Digitized by the Internet Archive

in

2010 with funding from

Research

Library,

The Getty Research

Institute

http://www.archive.org/details/musaeumhermeticuOOmeri

K^UizJiint mfuye.ris, kcu itiftriortms -infunL-.

S^ocL monjlmt ccdunij idicrra, jreaiuntcr kahet

IpnUi^AjjucL ctJUiiians auojunt contrarvay.fcCiv. y
Ta.iiciji

junaisjit ttpijcireJatu
'^

D.M.aC.B/P.L.C.

L'A

ERMETICUM
REFORMATVM
ET

MPIIFICATVM^
'ff

FRANCOFURTI,
ApudHertnanmtn a
Sandc.

M DC

Lxxvfir

MIHIIIIINIIItlllllili

!l.')ill:l,'lllllJ

,i,i...:i.iii:.:::;iii!:!iiiiiiiii:siiiiiiti;t

MUStEUM

HERMETICUM
REFORMATUM
A

MPLIFIC ATUM>
DISCI,

OMNES SOPHO-SPAGYRIC^ ARTIS

qualemcunque defednmpatientesj inftaurantur;,
inveniri 6c haberi queat..

pulos fideliflime erudiens^quo pado Summa illa vera que LAPIDIS PHILOSOPHICI MediGina qua res omnes

Continem

TRACTATUS CHIMICOS XXL quorum Nomina &

Praeftantiflimos,

Se-

tiemverfapagella indicabit^

In gratiamfiliomm doHrina

quihm Germmncum

idiomAignotumefiyLAtlmLtngUiiormttiryu

Apud

FRANCOFURTI, HERMANNUMaSANDI.
b bc LXXVIIL

'^^(o)?^'
!
!

y t9nyM*Yy "*'*?'* *nLi*T**Y*' ****** '**** AssAi .itAfleA9sA9aAseA5i8A9aA55 ^ JsAJrt/VstAf JV5</* ^Asi _

V*VSV**Y*4>V**Y*SY*V**Y**V**V* *Y*^* *V^*Y**V**Y**V**Y*iV^\r!r\/<?vrsv5".iVi> a**a"d*'o****ft**A*'s**i**6**a* *Q**o* *d"S**a**d*'2**a**4i>&i*dL**&*>&*>ili Ciis

ab wi e^

TTM

cSs

&^
{

cSs

dw (^ ITiTi

eS> cEp

zw c&

^y?

11

o
t

end
i

e^

li 111

iss)

eos <Sb ! vi
i

& &

fi

Contineacur hoc Libro

I.

Tra^am i^urem

de

Lnpde

Pktlofophiceah Anonjmo vert tamsit

Lapidis Pojjejjore Confcriptus.

I I.

Atireum Seculum Redivivum Henrici Madatham

Hjdrolithus Sophicusfeti Aquariumfapientum,

55-

I I I.
I

V
.

Demonflratio Naturx^ loannis de Mehung,

Summarium Philofophictm Ntcolai Flamelli,

Via Veritatis Vnicx,

172.

VI V IL
VIII.

Gloria

Mundi, feu TabuU Paradiji.

Traciattii de Generatione Metallorum,

IX.

AuthoY Lihri^cu)u4 nomen Alze,

Lambfpringii T^bilis Germani dcLapide Philofophorum VigurA Emblemata, 2iy,

X.
XI.

Tripus Auretts Michaelis Ma/eri, Hoc ejl Tres Traclattfi Chimici Se-

U5iifjimi^nempe BaJllH Valcntini BcnediBint Ordinis Monachi CerrnAni PraOiisannA cum^W, Clavibtis t^ appendice ^ex Ger^
manicQ.

2^,

XII. ThomA Nortoni , AngiiPhilofophi, Crede mihifeu Ordinaie , ex Anglicano CManufcripto in Latinum translatum. 435. XIII. Cremeri cu]mdam Abbatis ^efimonajierienfis Angli TESIA-

miENTVM
XIV.

inDiverftritm natignumGratiamedtti^^guris
ei -, ,

cupro ajfabre inafis ornati.

Chemicum^ eNatttr^ Fonte manttaii Expertentia depromptum. C^ 54c XV. Novi Luminh Chemici Tra5iattis Aiter de Suiphure 601. XYl,Phiiaieth Introitus Lydp^rttisad Occiufum Regis PdAtimn nttnc ^
'^'sroemtamtfcripteCifrreciioredittts,
)i
i

CMichaeiis SendivogiiNovum Lumen

64/.

XVllSttb^

%V\l.

Stihtilis

AHegoria fup<r SccreU Chjmix Anthorc

Michaclts

U\^ejeri.

7^'*

XIIX. PhiUleth^ Metallorum Metamorphojts.

cjufdem Brcvis Manudu^io adRubinum
Cteleftcm,

741.
jy 5-.

XIX.

IttmFonsChymic^f^eritatis,
lohAnnls Fridcrici Hclvetii , Vitulus Aureus

J99.

XX.
XXI.

qucm fJMundus ado^

815.

rat^erat

inquotraBatur de Rarijftmo Natura Miraculo

transmutandtCMetd/la^^c.

lanitor Pan/ophus ,feu Figura /Enea quadripartita cun&is Mufcum hoc introeuntibus^Supcriorum ac InfcriorumfcicntiamMa-

/aicoHcrmettcam^nalyticecxhiLcns,

8^4-

CANDI.

^ (o) ^
LIJ1J-IJMJ!IjLJ li!l}silll
r

CANDIDO LECTORI.
Lchemiam (humanifIim^Le(5lor) in omniumeamm quas hominumratio J^- ad ufum vicx adin venir,artium vaneta,te,nobilitate&dignitateexcellere,ne-

|moni{i injuna in dubium vocaverit: 'omnibus Philofophis uno quafi ore (quanquam hnguis diverfis)clamantibus artem hanc
:

nonmodo

cffc
,

gem divinam

veram verum etiam nihilpoftleinqua eft falus animae^a fiimmo Deo

,

tributumfuifFcnec magnificentius nec fublimius;& propterea fummo ftudio inveftigandam omniq, labore qua^rendam cflTc praedicantibus.Sed ut vinogenerofo non opus eft fufpen(a hedera, itanec huic arti prarconio , cujusnon

mhocmundo,hominumgeneri

modoindubitata veritas j verum fumma quoque atq,

peromnium hominum vitam longelatequedifFufa utili tas qux potiflimum in hac arte fpeclatur tam in Medicina quam arte pharmaceutica & aliis multis fci,
,

cntiis, praefertim in

transmutatione metalloru , ita cladefiderare videaturt

raatque perfpicuafit^ut ornamenta fermonisaut orationis

lumen nequaquam

Ne
quid

PR^FATIO,
quid nunc dicam de maxime necefraria^ad varios ufus vita mineraliu , venarumq, metallicarum elaboratione>aliisq;innumeris hujusartis commodis , quacbrevitatis [ludio praetermitto : cum fignificare fatis erit

Diverfiseam a^-^rediuntur finibus diverfi.Philofophus amoreftu,

quodamplificare

nimium

foret.

dioquefapientiisconfequendarimpellitunipfanotitia craudens,& elegante copiofaqucdemiraculisinnaturadivinisadgloriam omnipotentis creatons dilfertatione. Hicftudlus fatis efl^hberahs^fxcundusque vno Philofopho,cuietiamad opesconfequendasnon denon poexpeditifllmaj fi uti iis vellet, f unt rationes tiusPhilofophia^amoreinflammatusjhuic vacare c^,

&

terisfortunacludibriisfpontenegledlis/ibipropoluifQua mente fuiffe videmus,Saracenorum , itgyfet.

ptiorum Arabumque
,

& Perfarum fapientes qui ci^un Ty rannorum truculentia opprimerentur, & paflim fe,

dibusfuisextorrcs agerentur,remedioartisluae, pracviclum non tantum fuflidioque fibi confuluerunt, ficientem invcnta transmutationc metallica , fed

&

&

honeflium, regiumqi fibicomparaverunt Qu^ocunqj argento , eopatcre fibi enimauroperveniri polTet quoquc viam ipfo demonftraverunt fado, De hac vera transmutatione metallorum , quae folo Ehxire feulapidephflofophorumperficitur, hicnobis potiffimum fcrmoeft , de quo etfimultorum authorum

&

libn exftaat

ut hicipfe libcr

Mufaeum hermeticum
nuncupa-

PR^FATIO.
huneupatum, qui jam aliquot abhincaiinisinluceni prodiit, attamen cum haudparva authorumchemicorumfit copia,magnaque fcriptorum diverfitas
varietasji ta uc unus al tero clarius

& aper tius fcribat

&
a-

alium expIicet,autores mihi fuerunt quidam ex amicis, hacinarteverfatifllmi, ut huicipfolibraMufeo hermctico^non nulla ad rem facientia,& huicarti
liusq,

maxime neceflaria adjicerem^qui etfi ut fupra dicflum,

ex feIed:orum
fcriptis
,

& in hac arte peritiflimorum virorum

jamaliquotabhinc anniscompofituserat,

non tamen omnibus fuis partibus fic integer aut omnibus ira numeris abfolutus reperiebatur, utfperacumlegentium ftudiisfrud:umlatis cumolate afferrc Huic igitur honeftiflimas: amicorum vopotuiflet. luntati 5 quaepotifl[imumadcommunem hujusartis
ftudioforum utilitate referreturjibenter conceffimus, &integrumhunc Iibrum variis fekdtiffimis authori^ bus augmentatum multisque figuris seneisexornacum typis exfcribendum curavimus,prae{ertim cum
,

nobiscum perpenderemus
,.

multosadulterinoslibros fal(aque utvocantalchemiftarum receptaimpoftorum fraude avaritia compofita, inquibusne fcintilla quidem veri tatis el ucetjinternaturalium , occultarumqueartium indagatores verfari quibusSc quam plurimi decepti fun t adhucdecipiuntur, qui
,

&

,.

&

led:o

hochbro in quo clarisfime

:

& planisfime Lapidis

magifteriumexpreflumeft nullus errorpofitus, nulla

falfi.

PR^FATIQ.
falfitas )un(5tay

bacrationea fcelerata

Fumi vcndulo-

rumturba^cuidulceeftdecipere,tutifint. Hicquippe
eliduntur. Quaniobomncserrores elucidantur rcm praefentem hune librum fcientiae filiis offero ut dumomnicogitatione, motuq-, animiin naturasoccultis operationibus inquirendis verfantur,ex eo rerumi veritatem ipfamquenaturam cognofcant&perfpici,

&

antjn quaRefoIatoriusfincflillimae ARTIS philolo-^ phicseperfedtio con(iftit,modo viaRegia,quam naturainomnibusoperationibuspraefcribit , progrediantur, Quod reliquum eft , filios artis unice rogo , ut me-

umhocbene

deipfis merendiftudiumbenevoloani,

mo accipiant

&cumDeinutu,conftaiitiIaboreinoptatumpoiiumphilofophicumappulcrint , philofophicomoreomnes indignosab hacarte cxcludant,a* morisqueerga proximum egcnumin timore DEf,, poftpofita vana oftentatione, memores , Optimo Tcr Maximo^profingulari&divinohocmunere/ina
abufuin tacito

& piegaudenti finufemtent^,

piternaslaudes decan-

AUREUS TRACTATUS DE

RUM AB ADHVC
mnc

PHILOSOPHOLAPIDE.
VIVENTE SED ANO,

nymo Philofipho Germanice in lucememijfus,

Mtm Latmiute dtmtm.

FRANGOFURTI,
Apud

Hermannum

SandeT

H Dc txxru.

'S^CO??'
.4..4'..4'..4'"tM'l'..f4'-4'4'4'4'-4'44'^
*cAScASw

*"*'**4*'""3***'4"' '^"''^"^^'A"5'

r r

AUTORIS AD TECHNOPHILIIM
Lcdlorem

JE F

AT
,

O.

E mireris lenigne LeBor

]fecretorum indagatory

i;^ r^ naturalium

qmretn ifla htijusmunc&

IfeneBa

ubialtcrumjampedemincymbahahet Qjarontis , troBatulum hunc fcrdjere animum induxerimi cum omnes ferme bibliothec^ tibris
5 ,

de hacmateriaconfcriptisfint adimpleta

quorumtamsn ma-

xiwaparsfa/fafucataquephilofophia, jufdemquefarin<iz rece^

ptis referta
efl.

Hon in mei gratiam yfed tuum emolumentum

hocquicquid e/l,confcripfi , quoveritatisbafindemon/irando a dcvtis te tn "verum tramitem reducam-^ in quo equidem haud

parumtua

^dmequodrefert,jampridemnovi,quicquidin hoc negotto novtffe dehebam y neque lihrorum copia opus

interejl,

habeOy cumintra vtgintiduosannostotlihros

quotadmanus

measperveneruntjegerim,perlegerim,atque relegerimiin quo~

rumnmnero qtii equidem magnusfuit , tammani^fcrtptaj quam tjpis defcrtptafueruntplurima. In hoc meo fraBatu materiam cumfolutione iheorice adumbratafnj uti^pradicam allegorice delineatam claris acplanis
,

2,

'VCY'

AUTORIS ANONYMI
phihfophum inucuhi hanc "vel illa?nfente?niam

'verbis reperieSy ut tali modo vix apudullum

nire queas. Operam infuper dediy ut cum philofophis loquerer

qm nomine ^quofuis locos

rere
,

in mediumprofcrurifyditigenteranfjota^vi.quo ipfusinihi tnqui^

777ea

aUegatapenfitarc^ifjgeniumqmtuumtndeacuere'

queas.

Eqmdem minori opera allegatisijiispr<ztermijfs hunccc

traBatimconcinnare meq^ aure<^crucisfrairihusnotumfacc^ emolumenti tuigratia aliudconre potuilJem^nif commodi

flium fmfjet. Hec mirum ttbi^vidchitur^quodmeum nomen oc^ cultarc y meque tlhi ofejTderc pr^fens recufem. Hon etenim 'vanam in hoc negotio meamgloriolamy utve coram mundo rv.agnifiam , qu^ro^fedtihi utproftmjludeo. Infuper, pr^ceptore^ 77iei 3 'verinimirumphilofophi-, haudmihiauthoresfuerunty ut
fuperciiiofeauthoritatis caufa vitammcam viltpendere',

ava*
pr^-

rispr^donihus venundarc,
tutione

plurimorum

^ peccatorumperpetrandorum
fecretifftmi
incidt/fe.

hufus arcdniprojlianfa?73.

lere deherem.Mon duhitOyquin^quus le&or cx Sendivogio didi-

eeritJUumyquotiesfcfimagnatibusmanife/larcwluerityfem"
per indifcrmen

^ detrimentmn
,,

Experientia tefla"

tury plmimosphilofophos incircumfpeBe fefcnegligentes y ab

avaris ^fuperbispr^domht^s

animam mmimifacientthus

fuam

c^fos tinBtiraque ftfa dcpr^datosfuiffe: ratto confir?72at,

quemlthet thefaurum a/iquem

magnum

manihu^i circ0ngC'

Sendivogtus pantem latronthtts , pr^dii copia^n 7no7jJlrarc, fimmnomen anagrammatifmo texerat : Stc^hrevi ahhinc
fapfo

temporc alius philofophus

aure^que crucis frater^

,

mjusnomenjampridcm

mihitnnotuit

fub

anagrammatCs>

PRiEFATIO.
f

^mgmate fuis fc manifcJlaviL immmdo hmc me mmdo profiituerem ?

,

5*

Quare
in hoc

igitur ego
,

amice

ac^

quod fa^ientihm we oflendere ^ fiomenqmmeum demonflrare vohrerim , fteuti ahunde fa&um ejl , reliqua Deo ter optimo maximo refinquens^ qui , fi infi^i nomi^
qtfiefcas
y

nisgloriam
fat citb

m^ei

tuique emolumentum hoccedere

noverity

me iiht notmnjaciet

Noti in meum nomen accuratiws

inquirere

Hoc eirim etfiforte noverii^aut ?ne ipfum cognoveris attamenin hoc traEiatulo acqmefcere cogerii. furavi cumBer-

nardoComite Irefnenfi
'vclaturum.

Neigenfe phitofophi^^aquitati,
,

nullikominumvltcrius qmdpiam quamhicfaBmn ejl

mere-

Noli etiamfotwitm ejje^num pretiofum hunc the-^

tnquire potiusan viderim^ quo-

famum in ?nanihus haheam :

modo ?nmdus creatusfit
rint^QuAfit caufa iridi^
?
?

^mmodo tenehr^ ^egjptifc hahuc^^amfaciem ah univerfali refurre*

Uione clanficafa hahttmafiit corpora^ ^iinam confiantiffimu^cotor^Sed avohls.quihunccemeum tibeliumproheintetti

gttisy

qmro anvideritlsmagnum itlud^

^ fatfummare ^pne
mercuriofulphur^

omnicorrofioneyquodfatis efi omniurerum tinBurasadattifft*

inosetiammontcs etevare^ Dicite mihi uhifitfutphm exfulphuTCj

^ex mercurio mercm-im

l^etuhifit ex

exfiutphme mercurius vicifim ^

Quando ocutts vejlrisfub"

jeBafuit ideaardentijfimi amoris^ubt mafcutus ^f^mettatam

arBe fe comptcBuntur ^utetiam inpofierum nunquam diveUi queantfedpr^ imperfcrutahitt amore una resfunt-^ Si intetlexe' ritis quidhocfit, quoddico , tdque ipfium manihus vefiris operati
^fiis

oculis vefiris videritis ,

vefirum fumfiocius, certtoresq^

AUTORIS ANONYMI
y

'vosfacio,^ mehocipfum n^uiffe^mhilcj^^quamtacite vejlra

frmfamiliaritate
St qms

magismihtinvotisejfc;

quonomine^
,

hunc traBatulum tn lucem emittere volui,

autem de hujus artis

difficultate conqueri velit

is

certofibiperfuadeat^eam in ^perfe hauddijjicilem fore , imo

illis^qui

Deum diligunt, ^hacfcientia ab eo digtiatifunt

per-

factlcm e[]e. Sin qms 'vero , quodnimis clare

tifcium

m mediumprotulerim
,

aperte illtus ar-

ut etiam quivis adejus notiti-

ampervenire queat
clare

me
,

arguere pnzfumpferit^ Ishocamere,

ff)onfumferat,medignps

aDeopr^deflinati^fatisquidem

eam defcripfif]e

indignos veronec

Imnentumreportaturos ejje. Nafutulis

ttbus nonnullts

minimum indeemommis altumfapien

haudfemelomnem hanc artem de verbo adverbum declaravifedalto ifludfupercilio ridentes, haudfdem habuerunt mihi, duplicem in noflro opere effemortuorum refurre-

^uamobrem h^c nojlra ars tam in theoria quam praxiynerum donumDei efl ,quitllam tribuitcui ^quando
8ionem.
,

vult.nec ejl 'volentis, aut currentis

Cum

omnibus circumjlanttis

fedfobus miferentis Dei. yjti^^^n adfeptendecim vel o,

Bodecim annos illam abunde noviy attamenpr^ftolandum mihifuttillud tempus , quo eamlargiri mihiDeus dignatus efl.
Neq^ de verttate aut certitudine ejus utlus dubttabit 3 ftqmdm
tlJata?neftvera
,

tamj^induhitate dDeoinnatura ordtnata,

,

quamverefol lucetinterdtu
emittit.

Lunaq^noBufflendorcmfuum Sedhifcepr^fationem hanc concludendo adtraBatum

ipfum pervotendum me accingam. l^os vero aure^ crudsfratres diteBtffmu qui htnc inde ctanculum latttantespretiofjfimo
,

hoQ

PR^FATIO.

hoc Dei dom in cjm timore utimtni fYmmini.nolite vosmet me

celarCy^fimeparumnoventps yfciatPSfeYcrucemfidetesfrO'
batumiri iCorumqtiefideminnotefcere/ecuritatemiiero
'voluftatesillamohfufcare,
,

Demfitmbifeumk

^men^

TRA-

(8)

'Y!*Y^ 'Yt '*Y* 'Y* 'Y^ *Y^

i

^
I

*Y* 'Y* ^^v^ wy* 'V* ^* "^'^ y* ^^ *Y*

1
I

v^*

'Y* '\ * -Y*

I
t

'

TRACTATUS

ALIREUS,

PHILOSOPHORVM
LAPIDE.
,

Amveteresj quam moderniphilofophi,

^ledillimeLedor
'''

di-

vericquefapientisepcrrcrutatora-

"

miciflimc , poftea quam Dei nutu metam fui dcfiderii

adeptifQeriintjfuis coUegisin

omni mundohincinde
femper ha-

llaticantibus fe patefacere fcriptis fuis in ufu

bueruntreo non modo fine ut iilos.voluerint reddere ccrtioresDeutn ter OptfmumMaximum&:fuumintelle5lum illuftrafle , laboribus fuarummanuumbenedixifTe , fecretilfimumque acmaximumterrenx hujus fapientia^ arcanum fibi demonftraire , pro quoquidem beneficio mcritae laudcs jhonos dz gloriaipii debeantur fedetiam
,
i

utproximo, atquc tcchnophilodifcipulo anfamprxberent, Deoita annucntcad facrofanciramhanc artemejufqueaotitiam perveniendi. Hujusgenerishominesin omnibusnationibusextiterunt; J'gyptii,interquosHermcsTrismegii1:usuniceeminet,Cha!da?i,Grasci, Arabesjltali, Galii, Angli, Batavi,Hifpani,Germani,Poloni,Ungari,
Hebra^i &: alii compiures,
diverfis imguis diverfo

Mirum tamen quod pra^fati fapientes in

tempore fcribcntes tanta harmonia adeo ctiam cuivis vcro philofopho,Deum benedido hoc lapide eorum mentes exhilaraflc, fefeque fuis hoc opus raanibusperfecifre, facilefitdignofcere, Sicuti autemexejufmodi
confcntiant in iibris
fuis ,ut

confenfu veritas eiucefcit

,ita

ex difTenfu pfeudopliilofophaflri &c

fophifljc

De Lapide Philofophomm.
fophiftae notantur.
Illi

9
artis i-

etenim fundamentum hujus inclytac

p-norantes,cx fuoq'. cerebro quselibet fingentes , cundis erroresfuos

aperiunt.

Harmonia autcm dida cumprimis in cognitione materiac , cjufdcmquefolutionc^pondere >ignis regimine 6c augmentationc coafiftit.

Admatcriamquodattinet,unicaiIIa eft:,omniain fehabens,quibusindiget,&: ex qua artifex quidquid vu!t, prarparat Ni s v s nimirum in Ar E N A , uti Anaftracus philofophus in Turba ait Nihil efi prethjius arenamaris ruhea^(^ efifputum Lufia,quodfoHs lumii jungi,
:

tur^

^ eongeUtur^

Quod autem unica ha:cmateria requiratur

:

ibi-

dem

Agadmon teft:atur,ubi dicit Scitotcnificorpus hoc meum capiatis

quod alienum quid^^uare

carens fpiritu , quodvultis minime confecfuiminijeo

quam opus non ingreditur^ nec quippiam^nifiquodeftfjncerum.

eam
ignoratpertbit^

omnempluralitatem dtmittite, Natura enim una re efi contenta , f^ qui

Villanovanus in Florc fuo florum fcriex una re (^cumunare. Similitcr loquituradRehiv.Lapis nofier fit

Eodem modo Arnoldus

:

gemNeapolitanum Omne^quodin lapide nofiro efl

^einecelfariumefi^

nec alieno tndiget fiquidem lapis nofier unius natura ^e^unareseft.

Et

Rofinus 2\t'.Sciasunicameffe rem^ex quaomniaJiunt^quA defideras .'Ex. Lilium iNon opus habes nift una re , qu^ in quoltbet gradu nofiri operis t aliam naturam mutatur.lta, Geber in fua fumma dicit L^pis nofiery unus efi una medicina , cui nihiladdimus , nec quicquam minuimus^tantummodofuperfiuaremovemus. Et Scites in Turba tHujusartisfundd" mentum , unum quideft , quodomntbus rebusfortitfs ^fuhlimitts eft

&

acetum acerrimumappellatur ^quodfecit aurummerumeffefifiritum ^fine quo nec albede^nec nigredo , nec rubedo conftfiit. Et cum corporimifcetur continetur^^ unumfit cumeo
ritualittngtt

d* revertit ipfum in fpiritum,(^fpi. tinBuraAnvariabili^ , rurftt^ a tin5io tin&ttram accipif

,

corporalemyquA deleri nonpotefi. Etficorpttsabff^ acetofuper ignepoftteritiSiComburetur^^ corrumpetur. SedexhisScitis verbis quifpiam
.

concludensinfcrre pofletanon unam , fed duas res, cerpus nimirum,

&acc-

10
Sc

^raBatm (^Auremy

acetum , (ut ipfe vocat) requiri , Sc neccflario humidum cum ficco efle conjungendum , ne ficcum ab igne comburaturjfed ab humiJojatahcombuftione prasfervetur. Huic eqiiidemconckifioni
dextreacceptsekibensrubfcribo , philofophicas intcrim praccitatas fcntcntias in fuo valore &C veritatc allervans. Certo certius etcnim
eftjunicam benedidi noftri lapidis
rimis nominatam nominibus , paravir juniceq; illam folam,
efl:

materiam ac fapienribus plu,

quam artifici Natura)am pridem prae-

&:nullaminomni mundoaliamnoftri lapidismateriameffcvoluit. Hseccemateria cuiuf/isoculisfubjecta efl; totuseam mundus intueturtangitjamat,nec ta menipfamno vit.
Nobiliseft &: vilis,pretiofa

&parvimomenti

&:ubiqucreperitur.

