0% encontró este documento útil (0 votos)
23 vistas27 páginas

1000 Ñe'ẽngue

El documento proporciona una extensa lista de adjetivos, adverbios, pronombres y sustantivos en guaraní, junto con sus traducciones al español. Se organizan en categorías como adjetivos de forma, sensoriales, sentimientos, ordinales, y más, abarcando una amplia gama de significados y usos. También incluye términos relacionados con la familia, la salud y la geografía.

Cargado por

rodrigotesaur123
Derechos de autor
© © All Rights Reserved
Nos tomamos en serio los derechos de los contenidos. Si sospechas que se trata de tu contenido, reclámalo aquí.
Formatos disponibles
Descarga como DOC, PDF, TXT o lee en línea desde Scribd
0% encontró este documento útil (0 votos)
23 vistas27 páginas

1000 Ñe'ẽngue

El documento proporciona una extensa lista de adjetivos, adverbios, pronombres y sustantivos en guaraní, junto con sus traducciones al español. Se organizan en categorías como adjetivos de forma, sensoriales, sentimientos, ordinales, y más, abarcando una amplia gama de significados y usos. También incluye términos relacionados con la familia, la salud y la geografía.

Cargado por

rodrigotesaur123
Derechos de autor
© © All Rights Reserved
Nos tomamos en serio los derechos de los contenidos. Si sospechas que se trata de tu contenido, reclámalo aquí.
Formatos disponibles
Descarga como DOC, PDF, TXT o lee en línea desde Scribd

1000 ñe'ẽngue

Adjetivos viejo: tuja

joven: mitã

bueno, buen: porã nuevo: pyahu

malo: vai cada: ñavo/ mayma

superior: tapiarasavan cualquier: oimeraẽ/


oimeraẽva/opaichagua/oimehaichagua
inferior: kuaipy/voja
dado: me'ẽ vaekue
central:mbytegua
actual: angaguaite
lateral:ykegua
reciente: ramoitegua
frontal:tenondegua
capaz: katupyry/pu'aka/ha'eve
trasero, posterior:kupegua
fácil, simple, sencillo: hasyvere'ỹ
cierto: añete
difícil, complicado: hasy
realidad: añetegua
posible: ikatuva
Real: ha'eteva/ ete
imposible: ikatu'ỹva
falso: ra'u
probable: ikokatu
mayor: guasuve
improbable: ikokatu'ỹ
menor: michĩve
estricto: katuete
importante:
aguijeguára/aguijeveva/hekotevẽguasuv serio: teko añete (tomar en serio:
a/imba'eguasuva/hi'aguasuva añetehape)

Sin importancia: chu'i/ rei/ vyrorei general:


tuichahaicha/tekopaite/avaetagua(en
necesario: tekotevẽva general: oĩhaicha)
absoluto: ipaitéva particular: teĩgua/avateĩgua
relativo: naiñetekatúi común: tapiagua
caro: hepy especial: ndichaguai
barato: hepy'ỹ usual: jepokuaáva/meméva/tapiáva
único: añóva/ño rural: kokuerekogua

raro, extraño: kuaame'ỹ/imboa/aihave'ỹ social: tekoveatygua

fuerte: mbarete político: sãmbyhyregua/ jokuairape

débil: kangy cultural: arandurekogua/arandupygua

correcto, acertado: artístico: apokuaapygua


hekokatu/hekoporã/herokua
propio: tee
incorrecto, desacertado:
hekokatu'ỹva/hekopora'ỹva ajeno: mba'e'ỹ/ma'embue/mambue

contrario, opuesto, inverso: opývo público: pavereko

igual: joja/jakatu privado: ñemi/mbyteĩgua

diferente, distinto: ikoe/joavyre

parecido, similar: joavyre'ỹva Adjetivos de forma

otro: ambue alto: puku/yvate/yvuku

diverso: opaichagua/ojuvýva bajo: karape/yvyi

manual: gran: guasu/rusu


mbokatupyryha/popegua/porupigua grande: popeno/tuicha/maracana
automático: ijeheguigua/ijeheguiva pequeño: michi/kýto/mimi/sa'i
universal: amplio: ipy/pyrusu
oparupigua/pavẽ/pavẽgua/pavẽva
angosto: py'i/pyka'i/pych'ĩ/po'i
mundial: arapyrã/arapygua
compacto: jejopypýva
continental: yvyvusugua
delgado: piru/po'i/ka'ẽ/pererĩ
internacional:
pytaguarekóva/pytaguarekogua grueso: poguasu/anambusu

