0% encontró este documento útil (0 votos)
39 vistas21 páginas

Latin

El documento aborda ejercicios de morfología del adjetivo en latín, incluyendo identificación de adjetivos, traducción, reconocimiento de casos, formación de grados superlativos y comparativos, así como la flexión de adjetivos y adverbios. Se explican los grados de significación del adjetivo (positivo, comparativo y superlativo) y se presentan ejemplos de flexión y formación de estos grados. Además, se incluyen irregularidades en la formación de comparativos y superlativos de ciertos adjetivos.

Cargado por

sara
Derechos de autor
© © All Rights Reserved
Nos tomamos en serio los derechos de los contenidos. Si sospechas que se trata de tu contenido, reclámalo aquí.
Formatos disponibles
Descarga como PDF, TXT o lee en línea desde Scribd
0% encontró este documento útil (0 votos)
39 vistas21 páginas

Latin

El documento aborda ejercicios de morfología del adjetivo en latín, incluyendo identificación de adjetivos, traducción, reconocimiento de casos, formación de grados superlativos y comparativos, así como la flexión de adjetivos y adverbios. Se explican los grados de significación del adjetivo (positivo, comparativo y superlativo) y se presentan ejemplos de flexión y formación de estos grados. Además, se incluyen irregularidades en la formación de comparativos y superlativos de ciertos adjetivos.

Cargado por

sara
Derechos de autor
© © All Rights Reserved
Nos tomamos en serio los derechos de los contenidos. Si sospechas que se trata de tu contenido, reclámalo aquí.
Formatos disponibles
Descarga como PDF, TXT o lee en línea desde Scribd

EJERCICIOS MORFOLOGÍA del ADJETIVO

1. Señala los adjetivos en los siguientes sintagmas e indica de qué tipo son y en qué
caso se encuentran:
Magna Graecia opus nigrum pauca uerba
Punica fides opera omnia iudicium difficile
turba multa ad uitam aeternam persona non grata
miles gloriosus rebus diuinis tumultus Gallicus
opus magnum manu militari multis copiis

2. Traduce al latín
Soy morena, pero hermosa.
Nuestros pensamientos son libres.
Vocabulario:
cogitatio, cogitationis, f.: pensamiento. liber, libera, liberum: libre.
formosus, -a, -um: hermoso. niger, nigra, nigrum: moreno, negro.

3. Reconoce el caso de estos sintagmas:


A maritimis ciuitatibus Crebris legationibus
Locum idoneum Ex omnibus partibus
De communi libertate Inutilem consilium

4. Escribe en grado superlativo los adjetivos contenidos en cada sintagma:


gratos amicos
sine graui periculo
longum litus
aequo loco

5. Completa el sintagma con el adjetivo apropiado en grado comparativo.


Adjetivos: grauis, -e; fortis, -e; doctus, -a, um; prudens, prudentis.
…….morbis
Hispanos………
………poetarum
…..hominis
Latín
1º F. Hispánica (grupo 2.1)
Morfología
LOS ADJETIVOS: GRADOS de SIGNIFICACIÓN y FLEXIÓN. EL GRADO de los ADVERBIOS

1. Grados de significación del adjetivo


Los adjetivos calificativos admiten tres grados de significación:
1.1. Positivo, cuando expresan una cualidad sin cuantificarla: doctus.
1.2. Comparativo, cuando expresan una cualidad intensificada:
comparativo de inferioridad: minus doctus quam
comparativo de igualdad: tam doctus quam
comparativo de superioridad: magis doctus quam
doctior quam
doctior + AB.
1.3. Superlativo, cuando expresan una cualidad en su grado máximo:
superlativo absoluto: doctissimus
superlativo relativo: doctissimus discipulorum
doctissimus ex discipulis
doctissimus inter discipulos

En cuanto a la morfología, interesan, además de la flexión de los distintos tipos de adjetivos en grado positivo, el
comparativo de superioridad y el superlativo, es decir, los grados que se expresan de manera sintética, mediante
sufijos de gradación añadidos a la raíz del adjetivo.

1. 1. Flexión de los adjetivos en grado positivo


Hay adjetivos que en el nominativo singular tienen tres terminaciones (-us/-er, -a, -um), otros tienen dos (-is, -e)
y otros una sola (prudens, audax, uetus, etc.).
Adjetivos de tres terminaciones declinados por la 1ª y la 2ª:

Singular Plural

M F N M F N

N bonus bona bonum boni bonae bona

V bone bona bonum boni bonae bona

Ac bonum bonam bonum bonos bonas bona

G boni bonae boni bonorum bonarum bonorum

D bono bonae bono bonis bonis bonis

Ab bono bona bono bonis bonis bonis

Adjetivos de dos y una terminación con tema en –i:

Singular Plural Singular Plural

M-F N M-F N M-F N M-F N

N-V fortis forte fortes fortia prudens prudentes prudentia

Ac fortem forte fortes fortia prudentem prudens prudentes prudentia

G fortis fortium prudentis prudentium

D forti fortibus prudenti prudentibus

Ab forti fortibus prudenti/e prudentibus

8
Adjetivos de una terminación con tema en consonante:

Singular Plural

M. /F. N. M. /F. N.
N. uetus uetus ueteres uetera

V. uetus uetus ueteres uetera


A. ueterem uetus ueteres uetera
G. ueteris ueterum
D. ueteri ueteribus
AB. uetere ueteribus

Hay que añadir unos pocos adjetivos de la 3ª declinación con tres terminaciones, pues diferencian el masculino (-
er) y el femenino (-is): celer, celeris, celere “veloz”, acer, acris, acre “agudo”, etc.

