idazkera piktografikoa
 Ondoren: A lineala
KNOSSOS JAUREGIA
 BRONTZEZKO AROA
MIZENASKO ZIBILIZAZIOA

 Hiriburua: Mizenas

 Sistema politikoa: monarkia absolutista

 Fundatzailea: Mizeneo (mitologiaren arabera Perseo)

 Erlijioa: politeista

 Biztanleak: Akeoak

 Aurkitzailea: Heinrich Schliemann (Troya)

 BRONTZEZKO AROA
MIZENASKO ZIBILIZAZIOA
 Akeoak iritsi Peloponesora = Mizenas sortu
 Hiri harresidunak sortu
 Mendi tontorretan
 Mizenasek beste hiri batzuk kontrolatu
 Buruzagiak = noble gerrariak
 Brontzezko armak
 Zalgurdiak
 MIZENASKO ZIBILIZAZIOA –
EKONOMIA
 Ekonomiaren oinarria:
 Abeltzaintza

 Nekazaritza

 Merkataritzan ere aritu

 Inbazioak
 Kretarrak inbaditu…

 Doriarrak inbaditu (amaiera)

 MIZENASKO ZIBILIZAZIOA –
EKONOMIA
 Hizkuntza = Greziera
 Idazkera piktografikoa
 Ondoren: Mizenasko B lineala

 Kretatar kulturako elementu batzuk

bereganatu
 Freskoak margotzeko teknika
 ARO GEOMETRIKOA / ILUNA

 K.a. ≈1150-750

 Hiru zibilizazio:

 Joniarrak

 Doriarrak

 Eoliarrak

 Arteko tematika:

heriotza
 ARO ARKAIKOA
 K.a. ≈750-500
 K.a 776an Joko olinpikoak sortu
 Zeusen omenez
 Kirolak + Musika
 Teodozio enperadore erromatarrak
abolitu (IV)
 Homerok idatzi:
 Iliada
 Odisea
 Safo poetisa
 Lesbos uhartean bizi
 ARO ARKAIKOA
POLISAK HELADEAN
 Hiri-estatu burujabeak

 Bere gobernua

 Bere legeak

 Bere armada

 Bere ontziak

 Bere dirua
 ARO ARKAIKOA
POLISAREN ATALAK
 Agora
 Plaza publikoa
 Polisaren erdigunea
 Akropolia
 Hiriko lekurik gorena
 Gotorlekua
 Nekazaritza-lurrak
 Zerealak, mahatsondoak
eta olibondoak
 Portua
 ARO ARKAIKOA
KOLONIZAZIOAK
 Koloniaren fundatzaileen
polisa = Metropolia
 Arrazoiak
 Biztanleriaren
hazkunde handia
 Nekazaritzarako lur
egokien falta

 Gizarte gatazkak
lurrengatik
 Lehengaien beharra –
Merkataritzarako grina
 ARO ARKAIKOA
IBERIAR PENINTSULAREN
KOLONIZAZIOA
 K.a. VI. mendean
 Material ugari:
 Kobrea
 Zilarra
 Urrea
 Nekazaritzako produktuak
 Koloniarik garrantzitsuenak kostaldean
 ARO KLASIKOA
ATENAS
 Sistema politikoa: demokrazia (Joniarrak)
 Herriak erabakitzeko ahalmena
 Hiritarrek egin legeak
 Batzarretan parte hartu (+20 gizonezkoak)
 Ez zuten eskubiderik:
 Emakumeek + haurrek
 Metekoek (atzerritarrak)
 Esklaboek (talderik ugariena)
 Gudaburu + Politikaria:
Perikles
 ARO KLASIKOA
ATENASKO DEMOKRAZIA
 ARO KLASIKOA
ESPARTA
 Sistema politikoa: oligarkia (Doriarrak)
 Boterea gutxi batzuen esku
 Ekonomiaren oinarria:
 Lurra
 Gizarte militarizatua
 Gizartean hiru talde:
 Espartiatak: gerrarako heziak, diziplina gogorrean.
 Periekoak: nekazariak, eskulangileak eta merkatariak
(zergak ordaindu)
 Ilotak: esklaboak
 ARO KLASIKOAREN
NAGUSITASUNA
 Atenas Heladeko hiri garrantzitsuena
 Gerra mediarrak K.a 499-449
 Hiri-estatu greziarrak VS Persak
 Greziarrak irabazi
 Delos-ko liga sortu: hainbat polisen elkarketa
(zergak ordaindu)