nacional: tetãgua

regional: tavakoragua/tendagua Adjetivos sensoriales

local: apegua/tendagua caliente: haku/aku

urbano: tavagua frío: ro'y/to'ysã


ligero: vevúi alejado: momombyrypyre

pesado: pohýi/vohýi

suave: hu'ũ/sỹi/apesỹi/ Adjetivos de sentimientos y sensaciones

firme: hatã/mbarete/ndováiva feliz: hory/ovy'ava

flexible: heteme'ẽva triste:aturu/ñembyasy/ovy'a'ỹva

duro: hatã solo: año/ha'eño

blando: hu'ũ/hypa/haviru solitario: tave'ỹ

caluroso: haku contento: ãngapyhy

frío: ro'y/to'ysã tranquilo: py'aguapy/kirirĩ

fresco: piro'y enojado, enfadado: ñarõ/pochy

delicioso, apetitoso: calmo: apyryve


hetereiva/porãtereiva
agitado: py'atarova/ijuku'a
horrible: mopirĩva/mbogyhyjepavẽva
ansioso: angekýi
dulce: he'ẽ
interesado: poepyséva/takate'ỹ/pyapy
picante: tai/ojopíva
aburrido: ay/kaigue
salado: juky
encantado: mbovy'apyre/ipajéva
amargo: ro
cansado: kane'o
anterior: mboyvegua/ange/tenondegua
sorprendido: mbojurujapyre
posterior: riregua/upéi/kupegua
asustado, atemorizado:
siguiente: riréva/riregua ñemondýiva/okyhyjéva

cercano: aguĩgua doloroso: hasy/tasypyre

lejano: mombyrygua picante, ardiente: hendýva

junto: ojoykéva/ojoykegua apestoso, maloliente: pyti'u

unido: joajupy/ mopeteĩmbyre

separado: jepoipyre/jepe'apyre Adjetivos ordinales


primer, primero, primera: exactamente: ha'etépe/hesaitépe/-ite/-
ypy/ypýpe/peteĩha itépe

segundo: mokõiha bastante: hetama/heta porã/iporãma

tercero:mbohapyha justo: marangatu/hekojojáva

cuarto:irundyha Justamente: javete/marangatúpe

quinto:poha demasiado: rasa

décimo:paha etcétera: ha mba'e

centésimo:saha solo, solamente: -nte

millonésimo:suha tan: -terei

penúltimo:paha mboyvegua tanto: taite/hetaite

último: pahague todo: opaite/mayma/guete/guetévo

nada: mba'eve

Adverbios cómo: mba'eicha

cuándo: araka'e

Adverbios de cantidad cuánto: mboy

más: mive/mie/ve/hetave cuál, cuáles: mávaitea

menos: mboyve/ve'ỹ/ 'ive/michĩve dónde: moo

muy: -ite/-iterei/terei/-itei

mucho: heta Adverbios de calidad

poco: sa'i bien: porã

apenas: haimete/hasýpe/vaivai mal: vai

algo: -ngy/vy/nunga/mba'e mejor: porãve

casi: haimete peor: vaive

aproximadamente: regular: vaivai


vy/vaivai/vaivaihape/nunga
despacio: mbegue
deprisa: pya'e acaso: sapy'arei

tal: ako/ku/aipo fácilmente: hasyverei

como: icha difícilmente: hasype

adrede: potahápe/potávo probablemente: ikatunte/vaicha

claro: upeichaite posiblemente: mbyky

exacto: ha'etéva/ha'etéma seguramente: oimẽara

obvio: jeikuaa upea/hesaka/ojekuaa

inclusive: -ramojepe Adverbios temporales

además: ári/hi'arive/avei antes: mboyve

asimismo: upeiva avei anteriormente:


angeguape/mboyveguape
únicamente: -nte/mante/ñoite/ñonte
actualmente: ko'angaite
especialmente:
poravopyrépe/ambue'ỹme ahora: ko'anga