Singular Plural
M F N M F N
N acer acris acre acres acres acria
Ac acrem acrem acre acres acres acria
G acris acrium
D acri acribus
Ab acri acribus
1. 2. y 1. 3. Grado comparativo y superlativo
Formación:
Para formar el comparativo y el superlativo se añade a la raíz del adjetivo (a efectos prácticos, la forma del
genitivo singular masculino sin la desinencia) el sufijo de gradación correspondiente:

Sufijo comparativo: –ior (masc. y fem.) / –ius (neutro)


Sufijo superlativo: –issimus, -a, -um (o –errimus, cf. las irregularidades)

ADJETIVO POSITIVO GRADO COMPARATIVO GRADO SUPERLATIVO


3 term. altus, alta, altum alt-ior, alt-ius alt-issimus, -a, -um
2 term. fortis, forte fort-ior, fort-ius fort-issimus, -a, -um
1 term. sapiens, -ntis sapient-ior, sapient-ius sapient-issimus, -a, -um
Flexión:
Esta es la flexión completa del comparativo y el superlativo:

Comparativo Superlativo
Masc. y Neutro Masc. sing. Fem. sing. Neutro sing.
fem. sing. sing.
Nom. doctior doctius doctissimus doctissima doctissimum
Voc. doctior doctius doctissime doctissima doctissimum
Ac. doctiorem doctius doctissimum doctissimam doctissimum
Gen. doctioris doctioris doctissimi doctissimae doctissimi
Dat. doctiori doctiori doctissimo doctissimae doctissimo
Abl. doctiore doctiore doctissimo doctissima doctissimo
Masc. y Neutro pl. Masc. pl Fem. pl. Neutro pl.
fem. pl.
N-V doctiores doctiora doctissimi doctissimae doctissima
Ac. doctiores doctiora doctissimos doctissimas doctissima
Gen. doctiorum doctiorum doctissimorum doctissimarum doctissimorum
D- doctioribus doctioribus doctissimis doctissimis doctissimis
Ab.

9
IMPORTANTE: La flexión del comparativo sigue el modelo de los adjetivos de una terminación con tema en
consonante, como uetus, ueteris, pero distingue en el N. y V. singular una forma para masculino y femenino
(doctior) y otra para neutro (doctius). El superlativo se flexiona como un adjetivo de tres terminaciones del tipo
bonus, -a, -um. El comparativo y el superlativo siguen estos modelos de flexión independientemente de cuál sea
el tipo de adjetivo en grado positivo.
Algunos adjetivos presentan ciertas irregularidades en la formación del grado:
a) Los adjetivos en –er (miser, pulcher, celer, etc.) presentan el sufijo de superlativo –errimus
(pulcherrimus, -a, -um; celerrimus, -a, -um). ( A efectos prácticos: añaden al nom. masc. sg. en –er
la terminación –rimus, -a, -um: p. ej. miserrimus, -a, -um; acerrimus, -a, -um, etc.)
b) Los adjetivos facilis y similis hacen el superlativo facillimus, simillimus.
c) Los adjetivos bonus, malus, multus, magnus y paruus tienen raíces diferentes para el
comparativo y el superlativo.

Adjetivos irregulares
bonus, -a, -um melior, melius optimus, -a, -um
malus, -a, -um peior, peius pessimus, -a, -um
multus, -a, -um plus, pluris plurimus, -a, -um
magnus, -a, -um maior, maius maximus, -a, -um
paruus, -a, -um minor, minus minimus, -a, -um
uetus, ueteris uetustior, -ius ueterrimus, -a, -um
diues, diuitis ditior, -ius ditissimus, -a, -um

2. El grado de los adverbios

Muchos adverbios, en particular los adverbios de manera, pueden aparecer en grado comparativo y superlativo,
a partir de los adjetivos comparativos y superlativos correspondientes. Suelen tener en grado positivo una
terminación en –e que cambian en –ius en el comparativo, y en –issime en el superlativo:

Adjetivo stultus stult-ior stult-issimus


“tonto” “más tonto” “tontísimo”
Adverbio stult-e stult-ius stult-issime
“tontamente” “más tontamente” “tontísimamente”

Adjetivo celer celer-ior celer-rimus


“veloz” “más veloz” “el más veloz”
Adverbio celer-e celer-ius celer-rime
“velozmente” “más velozmente” “velocísimamente”

Existen adverbios cuyo grado comparativo y superlativo es irregular, porque el adjetivo correspondiente
también es irregular:
bene “bien” melius “mejor” optime “excelentemente”
male “mal” peius “peor” pessime “pésimamente”
paulum “poco” minus “menos” minime “muy poco”
multum “mucho” plus “más” plurimum “muchísimo”
magnopere “mucho” magis “más” maxime “muchísimo”

10
CLAVE DE LAS TERMINACIONES GRAMATICALES
Las terminaciones aparecen en orden alfabético inverso (las últimas letras primero):

Línea 1: SUSTANTIVOS Se especifica la declinación [1-5]


Línea 2: ADJETIVOS [i] como bonus o pulcher, (adj. 3 terminaciones)
[ii] como tristis, celer o ingens (adj. 1 ó 2 term.).
Línea 3: VERBOS Todas las conjugaciones, salvo que se especifique [I-IV]

Las terminaciones son del singular salvo que se marque “pl.”, y los géneros se abrevian
como “m.”, “f.” y “n.”. Los verbos son activos salvo que se marque “pasivo”, e
indicativo salvo que se indique otra cosa.

-a SUST. nom./abl. [1], nom./ac. pl. n. [2,3,4]