Theophraftus Paracelfus in fuo de Tindura phy ficorum libro L e o NEM RuBEUM appcllat , a multisuominatum , fed apauciscognitum. Hermes i.cap.fui traid:atusargefum vivum inintimisthAUmis coAgnlatum vocat. In Turba hinc inde xs dicitur. In philofophorum
Rolario Salfs nomine indigitatur. Sed,ut brevis fsm, tot hxc noftra materiahabetnomina,quotrcs funtinmundo-, indeeft, quodabinfipientibus minus nofcatur. Infipientes illos voco,qui abfque prafvia

ejufdemqueproprietatisaccedunt adartem, iicuti afinus ad prxfepe ,nefciens ad quid roflrum fuum porrigat uti
coo-nrtione naturae
,
,

Arnoldusait. VndebelleGcbcrinSummaperfeflionis
ipfoprincipianaturaliaignorat
:

^iinfe

illejam

muUumYemotus ef ab hac arte.

EtRofarius dicit Confulo utnemofe artihuicintromittatadinvenien' dumnfi principium verA natura , ejus regimen cognofcat:,qua cognit^ tlurihus non indiget rebus^niftuna,nec magnas requirit expenfis , quan^' do unus eft Upis, una medicina^unum vas^unum regtmen^ unaque difpofiA ttamen unica ifthasc materia opera naturse, artificisque expetio. riehtia ita feparatur,uti Theophraftus loquitur ut inalbamillam aquilam transmutetur , nec fblis fplcndor radiis fuis fpagirum amplius

&

illuminet:five ficuti Bafilius Valentinus

didusinflarniviSjitemquealius fpiritus bini fpiritus, tertium in fcfe occultum contincnt.

utinde fiat fpirituscanrubeusinftarfanguinis , qui

ait,

Unde haud male

,

Arosrex i No/iramedicwafa ttiduobus Hnimeffem^

videlicetexH-

T>eLapideT^hilofophomm,

nlone rAmuYhlifxA^nonfix.<tnciturd^{piritualh^ cdrpOfdiSyfrtgi^

humidx , CAlid& ^ficcx^ cjr ex a/io nec^uaquamferipGtefi. Et Rid^ chardus Anglicus ait: LA^iseftunus^^utia medicina,o[ufecundumphilofophos dicitur REBlS^ideft^ex bina re,fcilicet ex corpore &fpiritu albo vd
rttbeo^in ojuo

&

multifatuierraverunt^diverflmodeexpomntesilludi
in di6lisrcci:iffimaforma/iguris./^^/,^^r^/:(;J'/&^

EflREBis

du&resfunt unarcs^id eft ,aqua conjun^a corpori^ qua corpus folvitur in fpirttum^idcH^in aquarn r/jineralem, exquafa6lum eftab initio Et ficex corpore c^jpiritufituna aqua mineraltSyqu dicitur Elixir,id efi fermen:

tum iquta tunc aqua (^fttrittu eft una res^ ex quafit tinclura,

^ medicinx

ommum corporum purgandorum.

^Jpirttu^, medicinaperficitur,

Jgitur ex una r^. quA e[} aqua corporls

Et fic fecundum philofophos hahemus na,

argentum Et Bernardus Comes Trernse facium Marchi*E ak OpH4 noflrumft ex una radice ditabusfubftantiis mercurialibtu crudts, affitmptisy&ex minera tra6tisypuris dr mundisjigne Gonjtm6iis amicitidt^
efifub terra.

turam [tdphurts

& mercurii fuper terra &

exquibusaurum

&

&

ut exigit ipfa matcria, affidue co6iis , ufque dum ex duobus unumfiat , (^c. EtBafil. Valent. in Iib.naturalium &;rupcrnatura]ium c.4. diciv.Ino-

mniveritateper Daamorem hoc tibi infitper reveiabo^ radicemfuiphuris

philofophici^quicdcfiis efifpiritus^cum radicefpirituaiis

& hyperphyfici
:
*

mercurii , acprincipiofalisjpirituaiis , in uno effe atque in unica materia reperiri.ex qua lapis qui ante mefuity conficitur, non ex piuribtts iicet
,

&

ab omnibtis philofophts mercuriusperfe.fttlphur^erfe,

falperfepecuiiariteraliegetur,quafiveromercuriusinuno,fulphurinaitero,(^faiin tertio inventatdr. Ego autem tibi dico^quodhAc ita ex eortsm abundantitt

&

proiata monftrent,tn qtiibus copiofe reperiantttr^ &partict{iariter muitis

modis commode adhiberi , &praparari qtteant

tam adcorpora humanx

fananda, quam metalia tranfmutanda. Sed univerfde iiittd.thefaurus ni^

mirumftimmM terrenafapientia hujus^triumque rerum omniumprinci' pia.unicaqudidam reseft^&in unareftmuiinveniuntur^&extrahuntur^

quomniametalia in ttnum convertere ^otiseft: Etfunt vertts mercurii Jfirittesy&fulphuris anima.una cumfalefpiritualifimuiunita, &fub uno
coeloconclttfa.necnon in uno corporehabitantia ^funtquedraco^

& aquiia,
Hoc

rex&ledflpiritfti&corptis^aHricorptesinveramtingemmsdicinmy&c.

2.

li

T*ra^atmAureHS
,
:

Hoc ctiam modomateria noflra pra^parata vocatiir mas & kcmina agens &: patiens ; ficuti Zimon ait in Turba Scttote quodfecretum opcrU ex ntare ^fominaconjiatjjoceft^^gcnte ^pAtientc. Inplumbo
eft

mafculusyin auripigmentofccmina. Mafculw gaudctfufceptafoemi,

colo' na O-juvatur ab ea o^fc^minafufcipit a mafcu/o/perma tingens Diomcdes dicit Conjungite mafculumfervi rubeifiEt raturexeo. liumfuum odortferA uxori, (^ jun6fi artem gignent ^quibus noltintrodufufficiet vobtsconceptto^f^ eere aLtenum , necpulverem, necaliam rem^
,
:

e!;}'

*vert^sfilius nafcetur.

O Cfuam preciofiffima
non
potefi.

efi

fervi

tjiud

rubei natura,

fine qtta regimcn confiare

,

Alii appellant illam

argentum
Rogerius

vivum fivc mercurium , &: fulphur Baco in fpeculi cap.3. ait Exfulphttre
:

feu

ignem,

licuti

&

mercttriofiunt metalla ctincfa^

(^nthtleuadljAret^ nec eisconjurigitur^neceatrarjfinutat, nifi(juodex illls efi. Etfic dejttre oportet nos acctpere mercttrtum (^fulphur pro Upidts materta.

magnefiA
rii efi

Et Mcnabadus J^i argentum vivum corporijtingit fceminam viro naturam extrahtt occultam y perquam
: ^

torpora colorantur.
,

Lullius in Codicillo ait ProprietO'^ nofirimercu :

dicit ;

Et in pradica fui tcftamenti quod afuo [ulphure coaguletur, Argentum vivum efifupernatans ^fluens httmiditas a combufiiO'
,

neprafervans.
Ita dicit Arnoldus in vocant corpus fpiritum &; animam. florum Dixerunt Philofophi , quodlaptsnofier componiturex cor^ Florc
Alii
:

pore.&anima

^ (firitu & verttm dixerunt.

,
,

ISljm corpus imperfe'

efi

{Ittm corpori cemparaverunt ^ropter hoc , quia

tnfirmum.

Aqtiam

Jptritum dixeruMt, dr 'vere , quia fpirittu efi. xerunt , quia corportimperfecie vitam tribuit

Fermentum animam di^ quam priusnon habebat,

(^ meltoremformamproducit. Er paulo fuperius iiiz: Spirittfs non conjungitur corpori nifi anim^ mediante, Anima enim efi medtum tnter corpttsdr (ptritum.tpfafimulconjunoens.^z Morienus: Anima citofuum corptis ingredttur^quam (iatieno corporiconjungerefiudcsincaffum laborabis.Ez L\\\\\m:Antma^corpw,(^
fftrittisfimulfunt,
itur, ^

& nna res

efi,

quA omniainfc habet,(^cmmbtiadjun'

sa

^e Lapide Philojophorum,
Tjcaturjin

15

Sedinquemfinemomnianomina,quibiish^cnoftramateriaiiidi-

mediumproferemus

&: explicabimus?Inhifce,utfreque-

tioribus

&

noftra^ intentionipropinquioribusacquiefcemus, &:pofi:

,

indagationem materiaj noftra: , ubi nimirum il!a lateat &: unde promidebeat, defolutione, utrei capite,nonniliilvidebimus>illiufqiic tradatione noftrum ingenium acuemus, Adconfiderationemigiturnoftr5emateria^,qua2namillafit, &:ubi indagari debeat , quod actinet , albo calcuio, quod ajunt notanduni efl:,quod omnipotens Creator, cujus fapientia a^que infinita, atque ipfe efl:,in principio rerum:>cum nihii nifi ipfe eilet, duo creant ca^lefl:ianimirum,&:ea,qu^fub c^elis continentur. Carleiliafuntipfi cxJi, &:c^licoia;,de quibushoclocofubtiiius, &: uberiusioquiaut philofophari iliperfedebimus. Scd fub cxlo qux extant,ex quatuor Elementiscreata^res, numerotresreperiuntur, &intria genera vulga
,

difpertiri folent,

Quorum illa qua: vivunt &: {entiunt primum locum

quxcun-

tenent,&: animalia nuncupantur.Secundum genus tenent,

queextcrraproducuntur, &:non fentiunt, atquevegetabilia appellantur. Demumqua^cunquefubterra prodeuntintertiogencrenumerantur,6^ vocantur mineralia. Hsecitaque rerumcreatarum tria generacompledunturcunda fubLunxgloboex elementis produdia^nequeillispiura, nec pauciorareperiuntur , atquetaii modoa fummo Deo quodvis in fuo genere &: {pecie fua confirmatum eft, ut degenereingenus tranfilire iilis fitimpoflibile. Lltfiquiscxlapidc

hominem vel arborem fabricare conaretur, five ex heri->afimiam quampiam velplumbum,vel ex plumbo animai aliquod veiherbam
faceretem:aret.Hoc,inquam, ex Summiregis ordinationcimpoflibiie efl:.Etenim fi in natura rerum hoc eilet conceflum,qu5cdamifl:orum,im6 cunda genera in unumconvertipoiient. Sed quiainde-

mnia corruerent, dominatium Dominus ejufmodi tranfmutationem concederenoluitjim6,quod magisefl:,nonmodo unumquodque in fuogcnere cofervari voiuit,fed etiam cuique creaturarumfuum propriumfemen quoidinfua fpecieaugeri, &infuogenere perfifl:cre, nec hujus fpecies in alterius permutari queat ipfus indidit. Ut (i
,
,

c[uj^j(peciemhominisinequi, velpomiin laduca^, adamanris ,vel

aLterius;

y4

T^raclatus Aureus

akedns lapddis in aurum permucare vellet, toto ille cselo errareti quandoquideminfublunarium natura ifthochaud licitumeft Ec
:

iicuc aprincipiofuiCjita eric&:infinejubi cunctipocenSjquiinprinci-

piOFiAT divcebaCjinquieCjPEREAT. Sedincerifta, quorumuna communism.atcria Tcmen & Elemencorum compoficio cft facile mclioratio &: exahatio fecundum maceria: i\ix puricacem & perfeUcpocevidemus hominemllibcili tilionem ficri &: pcrfici poceft. perfpicaci ingcr.uo prxdicum ad alciorem dignicacis fux gradum evchi,quam aliosjqui calis ingenii non func quod ex puricace &: fub,

&

tihtate fpirituum, quia reclificato &: bene conftituto corporenafcuncur,orcumfuumducit. Ita confpicimushuncequumfua nobihin omnibus animancium fpetate ahum longe ancecellere , quod Sicuti igitur in animahbus hsec videmus, ita ciebus ad oculum pacet. In arboriinhcrbis &:arboribus multomagisifta advertere hcet. tranfplantationes infitiones , &: aha hortulanis cognita mebus per

&

dia in hcrbis
:

autem quotidiana docemur

cxperiencia

quomodo
,

heite&^florcsunius fpecieialcerum ab alcero fua nobihcace

pul-

Exemplo nobis caryophylli chricudinejodore,foporequedifterac. (quos flores cunicx vocanc)finCj&: culipanie,ucahos caccam. Deus
bone inquocfpecies
,

\\x extenfse func?

In innumerabilesinquam.

cura de die in diem nobihores hunc,&: rariores.ica qui etiam etiam,ut tamfragrantes , &: elegantes flores aniidhac non cxcitiflc in Sed dc mccallis, quorum una communis maccria cft, confciVo fic* arf^encum nimirum vivum vi fulphuris digcftum &: coagulacum,
diligenci

quid dicam? Deiftacommuni maceriaRichard. Anglicusica

infic:

Rerum natura omnium

merctirio
,

liquabilium gcner^i naturalinr operata cfi ex fuifHlphuris (uh[lantia^ eo qttodproprium cfl argenti viviy

quod ca4gutatur exvapore^ficut ex calore ftdphuru alhi vel ruheinon Et Arnokipart. i.c.i. y^r^^//w vivtim efi Elementum nnntis. omnium liquAhiUum\queniam omnia liquahilia,cum Itquantur^in idcon^ertuntur ,
ifta

& commifcetur cum

ipfis

.quiaefi defuhftantiaeorum licet

:

corpora differant in compofitionc fita

ah argento vivo^eomodo.quo
estraoeo.

ipftimfuitpttrum

vdimpurum afulphurc immundo fibi

Roiiaus

De
:

Lapide Vhilojophomm.

i|

finus ad Saratantam Ommummetalhrum materU digefltm (^ imptr^ f6iumargentum vtvum eftin ventreterr^y calore fulphureo decoquxntey&ftcundum fulphureAm varietateminterra diverfagenerantur n^eeadem yfola a6iione m^^atnlla 3 cumfit eorumprimordiatis materia una jori vel mtnori^cum temperantia adveniente velnon adveniente. Qiiare quoticlie vidcmus , quomodo ipfa natura continuo de eorundem perfedione fitfoliicita , donec in aurum , quodnaniortificatione Omnia etcnim metalla turae finalis eft intentio , perficiantur.

&

&

oftendunt, naturaminiisnonnihil adu]tcrioremperfc<3:ionem ver-

gendo fuiife operaram ; liquidem nec ullum reperitur metallum a perfedioneadeodiminutum , quin auri aut argentigranumcontineat. Etquidemcum merallisita comparatum eft^ut natura ex argentovivofuum fulphur fecumhabentepropediem aurumgignere fatagat &;potis etiam fit,niii extraneu aliquod impedimentum intcrveniatjimundum nimirumjfoetens, &adurens fulphur,ficuti inplurimis videmus locis purum,putum &:obrizum erui aurum,abfq; aiiorum metallorii commixtione. Qiiia autem in. mineris argento vivo uc plurimum extcrnum commifcctur flilphur , illud hoc inficit, <S:a perfedione impedit fecundum ifliiis fulphuris varietatem varias^
: ,

criammetaliorumfpeciesgcnerantur; ficuti Arifloteles ^.meteor. diciti Sifuerit argentumvivumbonxfuhflantia 3 &fulphurnon purum adurens, con vertit ipfum argentum vivum in as. K^rgentnm etiam vi*vunrfifuerit petrofum,

immundum\ terreumj^' fu/phur non munditm,

fetex eoferrum ifiannum vero videturhaherebonumargentum vivum,. ^purum\fulphur autem malum non bene mixtum, Plumbum antem argentum vtvumy groffum malum^mali faporis &fKtidi^ undenon

&

&

bene coagulatur,

lc

Impediens,adurens &: fcetens autem illud fuIphur,non eflignis ilverus mctalla digerens {^A argentum vivum fuum in fe proprium
;

fiilphur continet, quod fibi

Comes Trcfncnfis
mfie patet
,

ait

digerendo fiifficiens efl, ficuti Bernardus NonnuUi perperam exifiimant in procreatione

; fed contra ma^uando natura operatttr. ,

njctallorHm interventre materiam aliquam fulphuream

in

mrmi^ fulphur imlufum ejfe

Verur

Verumnon domindtur tn eo nifiperntotum calidum quo di^lumfnlphur dttrixtuY-i& unafimuldtA duis, mercurtiqudit<xtes. ^dhunc itaque mO'
,

dum naturaper hocfulphur in terra venisgenerat metallorumforma^ ditierfasypro dtverfitate graduum alterationum Jnmeta//Afctcnimi'ccim-

diim Arnoldum partc prima,capite tcniOidup/ex fuperfluiias efi una quidem inprofunditate argenti vtviinc/ufa in principiofu miftioniifu:

fupervcniens

extranaturamfuienatura, (^ cerruptibt/ii quarurn ifta cum /abore to//itur\ a/tera vero nu/lo arttficis ingento to//tpo:

altera vero

3uArefulphureita6 aduftthi/is ca/cinatione tgnis to//itur,ve/a corporibus deletur^&ideo, quia argentum vivum tenet^ (^ abaduflioneprA'
t((i'

fervat il/nd^quodfuA natura eft^a/terum refpuit, igniexponens^ qutipfum Sed internam illiid iulphur , fuum argentum vivum digctnficit.

rens

& ad perfedionem maturans

,

itidcm

combuftibile
necillud

velincombuftibileeft.

purum vel impurum, Impurum fulpliurimpeciic

purumau;

arecnti vivi digefl:ionem,quode6minusinaurumtraniire queat,do-

demumexomniparteab eo
,

feparatumfaerit,

temJncombuftibile

& fixum illud alterum cum eo remanferit &

,

tunc demum aurum velargentum ex eo fit fecundum quod illud Internum autem hoc fulphuu fulphur album vel rubeum fuerit.
nihil

ahud eft,quam maturusmercurius,feu prsEmatura,&: magis diquo nomine &:argentumvivum illudadeo ocftaaro-cntivivipars
,
:

amicefufcipit,alienumver6refpuic. ficuti Richardus Anglicus catn tantum magis pite nono ait In quantum fulphur fit magisfimp/ex , Acmundo.utfortius unum cum a/io QuhAYetmercurio ftm^/tci ffaudet

&

C0f}]unoatur,& ftcpefe&iora tunc ex

ipfis generantur
,

meta//a.

Ta/e au-

nonreperitur/upraterram, mfi temfiitphurcx ^wiccnnxCcntcmia In fole autem perfe/unaexifitt. quantum in iftis corporibu-s fo/e dr Siquidcm fecund um 6l:ius,quiamagis eft digeftum &: decodum. c:i^iic^\JiodiCcimo,Su/phurPht/ofophorum rubeum extflit Richardum a/bumin /unapermtnorcm infoleper majoremdigeftionem^ &fu/phur
digeftionem.

Harc omnia cum ita fincquod nimirum,una unica &: comm unis metallorum maceiia exftaC; quse vi innati fui fulphuris aut confcftim,
auc

T>e Lapide VhdoJophoYum.

17

aut^^oflquamextemum&maliim reliquorum metallorum falphur temporis fLicceHu per digcftioncm fbporuic, in aurum abeat, &: vera natura: intentio eft quod metallorum iinis fateri dicere cogimur, naturam & in hoc genere xque ac in utique vegetabili &: animali regno fecundum puritatem &: fubtilitatem
,
:

5<:

fubjedi emendarioiiem &: perfedtionem fu^ naturse quxrere

depolberc.

Pauloprolixius, amicenaturse indagator,

lui,

hsec perfequivo-

quo tanto

facilius noftri iapidis

convertere potis {ies. Si animali materia producere velles , obftat quod bina ifta in diverfis fundata fmt gencribus. Lapis fiquidem mineralis eft

materiam noviife, &: in udmi etenim lapidem hunc noftrum ex

materiam autem animalcm requirercs. Sed nihit ex re &IU tjuay uti Richardus autor nofter capite primo dicit , eltci potIdeo omnh (pecies in fia fpecie , omne tfiy quod in eA non efi.

genns in

naturx in fha natttra naturalitervir' c^ , augitttntum y (^fru^tum afert juxta naturam fuam, (^ tutis ajfc^at
ftto

genere

omnU
:

fpondeat.

cum omnefemtnatum ftto femini correValentinus ait Confidera dr iniellige^ amice mi^ qtiod animaiis anima ndhanc tuam intentionem tibi nonfit eli^enda. Ca^
fion inalianati4rafibi contraria

Et

Baiilius

rofiquidem &finguis.ficuti animaltbus a Creatore conceffifunt^ itaetiam

proprtifunt animalium , undeformata

^ nata funt animalia.

Non fa-

&: nihilominus in muliebribus mcnftruis , fpermate , ovis , capillis, urinis , alnfque ejus farince rebus lapidis materiam inquirere,

tisigitur mirari pofliimillos, qui magniartificesviderivolunt,

totque hbros vanis &: inanibus fuis receptis complere non verentur, uc &: alios minus prudentes ftultis, futilibus &: inulihbus hifce rebus fallere &; feducere queant. Rogerius in fpe-

ejufmodi hominum vanitates haud fatis quando infit ^are mirandum efi , quod aliquU prudens fu&m fundat intentionem fuper animalia five vegetAbiliAy qua valde remota funt \ cum inveniantur mineralia fatisprofinquA. Nee credendum efl ommno^ quodaliquisphtlofophorum pofuerit
culi fui

capite tertio
,

mirari poteft

ATtem

7raBatus Aurem.

&rtem tnpr^diElu remotisimfifimilitudinarie. Lapis enim nofter (inqui t materia ejns Bafilius) non ex adufiibilibus crefeit, Lapitfiquidem ifte,

^are define in ammalibm illum tn ab omni violenttafatis tutifunt, ^arrare ; fiquidem natura non conceffiim eft^ipfum inibi reperire.
Si quis

autem in vcgetabilibus,urpote arboribus, hcrbiSjfloribus

lapidemnoftruminveFlirelibipcrruarcrit , is, ex fupradidisrationibus , haud minus errabit , quam ille , qui ex animali faxum coniicere

animuminducere volet. Omnesriquidemherbse 6<:arbores ,cum omnibus inde produdis rebus comburuntur nihilque poft fe relin,

quunt, quam ipfum alem cum terra llia quem falem in prima fuae Nec fcduci fe quiiquam pafpcciei compofitione a natura accepit.
f
,

tiatur,quod extritico nonnuUi philoiophicum lapidem producipofNeque magisaudiendifuntiili, quiexvinojejufque feoloriantur.

partibus lapidemnoftrum conficerelibi perfuadent-

Raymundi

Quum etenim declaratam minus aflequuntur , demonftrant fane quod nimium fipiendo prorfus nihil fiNonquideminficiasiero , quod inde piantjfequeacaliosfallant. mcnftruaprarftantiflima, linequibus nequeinmedicina, nequein chvmia Iblidi quid fieri poteft,parentur,&: conficiantunquod autem philolophorumlapis indeparari , aut ejus ex illis femcn elici queat, totus ncoo,quando omnium rerum creatore ita jubente,quodvis in
Lullii

mcntem

in fuis fcriptis

fuo2;enere ,uti did:umefl,perfifterefasfit, illudque tranfilirenullo modo pofTit. Hinc quilibet,veriE fapientiae deditus,facere colligere poteft,quod lapis nofter

neque ex vegetabilibus,neque ex animahbus,utpote combuftibilibus depromi queat;unde concludere ratio iubet,in incombuftibiIibus,regno nimirum minerali ilkim fohim inQuiaigitur lapis fapientum mineradao-andum &: parandum efTe. le quiddam eft,&: mineralium plurimx funt Ipecies utpote lapides, inter quos 6c argilla,ac varia^ terraerecenfentur lalia, media mineraha,& metalla, haud inconcinne quseritur ex quonam illorum comRefpondeo,ex lapidibus illum fieri impofTibile efle; parari debeat ratio eft quod in lUis fuflbilis & hquabilis mercurius non efl: , neque
,

fundi,folvi,autob extcrnifulphuris , &:adhaerenris terreftris proprietatis

abundantiam in primam fuam matenam reduci pQflTunt. Prudens

<? Lapide T^hilojophomm,

i^

Prudcns ctiam naturalium fecretorum indagator lapidis benedidimateriaminfalibusjaluminibus, &:ejurmodi rebus inquirerefuIn his fiquidem acutum, corrodentem, perledebic. corrumpen-

&

temfpiritumreperiet, mercuriumautem atquefulphur exphilofophorum fentencia hmc nunquam adipifcetur. Infuper cx his media mineraha , ficutifuntmagnefia , marcafita, antimonium, &:c.mult6 minus metallum aliquod unquam fieri qucuntjquo pado igitur lapi-

qux finis &c perfedio eftomniummetallorum &:mine-. raliumjindeeruipoilct? Addo quod cum metallis nihilcommune
dis

matcria ,

habeant&fainiliare, fedeaadurunt, corrodunt* 6c Corrumpunt;

quomodo itaqiie eorum meliorationi infervire poterunt

:

Audi Richardum Anglicum de hocnegotio capitc decimoloquentem MinorA mtneraliandnpoffuntfierimetAlla,primo\qt4Udeprimx metalloram materta^ quA eft argentum vivum^ nonfunt ^enerata. Cum autern generatte eorurn cum generaHone mercuriiprtmo dtfferat in forma dr matetia^compofitione , ideo etiam metallafieri nonpojjunt quia uniusffeciei una efi materiaprima^ &Jperma ex cjuogeneratur. Sed
pri^apanantecedentispatet
quia minora mineraltanonfunt generatx exmercurio,utpatetper Arifiotetem c^ Avicennam. ideofideberentfieri metalla^oportet ut tranfirent in materiamprimam metallorum. Sedquia, artificialiteridfierinpnpotefi , idcometa/Iaminimeerunt ^ perconfiquensjapidis materia effe non pofifunt. Stcfecundapars antecedenttsfuf
^

minora mineralia principium artis artificaltterfieri nonpofiunt.quod efi mercuritis , ideoetlam ad medtum ^fi. nem nonpertingum, quA funt metalla tin^iura. Sedquia minora mineraltaametAliisextranetefiintnatur , qmmvis in altqua vi mtnerali farticipenty tamen debiliertsfunt virtutis , adufltbilia. Ideo naturx
ficienterpatet.