incluso: avei/ jepe/jepe avei/ enseguida: ãngaite/ko'ãngaite

viceversa: ojuehe/ojuehepe inmediatamente: mandi/neipamírõ

siquiera: -jepe/ni ya: -ma

inicialmente: ñepyrurã todavía: nae'ĩraiti

finalmente: opa haguã aún: nae'irãiti/gueteri/-ti

recién: ramoite

Adverbios de posibilidad mientras: jave

siempre: akoi después: rire

nunca: araka'eve luego: rire

jamás: araka'eve pronto: angaite

también: avei/uvei/ave tarde: arepy/ka'aru

tampoco: nahániri avei/avei temprano: voi


ayer: kuehe así: peicha

anoche: ange pyhare adónde:moõ/mamo

hoy: ko'ara dónde:moõ/mamo

mañana: ko'ẽro Conjunciones

de nuevo: jevy

próximamente: aguĩme/kyta'ĩme aunque: jepe

como: -icha

Adverbios de ubicación cuando: -vove

arriba, encima: -ari entonces: upéicharõ

abajo, debajo: guype excepto: -inde/tetyro'ỹme/

adelante, delante: renondépe ni: ni

atrás, detrás: kupépe o:tẽra

centro, medio: mbytépe pero: ha katu

alrededor: jerére porque: haguere

enfrente: renondépe pues: ha

cerca:aguĩ que: -va

lejos: mombyry salvo: kuta/-inde

adentro, dentro: ryepy si: -ramo. -ro

afuera, fuera: oka sino: terã/po'a'ỹ/herungua

aquí: ápe y: ha

acá: ápe Locuciones

ahí: amo

allá: amo gracias: aguije

allí: pépe acerca de: -rehe

Otros adverbios a menudo: py'ỹi


a pesar de: upeicharamo jepe hacia: gotyo

a propósito: potahápe hasta: -peve

a través de: -rupi -here rupive mediante: -rupive

dado que: haguere katu para: guarã

es decir: nunga por: rehe

ni siquiera: ni según: he'ihaicha/javeve

por cierto: mañeĩhápe katu/añeihápe sin: -'ỹ

por ejemplo: sobre: -rehe


techapyrãme/techapyrãicha
tras: rapykueri
por favor: -na
Pronombre
por tanto: upévagui

sin embargo: ha upeicharamo


Pronombres personales
tal vez: katu niko
yo: che
ya que: -maramo jepe
tú:nde
Preposicones
él, ella, ello:ha'e

nosotros, nosotras: ñande/ ore


a, al: -pe
vosotros, vosotras: peẽ
ante: tenondepe
ellos, ellas: ha'ekuéra
bajo: guype
mí, conmigo: chendive
con: -ndive
ti, contigo: nendive
contra: rehe/jováipe
sí, consigo: hendive
desde: -guive

durante: -jave
Pronombres indefinidos
en: -pe
un, una, uno
entre: mbytépe/apytépe/paime
algún, alguna, algo
ninguno, ninguna, nada

varios, varias Sustantivos

otro, otra: ambue

mismo, misma: -ite Gente: paĩ

tan, tanto, tanta: humanidad: yvypóra

alguien humano: yvypóra

nadie: avave persona: avá

cualquiera: oimeraẽva/maymáva hombre: karia'y

ambos: mokõiveva mujer: kuña

demás: rei/rasa bebé: kunumi

niño, niña: mitã

Pronombres interrogativos adolescente: mitãrusu

cuál: máva adulto, adulta: kakuaa

cuánto: mboy anciano, anciana: tuja/guaigui

quién: máva don, doña: karai/kuñakarai

qué: mba'e señor, señora: kai/ña

individuo: mbya/ tapicha

Demostrativos

este, esta, esto: kóva Cuerpo humano y salud

estos, estas: ko'ã cuerpo: tete

ese, esa, eso: upéa/péa/péva pierna: retyma

esos, esas: umía/umi pie: py

aquel, aquella, aquello: talón: pyta


aipóva/aipo/amóa
espinilla: tymaka
aquellos, aquellas: umíva/umi
rodilla: renymy'ã
muslo: uvã músculo: to'o