ADJ. nom./abl. f. [i], nom./ac. pl. n.
VBO. imperativo [I]
-e SUST. abl. [3,5], vocat. [2]
ADJ. nom./ac. n. [ii], vocat. m. [i]
VBO. imperativo [II, III]
infinitivo presente
a veces 3ª pl. perfecto (siempre -ere)
a veces 2ª pers. pasiva: fut., impf., pres. subj.impf. subj. (siempre –re).
-ae SUST. gen./dat., nom. pl. [1]
ADJ. gen./dat. f., nom. pl. f. [i]
-(i)sse VBO. infinitivo perfecto
-i SUST. gen. [2,5], nom. pl. [2], dat. [3,4,5], a veces abl. [3]
ADJ. gen. m. y n. [i], nom. pl. m. [i], dat./abl. [ii]
VBO. 1ª pers. perfecto
2ª pers. perfecto (siempre –sti)
imperativo [IV]
infinitivo presente pasivo
-mini SUST. algunos sust. como nomen (nomini: dat.) y homo (homini)
VBO. 2ª pl. pasiva: pres., fut., impf., pres. subj., impf. subj.
2ª pl. imperativo pasivo
-am SUST. ac. [1]
ADJ. ac. f. [i]
VBO. 1ª pers. fut. [III,IV], impf., pluscpf., pres. subj. [II,III,IV]
-em SUST. ac. [3,5]
ADJ. ac. [ii]
VBO. 1ª pers. pres. subj. [I], impf. subj., pluscpf. subj.
-um SUST. ac. [2,4], nom. n. [2], gen. pl. [1,2,3,4,5]
ADJ. ac. m. y n., nom. n. [i], gen. pl. [i,ii]
-o SUST. dat./abl. [2], a veces nom. [3]
ADJ. dat./abl. [i]
VBO. 1ª pers. pres., fut. [I,II], fut. perf.
(raro) imperativo fut.
-ar SUST. a veces nom. [3] (p. ej. nectar)
VBO. 1ª pers. pasiva: impf., pres. subj. [II,III,IV], fut. [III,IV]
-er SUST. a veces nom. [2,3] (p. ej. puer, mulier)
ADJ. nom. [i,ii]
VBO. 1ª pers. pasiva: impf. subj., pres. subj. [I]
(raro) infinitivo presente pasivo (-ier)
-or SUST. nom. [3]
ADJ. nom. [adj. en grado comparativo: -ior]
VBO. 1ª pers. pasiva: pres., fut. [I,II]
(raro) imperativo pasivo
-mur VBO. 1ª pl. pasiva: pres., fut., impf., pres. subj., impf. subj.
-tur VBO. 3ª pers. pasiva (pl. –ntur): pres., fut., impf., pres. subj., impf. subj.
-as SUST. ac. pl. [1], nom. [3] (sust. abstractos, p. ej. celeritas)
ADJ. ac. pl. f. [i]
VBO. 2ª pres. [I], impf., pluscpf., pres. subj. [II,III,IV]
-es SUST. nom./nom. pl./ac. pl. [3,5]
ADJ. nom. pl./ac. pl. [ii]
VBO. 2ª pers. pres. [II], fut. [III,IV], pres. subj. [I], impf. subj., pluscpf. subj.
-is SUST. dat./abl. pl. [1,2], gen. [3], a veces ac. pl. [3]
ADJ. dat./abl. pl. [i], gen. [ii], nom. [ii], a veces ac. pl. [ii]
VBO. -is 2ª pers. pres. [III,IV], fut. [I,II]
-tis 2ª plural de todos los tiempos activos.
-ris 2ª pers. activa: fut. pf., pf. subj.
2ª pers. pasiva: pres., fut., impf., pres. subj., impf. subj.
-os SUST. ac. pl. [2], a veces nom. [3] (p. ej. honos)
ADJ. ac. pl. m. [i]
-us SUST. nom. [2,4], gen. [4], nom./ac. pl. [4], nom./ac. n. [3]
ADJ. nom. m. [i], nom./ac. n. de la forma comparativa; tb. adv. comparativo.
VBO. 1ª pl. de todos los tiempos activos (siempre –mus)
-bus SUST. dat./abl. pl. [3,4,5]
ADJ. dat./abl. pl. [ii]
-at VBO. 3ª pres. [I], impf., pluscpf., pres. subj. [II,III,IV]
-et VBO. 3ª pres. [II], fut. [III,IV], pres. subj. [I], impf. subj., pluscpf. subj.
-it VBO. 3ª pres. [III,IV], fut. [I,II], perf., fut. pf., pf. subj.
-nt VBO. 3ª pl. de todos los tiempos activos
-u SUST. abl. [4], nom./ac. n. [4], a veces dat. [4]
VBO. (raro) supino
COMPLEMENTOS DE LUGAR

SIGNIFICADO FORMA sin preposición con preposición

ex urbe
VNDE lugar de donde a/ab; e/ex; de redeo Athenis ab Italia
+ABLATIVO de muro

lugares artificiales,
creados para pasar lugares naturales:
ABLATIVO por ellos:
QVA lugar por donde per+ACUSATIVO
o ABLATIVO
per+ACUSATIVO ponte, uia
per montes

ad/in eo Romam eo in/ad Galliam


QVO lugar a donde +ACUSATIVO eo domum in Verrem
eo rus (hostilidad)

in+ABLATIVO Athenis in urbe


VBI lugar en donde o in Italia
LOCATIVO domi, Romae

Los complementos de lugar en latín se expresan combinando determinados CASOS y


PREPOSICIONES. Algunas palabras no llevan preposición: basta el caso para
expresar la procedencia, la dirección, etc. La norma general es la siguiente:

9 se construyen CON preposición los nombres comunes (menos domus "casa" y


rus "campo") y los nombres propios de lugar mayor (p. ej.: países). P. ej.: ex
Hispania, in Italiam, in uilla.
9 se construyen SIN preposición los nombres propios de lugar menor (p. ej.:
ciudades) y las excepciones antes mencionadas (domus, rus). P. ej.: Athenis habito
"vivo en Atenas"; Romani, ite domum "Romanos, marchaos a casa" (cf. La vida de
Brian).
• SIGNIFICADO DE LA PREPOSICIÓN:
Cuando existen varias preposiciones, expresan movimientos distintos 1 :

SEPARACION:
e/ex desde dentro, desde el interior
a/ab desde los alrededores, desde fuera
de de arriba a abajo (movimiento vertical)

DIRECCION:
in hacia el interior
ad hacia (sin entrar)

• SIGNIFICADO DEL CASO:


Cuando el verbo expresa movimiento, la oposición fundamental se establece entre el
acusativo (dirección) y el ablativo (separación):

acusativo= DIRECCION eo Romam voy a Roma


ablativo= SEPARACION uenio Roma vengo de Roma

Con la preposición in también se produce una oposición entre el acusativo (lugar a


donde) y el ablativo (lugar en donde):

in+acusativo= DIRECCION in urbem eo voy a la ciudad


in+ablativo= UBICACION in urbe sum estoy en la ciudad

ESQUEMA RESUMEN DE LOS COMPLEMENTOS DE LUGAR


Dirección Posición Procedencia
Acusativo Ablativo Ablativo

de+ablat., de (de arriba abajo)


ad+acusat.
a a, ab+ablat.
de, desde
in+acusat.
a e, ex+ablat.
in +ablativo, en de, desde

1En cambio ab y ex sólo son variantes eufónicas, empleadas en lugar de a/e cuando la palabra siguiente
empieza por vocal: ab Italia/ a Gallia, ex Hispania / e uilla.
CUESTIONES DE LUGAR

1. VNDE? (lugar de donde se viene). Se expresa en:


AB. sin preposición, con nombres propios de ciudad e islas pequeñas y los nombres comunes domus y
rus: redeo Athenis.

ex/e o ab/a, + AB. con el resto de nombres: uenio ex Italia; uenio ex urbe.