Securjdo ; quia

metallica de t^fis mngaudetfedea rejpuit, confervat autem ea^qudfuA na-

turafmt.

^tarefztuifunt^cjui tot ,

cationcs addec t^iendu

^ tam diverfa negotia &fphtfti.

Hdc
ille.

homines adducunt ^fiilicet res improportionabi-

les,<jtun(cnaturamdant,neceamrecipiunt.

Vcrumenim ver6,nemo fapienti^ noftrse lludioforum per philo^

ibphantium fupra
citaca

limihaque dida, de falibus interdum lo-

2.

quen-

lo

T^ra&atus oAureHSy
Utpote, quando
:

quentiiim, fcduddcbet.

in allcgoriis myfticis

fapicntum noftiorum dicitur ^ifine fdc operatur , mortuAcorp. ranonfufcitabit. Et quod in libro Soliloquiis Icgimus ^ifine fale laborat arcum tcndit ftne chorda. Nam fcicndum heic cft didos fapientcslongealiumCalcmj quamhivulgares miacrales.funt,. requircrc, Sicuti in Roiario philolophorum patct , ubi dicitur Sal metallorum e/i lapis phtlofophorum lapis enim nofter eji ac[ua congelata in aaro d' argento,^ repugnat igni,(^ refohiturin aquafua^ex qua compo:

(^odautem philofophorumaqua congelata nonfitaquamineralis, docetGebcrlibrifornacumcap. i9.dicens: Studea4 folem lunam refolvereinaquamfuamficcam c^uam vulgus mercurium vocat. Philolbphi ctiam terram fuam ialis nomijne indigitarunt, ficutiinclangore buccince apparet, ubi diQimt: ^odi funde cucurbita manet reliquum noftrumeftfal^ hoc eft noftra terra. Ec in allegoriis fapicntum in ha:C verba prorumpitur: Nota^quodhjic corpora alumina ^[aliafunt , quA ex nojirts corportbm promanant. Interdumquoqueipfaramedicinamlalappeilant,ficuti in Scala dicitur: Optiifecunddi aquA eft , ut terram exaltet infuum mineralem falem , tannitur in gentre fuo.

tumfacultatefua attrahente^

Ec Arnoldus in libro \ de confervatione]v\wentutisait: Sedii/ud ycui nonefipar ( in conlervanda juventuSapientes affmiUvcrunt ipfumprxpararum calori te) eft/a/de minera.
,

naturaiifana adokfccntia.
tes
,

Propter hanc ftmtlttudinem ufifunt fapien-

rale ,

(^ appeliaverunt ipfum iapidem nomine anirnalts , alti chifir minelotum a quibusdam vocatus eft medicina perennis , aqua vita.

&

ingenitmprAparationis eft , ut in aquam ptirifpmam

^potAbikm reduca-

tur cum rebfis,qu cum eo eandem habent proprietatem.

Ex premiiTis itaque clare patct,quod nequefecundum dodrinam

philofophorum, nequeipfiusnatura: proprietatemlapis ex minoribus mineralibus fieri po/lit. Modorcquiritordo, ut paullum circumfpicfamus , num lapidisnoflrimagmmateriaexmediisminerahbus, videhcet exmarcafita , antimonio , magnefia, &: aliis educi queat , pra^fertim , cum philofophi eorundem fr equentem faciant mentionem.
Sicuti Senior,

quando^

De Lapide Philofophomm,
qiiando
ait: Ni[t in

zi

auripigmento

ejjct

viscoaguUndi meruirium t

m-

firum w/igi/ierium nunquam adjinem duceretur. Ec Thomasde Aquino Acctpe noftrum antimonium , five terram nigram oculatam , ^r. EtParmenidcsinTurba: Accipitt argentum vtvum^ (^coagulateiU
:

lud in corporemagnefix^ velinfulphure

,

comhttjlibtli.

Veruntamen

iiotandum efl: quod philofophi haud ejufmodifcrmones proFerant, ut demonftrare velint , ex hifce rebus lapidem iUum magnum fieri pofle, fed paraboHce &: figurate italoquantur. Philofophorum Iiquidem auripigmentum &: magnefia longe aha res eft, quam illa vulgans materia nimirum ipfa , quam alibi agens, leonem, regem , ililphur , aliis nominibus corapluribus appcllare folent. Et quidem auripigmentum vocant , quia facuitatem habct auro fiiperfiuum exub(?fantcm colorem tin6luram tribuendi ; Magnefia vero dicitur ratione inhta: fux virtutis SJ prseftantias, quas inde derivatur &: promanat. Quod autem Thomas Aquinas illam antimonium vocare voluerit , fadum id ert propter fplcndentem fuam nigredinem > ad quam foliitione tranficlaperducitur. Lapidem enim ad nigredinemperdu,

&

&

tlumomnibus rebus

atris afiimilaverunt-

Verum

objiciet mihi quifpiam inferens,

mediorum horum

mineralium nonnulla haud modo ex mercurio fulphure eirenara, fed etiam mctalla reduci pofTe, ficuti vidgmus magnefiam

&

cum plumbo & do cum metallis

alienum inde
beii

ffcanno in fluxu coire,

& antimonium non moa.

mifccri, fed etiam

:

plumbum

naturali

haud

fieri

ftatus,

non

Infuper pkirimos tam heroici, quam plefemel inde aurum fadum elTe vidille. Quia

ex fulphure &: mercurio ( in qua^ etram artis beneficio reduci queant ) gcnerata, &:ideocum metallis ejufdem originis fint ; pofle etiam lapidis nofi^i matcriam inde proHci. Sed huic ita refponfum effe volo , quod inprimisdifferentia qua:dam inter ha;c mineralia fit facienda ; rntcr illa nimirum, quae mercurium in fe habent,&: illa,qu^ eo plurimum carent.Prima,utpote quae mercurio referta funt,merit6 majoris faciendafunt,utpote,quorum merigitur

euriiis

2.2,

Tra^atus Aureus

curmspernoftrammedicinam in aurum &: argentum transformari poteft, &:hocnominemeaquidemrententJa, nonimmentoprofemimetallis, quse nimirum difpofita funt ad naturam mctallicam habenda; reliquavero quibus nuUus inefl: mercurius , nihjiadhoc
,

mafyifterium facienda.

Aft, quia per malum &: adurens fulphur quod in iis eft , iUis ejufmodi finem attingere non Ucer , pro lapidis ctiamnoftri materia agnofcinon poflunt , qux purus perfcdufque mercurius, purumque,fubtilc, &: incombuftibile fulphur elle dcber. Quod autemifta admodumimpura, a fuoque fulphure plane infeda
,

quidpoirmt,tenratur,ocuhsnofmt, facileineorum examine,ubi, Videmusetenimin Zineto , quod ab imprudentiftrisfubjicitur.

busex{plendore&ponderemeruscflcmercuriusjudicabitur,quoad externamfaciem-, fedquamprimumilludigiiisapprehendit, propediem in modum fulphurei fumi aufugit. Marcafita: autem, vi ignis propter terrenam &: groflam fuam immunditiem fundi nequeunt. Antimoniumver6,quoddodaencheirefla nimia fuafpurcitie quodam modopurgari , &:incandidifllmumacpulchcrrimum regulum pcrduci poteft facile nobis perfuadcbit egregii quippiam indc fcrri poire,iicuti &: plunmi,fibiipfls plurimumtribucntes,philofophicum Attamcn, ututlit, antimolapidcmexeopararipofleautumant. nium hoc quocunque etiam modo &: ingenio a fua nigrcdine purge,
,

tur,malitiem
,

& duram, fulphuris qualitatem aflcrvat, quod inde

,

li

ncqucat,quod quct quodfubmalleodiftendi,autmallcabileficri quidem cujufvis mctalli proprium eft,undc, fecundum alias proprieiates,metallum efle judicatur. Tacco quod groirum,immundumquchabeatmercurium; itemque quod fempcr fugicns fulphurfecumretincat.
tes

Vosigitur^quimagniefle vultisPhilofbphi vobiscumquc vcftris libris , &: copiofls fcriptis plurimos fcducitis, opinanfundamcntum , ctiam atque vcftri univeriaHs hoc ipfum efle
,

etiam oratos volo,ut,quod veftre opinioni minus icquiboniconfulerevelitis, ftultecnimqusriturin rc, quodinilla
fiiblcriberc

qucam,

noneft,ait Arnoldus.

philofopherum purA eftmaUrU

^
"^

EtinexercitationeinTurbam dicitur: ^-^^^ LuUiufquein teftamcntoukimodi:

cic:

De Lapide Philojophomm.
cit tJoflrA tin5lura non eft^nijipuru^ ignis,Y.x.ii\
.

jj
:

Vadc mecuin ait

7^-

tumj}iritus/iibtilise/i,(^uitingityacmundat corpora afuis leprofitatibus,

Sed hoc minerale, (icuti& reliquaad unum omnia, adeo grofTum impurumeft,utetiamnullomodo,nifinoftra mediante tinclurailla impuritasindeiequeftrariqueat; Ergo lapidis noftri magni matcria ex eo elici non poteft; cum ex nullo,quod in eo non efl:,educi poffit^fecundum Richardum cap.
i.

&

Seddevidrioloquiddicemus, quodetiammirandis fuis qualitatibus plurimos in errorem ducit,pr*efertim , quia aliqua ejus particula in cuprum abit,illudque ipfum ferrum in cuprum vertit. De hoc brevibus fciendum illud nihil efle aHud , quam principium mate,

&

nam cupri

ubi in mineris &: terrse venis vapor minerahs , vaporalif,

que mercurius,ut ita dicam locum quendam offendit, in quo ejufmodi amarum,acidum ponticum, &: venereum fuiphur copiose latuit^quod quidem confellim fufcepit in eoque, ut metallum fieret, coagulatum eft. Sed quianatura, purum abimpurofcparandum,
,

&: combuftibile ab incombuftibilifegregando officio luo fatisfecit,

copiaautemdidifulphuris, mercurii quantitatem longc fuperavit, mercuriusetiam in tali fequeftratione neceflariofeparatus in venc-

ream
gitur

illam viriditatem abire coavftus

,

eft.

Hoc ipfumdemonftrac

fulphurvulgare
,

hujiiscorruptioniscauila:
( ars

& igni admovetur,

quando cupro conjunenim brevi temporis (pacio forti

igne peragit , quodnatura leni calore longo temporis intervallo perficere ncquibat,) cuprum brevipenitus adurit , &: vulgari enchcireft

mvidrioh naturam reducit^acfecundumfulphuris copiamvidriolumcolore ditefcit,autvilefcit, indefit,quodunum vidriolumplus

cupricontineat, rehqua minus.

Et quiain ferroquoque grofllim contineturfulphur,corroditilludfua acrimoniavKflnoIumjS^quasritejusmercurium,afuo haudmultuTnahenum,&: cum illo conjun<Stione ejus fulphuris

mercurium vincencisin purum putumredigiturcuprum. Sed hoc &: albo, quod ajunt , calculo notandum , quod acidus '"Wq Yiclrioh fpiritus a fulphurc ortum fuum trahat,{icuti &: ej uf inodi fpiritus>

24

Tra^atHsAureus
:

ritas,&:nonalienusabi'IoexrLiIphiircproIiciciiririquidcm5<:ruIphu-='

addo, quod &:rulphuris fpintus a:que ac viclrioli fpiritus in vidriolum vercit, Cum igitur fulphur tale corrumpens &: fuperfluum in viclriolo delitcicat,&: mercuriinondum mundiiicati penuria tantalit, hcileabiiioexcalabimur, &:,quia haud magis,quam ex rchquiSjindc haurire poterimus, Alphifugemortux dii fcntentiam in his requcmur , qui dicit C^ve.im filt,
reus'iiwodorinvi6lriolirpiritupercipitur
:

corpora,

^Updes,

qmixinillisrittll.iviAArnbiiUndicft\eorumfia!itdem

vitA non con/ervat,fed corrumpiti,ftcutifiin:faliaj auripigmenta.arfeni^ cuynymaqnefia^mar cafita^thnia,^ ftmtlia^X. A.rnoldusin Flore iiorum ait Caujja eorum errorum (/?, quia quatuorJpiritts, videlicet aurtpigmen:

tum^ fal armoni.icum, mercurius ^fulphur , non funt fperma metallorum perfe6iorum , necimperfe^orum ixceptomercurio (^fulphure, quodesi
,

ejus coagulum,

Sedexultimishifce Arnoldiverbis concludens quifpiaminferrc

poflet,rulphur &: argentum vi vum vulgi materiam fore lapidis, quod
illaad quatuorfpiritusreferantur
,

& fulphur mercuruimcoagulct.

,

Cui cum Richardo Anglico capite undecimointerrogante nuni quodlibct iUlphur mercurium coagulet, rclpondco quod non. Quodcunque enim vulgare fulphur metallis inimicum efl:,uci philofophus ait. Sciendum fiquidem cfl:, quod fulphur ex pinguedine terre proveniat,in minera per tcmperatam decocbioneminrpifl'ata,quouique indurctur &: fpifla fiat:Ec tandem cum induraca eft , fulphur
,

vocacur.

Duplcxauceeftfulphun vivum&radurens. Vivum efl: pars agens in mecallis , quod ab omuibus fordibus depuracum a nacura lapidis Adurensvero & vulgare mecallorumauclapidis noitrimaceriaeft non eft,red iUis inimicum exiftic, Vulgarc enuii, &: combumaceria rensfulphurnonincrarcinnoftrum magiflierium, doccnc Aviccnn^ &:Richardus Anglicus , quiaexiisnoneftorcum fcdlempcrdeni:

corrumpicquocunque eciam arciflcio pra^parecur. Corrumpens namq; eft,ande fufionem impcdicquado figicunficuci
grac,inficic acquc

inferrovidemus,quodfulphurfixia;groflrum&:imundumhabeac;(cd

quando

De Laptde Philojophomm.
quaiidoilludcomburicur
,

2y

, recedetinfubftantiamterrcamjinftaremortui pulveris. Quomodo igitur iftud aliis vitam tribucre poterit? Habct etenim duas corruptionis caufas , puta inflammabilem fubftantiam 6c tcrream f xculentiam. His ita prsemiflis , confidera vul~ garc fulphur, &: non phiIofophorum,quod cft ignis fimplcx , vivus,alia corpora mortua vivificans,&: ea maturans, ca^cera. Quo nomine 6c commune fulphur lapidis materia cife non poteric. Sed quid de mercurio vulgari infercmus cum omnes philofophi dicant ,materiam npftri lapidis eflefubftantiam quandam mercuriJilcm &c iUud plures habcat quaHtates qua^ noftro etiam mercuno

&

attribuuntur

Eftcnim omniumhquabihumclcmentum,utdicir

Arnoldus Rolarij parte prima,cap.fccundo. luomam omnialiqtiabiliat cum liquantuy\,tn idconz'ertuntury ^ comtmjcctur citm iDfis^ quta eft defubftantia eorum Itcet tjia corpora difftrant in compcfitionefii^ ab argento vivo eo modo,quo ipfrmfuitpttrum vclimpmuk julphureimmundoftht extraneo.^t cap. 4.ait: Mercurius vivus in ommbusfuis operatw:

nihus cft mamfeftc perfecitffmum ,(^ prohatifpmtim\quoniam adtifitonis

eftfalvativum.,fufDnis effecitvum

cum figttur. Et eftttnciura rubedi-

non rccedet a commifioy , Et eftamicahtle , &pietattsplacabile^acmedtumconjungendi qttemam commifcetur per minimacum ipfts , ^etiam in tinciuras
nis^tiberrimAperfccfionts ^fulgidtfulgfiris
deneoeft',
,

proftindo naturaltter adhdiret.quia

eft de natt^ra ipforum' Ipfttmfolum ft,quodignemfuperat,(^aheononfuperatur,fedineoamicabiliterquie-

fcensgaudet,

Et Bcrnardusinquit

Naturam exacliftmeimitamur,

quJLinfitis mineris ^aliam non habet matertam^in quam operetur^prAter-

quam puramformam mercurtalem,

(jr

Alercurio huic imflfulphurfixum^ tmombufttbile.quodnoflrum opusperficit abfque aliafubftantia.quam

purafubftantia mercuriali.

(untqualitates

nam.

Quando igitur in mercurio tam egrcgisc neceftario fequitur illum noftrilapidiseftematcRcfpondco Sicuti duplcx cft fulphur,ita etiam mcrcurius
,
;

&

duplexcft , vulgarisnimirum, &:philofbphicus.

,

Vulgaris illcmer

curiusadhuccrudum,immaturum S^apcrtumeftcorpusinigne non perfeveransjficuti philofophorum kdi levi ignc urgcnte in fumi
;,

forma

2S

T^raBatm Aurem
Vndc &: gcneralis philofophorum
:

forma aurugicns &; difcedens.

regula conllituta ell: : Noflrumargentum vivum ^non efiargentum i//*vum vulgi, Et Lulliusin Claviculac capitcprimo Nosdicimus, quod

AYgentum vivum vulgare

nonpoteft r]fe argentum vivumphilo/opho:

rum^quocun^artificiopr<paretur

quta vulgare nonpotefi inigne deti^

neri, ntfiper altud argentum vivum corporeum, quodptcalidum (jrficcum^^ magis digeftum. Sed major philofophantiumpars ex ubertate

fua de mercurij vulgi rublimatione

&: aUis ejus praeparationibus lo-

cutaeft, undetam varij &:mirabilesoperanciimodi excogitati funt, quo hujus llibjecli propnetates eo (atius enucleara: fuerunt iietam autem iplam, quam tantoperc petierunt, thefaurumnempe terrenx
:

hujusfapicnti5e,haclen^inhociiibjcdoattingerenequiverunt,cum

naturaillamineonon
ducat.

locarit.

Veruntamen infua operatione tam

,

mirusefl:,ut etiam fapientiores qui fe efle

,

ducunt, quandoquefefamiliaris,

Exemplo nobis fit mihi olim noti/Iimus quidam

qui auro illum amalgamatum,uti loquuntur , tam flibtilicer &:accurate tradavit , vtetiam peromncs colores tranfeundo demum in
citrinitatemabierit
;

vltra

quemtamencoloremnullomodoafcen,

dcrevoluit;undc bonusille chymicus motus audioremignisgradum fubminiilravit plane (ibi perfuadens eundem jam fixiffimum inignis regimine deinceps errari fore,&:fecundum philofbphos nonpoife. Sedfpe&^perfuafionefua fruilratus , vitrum inplurcs particulas dilfiliitjopufque innihilum redadum efl:,volatiliadhuc
, ,

mercurio aurum fecum in caminum fquodprobe notandum) elcvante , illumque propemodumdeaurante undepofteaplurimum adhucauricorrailiminpriftinamfuamformam aurcorpus,utivocant,redu(3:um efl. In hoc apparuit ,mercurium,quiipfi corpus efl:, aurum ita folverepotuiflepcr minima,utin tinduram abiretjCtiam ^i vero fi plures colores,calore in humidum agente , apparuerunt. bonus ille vir , &: c-iim co plures alii , verba Arnoldi in Flore florum advertiflet,ea fane mcthodo minus proccfrifTet. ItanamqueArnoldus,de ejufmodi laborantibusloquens, dicir:
;

^uifHbtilifisintuentes *^

>

confiderAverunt^mcrcHriumeJfirneta/Iorum

pritKtpium

DeLa^ide Vhilc^ophomm.

27

torum originem , c^lorefutphureo deeoquenteyfuhlimap'inc:fium , runt per/e r>tercurium,poflea eumfixArum Joluerunt^^ coAguUrunt\ vetentesautemadprcje^i$nem nihilinvenerunt ^c, Quocirca &:ar-

gcnciimvivumvulgare
pofTumus.

lapidis

efremateriam^nobisperfuaderenon

Nontamen inficiasimus,{inehujusadminiculonequein
,

chymia philofophica,neque medica folidi quidpiam fieri pofTe. Materiam noflri lapidis hadenus in animalibus in vegetabilibus,
minoribus , mediis , &: majoribus mineralibus anxic quarfivimus fed in illis eam reperire nondum potuimus; quare ulteriuscircumfpiciendum nobis erit,numin metallislateat , & fj miWih, omni.bus anvero inonnullis , &:in quibus illa fuerit,num fimul candem indagari debeat. Notum fiqindem efl Rogenus tcflatur
in lapidibus, in
;

&

fpec.capj.

quod cunda metallaexfulphure&arc^entovivo^ene:

retur,&: quodiis nihil adh3ereat,neque adhiberi queat,aut ea mutet,

nifi

iHiusrei

illud,quod ex ipfis fumpfit originem cum cujufuts rei emendatio naturam emendet^cujus eftyUtKichzrdiu cap. i. loquitur.

, itacomparatum cHe voluerit , ut qu^hbet res fuum fimile gencret, &: producat, nc cx homine equus provcniat. t quemadmodum bruta animaliafuum pmilegenerationis medto multiplicare nen pojfunt , nifinatura/imilis

Non dicam quod Sumus opifexinomninatura

haudaliundeprafumas qudrere,quam exfuofemine ,ex quo lapis nojier ab initiofa^us eB. Vt Autemfemen adinvenias , tecum tutoprobe reputabis in quemfinem lapidemnoHrum quarere intendas , ipfecoOigerepoteris , tlludhaud aliorumortum , quamexmetallica radtce ex qua^metaUa ipfafieri k

benejicio :Ita

lapidem benedi6lum

(ait Bafil. Valent.)