cabeza: akã cuello: ajura

cara: tova corazón: korasõ

boca: juru mente: ã

labio: rembe alma: anga/ã

diente: taĩ espíritu: ãnga

ojo: tesa pecho: pyti'a

nariz: tĩ cintura: ku'a

barba: rendyva cadera: tumby

bigote: rembeva espalda: kupe

cabello: akãrague sangre: tuguy

oreja: nambi carne: so'o

cerebro: apytu'ũ piel: pire

estómago: py'a hueso: kangue

brazo:jyva resfriado: tĩju'u

codo: tenyvanga gripe: tĩaysy

hombro: ati'y diarrea: rye

uña: pyapẽ salud: rosãngue

mano: po enfermedad: mba'asy

muñeca: pyapy

palma: popyte Familia y otras relaciones

dedo: kuã familia: ñembonga/ anambeta/ ogaygua

trasero, culo, cola, glúteos: tevy amigo, amiga: angirũ

abdomen: ryepire conocido, conocida: kuaaha

hígado: py'akue colega: irũ


pareja: júnta Geografía

esposo, esposa: rembireko/ mena naturaleza: tekoha

matrimonio: menda/ mendapy campo: ñu

amor: mborayhu bosque: ka'aguy

padre: tua selva, jungla: ka'aguasu

madre: sy desierto: tare'y/ tinga

hermano, hermana: joyke'y costa: yrembe'y/ tembe'y

hijo, hija: memby/ ta'yra/ rajy playa: ypiku

abuelo, abuela: ramói/jarýi río: ysyry

bisabuelo, bisabuela laguna, lago: ypa

nieto, nieta: temiarirõ/ temimeno mar, océano: para

bisnieto, bisnieta cerro, monte, montaña: yvyty

primo, prima: asygue luz: tendy

tío, tía: tuty/ sy'y energía: ku'erã/mbarete

sobrino, sobrina: ñomemby/jo'y/ joajyra

Animales

Vida animal:mymba

criatura: ikova perro: jagua

especie: jichagua/ichagua gato: mbarakaja

ser: teko vaca: vaka

vida: tekove cerdo: kure

nacimiento: ha'aresa caballo, yegua: kavaju

reproducción: ñomuña oveja: ovecha

muerte: te'o/ mano mono: ka'i

ratón, rata: anguja guasu


tigre: jaguarete (tigure) mosca: mberu

conejo: tapiti mosquito: ñati'ũ

dragón: jaguarata (ragũ) cucaracha: tarave

ciervo: guasu caracol: jatyta

jirafa: (hirahu) babosa: jatytanga

elefante: (erepã) lombriz: sevo'i

pájaro: guyra marisco: parapegua

gallina: uru/ ryguasu molusco: urugua

gorrión: chesyasy lagarto: teju

cuervo: yryvu serpiente: mbói

águila: taguato cocodrilo: jakare

halcón: kirikiri

pez: pira Plantas y alimentos

camarón: (kamarõ) alimento: hi'upy

langosta: tuku/ tukuy comida: tembi'u

sardina: (sarĩ] bebida: jei'upy

atún: (atũ) vegetal: ka'a

calamar: (karamu) planta: ka'a

pulpo: (purupu) pasto, césped: kapi'i

insecto: mby'i flor: yvoty

bicho: mu'ũ fruta: yva

mariposa: panambi semilla: ta'ỹi

polilla: aoraso árbol: yvyrarakã

saltamontes: tuku hoja: togue

araña: ñandu raíz: tapo/rapo/hapo


tallo: takã/ toky carne: so'o

hongo: urupe gaseosa: aroha

ciruela: (siru'a)

pino: (kuri'y) Tiempo

bambú: takuara tiempo: ararasa

nuez: yvapo calendario: arapapaha

almendra: edad: yve

arroz: arysa época, era: arapa'ũ

avena: (avena) fecha: arange

cebada:(sevara) instante: sapy'aite

trigo: (tirigu) momento: sapy'a

verdura: ka'avo segundo: aravo'ive

patatas, papas: yvy'a minuto:aravo'i

judías, guisantes, porotos: hora: áravo


kumanda/saporo
día: ára
rábano: (chure'i pytã)
semana: arakõindy
zanahoria: (sanaoria)
entre semana: arakõindy jave
manzana: guavirana
fin de semana: arakõindy pa
naranja: narã
mes: jasy
plátano: pakova
año: ary
pera: yvavo'i
década: paro'y
castaño: kuruguãi
siglo: saro'y
durazno: (ruáno)
milenio: suary
tomate: tomate
ayer: kuehe
sandía: sandia
hoy: ko'ara
mañana: ko'ẽro planeta: mbyha

amanecer: ko'ẽ sol: kuarahy

mediodía: asaje luna: jasy

tarde: ka'aru estrella: mbyja

anochecer: ka'aruete galaxia: mbyjao

noche: pyhare universo: arapa'ỹguasu

lunes: arakõi clima: arareko

martes: araapy despejado: potĩ

miércoles: ararundy nublado: araipa

jueves: arapo lluvia: ama

viernes: arapoteĩ nieve: amarypy'a

sábado: arapokõi viento: yvytu

domingo: arateĩ trueno: arasunu

rayo: aratiri

Espacio tormenta: arapochy

ambiente: arapytu/tenda'ã/ tendapytu cielo: yvaga

espacio: pa'ũ/ arapy este: arasẽ

entorno: jere/ jerére oeste: aragua

área: tavapy sur: ñemby

superficie: ajape/apekue norte: yvate

volumen:tuichakue/ayvukue derecha: akatua

región: tavarakora/ yvy pẽhẽngue izquierda: asu

zona: tendapehẽ diagonal: apypẽjuaju

lado: yke exterior: oka

mundo: arapyrã, yvóra interior: tyepy


Materiales: mba'epy gramo: (gyrame)

calor: aku/haku/akukue kilo: (kiro)