2. QVA? (lugar por donde se pasa). Se expresa en:

AB. sin preposición, con nombres comunes (uia, iter, porta, pons, terra, mare): ponte Muluio.

PER +A., con nombres propios geográficos: per Italiam.

3. QVO? (lugar a donde se va). Se expresa en:

A. sin preposición, con nombres propios de ciudad e islas pequeñas y los nombre comunes domus y
rus: Alesiam iter facere coepit.

In + A. (entrada en el lugar) o ad (dirección o aproximación), con el resto de nombres: in Galliam


uenerunt.

4. VBI? (lugar en donde se está). Se expresa en:

AB. sin preposición, con nombres propios de ciudad e islas pequeñas no pertenecientes al singular de
la 1ª y 2ª declinaciones: Athenis.

Locativo, con nombres propios de ciudad e islas pequeñas del singular de la 1ª y 2ª declinaciones y los
nombres comunes domus y rus: Romae, ruri.

in +AB. , con nombres comunes y propios de países e islas mayores: in Italia, in urbe.
Latín
1º F. Hispánica (grupo 2.1)
Sintaxis

CVM

Clase de palabra Marca Valor y significado Ejemplo

Compañía (“con”) Cum Germanis contendunt (“luchan con los


germanos”)
Preposición + Ablativo
Manera (“con”) Diuiciacus multis cum lacrimis obsecrare coepit.
(sintagma (“Diviciaco, con muchas lágrimas, comenzó a
preposcional) pedir”)

Temporal (“cuando”) Cum Caesar in Galliam uenit, ibi duae factiones


erant. Cuando César llegó a la Galia, existían allí
+ Indicativo dos bandos.

+ Indicativo Temporal

+ adverbios (CVM inverso)


iam,”ya”, Iamque hoc facere noctu apparabant, cum
nondum, “todavía (La idea principal está matres familiae repente in publicum procurrerunt
no”, repente, “de contenida en la (“Y ya se disponían a hacerlo durante la noche,
repente” subordinada. Suele cuando de repente las matronas irrumpieron en la
expresar acción calle.”)
repentina que irrumpe
en situación durativa.)
Conjunción

(oración + Subjuntivo
subordinada)
(presente o pret. Causal Cum uita breuis sit, nolite perdere tempus (“Ya
perfecto) que la vida es breve, no perdáis el tiempo.”)

+ Subjuntivo Cum magna multitudine premeretur:

(pret. imperfecto Temporal-causal o -“Al ser cercado por una gran multitud”,
o pret. cum histórico
pluscuamperfecto) -“Siendo cercado por una gran multitud”,
(Expresa las
circunstancias en que - “Como se diera la circunstancia de que era
tiene lugar la acción cercado por una gran multitud”.
principal.)
Naues cum Caesar frustra expectasset:

-“Al haber esperado César en vano las naves”,

-“Habiendo esperado César en vano las naves”,

-“Como se hubiera dado la circunstancia de que


César había esperado en vano las naves”.

+Subjuntivo
(cualquier tiempo)
Concesivo Legatus, cum aegrotus esset, tamen non sibi
+ tamen en la quietem sumpsit (“El legado, aunque estaba
oración principal enfermo, no se tomó un descanso”)

9
http://iessapostol.juntaextremadura.net/latin/gramatica/gramatica.html

http://www.colegiosanjose.net/latin/familiaromana/gramaticalatinacambridge.pdf

http://chironwiki.wikispaces.com/Gramatica+latina

http://www.aulafacil.com/Latin/Lecciones/Temario.htm

http://www.aplicaciones.info/latin/lagrama.htm

http://www.culturaclasica.com/gramatica/gramatica.htm

http://latin.parahispanohablantes.com/

https://sites.google.com/site/carloscabanillas/
LATÍN
1º Grado F. Hispánica
MORFOLOGÍA
I. Analiza morfológicamente (indicando todas las posibilidades cuando haya más de una):
1. exercituum:
2. nobilitati:
3. praemia:
4. doctiores:
5. quibus:
6. horum:
7. omnium:
8. nolit:
9. prudentissimas:
10. conspexerant:
11. contendatis:
12. conspexisset:
13. laudabitur:
14. relicti sunt:
15. relinqueretur:

Enunciados:
conspicio, -is, -ere, conspexi, conspectum
contendo, -is, -ere, contendi, contentum
doctus, -a, -um
exercitus,-us
laudo, -as, -are, laudaui, laudatum
nobilitas, nobilitatis
omnis, -e
praemium, -i
prudens, prudentis
relinquo, -is, -ere, reliqui,relictum

II. Escribe la forma latina correspondiente a cada descripción morfológica:


16. Acusativo singular de rex, regis:
17. Ablativo singular de aduentus, -us:
18. Acusativo plural masculino de fortis, -e:
19. Dativo plural de oculus, -i:
20. Acusativo singular de facies, -ei:
21. Dativo singular de copia, -ae:
22. Ablativo plural de munitio, munitionis:
23. Infinitivo de futuro activo de adduco, -is, -ere, adduxi, adductum:
24. 3ª persona pl. pret. imperfecto indicativo pasivo de lego, -is, -ere, lexi, lectum:
25. 1ª persona pl. presente subjuntivo activo de aedifico, -as, -are, aedificaui, aedificatum:
26. 3ª persona sing. pret. perfecto indicativo pasivo de doceo, -es, -ere, docui, doctum:
27. 3ª persona pl. pret. pluscuamperfecto subjuntivo de reficio, -is, -ere, refeci, refectum:
28. 2ª persona sing. futuro imperfecto activo de peruenio, -is, -ire, perueni, peruentum:
29. Infinitivo de perfecto activo de uinco, -is, -ere, uici, uictum:
30. Participio de perfecto en Ac. sing. masculino de expedio, -is,-ire, expediui, expeditum:
Oraciones condicionales

• Un período hipotético consta de una PRÓTASIS y una APÓDOSIS. La prótasis


o proposición condicional, que expresa una condición de cuyo cumplimiento
depende la realización de lo indicado en la principal (apódosis):