&

K^ddo quod cr magnafityinter metallO' rum dr lapidis generationem conformitas. In utroque enimfulphur , argentumvivum , quAfal^ceunobilemanimaminfefecomprehendum
T>eo ordinatafunttfttberepojfe.
necejfario
,

reqtiiruntur

necpofibileeB utilitatisffecieminformame'

tallica percipereydonec

hdc tria ,ex metallicafubjiantia defumpta , in uno

^

conveniant

qtiandoquidemmetaliis ^nihil adjungidebet

quodexiis

crtumfutmnonduxit. Et apertefatis nobis re/tnquitur yinquitDr^co, quodnulUresextrama , qu^ex hts duobus yfulphure mercurio,nor

&

fumpfit

^8

'

TraBatus Aureus
^velifforum iranfnecejfxrio

fufnp(it origfttem^^potens efi, f^fufficUns ipfiperjicere

^UAre mutationemfacere novam^ materin erit eligenda. metalltca

;

ad

lapidis genrationem

Num

vero

illa

in metallis imperfeclrs

lateatjbrcvibusilobisindagandrierit.MLiltircperiuntLirjquiexftan-

no vel plumbo ad album ad rubcum vero ex cupro vel ferrojaut ex

ambobuslapidismatcriam elici polTc ribiimaginantur,remotodubioab ipfis philofophis liniftrc intcllcdis , fcdudi.Itan.Geberlib. forn.c. c).inquit: Paflam fermentandam vt plnrimum ex imperfecfi^ Et ideogeneralem regulam tihi damus quod eorporibtfi extrahtmus.
,

fafla alba ex love (^ Saturno

rnbea 'ucro ex Venere

Saturno^

Et Bafilius Valentinus inlibrofuodephyficis &: hyperphvficis , ex conjundione Martis &: Veneris tindLiram parari docet. Idem in Triumph. aptimonii in \\xc verba Hanc tinciuram Solis &: V-wxiX feo^ttittir porro tinBura prorumpit item tinciura Martts c^u du& e^ Solis tin<vicirioli ftve Veneris ciuraminfe comprehendunt c^HAndeprita adfxationem plufquampcr:

^ {Jiiarte extrahatur.

ficiuntur.Hasfequiturtincittra lovis dr Satttrrji pro coagulatione mercnrit (^ dcmumipfa mercuriitincitira. Sed naturx indagator novifle
,

debet hanc nunquam fuiiTc neque Gebri ,neque Bafilii mentem, alias fibi ipfis contradicerent,quod effe non poteft,fiquidem philofophi in fuis fcriptis nunquam mentiuntur, etfi veritatcm parabolicis verbisinvolvanr. NuUaenimcx imperfedis metanisfiveiblis,five inviccm mixtis pcrfedio,vnde vel minimum mehorari queant oriri potcft. Exfe folis hxc effe nequit , cumadnoftrilapidismateriam pLu-ifTima mercurii fubflantia requiratur ficutiClangorbuccinx,
, ,

Aviccnna,Lullius

&

pla^rique

omnes philofbphi tefl:antur,dicentes:

:

Innoftrooperepuriftmamercurtifuhftantia nobis efteligenda

Sedilla

purifrimamercuriifubftantiainimperfedis metallis non reperinir, cum illa abimmundo &: alieno flio fulphure ita inquinata fint , vt etiam inflar leproforum corporum ad intimam &: perfelam depu,

rationem quodcLmque ctiamadhibeaturartificium,pervenirenequeant. Addo,quod in igne rainus perfiflant, qua^ proprietas in noftra matcria inter alias fummopcre rec^iiiritur Audiamus Gebrum
,

ui

De Lapide Philofophorum,

2^

inSummsEruaecap.6^3. dehac imperfedoium metallorum immundicie,perfectiquc mercurii proprietatibus loquentcm. Perhocvera, indAgatione mtriim gentis duorpim fecretorumadinvertimu^, Vnum

qnidemquod duplex
\

caiifi cerriiptionis cu']Hilibet

,

[imperfe^i) metalli

per ignemfit quarumprimaefl

quodadufiihilefulphurtninterioriftta

fubJlmttA inclufumperfortem ignem accenditur , totamfuhfantiam cor-

porum annthtlat ^infumum verttt,ac dcmum confumit

argenti vivi eorum bonitate. Secunda caufa,

nihtlobjiante

quodflamma externa perea

augetur^ilUpenetratjinfumttim refolvit,quam etiamfixafunt, Jertia esiy quodcorpora eorumper calcinationem apertuntur. Titnc enim ignisflam-

ma eapenetrarCyO' infumum

verti^e potcji

quaw flxa etiam fuerint,

>uando autem omnis corruptionis^ cauffs, convemunt^ corpora neceffxrio corrumpuntur,^ anmhtUntur-.quando veronenconcurrttnt , veiocitas iorrtiptionis corporum nomnhilremtttit. Secundum hujt^sfecretigent-is
e(l bonitas,quA

ratione argenti vtvi in corporib-M conflderatur.

,

Nam ar^

gentumvivttm iCumnttlUatiacauffacoyruptronts
ta

(fpropulflonisineo

fit^inpartes compofitionls dtvidife nonpatittir ^fedtn fHbfiantiaflia to-

permanet igne\unde caufafus perfcciionis cognofcipotefi.Laudetur igitur Deus benedi6in4 ^(^ fummti-s yqtu illudcreavtt ,tlltqt$efiibjlantiam , fuhfrantide autemproprietatem trihtiit ^quam in nu/U re naturali inveniripoteftj vt hacper ullum artificium , in eam intrudt queat , quA tn hoc
potentiapropinqua reperitur. Hocenirn esiiUud quod iqnem vinctt ab igne non vinciturjedtn eo amicabiliter qtmfcit , eo ^audet. In his
,

^
:

vcrbis
noftri

imperfedis metallis lapidis fe immunda ab igne quando illa purificare vellcmus , aufugiunt noftrum vero mercurium ratione (nx puritatis in igne line omni noxa perfiftece pofle. Sicuti ergo imperfeda metalla fola lapidis nollri materia nonfunt ,itaetiaminvicem mixta, illam minus promere pofllmt,
,

Geber

clare demonftrat
eire

in

materiam

non

pofTe

quia per

fua commixtione haud puriora iiant , quam prius erant,' taceo quod nova hic fiat confufio , noftra^intentioniplane contraria, c^use

cum

unicamo ut fupra dii^um

eft

materiam requirebat.
i

Hqc

^o

TraBatus Aureus

Hocclare Haly libd fecretoriimcap.^.tcftantur, dicci\s:Vnus efl U^ ex pts.cui yiulUm aliam rem commifceto^ cum hoc operanturfipicntes ,

hoc manet

quo medemur.

NMalmdcum eo^neg^ in toto

nej^ tnfuis

tatrtbm commifcetur, EtMorienusait Hocmagifleriumin principio ex unaradtceprove:

;>; qtiApojiea tnpturespartes dif^ergituryCirtri

unam rem convertttur,

Si itaque metalla impcrfcda lapi Jis mteria eile ncqucunc , quaQuando re philofophi in illis operari prxceperunt ? Refpondco.
, pcreamhaudcu,plumbum,rtannum &;c.intellcxerunr,fediLium corprum, ferrum pus, fivc fuam terram ficuti Arnoldus in Flore florum dicit Mercurinsterrdtconjungitur^hocefl^imperfectocorporiMzm etfi eorum terra

philofophiim.mundacorporaacciperejuflcrunc

tantx pcrfcdionis &: puritatis eft, atq; natura quidpiam perficerepotuititamen refpedu phyfici lapidis adhucimperfeda&immunda efl: Et in hoc ars fupcrat naturam, quia perficit,quod natura non potuit.Qupd autem terraanteplcnariamdepuratione &:regencratione imperfedaflt ,inde patet quod tunc temporis nondO tinin fefc
,

<yere &: plusqua pcrficere potis eft ncq; plus habet,quam quantum naturaeitribuit:fcdpoflregenerationcm multumpotcfl.h-npuritas veroejusinnoftro opere luculentiffime percipitur quandonimi, ;

rumnieraefl

&:plumbo
,

aifimilatur velantimonio;pof]:grifea,&:

velftannum, autmagnefia,&:hocquidcmante albcdinem ; poftalbedincm autem Mars &: Venus vocatur,antcquam &: perfectam deducatur rubedinem. Quod autcm Eafilius Valentinusejuidem mecum fit iententiae , &:longc aliter fentiat,
lupiterappcUatur

quam in dido libro fcriptis rcliquit

demacrno
,

teflatur in tractatu iiio deiapi-

vbilapidismateriam invefligans dixerat, quodin ible donum omnium trium pcrfedionum conveniat , indeq; tacultatem
inif^nepcrfiflendifiabeat
,
,

&:quodLuna
&:
illa

rationciuifiximercurii
,

non facile ab igne recedat

examen fuum ferat

tandem in hxc

meretrix Venuifuperabundantecotorc Nobtiis verbaprorumpit. amiEia efl , maximaqtte efns corparU pars tiberrima tin^ura veflita ,

^
,

refertaefl

^taltseflcolor

(iui^ino^timometaltehabitat,&propter

fuam

De Lapide Vhilojdphorum.
[tHm ahunddrjttAm adruhorem
eft^

jr

vergit.

Sed qttia illius corpta leprolum

fixaillatinciuraineopermanere nonpotefty/idcumccrpore/uo eva-

nefcit.

^u^ando enimcorpusper wortificationem corrumpitur ^animA

aufugere cogitur, Habitacuiumftetiam manere neqtitt , fed cedere auidem corrtiptum^^ igne crematum eft ipa ettam ut ejus loctts nefcia^
, ,

&

tur,nec quifpiam tnpoftcrum ibihabitnre pofftt.Sedin fixo corpore lubens

permanet.

Fixumfklforti Marti dttrum

,

attribuit (^ reliquit

firenutim (^ groftum corpus undefortitudo animifiti dignofcitur,(^ dux hicce

,

hiud facile vincitur. Corpusfiquidem ejus durum efi, quoddifficile vulneratur.

Sinvei-oquisinferat

doctrina

cum
:

fpiricumercurii perfedri
ille

quodfixumillud VenjerisfulphurexBafilii conjundrum in tinduram

&:coIIigac,quod ancea fsepius repecitumeft maceriam nimirum noftram non ex pluribus dependere; quod &: Batilius annuic docens , untverfilc ttnicam ejfe rem , CJ' i^ unica reftmui reperirt (^ eduii^efteque mercuriifpiritum , anirnam fubhttris, vna cumfa/e/pirttua/i , ftmul vnita conclufa fub vno ccelo^ (j' hahitantia
abircpoflic
Sciac

&

vno corpore ; &: proculdubio ex erroribus fuis in verum cramicem redudus imperfcd:is mecallfs a cergo relidis ad perfe6tiora animum fuum convertere,confiderando illud Placonis dictum quarc.i. Quare calcmatis (^ folvitis alia corpora magno labore cum in ////(perfectis) inveniatis quod quxritis, Si vero illts vti velitis, neccffe efi^ vtpritts ea. convertattsin naturam corporum perfe^orum, Qiiocirca,nmicillime
in
,

naturalium fecretorum ,indagator linqtie quxvis animalia &: vcgctabilia cundafalia alumina , vidriolata ,marcalitas ,magnciias,antimonium , omnia imperfeda &; impura mctalla , &:inquire lapidemtuumcum Arnoldode Villa novapart. i. cap.7. tn mercurio etfoleadfolem^et inmercurio etLttnaad Lunam, quoniam totumbene,

ficium hujtis artu confifiit in ipfis tantttm. Sicut entm ignificandiprinci-

pium ignis eft, vt Ripl^us porta i. a(l'erit,/>4 aurii esiprtmiptum aurificandi. Si tu igitur ffcudes conficere aurum &: argentum arte philofophica,ad id nec ova , nec fanginem accipias,fed aurum argentum, qua?naturaliter&prudentercalcinaca> 6^nonmanualiter novam generationem

&

^2

Traciatus
,

Aunm

generationemforas producunt augentia fuum gcnus,vtomnes res naturalcs.QiuireRichardus cap.io. autor cllnobisy?w;>4r^ aurum (^ argentum , 'vtafferantfru^um cumUhorenoflrOymedtantenatura-y eli illudquodqUAris CT nulla alia res mundi. Ec qiiimpfnm hahet perfcclum mercurium illa non eligerem , cum actu purum quare cum fulphurerubeo albo contineaat licuti Richardus cap.ii.te,

&

&

ftatur.Et

Avicennadocet ,quod^w/ argento mefl fuliihur albumfi. omni auro ineftfulphur rubeum -.fedtdefulphur non reperiturfupra cut
,

Et tdco ifla duo cerpcra terram , nijiquod in iflis corporihus exijiit, fuhtiliterprApAramm , 'vtfulphur (j^' argentum vivum de illa materia, argentum efficiehanturfubterh^beamm fuper terram-,de qua aurum

namj^ corpora lucentiafunty quihus infunt radii ttngemes cAtcra rubedine vera fecundum quod ipfafuerunt pr^paracorpora albedtne
ra. Jpfa

&

ta.

Nam

nDfrummagifterium , inquit Arnoldus Rofar.part.i.c.^.ri^r-

poraperfe6iajuvat ^(fj-imperfe^umperficitpneadmiflioneret altertu4. Aurumitan^cumfitpretiofiui omnihtis metallls ^ efl tin6lura ruhedinis^

tinqens

dmls perfeci a albedine tingenscAtera corpora.

:

Argentum veroefl ttnciuraalbc' Noverit tamen bcnicTnuslccl:or,metalla ,videlicetaurum5cargentum inmctallina fua forma lapidis noftri materiamnon efle Sed medium inter ea,&: im.

& transformansomnecorptn

perfeda metalla , ficuti materia noftra medium eft inter illa 5^ mac^num noftcum lapidem. Audi quidBarnard.Comcs Trcfha: &:
NaliT"; i.part.
iui

tracVatus dicat

Jaceant quotquot aliam tinEiuram

,

(fallamapparcntemnccvtilem)

affirmant ^quamnoflram

^ aliud

fulphur quam noflrum occultum in magneflautem iHi^quialiudArgentum alixm aquirn a nofira., vivum extraherc pr&terquam exfervo rubeo
,

quApermanensesi^C^ nuiliconjungitur.niftpropri.tfua natur,c!r thil Aliud madefactt aliud.prater id ^quodefl unitatis proprifu naturx, non efl pr<ster nofirttm jnon aliudregimen ^neque alii coiotnim acetum
,

res.

Item non aliafolutio ^fubiimatio^congelatto ^putrefaciio^c^c^quam nosirjt. Suadeo iz^itur vt aluminai vicirioiajaiia^ CT omnta aita atramentafhoracesyaquasforteSiherhas^animaiiaJaeJiias^^
'venit^

omne quod ah eisprocapilios Janguinm ^vrinam f^umanumf^erma , carnem^ova^^

minerdia

De Lapide Philofophomm.
mlnerdU qtuque rtlinquit^ paritery (^ metalUJoU,
x ipps ejl tntroitui,
attejiante hoc Gebro

jj
^anqunm enim
quam inmetallis
,

& materia nojira, ut affenmt omnesphilofophi ycom-

poni debet exargents vivo ,

.

^ hocalibinon reperitur

funtmetallica.

^f tmenipfa nonfunt Upis nojler dum informx Nam impojjibile ejl unam eandemque materiam habere

duasformas.^a rationepojjint ejfe Upis,quiformam dignam

habet inter metallum

^ mercurium

^ mediam

turejufmodijorma? Quare teflamcnti ait Et ideo bonus artijlacapit metaUapro mediu in spere ma:

nifiprim corrum^atur d^auferaetiam RaymLindiis LuUiLis cv^.^6. rui

^,

gijlern , (^/fecialiterfolem

^ lunam.ideo quiai/ia/iuo veneruntincoA:

C^multum depurata de fulphuris dr ar^enttvivi bcne dtgejla ingenio natur^ ad quam proportiofubjlantia coiia.pura, nem artijia in vanumfe vexaret ,fi a principiis naturdihusfine realibus
qualitatetemperata^

incipere.Y^x. in Codicillo Sineifii^auro dr argento , ars ijia integrari nonpoterit^ cum in tllu duobusyfcilicet
:

mediisprointenttone faciendi velit

JitpuriJJimafulphurisfubJiantiaingenio naturx perfccicd^purata, adcujus depurationem debtltor eji ars.quam natura , nec cam confequi valet^ li^

duobus corporibus cwmfaofulphure vet arJenicoprparatisnoJiraeiicimedicinapoterit^ ^fnehis haberi nequit. Et in prxmio fuEE Claviculse ait Confulo vcbis , o amici mei, quodnon cperemini.nifi circafokm lunam^ reducendoeosinprimam materiam
iiiis
:

cet multum in ea Uboret. E.x

fulphur

^ & argentum vivum no/irum.

Ab

illis

igitur corporibus, inquit

Amo\d\.\s^^n.i.c.-/.extrahiturfulphurnimiumalbum(^ruibeum

cum

tnipfisfitpuriJfimafulphur'ufubJiantiaingeni$naturAfummedepurata,

ItaNicarusinTurbadicit: lubeopofteresaurum accipere, quodvolunt multiplicare ^ e^renovare^ deinde induaspartesaquamdividere, altera

quidem ac ipfum comprimere. llludenim as incidens in illam aquam diceturfermentum auri. Sed qua fronte philorophus hic aquam
appellat

fuain

aurum

quando dicit ^s
:

incidehis in illam

aquam auri fer-

mentumdicetur? Inhujusfcrupulienodationemfedulus natur^cindagator fciat, philofophorum aurum non efle aurum vuloi, ut Senior
docet.

Etinexercitationeinturbam dicitur: Vtmereuriusefiprinci,

pium ommum maallorum , ita ^foi efifinis ac uitimum metaliorum E $mnia

^jf.

Tra^atm Aurem

nteycurlui, Sed omnii metalla munda (^ immundafunt intmfiUlunii ftntis cft 'veruifol.ojui abflrahitur a.b illts.\x.'X percipis longe aliiim folem, iive aunim efle philorophorum,atquc illud vulgare, etiamfi inde origincmducit.Sicenimdiciturinauroracconrurgentiscap.i6. Exhoc ^ntet^quodaurumphilofophicum non eflaurum vutgi^ nec in colore , nec in

fubflmtiaSedilludcjuodextrAhiturexeis^elialhae^rubeatinciura. //

autfmphilofophorurnaurum, quodparvo m//r^m/<7,ut Alphidius loquitur &C Morienus ait Omnis res, quA magno emiturpretio , mendax
:

hujt^ gumm^(^ pauc^hlc auro multum ^/iw w.lnfupcr eft. Pauxitlo enim

&:nofl;rumaurum

vivumaurumeft, &:argentum noflrumvivum

a"rgentum, quarnihii pr:Eter vitam

&:augmentum

afterre polTunt:

vulgariaaurum&argentummortuafunt, quxhaud amplius pcrficerepoflunt, quam naturaiis conceffit, donec afapientcartificea

mortuisfufcitata vitam fuamadipircuntur; tuncfiquidem vivunt,^^

inpropagationeacmultiplicationeflii generismultum prarftarepof-

vulgarium noflrorum metallorum vita pra:fl3ntiffimusnofler Michael Sendivogius, Philofbphus pra^cellentiffimus, qui adhuc fpiritum trahit , ita loquitur tradatu II. fui libeih de philoargentum vulgi fophico lapide : K^dmonitm fis , ne accipias aurum namhsc [unt mortua. K^ccipenoflraquAfuntviva. Pofleapone ignem Primum refolvetur terra tn aquaWy noflrum e^fiet inde Uquorficcm.
funt.

De

&

qudimercuritis philofophorum dtcitur ^

folis

C" ^^^^

>

& confumit ea

aqua refolvtt iila corporA ut non rcmaneat ntf pars decima cum unA
CJr tlla

parte,

Et hoc erit humfdum radicale metallorum,

,

Seduberius de philofophorum auro traifbando notandum eft, quod philofbphiinterdumfuam aquamaurum appellant, quandoDe primo modo jam pridem Nicarum que etiam fliam terram.
qui cum facit Rofarii philofbphorum author , diaudivimus : Sed qutd dicitis de hoc , qttod phtiofophi dtcunt : aurum nocens Jirum non efl aurum vutgiy^ argentum noftrum non eft argentum vulgi} Dico y quodipfldtcuNtaquamaurum^ idqtiodvirtutetgnis adfupertorA Et vere tfludaurum non ejl aurum vulgi\ VulgHf hamque ntm fifcendtt.
:

trsderet ipfumpojfe afenfdreadfiiferiora frofter tjt^sfixiom m.

Quod

De LapUe Philofophomm.

j/

Qiiod aiitem philofophi fuam terram etiam aurumfuum nominare voluerint , idem author teftatur i Scias quod ^s,quode/i philo^ fophorum aurum , eflaurum eorum : Terra hxc ^es , fcrmentum &c tinduradicitur/icuteorumaqua alba &c foliata appellatur terra Unde author Clangoris buccina; in capite de folutionc fic infit: F^ade Hermesdicii: Seminateaurum vejirum in terram albam foliatam qu& fer calcinationem fa&a efi ignea yfubtilist aerea^ videlicet tantum '.feminareaurumjdefl^animam (^ virtutem tingentem in terram alham , cj^ua prdparationefacfa cft alha (jr munda,in qua nonfintfordes. Ex hh patet, quodaurum natura non materiafermentiy imoaurum phibfophorum efi ipfumfermentumtingens.^zin Scalaphilofoph.gr.7. dicitur TtrraeO' rum eft alha^in quafeminaturaurum eorum^^ animaeorum efi auyum\Et illud corptis eft locu^ [cientiA , congregansiilam, ^manfiotin&urarum Et paulo poft ait idcm author ^are dicitHercules fundite rurfum^ hoc eftjolvite corpm magneftjiyquodalbumfa^iume/i^^jrfimiiefoliis rubi, aurum quodab eo extrahttur^ Eji enim illudyquodfugtt in optirnum apptllatur , aurum philofophorum Cum eft tinBura qua eft anima. aquanamquefpiritusinfuperiorcmarcenditaerem-,&:corpushocalbum,quandoauramfa6tumfueritalbum,ilIudpoft nigredinemnoftrum aurum nominaverunt,Unde Senior: ^di/ce aurum cum aure^hoc eji^aquam ^cinerem. EtHermes; Seminateaurumin terramalbamfoliatam. Quare philofophi literis prodiderunt,aurum noftrum non effeaurumvulgi.
^
:
:
:

Addidamfententiamautemquifpiaminbrre &:qu^rere

poflct,

quare philofophiperfuum aurum modoaquam, modo terram intelligant;vidcriillos aut fibiipfisc0ntradicere,&: difcordeseilerauto-

mniacofunderCj&difcipulos dataoperafeducere voIuifle.Re/pondeo,quod omnes&: {inguli philofophi,ubi veritatcm ipfam pandunt,

illamtedis&^allcgoricisverbisinvolvant, nec tamen fibi contradicant, fed miro modo coveniant,ita etiam ut quafi cx uno ore
locuti cfle videantur
:

infuper nihil confundant

nequc imi-

tatorem digmim feducere

te,

animum inducunt, kd clarc&aper-

myfticis
,

ponunt

tamcn locutionibus, vcritatem eorumoculis exquas tamen m dignos &: impios celant , & ab illis abfcon-

dunt^

^ (j

^raBatus Aureus,

dLmt,quatiimqiiidcmperDeigratiamlicet,nemargarit2:porcis,qui fuis tantumcupiditatibus&: voluptatibus indulgerefaragunt, proji-

ciantur,{andimoniumquc pedibusconculcetur,ficuti &: inhac quxftione res ipfa tellatur.Bcnigno liquidcm indagatori noftra: artis noii
{emcl, fcdrepetito demonftratum eft, nonmodoundematerianoftra dcrumi,rcd etiam quod unica cflc dcbeat,qua: artificis prudcntia induas res,videlicct terram &: ignem, feu mercurium &: fulphur difIblvcnda.

Quandoigiturphilorophi aquamautterram fuam aurumappellant,haud male faciunt , &: penes illos eft , quo nomine eas nominare velint;cum &: llium lapidem aurum fuum , aurum plufquam perfeCtum,aurumregeneratum , &: multisaliisejufmodinominibus indicare non fmt veriti. Qu^od vero eorum fententia quovis primo intuitu intclligatur, il! ud fuas potius ignorantix, quam philofophorum invidix adfcribcndum cft.

Atqueitaabundc &copiose technophilus indagator inclyti huius arcani , de noftri lapidis matcria mitrudus erit quodnimirum cx
,

nullovcf^etabilium,exnulloanimalium, autquodabiisprocedit,ex nullo minerahum,&: cx nuUo imperfcdorum mctalIorum,fcd cx au10 &:ar'Tcnto cxtrahi debeat,quodquenofl:rum aurum, &:argentum noAtum non lint vulgaria &: mortuaaurum &: argentum, fed iapicn-

tum & viva Rcftat modo ut dc lblutionc,utpoic rci cardinc^v: arcano maximo quxdam in medium profcramus. Fit autcm fblutio quando ex re ficca humidam ex dura mollem &: ex occulta manifcftam facimus,hoc eft,quando rcs dura in aquam vertitur,non quidem vulfrarcm aquam(ut Parmcnides &: Agadmon in Turba docent, diceneam ejje aquam tes ^iidam quando andiunt defolutione corporu.futant
:

nubium.Sedfimllrislibroslegijfent ,cnntcllexijfent,fcirentetia
, ,

aquam noflram ejje fcrmanentem ) ledinaquam philofophorum hoc eftin matcriam primam iicut Arnoldus Rofar. i. c.9. ait Opmphilofipho' rum eji dijjolvere Upidem infuum mercurium , ut in primam reducatur
,
:

ynatertam.^i hviccnn^LdicivJndiges tu.quivis 6perari,quodinfolutio-

ne (^fubltmatione duorum luminarium Uboresprimo.qui^rimmgradm

operis

jD^ Lapide Vhilojophorum.

J7

mrh eP-,ufiAt argentum viuum exipfis.

Quapropter etiam Arnoldus Rorar.i.cap.i.& i.SoIutionem dc^cnhit^quod (it divifo corporum,(^ materiafeu natur^primdpraparatio ; Et RichardusAnglicus c. i8. fic

(cuhivVrimum incipere efifolvere Upidem infuam primam materiamy corporis ^[piritm , ut ex iisflat una aqua mercuriaiu. eft conjun^lio fumme neceflarius efl: labor in fioftra Sicut autem folutio primus operatione ; ita etiam difficillimus exiftit, teftante Eobaido Vogelio

&

dicente ^amdiffictlisresfitfolHtioteflaripoffunt^ avi eioperamdedC'

:

r/.EtBernardus Trefh^ Comesin libellofuoadThomamde Bonovit artem^ ^ftcretum dtffolutionis , pervenit quinonia icribit dem ad artis fecretum quodesi (jtectespermifcere; ^naturas cx naturis extrahere qu^inipfs Utent effe^uofe.Sdlimo (iquidem aquisacutis fortibus fierinondebet, cum omnesacutx &fortesaqucEcorrodant meliorationcm perducen&: corrumpant corpus ad fblutionem
;

^i

&

&

dum.DeindejUtdidumeft^nulIafitfoIutioinaquamquemanusmadcfacit, fedinaquamficcam quxnonmodomercurius, fedetiam

,

fulphur dicitur,teftante Zeumoncin Tw:b^:Nifcorpus teratii^diruatisyimbuatis^ac diligenter regatis, donec fuampinguedtnemextrahatis (^ fAciatufpiritum impalpabilem in vanum Uboratis.