agua: y cantidad: tetakue

hielo: yrypy'a total: pakatu/opakatu

vapor: timbokue medida: ta'ã

fuego: tata

gas: mba'epytu Sociedad

aire, atmósfera: yvypytu sociedad: pavẽkoha

tierra: yvy comunidad: atyreko

piso: yvyatã reunión: no'o/ ñembyaty

suelo: yvy encuentro: ajuhu

Metal, metálico: kuarepoti estructura: tendarãvoña/ tendavoña

hierro: itahýi administración: porokuaiha

oro: itaju organización: ñembohysýi

plata: itatĩ asociación: ñemoirunga

plomo: itamembe empresa: atyvete

sal: juky equipo: atyravo/ mba'epyrurã

barro, lodo: tuju autoridad: kakuaygua

Medidas: ta'ãkue cargo: mba'eapohára

peso: pohýikue campaña: okarañu/apombojekuaa

metro: (metyro/mety) club: atyha'ã/ ñemoirirenda

milímetro: (mirime) comisión: mba'aporepy/ mba'aporãty

centímetro: (sentime) congreso: tendotaty

kilómetro: (kirome) consejo: ñemoñe'ẽngue

litro: (ryte) partido: mboja'opy/ ha'ãha mbyareko


país: tetã obligación: mboguaitypy

nación: tetã libertad: sãso

gobierno: tetã rekuãi derecho: tekokatu

estado: ĩpapyre/tetãete permiso: sãsopy

provincia: tetãpehẽ prohibición: ani/hokesy

departamento: tavaenda constitución: tekomoña/ tekorãguasu

municipio: tavayguara ley: tekorã/ tekombe'y

democracia: tekojoja decreto: tembiapoukapy/ ñe'ẽmondo

dictadura: mbareterekuãi norma: tekombe'y

política: tekorãvoña

político: sambyhyha Economía

presidente: mburuvicha/tendota economía: rerekopykuaa

ministro: motenondehára consumo: je'upyreko/ñemupyreko

director: myakãhára demanda: jojareka

parlamentario, congresista, senador, compañía: moirũguáva


diputado
comercio: makáte
representante: sambyhyhára
mercado: ñemurenda/ñemupyha
gobernador, intendente, alcalde:
mburuvicha servicio:jekuaivo/jekuaitague

policía: tahachi producto: tembiapokue

bomberos: tatambogueha producción: japopy

capital: tavusu transacción: ñemuñeĩ/ ñemuñe'ẽ

ciudad: táva almacén: ñemuha

población: tavayguakuéra hotel: keha

pueblo: táva fábrica: ovoñanga

villa: tava'i cuenta: po'y


boleto: horepy apartamento, departamento: ogorapy'ỹ

entrada: jeikerepy/jeikeha edificio: ogayvate/okapyta

dinero: viru construcción: jejogapo

billete: pirapire elevador, ascensor: hupiha/hupinga

vuelto, cambio: jerepy escalera: jupiha

máquina expendedora: mba'epuru Herramientas:tembipuru


me'ẽha
aparato: mba'epuruha/ mba'epururã
precio, tarifa: tepykue
cámara: kámara
valor: py'aguasu/tekotee/mba'eteva
aguja: ju

clavo: tapygua
Objetos hechos por el ser humano
hilo: inimbo
Hogar: oga
cuerda, cordel, cordón: sã
escritorio: hairenda/kuatiavenda
bolsillo: aokua/ aovona
silla: apyka
bolso: voko
mesa: mesa
bolsa: vona
cama: tupa
paraguas: mo'ãha
dormitorio: kotykeha
parasol: mo'ãha
habitación: koty
pantalla: pejuha/jerechaha
cuarto: koty
pomo: pomo
oficina: mba'aponda/rembaponda
llave: okẽndavo
puerta: okẽ
trancar: mbotyatã
ventana: ovetã
arma: mboka/ kyta'a
entrada: jeikeha
escultura: porãguerojera
hogar: oga
libro: aranduka
casa: oga
revista: kuatiañemaña
cuadro: ta'ãngarenda/korapẽrundy chaqueta: asoja

grabado: apojo'opy calcetines: pyao

electricidad: ñaniry bragas, calzón: kasõ

corriente:syry calzoncillo: kasõ

base: pyrenda sujetador, sostén

pata: py falda:sai

conexión: joajupy Blusa: mburusa

Ropa Transportes

ropa: ao transporte: jueraha/jegueraha

prenda: monderã tránsito, tráfico: ñemýi/ñemomýi

manga: jyva vehículo: mba'yruguata

solapa, cuello: aojuru tren, ferrocarril: mba'yrujoaju/ itanarãmyi

botón: votõ subterráneo, metro: itanarãmýi

cremallera, cierre: mbotysyryha/ camino: tape


mbotysyry
vía: tape
cinturón: ku'aku
ruta: tape
zapato: sapatu
calle: tavarape
gafas: tesãiru
carretera: tapeũ
pantalón: tymbuo
autopista:
camisa: kamisa
avenida: tapeguasu
camiseta: kamisa'i
estación, parada
zapatilla: pypasã
avión: pepoatã
cordones: sã
aeropuerto: veveguarenda
abrigo: aoaku/ahoja
automóvil, coche, auto
bus, autobús, ómnibus: japonés: hapõngua
mbarumýiguasu/ mbarumýipuku
inglés: ingeregua
ambulancia: tasyomýi
chino: chinagua