PRÓTASIS APÓDOSIS
si uis pacem, para bellum
“si quieres la paz, prepara la guerra”

• Conjunciones que introducen condicionales:

si = si
nisi = si no, a no ser que
ni = si no, a no ser que
si non = si no

dum, dummodo, modo = con tal que

• Tipos de condicionales:

REALES POTENCIALES IRREALES


Indicativo Subjuntivo (presente/perfecto) Subjuntivo (impf./pluscpf.)
si hoc dicis, erras si hoc dicas, erres si hoc diceres, errares
si hoc dixeris, erraueris si hoc dixisses, errauisses
“si dices esto, te “si dijeras esto, te “si dijeras esto, te equivocarías”
equivocas” equivocarías” “si hubieras dicho esto, te habrías
equivocado”

• NB: En español se emplea la misma formulación (imperfecto de subjuntivo:


amara/amase) para expresar una condición potencial y una irreal:

POTENCIAL: “Si viniera Juan, avísame” [la condición es posible]


IRREAL: “Si viviera Cicerón, se asombraría” [la condición es imposible]

• En latín es posible una condicional en futuro, en español debe ser traducida en


otro tiempo:

si uoles, manebo (Plaut.) “si quieres [lit.: si querrás], me quedaré”

• NB: Detrás de la conjunción si el pronombre aliquis, -qua, -quid aparece como


quis, -qua, -quid:

si quid uis, roga (Plaut.) “si quieres algo, pídelo”


Latín
1º F. Hispánica (Grupo 2.1)
Sintaxis
ORACIONES SUBORDINADAS DE RELATIVO

I. Morfología: flexión del pronombre relativo.


S. Pl.
M. F. N. M. F. N.
qui quae quod qui quae quae
quem quam quod quos quas quae
cuius quorum quarum quorum
cui quibus
quo qua quo quibus

II. Sintaxis
1. Definición
Las oraciones de relativo (OR) son oraciones subordinadas incrustadas en el sintagma
nominal que sirven de modificador del sustantivo núcleo de dicho sintagma (Antecedente).
Están introducidas por un nexo relativo y suelen desempeñar las funciones propias de un
adjetivo, es decir, Complemento del Nombre (CN) que hace de Antecedente.
Ejemplo:
____OR_______
(1) Pecuniam tibi do. (“Te doy el dinero que me prestaste”)
quam credidisti

2. Elementos básicos (nexo introductor, relación entre Antecedente y Relativo, modo verbal)
2.1. Nexo introductor relativo
Las OR pueden ir introducidas por una forma flexionada de qui, quae, quod o un adverbio que
responde a las cuestiones ubi?, quo?, unde?, qua?
Ejemplo: (2) Reliqui se in castra recipiunt unde erant egressi (“Los restantes se retiran al
campamento de donde habían salido”). El Nexo introductor de la OR es el adverbio unde y su
Antecedente es castra.

2.2. Relación entre Relativo y Antecedente


Los tipos de relación entre Relativo y Antecedente pueden definirse según dos variables: el
orden de palabras de dichos elementos y el nivel de transparencia formal de dicha relación.
En el modelo estándar de OR el Relativo sigue al Antecedente (Relativo postnominal) y la
concordancia entre el Relativo y su Antecedente es de género y número, como en el ejemplo
siguiente:
(3) His Caesar numerum obsidum quem ante imperauerat duplicauit (“A estos César les
duplicó el número de rehenes que antes les había exigido”).
Podemos encontrarnos con ejemplos en los que el Antecedente se halla repetido dentro de la OR
(OR circunnominal o con Antecedente inserto): (4) Erant omnino itinera duo quibus itineribus
domo exire possent (“Había únicamente dos rutas por las que podían salir del país”). La relación
en este ejemplo es muy transparente porque tenemos nexo y repetición léxica (quibus
itineribus).
La cuestión de la transparencia nos lleva a otro ejemplo de OR donde el Antecedente repetido
no es exactamente la misma palabra léxica, sino un sinónimo o un hiperónimo:
(5) Cantium incolunt, quae regio est maritima omnis (“viven en Cancio, región que es toda ella
costera”). El topónimo Cantium es el Antecedente de quae, y el sustantivo regio es un
hiperónimo de Cantium.

2.3. Modo verbal


La OR con verbo en Indicativo se limita a determinar, circunscribir o definir un elemento de la
oración principal, el sustantivo llamado Antecedente.