Et Richardus Anghcus viam Avicenna monflrante cap.ir.aitrP^/lofophifubtiliter funt imaginati,

quomodoex iftis corporibus perfe^iorimelimpurgari per ar~

hmfulphura ilU elictpojjent , (^ ipforum qualttates

temtUt hocfieretin arte mediante natura,quodantea in ipfisnon apparuit, quamvisplenarie occulte habuerint. Ec hoc nequaquam fieri concc-

dunt fine corporis folutione, &: in primam materiam redudione, quod eft argcntum vivum,ex quo fada funt ab initio, & hoc iineulla
admixtione rerum extranearum cum extranex naturxlapidem noftrum non emendent, Namcorporanof]:ranulIafolvitaqua,nifiiIIa
:

qua: fuerit generis fui , qu^c a. corporibus poreric infpiflari dicit Bernardus in epiflola ad Thomam de Bononia Ec paullo ante in ea,
;

&

dem epiftola fcribit; Soluiio requiritpermanentiamfimul,fcilicetfolven~

tis

^folutijUtex utroquenempemafiulino

& fceminino fimine novafi>eE

?

eies refultet,

Amen tibidico, quodnulU a^ua naturali redu&ionefpeciem

metal'

^8

Tra^atus Aureus

metAlUumdidolvU ^ ntpilla^quapermaneteuinmAteria (^forma , quam metalU ipfi folutApoJfuntrecongeUre. Ec Morfoleus iaTurba Omnecorpus dtjfolvitur cumjpiritu cui commixtum efi ^procHldubio
,

fimiliterfit (pirttuale.Et omnkfpirittn a corporibus alteratur (^ colora

turiCftifpirituicolortingens^accontraignem conflans mifcetur.

Hircigiturcumita

fint, tcclinophilus difcipulusdiligentifrime

inquireredebet, qusenamfitilla aqua.

Namcegnitiomenflrui
rebu6
^

aic

Raymundusincompendiianimiparteprima, eH unade

fme

qua nihtl fieripoteft inmagifteriohu)ti6 artU^ NnlUenimresefl ^ qua conjungat metallornm dtffolutioHes,nipnoPrummenflruum,quia tpfaifi aqua^cum quafit metallorum diffolutio ^ cum earum fpecierum conferva^
tione,6\Q\t\w Codicillo.

Quia itaque iftlioc maximum

:

eft:

arcanum,

quodnonmodoinfuisfcriptis philofophi etiamatque etiamcelaveattamen, quaiitum miruntj fed etiam revelareinterdixerunt didis invcrum tramitcm terehilicitumeft, binis philofophorum

ducam.
:

Primumdidumin Rofario
Primapraparatio

abbreviato reperitur his fere

ftindamentum hujus arti^ efifolutio^ hoc verbis aquam , hocefty i argentum vivum. Et hoc corpork in efi , reduciio folutionem vocaverunt^ quando dtxerttnt-.Solvitur aurum in corpore maanefiAOCCultum , utinprimamfuam materiam reducatur,ut inde fi.u fulNoftrafiargentum vivum,non ut denuo in aquam redtgatur. phur,

quidemfolutio nihilefialiud^ nifiutcorpus httmidumfiat,

^innatu-

ram argenti vivi refolvatur ^

fulphur divinum a
corpori obviamfit.

(jr

filfedo ftifulphuris

minuaturi quod
,

duobm fulphuribt^s abftra^umfit

quandofpirittts

Secundum didum
:

duodecim portarum profert

Riplseus in fuo prooemi Egoprofe6io te docebo^ ut intelltgas

,

rnercurios effe tres , qutfunt claves fcienttA

quos Raymundus fua men-

firuA vocat, ftneqtiibtismihireBefit: Sedduoifldrumfunt fuperfciales tertiw efi effentialtsfolis dr iun , quorum proprietates ttbifyncere mon Jirabo.Nam mercuritis alioru metallorum effentialis^ef} nofiri lapidtsprxciputtm matertale.lnfole& lunanofira menfirua nonfttntconfpicua vifui, nec apparent nift per effeSium. Hic eflille lapis^ quem tntelligimtis fiquis
nofirafcriptare^ie intelligat. Bji

anima

^ fuhfiantiafplendida

folts

e^

luHx^

2)^ Lapide Thilofophorum,

sp

lund,fubtilifcjue eorum infiuentiaper quam terra, recepit [plendorem. Nam ar^entum{inquit Avicenna)quamterramunday quidaliudeft aurum tunc terra erit parvi lolle ab ea prtnfatumfplendorem^ alba (^ rube<t. Totumcompoptum apellamtt^nojlrumplumbum. ^alitas rnomenti. fplendoris afole eb' lunaprovenit. Et bacinfHmmafi^nt noftra menflrua. Corporaperfi cia naturaltter cumprimo caUinamuifednullum corpU6 im -

&

mundum ingreditur excepto uno^quodvulgariter aphitofophis leo viridis

apelUtur cjuodtfimedtum conjungendi tin6luras interfolem
^

^ lunam

cum perfeilione^

Cumfecundo^ quodeflhumiditas vegetabilis revivtfican$^qttodpriu4 erAtmortuum^Amboprincipia materialia debentfolvi-, c5*

formalta,aiio(juin parvi effent

momenti.Cu tertio^quodefi humiditas ma,

simepermanens^tncombufitbtiis

^ unciuofainfuanattira,Hermet't6 ar^
Hm animo reconde tuo, Hic lapis^au-

ber in cineres comburetnr. Hic efi nofter naturalis ignis certiffimta/nofier mercuriusfuiphur, nofira tin6iura munda , nofira anima.^nofier iapis eie'

vatus cum ventojn terrageneratus.

tet te tffe

deo ttbi dicere^eU vaporpotentialis metalli.,hunc quopacio acquiras^opor-

cautum. Naminvrfibileprofe^o efi hoc menftruum jCjuanquam cumfecunda aquaphilofophica perfeparationem elementorum potefi appa^
rere ad vifum in forma aqua ciar^.
qtte cum eopotefi firifuiphur

Ex hoc menfiruo labore exuberato^at'-

naturafifttnatttrattteracuatum

^ circula-

ium aut maffim^ Haec fiinc iftorum philcfophorum veiba,in quibus totumrokuioinfpirttupururn
:

tum e>um eo dtffoiverfpoteris tuabafin

nismyfterium revelacur. Siigiturfacultates vires naturreprobc probequc conrideraveris,&: cum his verbis concuIeris,omne{que natur^ operationes annihilaveris,h.e.recluxeris,infl:arque glomi fila de-

&

glomeraveris,omnem vericatemin
ijnvenies.

iilis

plane &: fundamentaliterad-

haud poteris colligere, ubi porta; funt oppeffulataejneque materiam, neque natura^ vires quoque noveris ad cujuscognitionemnequeperrpicilla neque nauci putamina, fedardentiffimx preccs cumindefellb ftudio& conliderationeimpoiribilitaSin vero ex iis
:

tis

naturas conducent.

Equidem feeundumfummi&: maximi Dei revelationem

'^ foium alliduis fludiis
,

uniee

vigiliis, &;

frequenti iteracaque ledione

authen-

authenticorumlibrorumhanc artem fum afTccutus non quidem quoadmateriam, quam exfolius De i revclationenovifleccepi , (cd
:

,'

illud

quod

didici , inde confirmavi &: conformavi,

cll, &:

(quseapudomnesphilofophos unaunica
qui, neque recentiores philofophi

folutioncm ctiam lincqua nequcanti-

qmcquam

proficere potuerunt,

unde

artis&rarcanumphilofophorum, quod ncmo nifi revclaredcbet)&:omneslaboresaddidici,pro quo bcncficio Deus Creatori rerum ore &: corde immortales ago gratias ab hoc ufquc in
&: iecretum

feculum.
cidatur,

AxMEN.

Ut autem,amicc ledor,omnis tibi caufla de me conquerendi prenoveris , polkrius^utinfchohsloquifolcntjdiflinguatur.Primalblutioeflilla,

imumadhuctibimyftcriumpcrDEiamorem pandam, &: quod etiamfi una eft folutio , illa tamen fecundum prius &:

de qua,ut fupra diclum cfl, Arnoldus loquitur , videlicet, redudio in primam matcriamraltcra cft perfeda iUa corporis &: fpiritus f imul Iblutio
,

ubifblvcns&fblvendumfcmpcrfmmlmanent

&:cumhac

corporis folutione paritcr fpiritus coagulatio pcrficitur.

Hicclare &:dilucidcoculistuisviderepotcris, quicquid novifTc, &: efl nihilominus opus mulierum , &: &: vidiflc dudum defiderafli puerorum ludus de quo uberius loqui fuperfcdcbimus. Ritc cnim principium cognitunijfinis ctiam divino aHiflente numinc fcquctur, ubi omncm gloriam , caducam hanc inquam &: xternam illam, ubi clarificatisnoftris corporibus Deum vidcbimus dcfacie adfaciem, omnes mundanas voluptates contemnentes,hancquc a'ternam,inii; \

inefi:abiicm unicc dcliderantcs , apcrtis &: ipfiflimis noflris nitam, oculisadipiicemur. Hifcc tradatulo huic meo finem imponam quicquid tibi ultcrius
,

&

novillc refl:at,infcquentcmparabolamrclegando,ubi llmul operationcm 6^ pradicam clarc demonflratam adinvcni es.

ritc fucris fccutus
,
,

omnem

Eam,fi nondubito quin ipfc ad perfcctum iincm, &: vefis

,

qucm tibi &:omnibus bonis demonram iapicntiampervcnturus ftrarcvclitDEusPater,DEUsFiLius,DEUS SpintusSuncluSjbcncdiclus in orania fecula
Res

DeLa^ide Vhtlojophorum.

a.i

M.
efi

S.

RESunA numerOyres eftelJentU ^ unay ^am nAturafiudet vertere,at artis ope^

In duOi hifque duoy tr ia ceu nosfcripta docebunty

CMereuriusffdphur dant alimentafibi,

SpirituSyitque anima, dr corpus quatuorg^ elementa^

^uintum quodpr^fiantphilofophum lapisefi.

Mttteriemfinefraude tuam capeftqueeadupleK,
Splendeat ejfefimulmercuriale merum.

Bligitopura mperegrinofulphureab omni,

Ignis c^ adfurnum deflruitopenitus. Pondere ad^quato rurfas compontto. Sic te

Ingreffum artisiter^mjfiertique puto.

PofiquamJolvfiiiVioxfubltmabis ^ifih^c ConterefiiUandinu/libi cejjet amor.

\

Pofi congelando infifias.pergafque coquendo^ Pofihu incipias ttngere largiflcus:

lunc medictna

hominum,quoquefummamtaUiS\ Sanare adpUcitum quos modocunque voles^

ttbieft

SEQVITVK

PA%ABOLA

IN

QVA
obam-

totim negotii myfiermm declaratur.

QVuM aliquando
dum
,

in virgulto &: elegantiflima fylvula

bulans,mireriamhujusvitECon(iderarem , &fImu]quodper miierandum primorum noftrorum parentum lapfum in deploran&:

miferrimum hunc ftatumdedudi eflemusjdeplorarenv

indeviumitaprogrediendoincidi , &:inremitamaliquamafperani, infolicam&inYiam , plurimifquevepribusobfitam ,utfacile conjedari liceret illam raro frequentari , deveni. Hoc cum animadvertiflem
,

horrore percitus,lubens pedem retraxifl^em^fl in meis

,

fuiflfec

viribusjfedventusvehementioritamcfequebatur

utfaciliusde-

cem

j^2

ccm gradus illorfum

^raclatHS Aureus quam unum rctrorfum fcrrc poflem.

Qua-

propter mihi properandum , femitarque afpcritas fufque deque faQuum itaquc aliquantifper proce/Iifrem, inpratom cienda erat.

denuo peramoenum promovi

frugiferis quafi

quod

in

modum

circi

arboribus

circumfeptum ac decoratum , ab incolifque loci felicitatispratumnominatum erat ,ubiincatcrvam decrcpitorum, eanifque barbis ornatorum hominumdcveni , interquos unusmediaesetatis barbaprolixafubnigraerat ,qucm quidemnominetenus

noveram/aciem vero iUius nondum videram.

ralibus
,

Homines ifti diiTe-

rebant de vanis rebus,dc bonitate ,&: iapientia Dei,de cundis natuinprimis de magno 6c recondito quodam

my ftcrio in natura
,

latitante,

quod D V s omncm fere mundum celaret &: paucis tantum,qui illum vero amore profcquuntur, aperiret. Longo tcmporis tradu illisaufcultabam (hic enimdjlcurfus mihi admodumarridebatjdonec nonnulli ,nonquidemquoadmatcriam &:operationemy fimilicudines,&: parcrga quod arrinet latius &: finifed parabolas
, ,

mihi videbantur,Plinij, Ariftotchs , aliorumqire iigments fecuti,qu2c alier ab altero excerpfer at. Audien^ igitur hscc , diu tius me continere nequibam , atque inftar Sauli inter prophetas , meum finapi,vt dieitur , intermifcebam refutas Cjufmodi futilia exftre vagari

&

perientia,&:ratione.

Quod cum nonnulliaudiirentjmihiadiftipula-

bantur, mequcexaminandoetiamatqueetiam tentabant infuafaScd tam fundamenta meafohdc erant jada, utomnium applaufu in examine perfiftercm,illique meae notitias fohditatem micultate.

rarentur
rantes
;

unooremeinfuumcollegiumfufcipiendumefteaflevc-

haud minimo gaudiomeafficiebant: fedcollegamfuumnondummc efte pofle dicebant , donec leonem fuum Cjufque facultates internas externafque abunde pernoviflfem Quare,omniftiKho mihi elTe nitendumutillum mihifubjicerem ,amrmabant. Mihi quidem probe fidens iUis recipiebam , me nuUum ia hoc non lapidem moturum {:^z. Illorum fiquidem famiharitasadeo me afficiebat,ut prae mundi hujus divitiis illos non deferuiflem.Quapropter adleonem racperducebanc ^ejusaacuranjmihiprobe cnuqua^ verba
:

ckances^

t)e Lapide Vhilojophorum.

4.3

clcantcs , qiioipodo vcro in principio ciim illo agcre deberem , nullus mihi declarare volebat , nonnulli quidem nihil non dc hoc nego--

tiobalbutiebant,fedtam confiife jintricatequejUtmillefimusquifquc vix illos pcrcipere poflet ,quam primum autem illum vinxiflem, abilliufque unguibusprxacutis , dentibitfquehorrendis mihi cavificm,nihil deinccps mihi ignotum efle volebant. Leo hic vetus erat, magnus,cinni ejus flavi de collo procedebantjinvicibilifquc ferox

&

videbatur,adco,ut de mea temeritatc non parum folicitus eflem , libenfquc pedem retraxifTcm , nifi votum meum jfenefque circumftantes ,quidqueacturns elTem prseftolantcs^meinpropofitocontinuiflent.

Prxfenti igitur providoque animo ad leonisfoflTamdc,

fccndebam

&: blandiriiplitentabam

fedrutilantibusfuisoculis
,

me mecum fuiflet.
inter

ita territcbat, ut vix loco confifl:ere poflem

adurumque adum Scd in memoriam revocans,quod a fene quodam,

, audiflcmj plure quidem domandi leopauciflimosvero adfinem fuumpropofltum nempraefumpfifle , perduxifle;me confirmabam , &ne pudori mihi eflem,varias argu-

eundum ad foveam

tafquc encheirefcs ,quas indefeflfo ftudio in hac athletica didiceram,

tentabam,addoquodnaturalismagise noneramimperitus; &:blanditiis , a tergo relidis fuaviter artificiofe , &: fubtflitcr illum apprehcndebam,ut,priufquamilludfentiret ,omnem fere ianguincm ex cjuscorpore,imoexipfisintimis fui cordis vifccribus extraxeram, qui erat rubicundiflimus quidem , fedcholericusjfecando pergebam , &:inve*niebam,quodfansmirarinonpoteram; inprimisoira ejusinfl:arniviserantcandidiifima , quse etiam quantitate fanguinem excedebant. Quum ha^c fenes noftri foflfam cx alto circurn, ,

ftantcs,noftrumque pra;lium obfervantes vidiflTent , accrrima difputationefeinvicem , quantum ex corum commotionibus colligerc mihi licebat,agitabant, verba eorum, ut pote in ima fofl!a agens jpcr-

ciperenonpoteram;fedcum acrius

fibi

contradicerent

audiebam

unum inhaecvcrbaprorumpentem-,ipfi&: revivificandus erit,fi colleganoftercifevolct. Omnes igitur ambages relegando ex fofla
meinmagnamareamconfcrens devcm,qu0modo
,

adhucncfcio,
iu

j^
,

T*raBatus Aurem

inpr^ealtummurum , quiultracentum ulnas altitudine fuaverfus nubcsvergcbat , fediufummoapicepedcmlatitudine nonexccdebatj&abinitio ubiafcenderam , ufqueadfincmloricaeratferrea in medio muri,fuis anteridibus probe firmata.In hunc murum dcveniebam ,inquam &: videbatur mihi quidam haud longe me pr;sceHunc cum aliquantifper eflem fccutus, dcre ad dcxtram loricx. ex aho latere fcquentem confpicor (an vir fecundum me quempiam
,

autmulierfueritadhuchicreoOquimeappellans , rcfcrebat inifto fatiuscfTcambularcquameOjquo cgo procedcbamrquod quidem Nam lorica,qu2einmediocrat,viamqueadmofacilecredebam.

dumanguftamrcddebat , rxdifticilcm intanta ahtudine faciebat ambulationem , fiquidem &: nonnullos mc fequentes prolabi confpiciebam. Quocircamanibus ctiam complicatisfubloricaad alterumlatusmeconferebam , &:ita progrediendo admuri finemdefcenfu perdifficilem &:periculofumveniebam ,ubitxdebat , quod
priorem meam ftationem deferuiflem , pricfertimcumfubrepere amplius non poflem , neque retrocedendi facultas mihi daretur; quare,in memoriam recolligensjquod audaccs fortuna juvet , cxtrema tentavi,fidcnfque manibus pedibufque mefs,fine omni noxa defccndi &: cum paulo ulterius progrcHus eflem , de nullo amplius perieulomihiconftabat jquidvedemurojautloricafa^^umeflct , me fu^icbat. Quimi igitur in eum locum devcniflem repcri rofas albas &: rubcas,fed rubeas numero albas excedebant, earumque quafdam decerptas pilcolo meo affigcbam Pulcherrima: illicferant fcemin*e, fed murus quidam ,qui hortum vicinum cingebat , adolefeentes aliquosinilloambulantes , ab eisdetinebat, (libentesfiquidcmcum
,

ilhs fuiflcntjfcd

hortum circumirc, portamquc ejus quaerere, eis non

crat integrum. Quaproptermifericordiaergaeosmotus,eavia,qua

veneram , fedplano tramite,reccdebam,&;admodumproperans, brevi ad qusedam deveniebam a:dificia ubi hortulani icdes adinve,

jiire

Sed plurfmos inibi reperiebam homines, quorum fmguh fua habcbant diverticula , raro duo cohabitabant,qui ftudioLabores autem ifti fe laborabant > finguli fuos labores peragences.
fatagebam.
Vide

"De LapidePhiloJdphorHm,
vidcbantui- &:mihinoti&:claborati efle anteid tempofis,

^f
mihique

ruperque innotuifle , mecum pra^cipueficrcputans: Ecce, numtot aliihomines tamforditos&cnauci labores, qui apparentiam quandam , pro cujufuis imaginatione , ac nuUum fundamentum in natura habent perpetrant? Sc tibi ignofcctur. Quapropter me haud vane in hifce fLitiIicatibus,quod fcircm ejufmodi artcm cum fumo evanefcere, detinere volens propoiitum meum iter perrexi bc cum portse horti approquinquarem, nonnulli obtortovultumeintuebantur utetiamvererer,ne in meomepropoiito impedirenc; alii vcro murmurantes dicebant En ifte bonus vir horti janux appropinquare pr3Efumit,& nos,qui tot annos in hortaceis hifcelaboribusinfumpfimus , nunquam in illum intromini quo Sardonio illum rifu profequemur {\ repulfam fuerit fumus pafTus? Ego autem hofce fcrmones parvi faciens,(notior etenim illius horcicondiciomihierat, quam illis, etfinunquamin eofueramjpcr anticumctiamatqueetiam pr^clufum , utSiforamenabexcranoa

omnes corum

labores

latis

extaret

quoclavisintromiccipotuiflet;fenciebam
,

tamenforamen

quoddam

quod vulgaribus

oculis non occurrebat, in antico effey

& mecum colIigebam,hoc loco efTe adaperiendum ,quareomnicluforiameacIavi,quamnonnuIIi aduItennamvocarivolunt,jam pridemfeduloartificioprxparatameaccingebam ,feramrecludebam,, introibam. Quum vero pcr hanc j anuam introiiflem;reperi&: alias portas oppeflulatas quas tamen facili negotio aperui. Eratautem

&

incefTus

qualesinbeneinflrudis^edificiisviderelicet

continens
coaflatus:

inlatum^.inlongum veroad 20.pedes,laqueariegregio

Etiamfi veroreliquasportxadhucocclufae erant
,

per eas tamena^-

que,ac fi apertse fuiflent ,in hortum introfpicere poteram- Numine igitur divino annuente,in hortum ingrediebar, in cuj us medio rcperiebamhortulum alium quadratum , 6.:fex perticas comprehende-

bam, quirofeisarbuftiseircumfcptus erat, rofseque egregixfiorebant, &:quiararapluvia decidebat , folarefqueradijillampenetrabant,fuaviffimaapparebatiris. QuiimigiturhunchortulumprEeteriens ,

adillumlocum

ubi virginibus fubvenire volebam,propera-

remj,

jj_^

^raHatus Aureus

rim, Eccc, perfpicioIocomurihumilcsgerfas,procedcrequevirgi, holorerico Ijevi ac nicente(Gcrm. 'f(^Kl6/GalliveroSatinvocant)candido decoratam cum juvcnc omnium formofiilimo coccyneaquc vefte induto, ac rofarium fefc ulnisinvicemducentes , plurimafque fuaveolentes rofas manibus geftantesjpraetergredi. Saluteirapertiebamipfos,&quomodofxpc

num omnium formofifnmam

,

tranfcendiiretinterrogo.
fublidiofuit,

Hicmeus diled:iffimus,fponfus (aitjmihi

&:noshunchortumperamQenum relinquentes,adno-

ih-um cubiculum properamus,utamori noftro fitisficiamus. Gratulor mihi inquam , quodfmeulterioremeamoleftiaveftrisvoiuntatibus fatisfad;um cft. Videtis tamen quantam impenderim opcramin veftrisofticiis , ubiintambrevi temporis fpacio tantum
,

loci circumiverim.

Poft ha:c

devem in hydromylam lapidibus in,

tus exftrudam

ubinullaerantfannas rcccptacula

alia-veresad

molendumrequifita: , fed permurumtympanaaquacircumvoluta Interrogabam ego , qua hoc fieret ratione ? Rcfpondebacmihidecrcpitusmolitor , cx altera parte operam fieri mohroriam claufimicoquc ipfo molitorem aliquem per ponticulum
confpiciebantur.

Cum igitur ponticucon{picor,quem protinus fequebar. finiftra, tranfiifTem , confiftcbam , &miralum,cui tympana eranta In momcnto ctcnim tympanafupra pontibar ea , quac videbam. crant:aquas pcrnigrac, cum guttis albis apparebant ; ponticuh culum fupcrhcics^. digitoslatosnoncxcedcbatmihilominus tamen manibus aileres , ponticulum comitantes firmiter comprchendcns, rctrofrredinon dubitabam , atquc ita nullo humore adfpcrfus aquam tranfibam, quaerebamquc ex fene, quot fibi cflent rotaf ? Dccem,refpondit miraculum iftud , quod mihi acciderat , moleftum erat ,&:lubcnsnovifremejusintcrprctationem , fcdpcrpendens, quod ex molitore nihil horum refcifccrc poftem , difcedebam. Erat
introire

autem ante moletrinam area quxdam elevata in qua nonnulli pracdidorumfenumadfohsradios (quicum tcmporis cahdiores erant) ambulabanc &:denonnullisliccris , quas univcrfitas facultatis ad
,

illos decierac,

confultabant.