alemán: aremãgua
Lenguaje: ñe'ẽ
español: karai
número: papaha
francés: hurãsiagua
alfabeto: achegety

símbolo: ta'ãngachauka
Colores
punto: kytã
color: sa'y
coma: kyguãi
blanco: morotĩ
raíz, origen, fuente
negro: hũ
papel: kuatia
gris: apatĩ
carta: kuaiahai
rojo: pytã
comunicación: momarandu
naranja, anaranjado: narã
expresión: mombe'u/jepuru/ ñe'ẽpuru
amarillo: sa'yju
voz: ñe'ẽ
verde:sa'yky
texto: haipy
celeste: hovyky
periodismo: kuatiahaimbo'e
azul: hovy
periódico, diario: kuatiañe'ẽ
momarandu/momaranduha violeta: pytãrovy

diccionario: ñe'ẽryru rosa, rosado: pytangy

documento: terakuatia/ kuatiateragua marrón, café: taperyva

informe: kuaaukapy

noticia: marandurã Actividades

computadora, ordenador: kombutaha cultura: arandukuaa

idioma extranjero: ñe'ẽ okaygua autor: haihára/apoha


actuación: tekora'ãngapy idea: temo'a/temimo'ã

espectador: techaha información: marandurã/momarandu

espectáculo: techaukaha dato: marandu/ moarangue

entretenimiento forma: ysaja

arte: porãguerojera/apokuaapy manera: tape

cine: ta'ãngamýinda modo: kokatu

dibujo: ta'ãnga estilo: teko

pintura: sa'yry/ sa'yrã figura: ta'ãnga

música: pupoty/pumbasy elemento: rehegua/apytegua

religión: teroviaje/jerovia/tupãreko uso, utilización: jepuru/tekopuru

dios: tupã ciencia: tembikuaapy

artículo: aritmética: papapy


tupãrape/tupãreko/jeroviamarãngatu/jer
ovia historia: tembiasakue/tembiasa

educación: tekombo'e geografía: yvyapekuaa

escuela: mbo'ehao educación física: rete ñehekombo'e

instituto: aranduroga deporte: mbosaraira'ã/ha'ãharã

colegio: mbo'ehao carrera: ñanipy/ñeñani/taperã

universidad: mbo'ehaorusu competición, competencia: jovaira'ã

clase: mbo'epy ayuda:pytyvõ

curso: mbo'esyry favor: nangue

estudio: kotymba'apo apoyo: pytyvõ

formación: ysajaapo búsqueda:jeheka

análisis: tesa'ỹijo duda:py'akõi/ py'aita

investigación: temikuaareka pregunta: porandu

conocimiento: jekuaapy respuesta: ñembohovai


cuestión: hapejekopy diez: pa

solicitud: jerure cien, ciento: sa

decisión: mopy'ateĩ mil: su

elección: poravokue millón: sua

consejo: ñemoñe'ẽ

sugerencia: moakãige Espacio y cantidad: pykue ha tetakue

orden: tembiapoykatu lugar: tenda

control: ñemaña/jekuajepy/jekuaje posición ĩha

sistema: aporape/tapereko movimiento: ku'e

trabajo: tembiapo velocidad: akuãngue

empleo: mba'apoha aceleración: momyagẽ

profesión: mba'apoha dirección: myakãhakoty/goty

esfuerzo: ñeha'ã/jepytaso tamaño: tuichakue

largo, longitude pukukue

Números: papaha alto, altura: yvate

cero: mba'eve ancho: pyrusu

uno: peteĩ mayoría: hetavéva/mayma nunga

dos: mokõi minoría: sa'yveva/ mboyvéva

tres: mjohapy aumento: ñemboheta

cuatro: irundy reducción: ñembosa'i

cinco: po crecimiento: kakuaa

seis: poteĩ fondo: tugua/tuguapy

siete: pokõi frente: tenonde

ocho: poapy

nueveporundy Sustantivos abstractos


cosa: mba'e atención: Jesareko

aspecto: tova/ape/pínta capacidad: katupyry