12
Latín
1º F. Hispánica (Grupo 2.1)
Sintaxis

3. Algunas particularidades:
3.1. Relativo de coordinación
Un caso especial de nexo introductor relativo lo constituye el llamado “relativo de
coordinación”. Veamos un ejemplo:
(6) Reliqui se in castra recipiunt, unde erant egressi. ex quibus L. Petrosidius aquilifer
aquilam intra uallum proiecit (“Los restantes se retiran al campamento de donde habían salido.
Y de ellos, el portaestandarte L. Petrosidio arrojó el águila al interior del cercado”).
Observamos que este tipo de relativo reúne tres requisitos: aparece en posición inicial tras pausa
fuerte, equivale a un anafórico o deíctico e introduce una coordinada.
3.2. OR sin Antecedente
Encontramos también OR sin Antecedente, es decir, sin el sustantivo al que
complementa: (7) Ex his omnibus longe sunt humanissimi qui Cantium incolunt (“De todos
estos son, con mucho, los más civilizados los que viven en Cancio”).
En este ejemplo tenemos una OR nominalizada o sustantivada, la OR hace las veces de
un sustantivo y desempeña la función sintáctica de Sujeto. Podemos encontrar OR sustantivadas
con otras funciones sintácticas propias del sustantivo.
3.3. OR con estructuras sintácticas complejas
La OR puede contener en sí misma otra subordinación, incluso que ésta sea otra OR y que el
elemento relativizado ocupe una posición sintáctica en la Subordinada que hay dentro de la
propia OR subordinada:
(8) Eorum una pars, quam Gallos obtinere dictum est, initium capit a flumine Rhodano (“Una
de esas partes, la que, como se ha dicho, ocupan los galos, comienza en el río Ródano”).
(9) Cassiuellaunus ad Cantium, quod esse ad mare supra demonstrauimus, nuntios mittit
(“Casivelauno envía mensajeros a Cancio, que, como hemos indicado antes, está junto al mar”)
3.4. OR en Subjuntivo
La OR en Subjuntivo expresa, por añadidura, una relación recíproca entre el verbo principal y el
subordinado: causa, consecuencia, condición, fin, etc.:
(10) Caesar exploratores centurionesque praemittit qui locum idoneum castris deligant. (“César
envía por delante exploradores y centuriones para que elijan el lugar adecuado para el
campamento”)
También podemos encontrarnos OR en Subjuntivo por atracción modal: (11) In Neruios
peruenit et hortaturque ne sui in perpetuum liberandi atque ulciscendi Romanos pro eis quas
acceperint iniuriis occasionem dimittant (“llega al territorio de los nervios y los exhorta a que
no dejen pasar la ocasión de conseguir la libertad y vengarse de los romanos por las ofensas que
han recibido”). La OR se encuentra dentro de la subordinada de ne cuyo verbo, dimittant, está
en modo Subjuntivo, el mismo que adopta la OR (acceperint) como muestra de integración en
la subordinada.
4. Tipos de OR: OR-ES y OR-EX
Las OR actúan como modificadores del nombre con dos funciones básicas: especificativa y
explicativa. La OR especificativa (OR-ES) limita el alcance referencial del Antecedente: (12)
Caesar ei munitioni quam fecerat T. Labienum legatum praefecit (“César puso al legado T.
Labieno al frente de la fortificación que había construido”).
La OR explicativa o apositiva (OR-EX) aporta información adicional para facilitar la
comprensión de la principal: (13) undique loci natura Heluetii continentur: una ex parte flumine
Rheno latissimo atque altissimo, qui agrum Helueticum a Germanis diuidit, (“los Helvecios
están encerrados por todas partes debido a la naturaleza del terreno: de un lado por el río Rin,
muy ancho y profundo, que separa el territorio helvecio de los germanos”).
Recuerda las funciones sintácticas de la OR:
-subordinada adjetiva: CN,
-subordinada sustantiva: las mismas funciones del adjetivo sustantivado, principalmente Sujet
(S) y Complemento directo (CD).
Cf. A. RAMOS GUERREIRA, en J. M. BAÑOS (coord.), 2009, Sintaxis del latín clásico.
Madrid, Liceus, pp. 563-600.

13
TEMA DE PRESENTE. VOZ ACTIVA

MODO TIEMPO Nº PER 1ª CONJUG. 2ª CONJUG. 3ª CONJUG. 3ª MIXTA 4ª CONJUG.


1ª amo dele-o leg-o capio audi-o
S. 2ª ama-s dele-s leg-i-s capi-s audi-s
PRESENTE 3ª ama-t dele-t leg-i-t capi-t audi-t
1ª amā-mus delē-mus leg-ĭ-mus capĭ-mus audī-mus
I amo, amas… Pl. 2ª amā-tis delē-tis leg-ĭ-tis capĭ-tis audī-tis
N 3ª ama-nt dele-nt leg-u-nt capi-u-nt audi-unt
D 1ª amā-bam delē-bam leg-ē-bam capi-ē-bam audi-ē-ba-m
I PRETERITO S. 2ª amā-ba-s delē-ba-s leg-ē-ba-s capi-ē-ba-s audi-ē-ba-s
C IMPERFECTO 3ª amā-ba-t delē-ba-t leg-ē-ba-t capi-ē-ba-t audi-ē-ba-t
A 1ª ama-bā-mus dele-bā-mus leg-e-bā-mus capi-e-bā-mus audi-e-bā-mus
T amaba Pl. 2ª ama-bā-tis dele-bā-tis leg-e-bā-tis capi-e-bā-tis audi-e-bā-tis
I 3ª amā-ba-nt delē-ba-nt leg-ē-ba-nt capi-ē-ba-nt audi-ē-ba-nt
V 1ª amā-bo delē-bo leg-a-m capi-a-m audi-a-m
O FUTURO S. 2ª amā-bi-s delē-bi-s leg-e-s capi-e-s audi-e-s
IMPERFECTO 3ª amā-bi-t delē-bi-t leg-e-t capi-e-t audi-e-t
1ª ama-bĭ-mus dele-bĭ-mus leg-ē-mus capi-ē-mus audi-ē-mus
amaré Pl. 2ª ama-bĭ-tis dele-bĭ-tis leg-ē-tis capi-ē-tis audi-ē-tis
3ª amā-bu-nt delē-bu-nt leg-e-nt capi-e-nt audi-e-nt
1ª am-e-m dele-a-m leg-a-m capi-a-m audi-a-m
S S. 2ª am-e-s dele-a-s leg-a-s capi-a-s audi-a-s
U PRESENTE 3ª am-e-t dele-a-t leg-a-t capi-a-t audi-a-t
B 1ª am-ē-mus dele-ā-mus leg-ā-mus capi-ā-mus audi-ā-mus
J ame, vea, oiga Pl. 2ª am-ē-tis dele-ā-tis leg-ā-tis capi-ā-tis audi-ā-tis
U 3ª am-e-nt dele-a-nt leg-a-nt capi-a-nt audi-a-nt
N 1ª amā-re-m delē-re-m leg-ĕ-re-m capĕ-re-m audi-re-m
T PRETERITO S. 2ª amā-re-s delē-re-s leg-ĕ-re-s capĕ-re-s audi-re-s
I IMPERFECTO 3ª amā-re-t delē-re-t leg-ĕ-re-t capĕ-re-t audi-re-t
V 1ª amā-rē-mus dele-rē-mus leg-ĕ-rē-mus capĕ-rē-mus audi-rē-mus
O amara o Pl. 2ª amā-rē-tis dele-rē-tis leg-ĕ-rē-tis capĕ-rē-tis audi-rē-tis
amase 3ª amā-re-nt delē-re-nt leg-ĕ-re-nt capĕ-re-nt audi-re-nt
I
M PRESENTE S. 2ª ama dele leg-e cape audi
P ama tú Pl. 2ª amā-te delē-te legĭ-te capĭ-te audī-te
E
R
A FUTURO S. 2ª amā-to delē-to leg-ĭ-to capĭ-to audī-to
T 3ª amā-to delē-to leg-ĭ-to capĭ-to audī-to
I amarás tú
V Pl. 2ª amā-tō-te delē-tō-te leg-i-tō-te capi-tō-te audi-tō-te
O 3ª amā-nto delē-nto leg-u-nto capi-u-nto audi-u-nto