 Ontzidi ahaltsua sortu

 Hoplitak: soldaduak
 Gudurik ezagunenak:
 Maratongo Gudua (K.a. 490)
 Termopilaseko Gudua (K.a. 480)
 Salaminako Gudua (K.a. 480)…
 ARO KLASIKOAREN
NAGUSITASUNA
 Merkataritza-sare garrantzitsua Mediterraneoan
 Nekazaritza + eskulangintza produktu bikainak
 Drakmak sortu
 Partenoia sortu (K.a. 447-432)
 Atenas jainkosaren egoitza: artea + jakintsaren gunea
 Ugariak izan ziren:
 Eskultoreak: Fidias…
 Arkitektoak: Kalikrates…
 Filosofoak: Protagoras, Sokrates, Platon…
 Antzerkigileak: Euripidea…
 Historialariak: Tuzidides…
PARTENOIA
 ARO KLASIKOA
ATENASEN GAINBEHERA
 K.a. V. Mendean
 Polis batzuk ez zuten onartzen
Atenasek Delos Ligako altxorra
kontrolatzea
 Peloponesoko gerra
(K.a. 431-404)
 Esparta nagusitu
 Babesak suntsitu +
nekazaritza gutxitu…
 ARO HELENISTIKOA
 Mazedonia
 Filipo II
 Grezia menperatu + batu:
 Atenas + Tebas konkistatu k.a. 338an
 Alejandro Handia
 20 urterekin izendatu errege
 Aristotelesek hezi
 Morala, politika, medikuntza eta poesia
ikasi
 Ekialdea konkistatu:
 Persia
 Egipto
 Indus ibai ingurua (gaur egungo India)
 Konkistei esker:
 Greziar kultura, hizkuntza eta bizimodua
hedatu
ALEXANDRO HANDIAREN
INPERIOA
 ZIENTZIAK
 Lurra + Unibertsoa ikertu metodo zientifiko bidez
 Matematika: Pitagoras
 Geometria: Euklides
 Geometria oinarriak ezarria
 Fisika: Arkimedes
 Gorputz solidoek uretan duten pisua/igidura
 Astronomia: Samosko Aristarko
 Eguzkia unibertsoaren erdian
 Medikuntza: Hipokrates
 Gaixotasunak + sintomak aztertu
 Giza existentzia azaltzen saiatu Filosofia sortuz
 KULTURA
 Antzerkia sortu
 Lanak:
 Tragediak: protagonistak gatazka askoren biktima
 Komediak
 Idazle ezagunenak:
 Eskilo
 Sofokles
 Euripides
 Herodoto: historiaren sortzailea
 Tuzidides: iraganeko kontakizunak
objetibotasunez kontatzen lehena
 ERLIJIOA
 Erlijio: Politeista (patriarka)
 Otoitz egin
 Sakrifizioak eskaini
 Prozesiak antolatu
 Gurtza:
 Familiakoa
 Jendaurrekoa
 Olinpiadak: Olinpian 4 urtetik behin Zeusen omenez
 Panatena jaia: Atenasen 4 urtetik behin Atenaren omenez
 Mitologia: jainko/jainkosa eta heroien abenturen
kontakizunak
 Jainko/Jainkosak: gizakiak bezala bertuteak eta akatsak
zituzten
 Olinpo mendian bizi
 Heroiak: jainko/jainkosa eta gizaki baten seme-alabak
JAINKO-JAINKOSAK

 Zeus: zeruaren
jainkoa eta
jainko-jainkosa
guztien aita
 Hades:
Infernuaren
jainkoa
 Poseidon:
itsasoaren
jainkoa
JAINKO-JAINKOSAK
 Hera: ezkontzaren
jainkosa
 Ares: gerraren
jainkoa
 Afrodita:
edertasunaren eta
maitasunaren
jainkosa
 Hefesto: suaren
jainkoa
JAINKO-JAINKOSAK

 Atena: jakinduriaren
eta zientziaren
jainkosa
 Apolo: eguzkiaren,
medikuntzaren,
poesiaren eta arteen
jainkoa
 Artemis: ilargiaren,
ehizaren eta basoen
jainkosa
 JAINKO-JAINKOSAK
 Demeter: uztaren
jainkosa
 Hestia: etxearen
jainkosa
 Dionisos: mahats-
biltzearen jainkoa
 Hermes:
merkataritzaren
eta bokantzaren
jainkoa
 ARTEA:
PINTURA ETA ZERAMIKA
 Artearen oinarriak:
 Proportzioa
 Harmonia
 Oreka
 Pintura eta zeramika:
 Pintura gutxi daude
 Freskoak garrantzi handia (hormak
edertu)
 Antzineko zeramikek irudi
geometrikoak zituzten
 Geroagoko zeramikek eszena
mitologikoak
 Irudi beltzekin
 Azken garaian irudi gorrixkak
hondo beltzean
 ARTEA:
ESKULTURA
 Hiru aro:
 Aro Arkaikoa
 Zurruntasuna eta estatikoa

 Adierazkortasun gutxiko aurpegiak

 Egipto/Mesopotamiaren eragina

 Aro Klasikoa
 Errealismoa eta mugimendua bilatu

 Aurpegiek sentimenduak eta emozioak adierazi

 Aro helenistikoa
 Dinamiskoa

 Dramatismo handia

 Espresibitatea
 ARO ARKAIKOA
ANAVISSOS-KO KUROSA
 Egilea: anonimoa
 Data: K.a. 540-515
 Esanahia:
osasuna eta
indarra
adierazten
ditu
 ARO KLASIKOA
MIRON-EN DISKOBOLOA
 Egilea: Eleuterasko Mirón
 Data: K.a. ≈ 455
 Esanahia: Jacinto heroia da discoa
jaurtitzen
 ARO HELENISTIKOA
LAOKOON ETA SEMEAK
 Egileak: Agesandro,
Polidoro eta Rodasko
Atenodoro (Rodia
eskola)
 Data: K.a. II-I
 Esanahia: gizakiaren
emozioak adierazi
 ARTEA:
ARKITEKTURA
 Tenpluak:
 Normalean Akropolian sortu
 Jainko/jainkosa bati eskainia
 Harri/marmolezko blokeez osatua
 Estalki lauak, arku/gangarik gabe
 Kanpoaldean kolore deigarriak (gorria, urdeina, urre-kolorea)
 Oinplano errektangularra
 Apaindu eta zutabeen hiru forma:
 Doriarra
 Joninarra
 Korintoarra
TENPLUA
 ARKITEKTURA

 Eraikin zibilak:
 Antzokia: tragediak eta komediak antzezteko
 Estadioak: atleten lasterketetarako
 Gimnasioak: bainuz, igerilekuz eta atletismo-
pistas
 Hipodromoak: zaldi-lasterketetarako
 Odeoiak: musika-ikuskizun eta -lehiaketetarako