Xgo facile conjiciens htmrum tenorcmj

De Lapide Vhilofophomm.
:

^7
:

fcm,quocimcnimirumactingerent,illosconveniebamdic6ns Domini mei de me ne hic agitur? Maximcrefpondcbant uxor , quam jam pridem duxifti , perpetuum cibi eft retincnda fm minus; noflro principiindicandum. Inhoc negotio nuUainquaopuseftmoleftia; namque cum illa quaft prognatus , &c a pueris educatus femcl dudam nunquam deferam {'edad extremum halitum colam iiiio ipfa nos mors non rejunget.De quo igitur conquerimurr^ajunt.-ipfa etiani Contentus fum inquam, rponfa in hoc acquiefcit; copulandi eftis. Beneigiturhabet,refpondebatquidam. Itacnim leofuam recipiet vitam potentiorque &: vividior erit , quam antea fuit. Tuncin me:

moriamperadosmeoslaboresrevocabam &:mccamexccrtisrationibus colligcbam , hoc negotiumnonmc,fedaliumquempiam Dum h^c mccum ita reputo, video mihi probe notum attingerc. fponfum cum fpofafua dilediilima fupradidis veftibus anoftrum midum,adcopulationem paratiflimumprodire , quodcxlxcola:tiflimum me faciebat. Scmpcr cnim timueram,hoc ncgotium ad mc
,

pertinere.

Quimi itaquc;,ut didum cft,fponfus noftcr, coccinco fuo

nitente vcftimento,

cum fua vifHma &: diledilTnTia fponfa , cujus ho-

de fc cmittebat radios,ad didos fenes perveniftet^conjungebantur confeftim. Mirabar autcm cgo plurimuniy
lolcricea ftola nitcntes

quodifthafcvirgo,qua:fpon(ifuimatcrefiepcrhibcbatur,ta vivid^e etiam modo nata videri potuillet. Sed ncfcio , quidnamabillispcccatumcirct , nili quodfracer acfbrorcamardenci airetictatis,ut

morefcfcconumxcrantjUtin pofterum nullopado fepararipoflent, atqueicacriminisinceftus rci , locorhalami pGmpofarumque nuptiarum ad carceres pcrpctuos , qui tamen (ratione mcly tiE progeniei,prace lentiique profapia2,&: nc in poftcrum tacice obfci^^ni quid
,
,

peragerc
in

fedabexcubiisordinatis omnia corumopera obfervari

pofrent)tranfparentes,perfpicui

& clari, inftar cryftalli, rotundique

,

modum globi cceleftis formati erant, condemnabantur

include-

banturque ut ibicontinuis lacrymisveraque poenicentia pro pcccartiscommifrisfatisfaccrcnt.Sedomnisamidusacmundusahenus,

quo

decorandifuigratiaveftitieiant, adimebatur,quointahcubi-

culo

A.S

Tratlatus Aureus
:

ncque quifquam ipfis qui eos culo nudi conGambcre poflent tuac fuiflet comitatus ipiifve inferuiviflet adjungcin carccrem batur , fed poftquam copiam cibi ac potus , e dii3:a aqua iiauili,
flijaccev>ifl'ent,cubiculijanuaoceludebatur,oppcflulabatur,facul-

fi^iUum apponebatur,mihiquc ut illos obfervarem ,inflantequc hyeme cubiculum calfacercm ita ut neque plus arquo caleficrent, neqacal^^erent,ncc uUomodo difccdercnt aut aufugcient m mantatis
,
,

datis dabatur ? fm vero pra:ter fpem &: opinionem ulla accideret noxa,in me graviter advertendum fore. -^gre hoc ferebam , timor &:providcntia anxiumfatisme reddebanf, Etmccum reputans,rem macrnihancefle momenti collegiumquefapientia:mendaciishaud
,

airLrcviflc,fcd didis fuis

fempcr flare,paul6 eram timidior.Sed quandoferendaerant,qu2emutari nequibant , cubiculuminfuperforti

turriinclufum,atialiisadhucpropugnaculis
,

&:pra^altismurismu-

nitumerat ,ubileniquidem , fed continuoigneomnecubiculum calfieripoterat,melubensadhocofficiumaccingcbam , &:pofl:caquam numen divinum invocaffcm , initium calfaciendi cubiculum, incarceratofqueconjugesafrigoredefendendifaciebam. Scdquid calorem .fefeamiciihme fitr Quamprimum vel minimum fenferant utfimilishuiccomplexui,nunquamacomplc<Sbebantur,itaetiam , permanebantqueinhacfuiamorisfiagrantia , donec liusvifusfit
,

fponfoexnimioamoris a:flucor liquefcerct, fruflimque corrucret. Ilia,eum haud minus amans,quam ab illo adamata,ha:c confpicicns, lacrymisindefinentibuseumdeploravit,&:quafitumulavit, ufque omniainundans,eum ab omnium obtuitu abfcondidit. Amplius eScdqucrcla: &: lacrymseifla: haud fuerunt tenimnonapparebat. fiquidem cxnimiatrifl:itiaultcriusvivererccufans,ultio diuturnx;
mortifefededidit. Viemihi,quotangufl:iis circumfeptus , angoribuspertubatus jtcrroribufqueintcrturbatuscram , quandoambos

mihidcmandatos

inquaquaflhquefados

mortuofqueantemc

confpiccrc conrigebat. Intcritus crat,&: quod longe moleflius accidcbatmihi, praevifasirrifiones,defpeclus,&: afpernationes potius mccucbam,quam damnum. In his
igitur

meus

indubitatus pr^E oculis mcis

T>e Lapide Vhilojophomm.

r>itur rollicitudinibus pliires dies tcrens
,

^.p

&:

quoniodo rebus meis

conlliicrem, reputans, coinciditmihitandem, quodMcdea>(onis emortuum corpus vitarreftiruifTet , &C mecum jta ratiocinahan

iimedeahiecpotuitperiicere,&:ihiiion eritimpoffibile. Coepi igi-

Xuri^onfiderare,quomodoillud effedum redderem. Sed meliorem iioninveniebam mcthodum , quam , fi continuum calorem fove-

rem,donec aqux evanercerent amantiumque noftrorum emortua corpora rurfum apparercnt tunc enim omnia etfugerepericula magno meo emolumento &: honore,non dubitabam. CDntinuato igi.tur calore pergcbam ad quadraginta ufque dies , ibi animadvertcbamaquas de diemdiem confumijcadaveraqueinftarcarbonisatra .denuo apparere.i^uod quidem citius fa6tum fuiflet , nili cubiculum iTiimis ar6te occultum &: figillatum fuiiTet (quod ramen iiullo pacla
,
;

jnihieratadaperiendum.) Advertebam namque quod aqusEa("cendentes , nubibusque appropinquantes in cacumine cubicuh coiinftar pluvisE decidebant , nihilque -omnino decederc bant 3 poterat , donec nofter iponfus cum fponfa fua dilectiflima morJnterira ctuus putruerat indeque fupra modum graviter olebat. in cubiculoexj-adiis folanbus in humiditatem agentibus pra^pulchra vifebatur iris , pulcherrimis decorata colodbus , quas me

&

poft tot lexantlatas mseftitias

non

parvaJjetitia afEciebat

inpri-

mis gaudebam
'.bar.
.

Sicuti

quod meos amantes coram mc jacentes confpicaautem nulla tam folida eft Jxtitia qua; non aliqua ad,

^erfitate.tufbetur: ita

.&: ego in meohoc gaudiocontriftabar., quia mihi demandatos hosadhuc mortuos , &: fine omni vita effe animum ind.uccbam fed unum ho.c me folabatur quod eorum cubiculum fohdiffime occlufumfuas animas iS^fpiritus non emittat 3 (cd probeafTervatosadhucretinebat :quapropter dido meo calor(r&os tovendo demandatoque meo ofticio abunde fungendo pergebam, plane mihiperfuadens,cos ad fua corporanon reverfuros , quamdiu
;

humiditatesillacdurarent

(quandoquidem
vi folis

in

humidis

naturisifti

deicclantur)quodita quoqueie ipfaevcniflc comperi.

Nam circiter
res.

^efperam animadvertebara a xerra

plurimos exhalare vapo<j

jo

Tra&atm Aureus

res,eoqnemodo clevari qiio aqiiie a folc artrahuntur^qui nohi cua crulati primo crepufculo inilarroris fecundiflimi terram irrigabant> noflraque cadavcra ablucbam quse dc die in diem, quo fitpius h^c abUuioperficiebatur, prdchriora candidioraque rcddebantur. Sed quanto magis albefcebant tantomagis humiditates minuebantur, donec tandem nebulis, humidionburque rempeftatibus puliis in ae,
,

renudorudoquerpiritus5c animaukerius fefe continerehaudporis eilentjfed in clariiicatum pluriflimumquc reginsc ccrpus regredi cogercntur; qu^ejquam primum hoc fentiret , in momento quafi vitam recipiebat exquo m.aximo , uti conjicere facile potcftis ; gaudio
;

peri-lmdebar , prscfcrtim cumlautiflima fumptuoiifnmaque vefle, qualcs a paucifTunis mortalibus vifx funt, indutam , prxflantifllma-

quccorona,exadamantibus meris concinnata dccoratamiliamrefurcrereconfpicabar,inharc verbaprorumpcntem ; Auditemortales &;probeattendite, quodSummnsDeusfblusefl: , qui poteftacem
habetrco-es conftituendi&dcponendi. lUefacitdivites &:pauperes ex fua voluntate: Occidit3&: vitamreftimit. Hujus rei ego ipfa fufti^
cientiflim exemplo.

Magna eram , &'reddebar humilismunc vero, inreginam plurimorum regnorum fum conftituta : Pofl: humiliata, mortem vita mihi eft reddita: mihi pauperi thefauri fapientum &r potentium concrediti&traditiflmt. Quocirca&mihifacultas, ex
pauperc divitem faciendi, humilibus gratiam tribuendi,aegrifque fanitatem reftituendi conceiTaeft. Sed dilediirimomeo fratri,potentiflimo re<^i a mortuis adhuc refufcitando nondum par fum :Sed quandois venerk, reapfe meos ferraones veros efTe demonftrabit. Quum h^c dixifTet , fol clariflimofuo fplendoreomnia illuminabat, dieique cator intendebatur, &:canicularesappropinquabant. Quia vcrojamdudum in reginaenoftricnuptias fumptuofiilima 6^ praeftantiftimaveftimenta exferico vilofb nigro, cinereo damafccnofeticociEiio, candidobombycinoraro , niveoqueholofericoniargento,pretiofis margaritis,fplendentibufqueadamantitente , phrygia opera pretiofiflime intertexta , erant parata ita etiam bus

&

in honorem novi noftriregis diverfas veftcs,ex incarnata,cicrina,cro-

ceaque

DeZapiJe Philofophortiw.

j!

ccaqucpreciofamateria , &:candcm coccyneo rirtilanteqiie fcrico prseitantiilimisrubinis carbuncuiifquc magnacopia intertexca conficiebantur. Sartores autem qui ifta conficiebant indumenta ad vifumnonapparebant, utetiammirarer,quandG llolam veltogam novam paratam elle videbara, quomodo hoc fieri potuiflct ^praei^ertim, cum noiTem nemincm pra^ter fbonibm cum fua fponfa thalamum introiiflc- bcdhoc magismc admiratione capiebat,quodquamprimum ahquatogaeracparata,ftatim prioresevanefcebant, utetiam nercirem,quid de iliis adum efletjaut quis eas repofuiflet. Quum igi-

turpretiofillimaillacoccyneaveflis
ille

efre(2:a cfTet,
,

magnus &: potens

,

rex magno fpiendore

bat,

& magnificentia cui nulla par efl apparc* & quiafe introclufumefl*e fentiebat, luavidimis &:diflerciflimis
,

verbis a
lo

me contendebat ut fibi januam aperirem' atque e cubicuprodire per me liceret,in mcum enim id emolumentum ceflhrum

cubiculum aperire mihietiam atque etiam erar interdidum magnificentiatamen , &:fuavis eloquentia regis meterrceffe. Etfi igitur

tam benignum,& tamhumilem feprsebeat utreapfe teflimonium exhiberet, magnatesnihil adeo, quamhafce virtutes deccre&ornare. Quiaveropercanicularcsinmagno ^efludcgcrat, magna fiti^flu;

bant,ut aperire non recufarem &: cum exiret , tam humanum

,

abat^fummequelafTusfefrusque erat, quare mihidabatinmandatis, ut defluente, torrenteve fub tympanis aquam haurire, fibiq-, affcrre

dedignarinollemjquodcum lubens feciflcm

magnumhaufhira

fummo evolvebat appetitu,ac in cubiculum fuum redibatj mihi madans,utofIium probeoccluderem , nequisillumtuibaiet,autcfbmnofufcitaret.Paucis hic quiefcebat dicbus, mequc ut aperirem,revocabat. Videbatur autem mihi longe pulchrior,Ianguinolentior, &: magnificentior, quod &: ipfe animadvertcbat, hancque aquam pretiofam &: fanam cffc judicabat , confeftimque plus aquse petebat,

ejufmodimajoremhauriebatcopiam quamantca , itaetiamutcubiculum extenderc animum inducercm. Cumigitur rex illc noftcrpotumhuncpretiofum , quemtamenignarimhilfaciunt ex
,

fentenria bibiiTet

in

eiufmodi pulchritudineai &: magnificen-

tia:n

n^ra^. Auremy TfeLapidePhiloJophorum. jnaf^iiificcnciarrf devcnijUT per omnc mzxviix tempiis neque prx"

f2

ftantioremper&nanvy nequcpra^franriorafacinora videre

memme'

lim.Inruumenimmeregnumducebac&omnesshefaurosdiviciasque cotius mundi mih r demonf^rabacj uc etiam nolens volens confi' teri cogar > non moda Regicam dixille y quod ipfa res eft/ed etiam
Hiajorem parcemillis, qur regeni noftrum noverunr, dcicnbere
,

reli-

quifle. Auri%uidem, nobihumquecarbuncurorumibinulius cuar reftauracio juvencucis , naturahumquefacultafinis, renovatio

&

tum, &amiflkvaletudinis reflicucio,ablacioq.uecuntorummorbo*

rumfamiliare illicerac Hocaucem pr^ecaeceris mihiadmodumarridebacquodhominesillius regni creacorem fuum' noverunc, mecuRnc &:honoreprore(^uuncur,abeoque fapienciam , incclligentiam, &:demunT, poflhanccemporalem glorianT xcernam beacicudincm

petunr

Deus

&: adipifcuncurj quamnobis cribuere velic Deus Pacerv, hoFihus, &: DeusSpiricusSan^tus , criunicas laude jiore profe(^uenda in fecula {ccuIoruni.>

&

Ameri.

AUREUM

AUREUM SECULUM
REDIVIVUM,
fmcnpe^crit.

j^OD NVNC 11ERVM AFPARVIT,

Juaviterfomitf (^ odonfemm aureumcjtiQ

Carum pretiofumque illud femen omnibus

veras SapientiaE Sc

Dodrina: Filiis mon"

flrat&relevac

HINRICUS MADATHANUS,

FRANeOFURTT,
Apud

Hekmannum
Ai

Sands.

DQ iJCmk

[acol;.

in Eptft.

1.

1;./.

Si quis inter vos fapientiam defiderat^petat iliam a

Deo^qui dat fimpliciter,&: nemmi ex pro

bratj

& tunc

ipfi

dabitur.

SymbolumAutoris.

Centrum mundi,granum fundi.

PRiEFA

i(55)|*

^ <^ &
f
I

<S9
i

<& QS
i

dfe
I

c)S>
1

(S& (S^
I I

F A T I O AD CHRISTIANUM DiGNUM/E
que Ledorcm.
Eramice,pteque Le&or , pr^ferfim uosfapien'
ticz

PR

^ (Mlrm^^
,

filij

poftqmm aliquot ante an-

nationem f^iritusfui SanBi (quo ex

nobifque per

omnem

fapientiam accipimus
ejl)

Cbrifum

^patremiffiis

tam late aperuit^ut "verum Qntrum m T.rtgono centri^ unl

Philofophici laptdis agnofce*
,

camueramquemateriamnohilis

rem

atque efjentialiter in manibus habcremtnihilommus ta-

menfermeper quinquennmm ignorabam ^quomodo videlicet decenter rubrileonisfangui^ cum illo conducibtltter , reHe nem , ^alba aquiUgluten ex illo feparandi , multo minus il/aj

juxtaproportionatumpendus natur^ , admodum arBe

op-

tume mifcendi^inctudendi^obfignandi^arcanoque igni commiu

tendi,mihiprocedendum effet, idquodnonabfque fingulari ra^
tioneexercitataj^p^udentiafierioportet. Etltcet infcriptisyparabolis
,

^variis Phtlofophorumfiguris ,/ingularicumindU'

,

firia indagaverimy atque admulttfaria

mirabilia ;

^partim
expro

V
.*

KJET AT
nihttominus

O.
,

XpYOpYioipforumcer.ebellon.ata<^nigmatafohsndd

utpk^rL'
''

mum defudaverim

tamen

reipfa .dcprehendi,

quodommaijlameraejjent ifKpti^^^ vawjfmap^antasma-^ ta^ quema.dmo.dum itludipfum Philofophorum 4y^&ores

niiltterteftantur\nempe quodomnei$pr^parationeSy

f-

qmiusde

Geber,^lhertus Adagnus, ^idgenus

altj

^c.eorumdemve

purgationcSyfublimationeSi(^ementatione$idifttllationes,reBi'
fcationesjcirculationes, putrefaBiones yConjunBwnes ^folutio -

nes y ajjentioncs, coagula.tipnes ycalcimiiones, inciner.ationes,

fjjprtipcationeSjreviftcationes gfc.

Simiiiter^ ipforum tripo-

deSyJithamor^alembicosreverberatoriosJiquefaBoriosfimiim

equayHumyCinerem,arenanhcucurhit.amyPdltcan-violam,YC'
tortyfixAtorium ^c, 7nerasfophlfticas,fe.duUoriasinutilesque
res ejfcyquemadmodum
teri

ego ipfe liludin ipfa rei veritatefd'

necefjum habeo. Nohilisfiquidem Naturayqu^propriafu.a

fubftantia Ithenter delcRatur ^defutittt.ate ifa nthi/novit, fhdc

^heophraftu^yinShreto

Magtco de Lap.

Philofophico^ de iltis^

qui materiam lapidis in vino^i mp^rfcBis corporthus/anguine,

MarcaftisyAJercurioJutphureyUrina.ftercoreyauripigmento,

^in herbiSyUtpote:Chelidonia/iyJ?opOjRedera ^c-.qummty

reBe aiU Omnia mendaciis ^furtis referta ejje quihushomir^
,

nes feducantycrumenas ipforum.emulgeant tempus temere in^

,

utiltterque

confumunt

duntaxatfulta ipforumcapit.afe'

quuntur,quod anteanihtlpotejl efftcerequoda Natura requiritur.EjayquafoJicas nuncmihi.quisnje in terr^ MineratthaSy

aquarum difttttatwnihus ^c^ juvettan

in ijsdem forfitan e,

iiamhominesreperiuntur yquivinumrenovant

veturmasn
infan-

PRiEFATIO.
mingmt^ex

7j

quthHS metalla conficimtur: attt pharmacopolas

^intu^ejJeaiitmnas,qmficomnia uendant^ quihm metaUacon^

ficerepojSisiStpfltMn non intelUgis^qmderres , quodque nihilil-

larum rerlfin adnaturampertineat liy^n Deumfeparare conaris y^uodex fanguine metalla adtentai> Fac igitur exequo
?

hominemyVel exmurevaccam, qu^tumtthi l>onum lac largi" tmihoc item ejl multiplicatio Fit autem minimCy gff .^iuam mi^
nus
illudfieripotejl
,

tamminm etiam ex (mte^'dt6 remedik

metallafacere poterii.Jlrs enimnonex natura

Jy^ quGdilla

creavit^ihi ars nuHam operationem haherepotejl Sifcemina in^

fantem mafculum peperit^ex eo tum natura puellulam aliquam formare non potis ejl: qu^ res etiam adillam applicentur, x quibmquivisfan^ mentisfacile colligere potefl , quomodo , qua ratione vidc/icety ^quihus etiam in rebm^ henedtBa ma-

teria qu^renda,

repenendafiet.

Nemo

autemfihiforptan
perfuaderi

imagtnetur

multo minusaquoquam

artifice fibt

patiaturyquodjicet etiam vere veram materiam^autper arca^

namDei revelationem yVehllorum yquiillamcognofcunt^etia

fciatynority^ in 7nantbm haheatMmpari modo tllam referan-

di,purum ah impuroadfummumfeparandi,

omnino intelligat.^h, mi laborator nimis multum erras. Canls nuncprimum tn mofcofepultus latitat^^tam ars y quam eruditusanimmadremrequiritur. l^ide,xempligrattay quidab
initio a

purifcandij

me audtvsrps, quodnimtrum

tpfe

per integruquin-

quennium veramlapidU materiamnoverim^^tam^nytoto

ijiotemporey modumcumillaprocedendiigfioraverimy donec

tandem^pofiannmfextm, potentii^ ^Uvi^^perarcanamre-

velatio

58

iE F

A T

O.

'vdationem , ah omnipotcnte Deofuit concredita,

ijlam clavemveroveteres PatriarclMy

Eamdem

ProphetAy^ Philofo^ phifemper^ommhufquetemporibm at arcanam occultatam

cujlodivermt : Si emm^ait Alonarchaloco di&oMMmanife^

JlofcriptitaJfentyUt quilihet cerdoy
gerepotiiiffety

velcircumfora?ms id intelli^

id?nagum ejjetfurtmn ^ nullumvero inyfleriumy magnaque mala exinde oriri pofjent.quodfane eontra manife-

fam Dei voluntafemfieretj^c, Hifce ex cauffiSyaliisque^quas

partiminEpilogoallegaviy

ne commijjum

^nihi

aDeota-

lentumfepelire videar ; idcirco inmeo hocceAureofeculo redi-

vivo, quantum eqnidem a Natura

^ Deo mihi

concefjum ejly

magnmn fapientum

mjfteriumy quale a propriis meis oculis

conJpeBmneJlymanusmeas operi admovere, ^^perdivinam gratiam , jujlotemporemagna virtute ^gloria iterumfufcC'

ptumfuitymanifejiare voluu Pietatisfrohitatifcj^ amans leBor

illudmemnpropofitum non in malamfed honampartem interpretabitur, nec in erroremfefe pr^cipitari patietuvy quodinter"

dum contrariafimutintercurrant
njfejlius

per ^heoriam adPraxinfi-

quidemaliter procedinonpotuit ^nec etiamdecuitiquummO'

clariufquehacde profeffione fcriherein Republicachjftet ifirmaffefretu^yOmneis illoSyOptf'

micaferio interdiBum

Jiulum hocce vera infiduciay internis animi oculis , quibus nihH omninonegatumefli infpicientes y 7nanudiurna noBurnaqus
verfurosy

f^fimulT^eumex

intimis cordisvijceribusimph-'

raturoSy atque

ita^mamecumy

occultosmirabilefquefruBus
effe.

PhihfophicaSyjuxta divi^tam voluntatempercepturos

AU

que hac rationefum ^permamntvcM

aum cmiifratresy
:

^ek-

P
neperpetua.

iE F

A T

O.

S9

^de&afnemhra eommumomPhilofophic^ in coftfosderatio

EpilogilocOyUteUam Omflianm^reritmperitm dignufque

LcBory tampropritiw; qmm etiamcognomen fciat: Idcirco tam ero candidmMi^dqueQte quls merito in me aliquidcutpare Sciant ita^ pofit ) fequentem in modum revelatum volo.
quod nominis mei numenn fiet Ai,DC,Xlll quoinnumero totummeumnomen,per Ilmor' tuasy^yrviuas peffeSle libro Natar^ mfcriptum ejl, fuxta
que omneis
,

^ pnguli

illud ttteraS' qutnta pars

liifce contentu^ ejlo.

Bi^iy iterum quinta pars 12, e/l Datum in monte ^biegno , dte 2j.

Adartii 3 x/^nno

62 2.

Ad fapienda: & dodrina: filios^

QVd/ivi
:

invem '.puygAvifipitn : atque

:

CoKjunxi : maturavi: Tin^urafeeuta efi Aurea : Natur^ centrum qua dicitur inde lotfenfus^totfcripta virum^ variaque figurd,
Omnibui^ingenuefateor^

lM EDICI NA metaSu

Infirmifquefimul .funSlum divinitus ortum.

HfiHMANNUS DaTICHIUS,
Auch.famiii^s.

Poft.