INFINITIVO PRESENTE amā-re delē-re leg-ĕ-re capĕ-re audī-re


FOR amar destruir coger capturar oír
MAS
PARTICIPIO PRESENTE amans, -ntis delens, -ntis legens, -ntis capiens, -ntis audiens, -ntis
NO amante, amando, que ama que ama que destruye que coge que captura que oye
MI
NA GERUNDIO
LES Ac. (a/para amar) ad amandum ad delendum ad legendum ad capiendum ad audiendum
G. (de amar) amandi delendi legendi capiendi audiendi
D-Ab. (amando) amando delendo legendo capiendo audiendo
TEMA DE PRESENTE. VOZ PASIVA

MODO TIEMPO Nº PER 1ª CONJUG. 2ª CONJUG. 3ª CONJUG. 3ª MIXTA 4ª CONJUG.


1ª amor dele-or leg-or capior audi-or
S. 2ª ama-ris/re dele-ris/re leg-eris/ere cap-eris/ere audi-ris/ere
PRESENTE 3ª amā-tur delē-tur leg-ĭ-tur capĭ-tur audī-tur
1ª amā-mur delē-mur leg-ĭ-mur capĭ-mur audī-mur
I soy amado Pl. 2ª amā-mĭni delē-mĭni leg-ĭ-mĭni capĭ-mĭni audī-mĭni
N 3ª ama-ntur dele-ntur leg-u-ntur capi-u-ntur audi-untur
D 1ª amā-bar delē-bar leg-e-bar capi-e-bar audi-e-ba-m
I PRETERITO S. 2ª amā-baris/re dele-baris/re leg-e-baris/re capi-e-baris/re audi-e-baris/re
C IMPERFECTO 3ª amā-bā-tur dele-bā-tur leg-e-bā-tur capi-e-bā-tur audi-e-bā-tur
A 1ª amā-bā-mur dele-bā-mur leg-e-bā-mur capi-e-bā-mur audi-e-bā-mur
T era amado Pl. 2ª amā-bāmĭni dele-bāmĭni leg-e-bā-mĭni capi-e-bā-mĭni audi-e-bā-mĭni
I 3ª amā-ba-ntur dele-ba-ntur leg-e-ba-ntur capi-e-ba-ntur audi-e-ba-ntur
V 1ª amā-bor delē-bor leg-a-r capi-a-r audi-a-r
O FUTURO S. 2ª amā-beris/re dele-beris/re leg-e-ris/re capi-e-ris/re audi-e-ris/re
IMPERFECTO 3ª amā-bĭ-tur dele-bĭ-tur leg-ē-tur capi-ē-tur audi-ē-tur
1ª amā-bĭ-mur dele-bĭ-mur leg-ē-mur capi-ē-mur audi-ē-mur
seré amado Pl. 2ª amā-bĭ-mĭni dele-bĭ-mĭni leg-ē-mĭni capi-ē-mĭni audi-ē-mĭni
3ª amā-bu-ntur dele-bu-ntur leg-e-ntur capi-e-ntur audi-e-ntur
1ª am-e-r dele-a-r leg-a-r capi-a-r audi-a-r
S S. 2ª am-eris/re dele-āris/re leg-āris/re capi-āris/re audi-āris/re
U PRESENTE 3ª am-ē-tur dele-ā-tur leg-ā-tur capi-ā-tur audi-ā-tur
B 1ª am-ē-mur dele-ā-mur leg-ā-mur capi-ā-mur audi-ā-mur
J sea amado Pl. 2ª am-ē-mĭni dele-ā-mĭni leg-ā-mĭni capi-ā-mĭni audi-ā-mĭni
U 3ª am-e-ntur dele-a-ntur leg-a-ntur capi-a-ntur audi-a-ntur
N 1ª amā-re-r delē-re-r leg-ĕ-re-r capĕ-re-r audi-re-r
T PRETÉRITO S. 2ª amā-reris/re delē-reris/re leg-ĕ-reris/re capĕ-reris/re audi-reris/re
I IMPERFECTO 3ª amā-re-tur delē-re-tur leg-ĕ-re-tur capĕ-re-tur audi-re-tur
V 1ª amā-rē-mur dele-rē-mur leg-ĕ-rē-mur capĕ-rē-mur audi-rē-mur
O fuera amado Pl. 2ª amā-rē-mĭni dele-rē-mĭni leg-ĕ-rē-mĭni capĕ-rē-mĭni audi-rē-mĭni
3ª amā-re-ntur delē-re-ntur leg-ĕ-re-ntur capĕ-re-ntur audi-re-ntur
I
M PRESENTE S. 2ª amā-re delē-re leg-ĕ-re capĕ-re audī-re
P sé amado Pl. 2ª amā-mĭni delē-mĭni legĭ-mĭni capĭ-mĭni audī-mĭni
E
R
A FUTURO S. 2ª amā-tor delē-tor leg-ĭ-tor capĭ-tor audī-tor
T 3ª amā-tor delē-tor leg-ĭ-tor capĭ-tor audī-tor
I que seas
V amado Pl. 3ª amā-ntor delē-ntor leg-u-ntor capi-u-ntor audi-u-ntor
O

INFINITIVO PRESENTE amā-ri delē-ri leg-i cap-i audī-ri


FOR ser amado ser destruido ser cogido ser capturado ser oído
MAS
INFINITIVO FUTURO amandum delendum legendum capiendum audiendum
NO deler de ser amado esse/fuisse esse/fuisse esse/fuisse esse/fuisse esse/fuisse
MI
NA
LES PARTICIPIO FUTURO amandus delendus legendus capiendus audiendus
que ha de ser amado -a, -um -a, -um -a, -um -a, -um -a, -um
TEMA DE PERFECTO: VOZ ACTIVA

Perfecto Pluscuamperfecto Futuro Perfecto


I
N
amé/he amado había amado habré amado
D amau- -I amau- -ERAM amau- -ERO
I deleu- -ISTI deleu- -ERAS deleu- -ERIS
C
leg- -IT leg- -ERAT leg- -ERIT
A
T cep- -IMUS cep- -ERAMUS cep- -ERIMUS
I audiu- -ISTIS audiu- -ERATIS audiu- -ERITIS
V -ERUNT/ERE -ERANT -ERINT
V O