contenido: pypegua concepto: ñeimo'ã/kuaapaverã

objeto: apopy/temimba'e tema: ñe'ẽra

parte: vore/pehẽngue condición: temiekotevẽ/tekoha

sector: pehẽnda caso: kaso

palabra: ñe'ẽngue conjunto: aty

nombre: tera grupo: aty

código: pyahanga creación: akãreñoi/mba'ereñoi/aporeñoi

secreto: ñemimby destrucción: morangue/apypahavete

formalidad: aporekoporã origen: ñepyrũ/rapyta/ypy

presente: ágãgua/agãguaite destino: poravi/herungua

pasado: rapykuere/ ha'o/yma/ objetivo, meta: hupytyrã/tu'ã


mboyveguare
función: mba'apoha/ vy'arenda/ma'ẽrãpa
futuro: ravã'e/ tenonderã/ poijekaturã
relación: kuaapyre/jokuaa
ocasión: ja/poja/ katu ramo
realidad: añetegua
vez: ha/jevy
situación: teko/tenda
acción: tekojera/apo
problema: apañuãi/avo'oireka
actividad: tembiapo
intento: ñeha'ã/ñepia'ã
acto: tembiapo/
solución: tykury/ ñemyatyrõ/
programa: apopyrã/ tembiapo tasykuejera/avo'oijera

proyecto: aporanga efecto: jaje/pore

obra: apopy/tembiapo resultado: sẽmbyre/ñesẽmbyre/esẽva

acuerdo: moneĩpy logro: jekohukue

actitud: tekochauka éxito: jekohukue


fracaso: jejavy/pane fin, final, cabo: paha

causa: moñanga/moñangue etapa: ararasa/arapehẽ

consecuencia: apoukáva/ fase: vore


mba'eapoukáva
paso: pyvu
beneficio: pytyvõngue/pytyvõpy/pytyvõ
serie: tysýi
perjuicio: mbyharu/haru
secuencia: tapykuegua
calidad: porangue
grado: kokatu/ta'ãvore
tipo: chagua
nivel: jojakue/yvatekue/apengoka
ataque: taky/ndyry/rairõ
Mismo nivel: apaje
defensa: pysyrõ
proceso: ñembohupavo/ tembiapoguata
paz: mytuẽ/apyryve/py'aguapy/ñerane'ỹ
corte: ñembovo/ñekytĩ
conflicto:
mytue'ỹ/ñerane/ñerairõ/py'aguapy'ỹ interrupción: ñe'ẽjoko/mombi

guerra: maraña/guarini espera: ra'ãro

carácter: teko diferencia: jeikoekue

característica: tekochauka/tekoysýi similitud: jojoguaha

crisis: téngepy/hasa'asy sentido: temiãndu

cambio: ambuepy/ ñemoambuepy sensación: ñandupy

desarrollo: akarapu'ã/hetepy/ ñembojera vista: techapyre/techa

progreso: akarapu'ã oído: thendupyre/ñehendu

avance: ñemotenonde tacto: pokoandupyre/jepoko'andu

retroceso: jeguevi olfato: hetũpyre/ ñehetũ

mejora: moporãve dolor: tasy/tasypyre/ ñembyasy

deterioro: ñemotigua'ã conciencia: angatuháva/tekoñe'ẽ

comienzo, inicio, principio: ypyha percepción: andupy

transcurso: hasapy/syry imagen: ta'ãnga


fuerza: mbaretekue/mbarete placer, éxtasis:
angapyhy/vy'apo/py'akyrỹi
potencia: mbaretekue
empatía: techakuaa
presencia: tovake
interés: virumemby/
existencia: takate'ỹ/py'apy/kuaase
herekopy/jerekopy/tekove/ñeĩkue/ñeĩpy
aburrimiento: mbyaju/kaiguereko
experiencia: ra'eve
cansancio: kane'o
posibilidad: katuha
sorpresa: jeipokou/ juruja/py'andýi
probabilidad: mbojeikatu
susto: mondýi
verdad: añete
seguridad: jeroviapy/ñangareko
mentira: japu
confianza: jerovia/jererovia/jeroviaha
razón: apytuĩ/mba'eheko/rupi
Desconfianza: ñe'angu/jepoyhu
acierto: añeteha/me'ẽ
porãvehape/japi/api miedo, temor: kyhyje/ py'amirĩ