-^()l^

Oflquam miraeula Altiffimijmyfteriaocclufse Naturx,&:ignitum ardcntemque proximi amoremmihi revocalTem in memoriam tunc rae/lis triticeas re:

cordabar,in qua Ruben,Lca: filius,Dudaim, invenit incampo, quas Lea Rachaeli pro concubitu apud

Patriarcham Jacobum dedit. Cogitationes mex profundaserant , mequeporroadMoyfendeduceveroadmoduni bant,quomodo videlicet ille ab Aaronefufum folaremvitulumpotabilem reddideritjdumigne illum in pulvercm redegit,aquar infpcrfit,& filiis Ifrael ad potandum porrexit: adeo ut commodam artificiofamqueviriillius Dei deftrudionem fummopere admiratus fueVerum cum cogitationes meas rede comprehenderem, venrim. tatem denique agnofcebam oculique mei non aliteraperti eranr,
,

quamapuddifcipulosEmaufii, qui dominum fuuminfradionepanis agnofcebant Et cor in me ardebat, fed ad fpeculationcm ulteriorem me quieti dabam &; fbmno corripiebar Et, ecce,Rex Salomon infomnio mihi adparebarcumomnifuapotcntia, divitiis, &:gIoria, atquefecumuniverflimfuum Gynec^um adducebat:Sexaginta erant Rcgina:, &:oduagintaconcubina;,virginumveronulIusomninoeratnumerus: Unatamen ipfius eratcoiumba, pulcherrima,& chariffimaincordeipfius. JuxtaCathohcumritumifliefplendidam folemnemque proccffionem inftituebant qua in Centrum fummo:

perc commendabaturamabaturque, cujusnomen crat velutiefFufum anguentum,cujus odor omnia aromata fuperabat,&:c, &: igneus iUiusfpiritusclavisad apcrisndum templum,&: ingrediendum Sandum Sandorum,&: ad apprehendenda cornua altaris. Peradamodo didaiflaProccflione, monflrabatmihiSalomon nnicum centrum in Trigono Centri , intcUigentiamque meam refe-

rabat.-animadvertebamdein^quodnullafoeminaatergomeoflaret, quae

f*Aureum Seculum ^^R^divivum.

^i

qu3e fangiiine commaculato vulnere pedtus fuum renudabat, quo ex aqua fimul effluebant.Lumbi illiusjinftar duarum lunulafanguis

&

rumjaMagiftro fadarumjConjundierant: Umbilicus ejus eratrotundo alicui fcypho fimilis venter, veluti acervus triticeus, undique rofis circumfeptus.*Ubera,quemadmodumduo hinnulorumgemini collum veluti eburina turris oculi , ut vivaria in Hefbonaadportam Bathrabbim :nafus, quemadmodum turrisinLibanon, quasDamafcum verfus fpedat: Caput inilla confpiciebatur,
:

Carmeliinftar, &;crines incapitefuo,

implicata purpura
:

quemadmodum Regis rugis

ad pedcs illius jaccbant, erantquenimisrancidse,foetid3,venenofse,&c,atquctamdem hunc

illius
:

Veftes abjed^

inmodum loquiincipiebat Stolammeamexm

rum induam ?
Pedes meos lavi
,

qtiomodo eandem ite, quomodo eofdem iterum commaculabo ?

Vigiles , in urbe hinc inde ebambulantesy

.

me invenerunt,vulnerarunt,(i'
,

Quo fa6to nimia pra^ formidiney feplum meum mihi abripuerunt. nec cognitione,in humum decidcbam. Salomon vcro me rurfum refurgerejubcbat, &: dicebat: Necxtimefcas:Renudatam (iquidem naturam cernis,&:arcanorum arcaniilimum, quod fub ccelo terraqj reperitur:Elegans eft,veluti Thirtza,fua^{is,quemadmodum Hierufalcm:terribiIis,infl:armucronuCaftrenfium:&:nihilominuscfi:pura

caftaque virgo,qua de Adamus formatus &: creatusfuit. Obfignatus

quidem illius tabernacuhingrefrus eft In hortis fiquidem habitat.& in duplici fpecu Abrahami in agro Hebron dormit &: palatium ilhus
:

inprofunditate maris rubri

atque inperfpcdibilibusfpecubus % aerillampeperit,&: igniseandcmeducavit; Idcirco tcrri^ regina eft, lac&mel inuberibusfuishabet:immo labiajlliusfunt inflardeftilell:,

lantis favi

mel

&: lac funt fub illius lingua

& vcjftium cjus odorTaEt

pientibus eft inftar odons a

Libanon

ignaris vcro abominatio.

,

porro ajcbat Salomon

Expergifcito

& fpe^latointegrummeum

Gynecxum atque ejufdem quserito fimilem: &:quamprimum univerfum Gynecseum civiliterfefe denudabat. Cogitationibus autem meis intentus, nihil reperire vel judicarepoteram , 6^ ocuH niei,ne iliud agnofcerem,occluli erant

Dum

(^2

Aureum Eeculum ^edhhum,

,
:

Dum autcm Salomon infirmitatcm meam dcprchend[erct,Gyncca:um a nuda ifta fcemina feparabar &: ajebat Cogitationes-tud funt
^

van)& intelU^us tuu4 k Sole combuflus eft

memoria. tua nebulopi &trA

efl^adeoutmihire^ijudicarepoffis.Scdd rcbustuispropc invigileSi prxfcntcm occafioncm non negligas , hujus nudiE virginis fanguino-

melcntus rudor,&: nivea; lacrum^c te rccrcarc,atquc intellecbum clarificare &: rcftituere poterunt,adeo ut oculi tui mythoriam tuam
ftcria

&

Altiilimiagnofcant,qucmadmodum &: altitudinem fuperioru,

:

profunditatcm inferiorum, totius naturjc , clcmcntorumque vires &: Intelledus tuus argenopcrationcm quoque accurate explorabis ccus, &^ memoria tua aurea erunt Omnium pretiolbrum lapillorum
:

colorcs prx

oculis tuis apparcbunt,corundcm ve partus fcics, fepara:

bisquc bonum a malo, &: hircos ab ovibus Vita tua quics crit^led Aronis tintinnabula te a fomno cxcitabunt, &: cy thara Davidis,paren-

mei,a fomnolcntia. Ob hunc Salomonis fermonem adhuc vehementiusegoterrebar, &:fupramodumexhorrefcebam, partimob verba iila 6mphatica,partim ob prxfcntis GynecxiRcgii fplendorem f^loriam. RcxSalomoautem, adprehcnfamcadextera,pcr ccliamaliquam vinariam, in arcanum clcgantifllmumq; aliquod Patis

&

us fcnc latium dcducebat,in quo me rccrcabat Chryftallis confeda: erant , eafdemq; perfpiftrseapcrfpedibilibus

floribus,&:pomis,cuj

A)ebatautcmiIlc:Quidvides?Spedo, refpondebam,ex cicbam. cgreilus fum, &: Rcgium tuu Gyncc^um hoc,ln conclavc pnus,undc nudx virgincs a dcxtcro latcre rubriorcs carundem ftat \ finiftro,ac funt;vcftcs ipfaril vcro vino,&: dcnscs illarum lade candidiorcs
:

oculi

, nigriores , &: obfccrniorcs quam rivus Kiante pedcs deformiorcs dron.EIi<7c,inquitSalomon,cxomnibus unamtibiinAmafiam. Ego ipfasS^Gynccxummcumpari xftimo. Et quantomagis Virginum

mcarum Amabilitasmedcledat, tantominus earundcm obfcosn^

veftcsdeterrenti&quamprimumRexfcfcvcrtcbatjhumaniffimeq; Rcf^inarum fuarum alloqucbatur. Erat inibi ccntum annorura

unam
^

aule Magtftra qucdam,cincrca gemmarum te aeftitansjcandidiflimarum

ftola amivfta,nigramq-,

vittam in capi,

numero pidam atquc intrinfccus

Aureum Seculum %edivrjum.

fe
:

(fj

trlnrecits riibro lerico rLibdu6l:am,&; ful vD cceruleoq; ferico artihcio-

intertextam pallium omnis generis Turcicis Indianilq; coloribus &:ficruris eievatu erat.Cana ifta mulier clanculo aliquo nutu mihidabat indicium,&: fande jurabat,fe effe matrem nudas rftius virginis, il-

lamqueex corpore fuo cflcnatam,Virginem caftam,mundam S<:abditi^,qux hadenus nullius viri cofpedum,vel intuitum, pati volucrit & quamvis undique inter populos in platcis rem cum virishabuerit, nihilominus tamen antehac nuUum virum ipfam confpcxifle
:

nudam nec quemquam illam attigilfc

,

Virginem cfle,qua de Pro-

phetaait:Ecce, clandeftinum natum habemus filium,qui,juxta ahosjcommutatus eft:Ecce,virgo pcperit,virgo,qu^appellaturAp- dorofl'a,hoc cft,arcana;,qux ahos non patitur. Quia vcro hxc ipfius
filia

adhuc cflet innupta, dotcm,ob pra^fentis bclli penculum,rcconpedes ejus,ne forlitan ab hincinde graflhnte cohorte Ipo-

didifte fub

liari,&Iocuplctiflimis fuis divitiisprivari poflit:egovero,obobfcce-

narum oblbletarumque veftium abominationcm mc non tcrreri pa,

inmciamaflamdilecbiilimam,vita?que mca: voluptatem, eligerem Quo fado mihi lixivium manifeftare promittebat , quo illms veftes mundarem illa dare
terer
,

fcdilliusfiliampraEomnibusaliis

&

Tuncfalf5ucns,&:olcumincombuftibfleadOeconomiammcam,ac thefaurum in^^fHmabilem me confecuturum dextcram illius pnc,

ierea,me cottidiedelectaturam , &: ktvam alliduc fub capite meo quieturam eire. Poftquam vcro categorice mecxplicareconarcr, Salomo fefeiterum convertebat , torveque meinlpicicns itaajebat:

OmniumfapientifIimusinterrafum,&:deIed:abilemeu Gyneceum, Reginarumquemearum pra:ftantia&: gloriaaurum ex Ophirfuperat: Concubinarum mearu ornatus fblis radios obumbrat,mearumq;
virginum decus fplendorem lun^ adeo cceleftes funt me:c virgines, incxplorabilis mea fapientia,6c imperf crutabilis mea intelligentia. Adhsecrefpondebam,femiqueterrefalusmefleclebam Ecce,fi gratiam,coram te,inveni,quum egenus flem,dato mihi ifta-m nudam virginem, quam exomnibus, ad vita: meae confervationem , elegi.
:
:

Obfcoen*e,inquina:*e,obfokta?q; quidem

illius

veftes funt

purgabo

tamen

64,,
j,

Aureum Seculum ^B^ivivum.

amabo
:

camenilLis&; ex cordeillam

Sitque

mca foror^fponfa mea>

quum uno oculorum ruorum,&: torque mihi cor meum abftulit^ar* 5,deremefccit,utpra:amorenimio, xgerdecumbereneccflbmhabeam.Quibusficdiclis iilamquamprimum mihi tradebat Salomon* Oriebatur autcm in Gynecaro tumultus, adeo ut exindc expcrgifcerer,nec,quid mihi fadum efTet.fciebamuiihilominus tamen illi|d pro fomnio aliquo habebam, &: hac de re ufique adfequentem lacem fubtilescogitationes concipicbam.Cum verofurgerem, fufisprecibus:Eccenuda:virginis veftes ante lccium meum jacentcsconfpiciebam,illam vero videbam arredseque horrore comx adeo ucfrit^ido fudore totum corpus perfunderetur:attamen, refumpto animo, ibmniummcumrepetebam,6i:,intimoreDominii,iIudproberepetebam cogitationes tamen mexillud ramime adfequebantur. Ex modo didiscauffis veftesintueri mihineutiquam hcebat,multo minus
, ,
:

Sedcnbiculum meummuinillisahquidreco.gnofccreaudebam tans,fat longo tempore,mera tamen ex ignorantia,vefles illinc jacentcs rclinquebam exiilimans fi forfitan illas attingcrem , aut verterem,quod tum memorabile quiddam mihi pofTet contingere. Verumin fomno a nimio veflium foetore venenofo vehementerinfedus
:

&: inflammatus eram

,

adeout ocuU mei tempus gratia^ itueri haud poterant neque cor mcum ingcntem Salomonis lapientiam cogno,

fcebat.

annos in cubiculo meo jacuiflcnt, nec, ad quid prodelfent illx,nofcerem,tamdem illas Vulcano confecrare domicihumque permutare cogitabam. Illis igitur cogitationibus intentus in fequente node centum annorum vc-

Poftquam verofa^piusnunc dida^

vefles per

5.

tula mihi in fbmnio adparebat> &:,fequentem in modum, afperis vcrbis me incrcpabat: IngratifTime mortaIium,nunc per integrum quin-

quennium filia2mea:veftes,fub quibusprxcipua illius Clinodialatitarunt, tibiconcredidi: nec tamen toto ifto tempore iUas purgafti, necvermiculoscxiifdemfuftulifti , &:tamcn fuper hascomniaeafdcmnunccomburere meditaris nec tibi fufficit quod cau^a raortis&intericusfiesmesefilia:? Tunc&:egoirainilammabar, cidemque
:

(tAureum Seculum
:

T^dhivum.

dy

quc rcfpondebam Qiiomodoverbaifta tuainterpretabor :annunc latronem me facere conaris, quiuntamen quinque annorum curnculo filiam tuam minime confpexerim nec gry quidcm de iila
,

inaudierim? quarationeigiturilliusmortis caufla efle potero

Ser-

Omnia vera vero intcrrumpens pergebat illa tamcn graviter peccafti quocirca etiam liliamea potin, nec a me promiffum lixiviumPhilofbphicumadabuIendas Quum enim ab imtio , quo Saimpetrare potuifti illius veftcs
:

monem meum
funt
:

In

Deum
,

lomon
{cercs
,

tibi filiam

meam

benivolc tradebat

iftius vefles

exhorre,

Satumus

planetajavusilhus, iraaccenfus,

eamdem mera ex

ira,inid,quod ante nativitatem fuam f uerat,iterum commutabat:at-

quchacratione Saturnumexcontcmpcu ofFendifti, atque ad illius mortem,corruptioncm, &: isnalem deniqueinteritum anfam dcdiIlla ipfa fiquidem cft, qua de Senior ita ait V, v mthi adferto fti nondum ego mamihi nudamfjcemimmt dum corptis meum invifibtle
,
:

terfa6ia ejfemjdonecfecundA vice nafererytunc omnium herbacearum ra-

dicum viyespAriebdm,in ejjentiamea vi^oria reportaham^ (^c. Ifta emphatica corque pcnetrantia verba admodum pcregrina milii videbantur,attainen Zelum pro virih reprimebam,& contra illa folemnicer proteftabar , quod de illius filia mihi nihil omnino coftaret, multo minus adejufdcm mortem , corruptionem , &:interitum anfamprasbuifTem^ilhus veftes quidemintegrum perquinquennium in cubiculo meo ad(ervafl'em,pras nimia coecitate tamcn illas nondum cognovifrem,neciIIarumutiIitatecxcogitarcpotuifl'em:atque,eadecaufIa,

tam coram ipfo Deo,quam hominibus ellcm innocens. Legitima bcnefundaca ifia mea excufatio vetulxmaterculse fumopere arridebar, meque intucns dicebat: Animadverto &: colligo cx fyncera cua confcicntia,quod fles innocens,.atquc, ob iftam tuam innocentiam , loco mercedisjgrandepr^emiumreporcabis. Qi^ocircafidehexcorde,in arcano tamen,tibi revelabo quod nimirum iilia mea fingulariexa:

more,&:,crgate,adfcd:ione,fubremanfisiIIius vcftibus

canammor,

maliatam ciftulam poft fe in hasreditatem

nigro ,

tibi reliquerit

quse craffo,

& rancido panno obdu(9:a eft

interea vitrum , lixivio pleI

Bum)

df^

Aureum Seculum Tl^divlvum.

&:iilccriusloqiiipergcbaE) iftam ciftulam a
,'

numjmihiporngcbnt,
,

tcccore &: fbrdibus quas a vcllibus nada cit , bcnc purgabis, &: cunc nuiia clave indigcbis fcd rcipfam illa rcferabic , in qua duplicia mwc-

nics;aibam,vidc]iccc, argenteam pyxidem plenpm egregiorum plumbo politorum celcrium adamantum; dcm vcflcm Atcalicani Ec bic chefaurus, prctioiillimis jafpidibus folaribus incercexcam.

&
&

mcae filixcft, quasolota reli6larum dividarum ibbftantia bcata: difcellumquc fuum , cibi ha^reditario rrincis ance cranlmucacionem
,

nunc chefaurum iftum arcificiofe tranfponerc, fummoftudiopurificare, & tacite,magnacamencumpacien,perfpeitivam, humidamque cia, incalidam, occultam^vaporofam
poft fe reliquic. Sin icaque

ahquam cellam fcpofueris

nici ful^Jure,
,

&: a frigoris injuria, vento,grandine,per,

cjufdcmque fervidis idibus omnique adco excerna deflrudione ad mefrem criciceam ufque, probe cuftodiveris tunc de:

mumincTcnccmha^reditatistuacgloriam ac prxftantiamreperies, SC
percipjcs.

Quibus fic dilis deniio evigilabam Deumque anxius invocabam ut nimirum intcllcdum meu revelare dignaretur , ut in fomnio
, ,
,

mihi promiftam ciftulam quaererem,&:invenirem.Perai:isprecibus, furpmoftudio ac dcfiderio in veftibus quxrcbam,illamquercperiebam. Pannusfubduditius autem tam crat durus , undique circumcluIus,&anaturaconcretus,utilIumabillafepararehaudpoftcm;Ille

enim neque lixivio fcfe purgari, aut ferro, chaly be,vcl aliis
,

inctallis

{cfefindipaticbatur. Quocirca,iterumi!lorelic>o,intracce!umcerquid mihi facicndum foret , dubius harrcbam: Veneficium

ramque recordabariEc licet te lava illud cfle credcbam,&: didi Prophetici adplicarcs, tamen vitia cua magis res lixivio &: multum fmigmatis coram me corufcant,ait Dominus.D-minus.
,

EtannusitcrumtranfKbat,nectamenfpccu!ando,diligentifIimaque inquilitione pannum fubduditium iftum removcre potcram, donectamdcm,ad abigendas cogitatjoncs Mclancholicnsjin hortum aliquemexfpaciarcr poft longam deniquc deambulationem,iiipcr
:

iihcem contidebam,ubiprofundofomnocorripiebar. Domiiebam, cor

ftAmeum Seculum Tl^dhwum.

cor tamen meum vfgilabat.
ftrailiaaulicamihiadparcbatj &:ajebat:

<^

Tiinc rurfum ccntum annorum Mngi-

An

filicrmcseh^rcditatem

rehdam adcptuses? Tnfti voce tum egonegando rcfpondcbam: Ciftulam cquidcm invcni, verumpannumfubdudirium removere
omninonequcoj
lixivium, atemihi traditum, fubduditium iflum

nannum tangere ac folvercncquit.

moncm

ridcre mcipicbat vetulaiftaj&ajebat

Ad iftum fimpJiccm meum ferAn tu nunc cochleas,

:

velcancroscumteftisdevorareniteris? Annonprius a vetuftiflimo prxparari illos oportct ? planetarum coquo maturari , tibi iftamciftulam, cumdonato hxivio, exilloorto ,fumquodcanam

&

Dm

moftudio ,nonautcm cxtcrnum crudumque iftum pannumfubducum lapicntum ignc comburerc ncccirumhabeas, &:tuncrc5profperefuccede; 6^adhsec quafdara
^itiumpurificarc, fediilum prius

prunas mihi tradcbat candido fcmiferico obvolutas , uiteriore cum informatione , ut ex iifdcm Phiiofophicum , (Sc omnino artificiofum,
,

ignem excitare

&:

pannum fubduditium comburcre debeam,

at-

quctuncillicocana[ciftula miiiircpericnda forct.

Hifcc ftcdidis, Aquilo, <5: Auflicr copfcflim exurgebant, qui fimul liortum iftum

Exindciterumevigilabam,ocuiosmeos afbmno purperliabant. gabam, &:animadvertebam, quod pruna^iftx involuta: ante pcdes meos Htx eftent. Illas itaque quamprimum arripiebam i^tufque Deum invocabam ftudiis ,noclurno diurnoque tempore,incumbe,
,

bam

&: pra-ftantiftimi didi Philofbphici

tamdem recordabar dum

,

itainquiunt.*

Ignis et
iib. 4. ait
,

azoth,

tibi sufficiunt. Quadere

Et porrigebat mihi igne refertum fcyphum^,, crefcebatfaptentia. Et Deus largitm tntelleBum^t^ I}iritu4 meus in memoria. confervabatur, ofque meumy^ efl
:

ctiam Efdra

quem ebihebam atque tunc in me

quidem pro fohs fapientifTimiSjiedu djgnifTimi buxoqueinfcripti. Procedebam hocmodoinfilcntio &:fpe,veiuti vetuiaifta matercuia mihirevelaverat, donectamdem, poft longum temporis tradum, meus intellectus , juxta promiftionem Salomonis, argenteus &: mc:

apertum^nec altudojuiddam addittrm efi. Elapfis autem quadraginta iiodibus , tunc abfoiuti funt ducenti quatuor libri Septuaginra
,

moriameaaureaiiebat.

2,

Poft-

SS

Aureum Seculum T^^di^vivum.

Poftquam vero , juxta jnformationcm &: dodtrinam vctulx illius
,

Magiftrx aulic^E decenter ,

& artificioic admo Jum thcfaurum (i\\x

,

illiusrepofujircmj &occlu(ifl'enj

utpotc (plcndcntesiftosLunares

adamantes, &: fblarcs rubinosjcx una ciftula,6d: una ex provincia exortas, percipiebam voccm Salomonis, ita loqucntis / Amtcus meuui ruber eU^eUBus tnter tot millia : AnttAtUiu^ crifpd.ntra, ctindidu6 ,

&

corvitnfiar-.oculijquemadwodumcolumbArumoculiadriziHlosJactdeti^ fiantes inplenitudine BuccAyVeluti Aromaiarit hortuli FharmacopolarTr.

:

tabi(t.,rGfarum inftarfiuenttbtn

mjrrhu deftdlantium: C^ant^s^quemad-

modum
thiris

aurei annuli, lajpidibm Boreii exornati : Corpus^velutt eburSap.

decoratum:Pedes^quemadmodum columt9^marmore, auretspedi-

btisfulti\SpecteSyqtiemadmodum Ltbanon^^eleciajcedrorttm inftar: Guttur

eiiisfuavej

& dulce\taik amicm metu

efi

amtcti^

meu^ talU eft^ ofilta Hie-

rufakm. Confcrvabis ttaque ipfum^^nec eititi^ dimittes illtimydonec ipjitm %nm atris ddeis adferasjnque matrufud. cubiculttm. Hifce fic a Salomone dilis , refponlum nuUum ad ifta dare poceram/cd obmutefcebam , &: tamen inclufum iftum thefaurum referare ftatueram,ut in pace &: tranquillo manere poflcm: tunc alio e loco talem vocem 2.\\dich2Lm: Adjuro vosfilias lerufaUm apudcapreas cervaf

que in carnpo^ne videltcet amicam meam exfufcitetis , neque moveatis^donec illudipfifihtpUceat:ConclufHS enim hortu4 efi: conclufafcaturigo-.fons ebf<^natm Vinea eft adBaalhamon : Vinea Engeddt: Nucis : aromatumqtte
:

hertutm Monsmyrrhintfs 7hurlsidllu:Le^u6:Le6iica:Cerona:PalmALorirumpomu/y.lios in Saron:Sdpphirus:laft)is Borea:Murm:Turr'u , viventium\Principum filia^^ ca: Viridarium: Hortifons: Fons aquarum
: :

eU6fa matru antidguttis noSiurnis refertdfunt. verofUnum roris^ fuA, caput Iftum per fermonem rcvelationemque tam late informatus eram, etiam fapienuim fcopum cognofcerem. Qupcirca occlufum theut faurum intadum relinqucbam, donec Dei mifericordia Nobiliftimaf Naturaeoperatione ac laboremearum manuum omnia feliciter ab-

Amor Sdomonts in voluptattbu4'.Matri( eftamantifftma ,

illitis

foluta eftent.

BrevitemporepoftjindieNoviluHii, EcJipfisinSole confpiciebatUt)

AureHm Seculum "^edi^i^vum.

,

(fp

tur,horrendo afpe^tuiab iniciofo caliginofis viridibus mixtifque ali-

quantulum^colonbusjdonectamdemomninoatiaiieretjcaclumq; tcrramq; obfcurabat: Homines erant anxiijCgo autem l^tabar^ingcntemque Dei mifcricordiam &: Regcnerationis Myfterium mihi in memoriam revocans, quemadmodum etiam granum tritici nobis ab iplb Chrifto propofitum innuit, quod, nifi terraj injedum putrefcat,
nullos proferc frudus.Et accidic ut Eclipfis ifta nubibus obtegerccur,

& fol micare inciperet

caliginofsE erant.
,

iiihilominus
:

tamen

tres partes

adhuc valde

Et cccc Brachium nubesfenetrabAti^ corpus rneum,

:

obfpeciticuhm iftud tremebatjitteras , quatuor dependentibus figillis in

wanu hibebat^quibtfs infcri^tum erat Aicr^ afifuavls admodumjum^o pUa Hierufalem^veluti tabernaculum Kcdar^ (^ tapetes Salomonlsi 2{on me intuemim quod ita nigerfiem.ita enim a Sole combufiusfum, Quamprimum vero fixum in humidum agerec Ins {^(^ extendebar, eramque
,

memorfoederis AltiflimijfidelitatifquemfiDodlorisatqueinformatoris.6^ Ecce: OpeP]anetarum,fixarumquefl:eIIarum,SoItamdem Eclipfim fuperabar, omnibufq; montibus &: vallibus, dies admodum
ferenusilluce(ccbat:tuncomnisformidoterrorq;cefi'abant;omneis-

que qui dicm iftum viderant, in Domino cxultabant, &dicebant Hyems tranfiit:,pluvtaceJfavit:Floresinterraprovenerunt:Veracceffit^^
,

turturtn ttrrUexauditur.