O
Perfecto Pluscuamperfecto
Z S
U
haya amado hubiera amado Supino
B amau- -ERIM amau- -ISSEM
A J deleu- -ERIS deleu- -ISSES amat-um
C U leg- -ERIT leg- -ISSET delet-um
T N
T
cep- -ERIMUS cep- -ISSEMUS lect-um
I
I audiu- -ERITIS audiu- -ISSETIS capt-um
V
V -ERINT -ISSENT audit-um
A O

Infinitivo Perfecto Infinitivo Futuro


I
N
haber amado Participio Futuro haber de amar
F
I amau- amat- amat-
N deleu- delet- delet-
I
T
leg- -ISSE lect- -urus, -a, -um lect- -urum, -am, um
I cep- capt- capt- esse / fuisse
V audiu- audit- audit-
O

Perfecto Pluscuamperfecto Futuro Perfecto


I
N
fui / he sido amado había sido amado habré sido amado
D amatus,a,um sum amatus,a,um eram amatus,a,um ero
I delet- es delet- eras delet- eris
C lect- " est lect- " erat lect- " erit
A
T
capt- sumus capt- eramus capt- erimus
V I audit- estis audit- eratis audit- eritis
O V sunt erant erunt
Z O
S Perfecto Pluscuamperfecto
U
P B
haya sido amado hubiese sido amado
A J amatus,a,um sim amatus,a,um essem
S U delet- sis delet- esses
N
I lect- " sit lect- " esset
T
V I
capt- simus capt- essemus
A V audit- sitis audit- essetis
O sint essent
I Perfecto Futuro Participio de Perfecto
N
F
haber sido amado haber de ser amado amado
I amatus,a,um amatum amatus, -a, -um
N delet- deletum deletus, -a, -um
I
lect- " esse / fuisse lectum iri lectus, -a, -um
T
I
capt- captum captus, -a, -um
V audit- auditum auditus, -a, -um
O

TEMA DE PERFECTO: VOZ PASIVA


LATÍN 1º F. Hispánica (Grupo 2.1)
Sintaxis

VT
Clase de palabra Marca Valor y Ejemplo
significado
Adverbio (“cómo”) Vt legit!: ¡Cómo lee!
Vt Hostilius cecidit, confestim Romana
+ Indicativo Temporal acies inclinatur. (“Cuando cayó
(“cuando”) Hostilio, inmediatamente la formación
romana se viene abajo.”)
Caesar, frumento exercitui prouiso, ut
+ Indicativo Comparativo instituerat, in Italiam profectus est.
(“como”) (“César, organizado el
aprovisionamiento de trigo para el
ejército, como había dispuesto, se
dirigió a Italia.”)
Conjunción + Subjuntivo
(oración + semántica del Completivo
subordinada) verbo de la oración (“que”):
principal y huecos
sintácticos: Ac sit accidit ut ulla omnino nauis
1. verbos 1.completivo- desideraretur. ( “Y así ocurrió que no se
impersonales de consecutivo echó en falta ninguna nave en absoluto.”)
suceso
(subordinada de ut
con función de
Sujeto) Orgetorix ciuitati persuasit ut de finibus
2. verbos de 2. completivo-final suis exirent. (“Orgetorix convenció a su
semántica pueblo de que salieran de su territorio.”)
impresiva
(subordinada de ut
con función de CD)
+ Subjuntivo
+ verbo intransitivo Final Indutiomarus sub castris eius vagabatur
en la o. principal o (“para que + ut situm castrorum cognosceret
hueco de CD ya Subjuntivo”; (“Induciomaro rondaba alrededor del
completado “ para + campamento de él para reconocer el
Infinitivo”) emplazamiento del campamento”
+ Subjuntivo
+ término Consecutivo Tanta rerum commutatio est facta, ut
correlativo en la (“[de modo] que”) nostri… proelium redintegrarent
oración principal (“Se produjo tal cambio en la situación,
(sic, ita, adv. de que los nuestros reanudaron el combate”)
modo; tantus)
+ Subjuntivo Vt desint uires, tamen est laudanda
+ término voluntas (“Aunque falten las fuerzas, sin
correlativo en la Concesivo embargo hay que elogiar la intención”)
oración principal (“aunque”)
(tamen)

10
LATÍN 1º F. Hispánica (Grupo 2.1)
Sintaxis

NE
Clase de palabra Marca Valor y significado Ejemplo
Matres familiae
petierunt ne se et
comunes liberos
hostibus dederent.
+Subjuntivo Completivo (“Las matronas pidieron
(“que no”) que a ellas y a los hijos
comunes no los
entregaran a los
enemigos.”)
Conjunción
(oración subordinada) Timeo ne hostis ueniat
(“Temo que el enemigo
venga”)

Quo timore perterriti


+ verbo o expresión de Completivo Galli ne ab equitatu
temor o impedimento (“que”) Romanorum uiae
en la oración principal, (se teme que algo praeoccuparentur
+ Subjuntivo suceda) consilio destiterunt (“Y
los galos, aterrorizados
por el temor de que los
caminos fueran
tomados por la
caballería de los
romanos, desistieron de
su plan.”)

Captiuus fugit ne
+Subjuntivo Final necaretur (“El prisionero
+ verbo intransitivo en la (“para no”, “para que huyó para no ser
o. principal o hueco de no”) ejecutado”)
CD ya completado

QVOD
Clase de palabra Marca Valor y significado Ejemplo
Pronombre relativo Britanni uitro inficiunt, quod caeruleum efficit colorem
(“Los britanos se embadurnan con glasto, que les confiere un color azulado”)
Omnium fortissimi sunt
Belgae proterea quod a
Conjunción +Indicativo Causal cultu atque humanitate
(oración subordinada) + verbo intransitivo en (“porque”) prouinciae longissime
la oración principal o absunt (“De todos, los
hueco de CD ya Belgas son los más
completado valientes, porque están
+ término correlativo muy alejados de la
(eo, ideo, propterea, ob cultura y el
eam rem) refinamiento de la
provincia”)

+ Indicativo Completivo Gaudeo quod uales


+ verbos de apreciación (“que”, “el hecho de (“me alegro de que
que”) estés bien”)

11

También podría gustarte