equivocación: ja'ýivere/ jejavy ejemplo: techapyrã

necesidad: ñeikotevẽ Verbos

falta: ata

significado: je'ise Auxiliares

carácter: tai/teko ser: ha'e

personalidad: tekoverãite estar:ñeĩ

pensamiento: temiendu/ñemo'angue haber: ñeĩ

memoria: akãngatu

recuerdo: ñemandu'a/mandu'arã Existencia

deseo: jeipota/angeru aparecer: jekuaa

alegría: tory/vy'a desaparecer: kañy

tristeza: angata/vy'a'ỹ existir:ñeĩ

enojo, enfado: pochy cambiar: mbyengovia/ moambue


crecer: kakuaa golpear: mbota

vivir: jeiko patear: pyvoi

nacer: ha'aresa recoger: mbyaty

morir: mano levantar: mopu'ã

tomar: pojai

Movimiento pegar: mboja

ir: ho

venir: ju Sensaciones

volver: jujey/ hojey sentir: ñandu

partir: sẽ ver: hecha

llegar: guahẽ oír, escuchar: hendu

llevar: raha tocar: poco

traer: gueru oler: hetũ

mover: kue/mongu'e percibir: andu

arrojar: mombo

lanzar: poi Emociones

coger: pyhy amar: hayhu

agarrar: pysy/ mbojaity querer:pota

poner: moĩ desear: angeru/raimbu

quitar, sacar: nohe/ pe'a odiar, detestar: ja'e'ỹ

alcanzar: rupyty entristecerse: ñembyasy

acercar: mboja llorar: tasẽ

alejar: momombyry reír: puka

lanzar: mombo enojarse, enfadarse: pochy

sujetar: joko admirar, alagracias: ayhu


sorprenderse: jepy'andýi/mopy'andýi

acerca de: rehegua asustarse, atemorizarse: mbondýi

a lo mejor: ikatu mba'e

a menudo: py'ỹi Actividades

a pesar de: ramo jepe comunicarse:


ñe'ẽ/momaranduka/kuaaka
a propósito: potahápe
afirmar: moañete
a través de: rupi
negar: monahaniri
dado que: -haguere
decir: je'e
es decir: nunga
hablar: ñe'ẽ
ni siquiera: ni
callar: kirirĩ
o sea: upeicharõ ra'e
escribir: hai
por cierto: ha
leer: moñe'ẽ
por ejemplo: techapyrãicha/ mba'e gua'u
analizar:hesa'ỹjo
por favor: -na
pensar: ñanga'u
por tanto: upévare
cantar: purahéi
sin embargo: ha upeicharamo
señalar: mbovora
tal vez: ikatu
apuñalar: kutu
ya quebar, elogiar: mboete
morder: su'u
alegrarse: mbovy'a
clavar: kutu
encantarse: mbohory
comer: karu
consolar: momytuẽ
beber: y'u
interesarse: momba'e
acordar: mandu'a
aburrirse: kuerai
afectar: mbyai/ poko hese/rehe
Aburrir: monguerái
generar: mbyeñoi/moheñoi
cansarse: kane'o
añadir, agregar: moĩve/mbojo'a buscar: heka

mejorar: moporãve encontrar:juhu

empeorar: mbyaive obtener, conseguir: hupyty

seguir: muña/momohe crear: japo

avanzar: ñemotenonde creer: rovia

retroceder: guevi comenzar, iniciar, empezar: ñepyrũ

ayudar: pytyvõ terminar, acabar: mbopa

complicar: mbohasy/mbohasyve abandonar: heja rei

reunirse: mboaty dejar: heja

entrevistar: ñomongeta/jueha entrar: ike

abrir, desenvolver: mboty'o/pe'a quedarse: pyta

jugar: mbosarai salir: sẽ

tener: reko atender: jesareko

faltar: ata medir: ha'ã/jekua

dar: me'ẽ pesar: pohyra'ã

recibir: pyhy considerar: jepy'areko

romper: joka, mopẽ comparar: mbojoja

doblar: karapã/ipepi/ipepy evaluar: hepyme'ẽ

cortar: kytĩ Devaluar: hepyguejy

comprar: jougua decidir: mbopy'ateĩ

vender: ñemu construir: japo

llevar puesto: monde destruir: mbyai

intercambiar: mombyru deber: va'erã

sustituir, reemplazar: mbongovia poder: katu

cerrar: mboty conocer:kuaa


entender, comprender: kuaarupyty comprobar, verificar: moañetẽ

atar: ñapytĩ variar: mbyekoambue

saber: kuaa esperar: ha'arõ

trabajar: mba'apo necesitar, precisar

separar, dividir, partir significar: japeka/ he'ise

descansar: pytu'u parecer: jogua

dormir: ke distinguir: mbojavykuaa

despertar: pay Saludar: momaitei

aceptar: moneĩ Despedir: motayma

rechazar: mbotove

descartar: mombo/ mboyke

acompañar: moirũ

pedir, solicitar: jerure

pretender: mba'erekose

proponer: kuave'emby

sugerir: moakãinge

usar, utilizar: poru

hacer: japo

fabricar: japo

arreglar, reparar: myatyrõ

explicar: mombe'u

mostrar: hechauka

tratar: reko

evitar: movã

probar, intentar: ha'ã, pia'ã hese

También podría gustarte