Fictis^

vitefquepalmitesrecuperarunt^ij^ ara-

defie odorem fpargunt. Cito igitur vulpes capiamus .vulpecuUs^inquam^vineam corrumpentes, ut maturas uv^ts colltgamus ^failo vinopttemur , drjufio tempore U6ie^melltfquefiavo cibemur/aturi^ atque ebrii

tum

famt^.

Poflquam vero diesinclinaflet,&: advefperafIet,totum ccelumcoloremfuum immutabat, &vergiIi*E fulvis radiis cxortiE naturalem fuum curfum pernodem abfolvebant, ufquedummane, Rubedine Solis fuparatae obumbrarentur Ec ecce fapiences, in terra habitances, a fomno expergifcebancur, ccelum intuebantur, & dicebant ^alis efl qu&^ infiar aurora^prorumpit , elegans ut luna ,
,
:

tU5ia, veluti

Soi, dr

nulla illic reperitur macula.ignitus efi illiusfervor^ dr

fiamma Domimy adeo ut etiam multA aqua amoreextingMfre nequefiuvii

I
5

tilam

7<9

Auremn
.

^eculum T^^edivivum,
,
:

ilUw fuJfocAre pojjtnt ^ocira illaminime dtferema^ nofrAfororilldeft^ etiamjiparvafafiaftiertt nuila hahens ubera tHam tamen in matriifu
:

adeisreducemta-.inpalattumptrfpe^iivum^ubtfuit &ntea^adJugendamA'
trlsftA uhera
:

atquetunceminebit velittt Turris Davidu ^munitapropu-

qnaculis^in qua miUependent clypei, omniac^ue armafortium, Egredien" temilUmfitisfelicempradtcabant^ Regtni (^concubtndlaudabant iltam,

Ego vcro proftratus humi in gcnua Dco grates dcbitas perfolvebam, fandiflimumque illius nomen celebrabam.

EP
tentia &: gloria
,

L O

GV
,

S.
in

dodrinse poET nunc,dilcdi uterquemyftcrium (apicntum fiIiimei,omnircvclaingens

fapientise &:

&: Spiritus

tio abfoluta cft,

de

Quo Princcps &c Monarcha Thcophraftus, in A:

pocalypfi HcrmetiSjinquit
,

Eflenumcn unicum; divinum,mirabile, &c fanilum munus totum mundum. contincns, in ipfo cfte, (imul verumfieri,&:vercfupcrareclemcnta,QintamqueEirentiam. Nulluminfuperocilumconfpexifte, auremnullamaudivifle,necadulliushominiscordefcendiHeid, quod ca'lum huic Spiritui vcritatis
naturaliter infinuavcrit: ineofoloveritatcmconfiftere,

undcctiam

vocem vcritatisnuncupari, cujus exviribus Adamum,ca:terofque, Patriarchas, Abrahamum, Ifaacum, &: Jacobum, corporum fuorum fanitatcm longsevamquc vitam adcptos cfle , &: tamdem fub co maonis in divitiis floruiflc.Hunc per fpiritum Philofophi Vll.artcs inve-

ncrunt,&: divitias fuas confcquuti ilmt.Noahum arcam,Salomoncm

tcmplum, Moyfemtabernaculumcumeo exftruxifte, &:,pcrhunc, aureavafaa puro auro tcmplointulifle: atqucipfumctiamSalomonemcjufdcm beneficiomultaegrcgiaopera, in honorcm Dci pcrfcEfdram multaqueingentiaquefiiclapercundcmcrfeciflc. ciftc fororem libcralitaLeges cum eo itcrum inftituiftc Mariam,Moyfis tem ex eo exercuifTe atquc illum ipfumfpiritum apud Vetcris Te,
: :

ftnmentiprophetasfrequenterin ufu vcniflc. Itcm,eireillumipfum

omniumrcrumSandificationem &:Medicinam, ukimamexplorationcm,

Aureum SeculHm l^edivwum.

,

71
,

tionem,iiltimum fimimLimquenatiira^myfteriumhocefl:, /Jiiritum Domini,quiorbem terrarumimpleverit aquis^abinirio fupernata* rit,qnemmundus, abfqueclemente a"cnna Spiritus S. infpiratione, aut iine arcana informatione eorum, qui ipfum norunt, comprehendereiion potuerit
,

& a mundo ^flimari facis nequeac,quemque uni,

vcrrusmundus

obviresfliasderideret

quemque Sandi abimtio

mundi conditi qusefierint, & videre ardenter gefi:icrint. Intrare namqueillum in VII. Planetas^elevarenubeSjdepellere nebulas,rebus omnibus lucem praebere,omnia in aurum argentumque converterc,omnem largiri ianiratem>abundantiam & thefauros lepramfanare,Hy tropifin curare & ipfam Pod.)gram,faciem clarificare,vitam
,

prolongarcjconfortai e triflcs,2Egros fanos reddere, omneifque d^ticftus tollere:

immo efle omnium myfleriorum myfterium

exarcanis

rebusomnibusarcanum quiddam, omniumque reriam fanationem Item eflb illum defideratam fcientiam,remque atque Medicinam. gratiflimamrerumomnium, qua^fubLuna: Circulofunt, quacum Natura confortctur, tS^ corjuna cum membris fuis,renovetur,florida a^tasconfcrvctur , feneduspropellatur, morbideflruantur, &totus tcrrarum Orbis renovctur^efTe &: manere illum impervefligabiilis
alicujus NaturiC
,

infinit^e

potenti^, &:

infiiperabilis prixflantisE &:

glori^.

ItemefTe fpiritumifhimfupraomneis rescoelefles,velSpiritum, cleftum fpiritum,qui Jargiatur fanitatem,fortunam,lxtitiam, pacem amorem , in genere omne malum depellere, deflruere egeflatcm

&

miferiam , efficere quod aliquismalum nequeloqui, neque cogitarc polTit , explere omnium humanorum cordiumdefideria , piis tribuere honorem tcmporalem , malis vero , ilio abutentibus , pcenam

&

ajternam,

Atquefic, innomineSS.Trinitatis,paucis iflis vcrbis magnum Nobihilimi Lapidis Philofbphici myflerium, bc fummum fapientum

Feflum magnafolemnitate tamdem conclufum volumus.

Alrifhmo, omnipotentiflimoqueDeo, artishujus Creatori,cui placuit, ucmiferrimomihihominipeccatori; propcer facrofandum
aliquod

yz

Aureum Seculum ^edivhum.

,

aliquod votum ifta cognitio revelarctur, acterna fict laus, gloria,honor,&: gratiarum adiojcum adnexa humi!lima>ardcnti(fimaque oratione,ut corjfenfum animumque meum, per fpiritum fuum ita diri,

gerc dif^netur , ut hoc de myflerio

coram ncmine loquar,multo mi-

Creaturas revelem,ne voti nus impiis communicem,nequc ac juramenti immcmor Effrador cceleftis rigilli,&: perjurus Aur e i^ CRUcis FR ATER exiftam , divinam Majeftatem fummc violem,
ulli alicui

atqueeo ipfo certiflimum,in Spiritum S.peccatumnon

infcius

com-

Id quod Deus Patcr, Filius, &: Spiritus S. laudatiffima, inmittam. dividuaqucTrinitas clementiflimeprsecaveat, conftantiffiraequemecuftodiat. Amen,Amen,

Amen.

S.

(o)

HYDRO-

HYDROLITHUS
SOPHICUS
SMV

V ARIUM AQSAPIENTUM,
HOC
njia

EST:
,

OTVSCVLVM CHTMICVM IN quo monjiramr, Materia nominatury ^

T^ro^
cejfm defcribitm , quomodo videlicet admiverfalem TinSiurAm^trveniendum , haSienm non^

dum
Publici

vifhm.
utilitatis univcrfalis

cmolumcnti &

caufa typis publicis fub-

jedum.

FRANCOFURTI,
Apud

Hermannum

Sande.

M DC

Lxxvn*

'^(7S)'^
I
}

eASftA^^tApeArtAJeAxsAitAj^As^AsftAs^AseAftAfl.A' AA^A.iAsAA9AA*AAiAs

AQUARIUM SAPIENTUM.
Hcceji:

BREVIS EXPLICATIO
Am

ADMiRANDI
quod
alias

pra:ftantiflimique AquariiSapientum,
Lapis Philofophorumappellatur.

ab initio mundi omnibus temporibus muJti 6c kfmgulares aDeofuineilluminati, &:cxpericntiflimi jPhilofophi, &rapientes Gentiles extiterunt 6c reperj tifunt, quinaturam &:vircsinferiorum creaturarum
*;clihgentiirmie con{iclerarunt,&:
''ti

exade difcerc conadefiderio &: Jabo-

funt.

Ex quibus omnibus magno

reindagarunt , num aliquidinrerum naturaforet reperibiJequod terrenum hominis corpus, a deftrudione &:mortaIitate tueri,&:ia perpetuo vigore atque ftatu integro confervare pofTet. Ex finguJari enim,divinainliuentia, &:natura^lumine, videruntatque coo-noverunt , quodfmgalarearcanum , &:mirandumquiddamhoccein mundo clle oporteat,quod DE VS omnipotens in humani ^eneris c-

molumentum conftituifret,nimirum ut omne ilJud quod in univerfo rerrarum orbe im.perfedum, mancum, corruptumque eflet ite,
,

rumper fmgularemarcanamqueiflamrem renovaretur, inflatum

integrum perfede reftitueretur.

autem exadifHmaque ifta fua indagationc tamdemhocexplararunt atque didicerunt , quomodo videJicet nihil omnino inhoc mundoreperiendum effet, quod terrenum corruptibiJeque corpusamorte hberarepoffet(utpote Protoplaftis,Adamo
Diligcntiflima

&:Evae
,

inpoenamconftitutaimpofitaqueeffet,atqucabipforum

2,

pofte-

7^

Acjuanum Sapientum.

in feipfa a natura incorruptibiliSj&:

pcftcrisnumquamfeferepararipateretiuORirircmhancunicamjquse aDeojhominis in emokimentum, ordinataeffc, utcorruptionemauferret, omnia imperfcdla corpora iterum fanare poflec, l"ene6hitem purgaret,&; vitam brevem , quem-

admodumin Patriarchis primiEvis,prolongaret. Admirandum & fecretum hoc fubjedum probi

ludjilliusq;

peritique Phi,

lofophifummadiligentia &:ftudio tam diu inveftigarunt

donecil-

nobilemufumnivenerunt,quo,peromnevica:fua:tcmrecrcarunt &: confervaruntidem hoc myltcrium magnum pus fefe fubjeclum omnismirabilitacis antcipfos, omnes quoque S.Patriarchxverelciverunt&:habueruntjatque,abfque omnidubiOjAdamoparentitrismegiftoaDeoipfb abinitio revelatum monftratumque fuitj idque poftmodum omnes Patriarchx ab ipfo fAdamo) ha^-

&

reditariojureacceperuntj&exilliusvinbus, corporisfuivaletudinem,longxvamquc vitam,ac fmiul ingentes divicias impetrarunt atque conlequuti funt. Divinam imoadmirandam iftam rem ante didi Gcntiles poftquam illam adepti fuiilcnt , pro lingulari Dci dono,fummaquearcanift]maquc arte habuerunt , atque nihilominus
,

fimul juxtaviderunt,quod illa,perdivinamprovidentiam, pauciori hominumpartircvelata, &:majori hujusmundi parti occultatafiet

&:

nianeat:eapropteretiamcamdemomni tempore

provirili,

fum-

moftudiocclarunt. Nc tamen poftipforum obitumoblivioni denuo traderetur , fed adpoftcros porro propagaretur atque confervaretur idcirco illam librisfuisinfcruerunt , atque hac tatione hdehftimis fuis difcipuhs multas prxclariftimas inftrudiones &: dodrinas de ejuf-

&

atque poft fe reliquerunt id onine tamen verbis allegoricis ita occultarunt atque implicarunt,

modi

fcriptis

communicarunt

qui fufficiens certumquc funut ctiamnum pauci reperiantur Illud autem certis de damentum exinde haurire pofTmt. cauflis nec temere ab ipfis fadum cft , ut ij , qui fapientiam hanc quserunt, Deum (in cujus manu omnia ftta funt)
,

co

cicius

ardcntiufque

ad impetrandam iilam

invoccnt

&:j

poft-

Aqmrium Sapientumy
&:pofl:qiiameaiprisrevelata fueric
,

77
quoquc mar-

ipfi
:

foliglonam Iionoremquc

attribuant, gratcsque debitas periblvant ne prarterea

T-ariticnobiliiruTixporcisprojiciantur.
Si

enimillud impio munda rnanifeftareturjtunCjobnimiam fuam avaritiam , nihil aliud,nifi hoc

unicum,delideraret,

&:tamdem

negledoomnilaboreatquedili-

gcntia,difl'olutaferinaquevita{ubrcqueretur.

Eriamfivero totiesdidi philofophi deprxftantiiTimaiflaarte diverfimodemultumq-, di{putarint,illamq; etiam, modo didam iftum obcaufam, multis peculiaribus fingularibusque nominibus para,

bolis,mirabilibus,peregrinis fophifticifque verbisindigitaverint.- niiftis locutionibus, unanimiomnium conunicum {copum unicamque materiam in artc neceffariam fenfu ad ducere Sjmonrtrnre voluerunt.Quamplurimi tamen artisindagato-

hilominuscommutatitiis

res a fccrcta ifta materia fa^piflime aberrarunt &; limites

greifi iiint.

eo ip{b tranf

Omnibus cnim temponbus

,

in

hodicrnum ufque diem,

:

non duntaxatplebcij

verumctiamalij multieximij &: philolbphia: peritilTimi Viri repcrri funt,qui fapicntiamillam anhelarunt Eam{umque non folummodo fummo ftudio {'ed ctiam magno labore tu quiefiverunt,&: impctrare dcfiderarunt numquamtame adillam pervenire,muItominus iliius participesficri potuerunt. Immouc
,

&

{kpenumero in irrcparabilia damna feipfos pra^cipitarunt &: tandem {iimmo cum ludibrio abillius indagationeabftinerecoadifunt. Netamcndearcanir hujusartisfundamentah certitudine aliquis dubitare queat iUamque cx impij hujus mundi more atque confuetudine pro mero figmento forfitan habeatre.Tpropter exceptisnunciis quoruminipia SSfcriptura fitmentiOjfiltimauthcnticosPhilofophos una cum aliis iproruni
,
,

pIurimi,aureo hamo pifcaturi

illiufque , habuerunt heicordine& nominetenus in medium adfcram,qualesfunt: HcrmesTrismegiftus, Pychngoras^Benedictu s Ie{u. Alexander magnus ,Plato Theophraftus, Avicenna,GaIe,

SuccefToribus^quiartemiftam vercnorunt

participesfadi funt,

laus

Hippocrates,Lucianus,Longanus,Rafis, Archelaus, Rupc^bira,

Audor

78

Aquarium Sapientum,
, ,
,

Aud:or Rofarii majoris Maria Prophecifla Dionyfius Zachar. Haly,Moiienes , CaHd, Conftantius Serapion , A Ibercus Magnus , Eftrod, Arnoldus de Villa nova,Gcber, Reinmundus LulhuSjRogeriusBaco, Alanus,Thomas Aquinas,Marccllus Palingenius: &illi qui
neoterici,&:hodiernisnoftristemporibus vixeruncucpoce: BernardusTrevifanusComeSjFr. Bafdius Valentinus, Philippus Theo-

Qiieniadmodum nullum omnino eft dubium,quod adhuc hodierna luce ahqui,qui,per Dci gratiam,illius
phraftus,&: plureis adhuc alii.

funcparticipes,illaque arcanofublilencio,eciamcottidiefruuntur, itaquc ordine nunc commemorati Philofophi invcniri poHcnt.

Cum

abfque omni fuco , fcriplerinc, acde fummo ifto fuam ex verofundamenco, &:re(n:a queinliiper demonftracionem
Magifterio vere ,

&

fcacurigineNacuriE,didicerinc:reperiuncur,viceverfa,mulcipfeudophilofopi &: impoftores, qui de

&:rimili
arcis illius fciencia falfo gloriantur,

mododeeadem docereconancur,fupradidorumPhilofo,
,

phorum fcripcis pro doli fui operculo

curpitcr nefarieque abutuncurhominumoculisglaucomaobjiciunc fahvammovenc, lisdemqucjprolubicufuo imponunc. Qiiocircatamipfiimpoftores :quam fallb decepcifequencem admonicionen probeperpendere ncccirum
,

habcnc.

Alpha\ChymiftAnoid\ GrAC9rumquodt'thihetA hac alibi. LiteruUm. n monjirat .fertur

Hanc mmora.reBif rAtextufallito nullum^

Etfac^ne cUudas voce gemente diem,

ITEM.
T^n fidas Chymico qui dijlillaverit Ara,
Ex cijiajitu cautuses^ergo cave.
S/ non vis damnumfannafentire nefandum^ Aufuge tunc tantos improbitate viros^
Simplicis ingenij [cquere &pietate modefioSy

Non tumidosdaus eji^ojfejoonoftefrui,

Taies

Aquarium Sapientum,
Tales dic

7p

modo ubi invcnics ?

cUiAntmen carosthe/lehaudcecidereperannum hunc*

prdcellunt relicjuisponderejreciue opere.

Cumitaqiieadhuc

fideles diligentcsque laboratores &: difcipuli

arcanae huj us artis philofophica^jqui libenter re6ta ccrtaque via , abf-

que multis aliis ambagibus , ad illam proficifci conarentur multis in Jocis reperiantur, qui tame per didos ante homines improbos fbphiflicosque impoffcores, eorundemq; nullius pretij latratus atque prastenfionespartimitaperturbantur , erroriquc implicantur, utmulti pene nefciant, an in eadcm(arte)ulterius progredi, vel retrocederc debeant. Idcireo de arte ifla pauca equidem vera tamen , &: fundamentofuofuIta,inIucemproferreatqueexpIicare conilitui.Etiamfivero meindignum judicem, quidccantomyfterio tradare , vel
, ,

fcribere

debeam

nihifominus tamen

cum

per

DEI

TER OPT.
ufque pro-

AX.gratiam,(ut fine gloria^ cupiditate heic loquar) eo

grefrusfim,qu6pauci, imototmilleminiraepertingunt , neetiam prseterea talentum , indigno , abomnipotentc Dominofeudatario clementiflime conceflum apud me fepultum latitet:eapropter omnibus philo chemicis cx fideli corde (quantum decebit) Epitomen 6c Declarationem totius iflius artis,ac fimul etiamjqua ratione videlicet ad ipfam pervenire poflint redam ac infaUibilem immo certifiTimamviamprasmonftrabofi fortepcr divinam gratiam quorundam ocuhaperiri , a pra^concepta fua falfa opinione ad rectam femitam deduciatque porro magnalia Dei eo magis manifeflari contingat: Pro memoria autem ac faciliori intelledu tradatum iflum in quatuor partes diflribuam.

InPrimaindicabo: principium&introitumartishujus, quomodo quis ad iftam (ck prajpararc debeat. In Secunda,perphilofophicam defcriptioncm &: inflru6lionem
matcriae qualitas conditio ac cognitio
,

&

totus ibidem praeparationis

modus acregimen indicabitur.

In Tertia de uberrima artis utilitate,inefiabili efficacia
ipfi

& virtute,
In

concefTajdicetur.

So

AquariumSapientum.
AUegoriarequetur
,

liiQiTartarpiricualis

cumtotohocce Magi-

fl:crio,quoLl veraideaveri , celeftis fempiterni benedidique lapidis ano-ulans Altiirimiert^peromniaconformiSjubifimuIvera&neceffaria maniialis

opcrandi praxis brevicer ac limpliciter (rpecioiis fiquidemambagibushauddeledorjdefcribetiir.

PRIMA PARS.
Pfal.

XXV.

Gl^is ejl qni Domirmm timet ? In via optima ipfum

informabit^

^ p

Rimo, omnis

pius

DeumquetimcnsChymicus,artisque

iftius

Philofophus ante omnia hoc confideret , quod nimirumiftiusmodi arcanum, non dumtaxat pro fumma atque maxima , verum e-

tiamprofanda artefquum fumum ccelefteqi bonum,&: Sandiffimu omnipotentis inea imprimaturatque depingatur)&: habenda , &:
ccnfcnda fiet. Idcirco fi quis ad fummum &:in efFabile ilkid myftcrium pcrvenire cogitat,is fciat,quod talisarsnon in hominis potcft.atCjfedinclemcntillima Dei voluntatcconfiftat, quoquenon VELLE, vel dcfiderium,fcd MISERERE omnipotentis ad illam promovcat. (^uapropteranteomniate piumefle, cortuumadeumfolum clcvare,vera,ardcntiirima, minusdubiaprecatione, abeofblo donum ilUid rogareoportet. Ab eofolo fiquidcm daturatque impetratur.

Siitaque Deus omnipotens(qui omniumcordiumScrutatorefl certiirimus)intereci:um,fidelem, minufquedolofumanimumcexnit atque deprchendit , quod nimirum illud ad nullum finem alium,

quam ad fblam ipfius laudcm

ris,tunc,

atque gloriam, rimari &: difccre cone-

proculomnidubio, juxta illiuspromiiTionem, tcquoque

,

tcque per fpiritum fuum Sandum , ita ducet , ut per media ad aliquod initium commode pervenire poflis , de quo fane ne unquam tibi cogitandum fuiffct , adco in cordc tuo ipfc
exaudict
,

fen-

Aqmrmm Sapientum.
fenties,

Si

qiiomodo nimirum Deus clementiflimus orationcm tuam clemcntiilime etiam exaudiverit,&: ad/clicem ingreflum, tibi qua^ ;am jam revelationem exhibuerit &: monilraverit. Pofthascjproflratus ingenuatua,humiIicontritoque corde ipfi, pro precum tuarum axauditione , grates debitas , iaudem , gloriam, honoremque perfolvas^fimulq; iterum etiam atquc etiam roges ut
,

iijchoatamiftam gratiam,

quamjam modoincordetuopercepifti,

porro per fpiritum {'uum (andtum propagare, teque ita regere dignetur , ut profundo hoc my lcerio , poftquam plenarie ac perfccte tibi revelatum fucrit,rede uti,llludque ita tradare queas , u t id ad folam honorem , indigcntisque proxifanctiiiimi ipfius nominis gloriam

&

mi commodum

&: utilitatem dirigatur.

a^terna: tuarfalutis

Mementopr5eterea,nerubja6tura
,

atquebea-

titudinis,forfitanmyfterium illudindigno vcl impioalicui reveles,

multo minus communices , aut illius participem ipfum facias , in fumma ncutiquam ifto abutaris,fed,uti modo diximus,ad folam Dei gloriam ,non vero ad propriam tuam laudem convertas, memineris
ctiam, nifiidfecerisfedcumpericulo transgref['usfueris,tepcenam Deihaudevafurum , &:ficIonge meliusfuiilbt utnumquam deeo ahquid (ciwi&s, aut cognoviifcs. Sijamhifcebeneperpenfis , te Deo (qui rideri fefe nonpatitur)
quafi devoviil:i,&: tibi ip{i,hac ratione,

metam fcopumque prsefixifti: tunctamdem primum difcere incipe,quomodoDEyS,Triunus, ab

initiouniverlalemnaturamordinaverit, quidiIIafiet,quidpofilt , &: quomodoilla, rebusin omnibus, invifibihquodammodocottidie operetur, &: fbla in DEI volunrate confiftat, habitationemque fuam
inibihabeat.

Sinenamquenatua^veraagnitioncopus

illud,

abfque

temeritate &: periculo, segre inchoare poteris. Natur^ qualitas &: proprietas autem eft,ut videlicet unica,vera, fimplex , in efifenria fua
fit. Si itaque illamveliscognofcercjtunc, asqueac naturaipfateverum, fimphcem,patientem, conftantem,imopium , &:proximoinnoxium ibcin

perfc^ta , &: occultus infuper fpiritus in ea conclufus

fumma,regeneratum novumque hominem effe oportcc.

Si

S2

Aquarium Sapientum.

Siteitaconftitutumcilc agnovens,tuncnaturaadnaturam refc moxadaptabit,atqueconformabit , &:juxca fimulin effabilistam

corporis,quam anima:,udlitasinteliet confpicua. Indagatio&fpeculatioenimiftiusartistam fumme utilis conducibilisque tibi cricutjfi principia in ea rccte cognoveris , tc quafi violentcradmiraculorumdivinorum cognitionem ducluralint, adeo

utcoipfoomneilludjquod temporale, &:corammundo

in

fummo

Vice vcrfa vero qui per habetur pretio nullius pretij xftumaveris. artem iftam anhclarc nititur,illamque ad mundi hujus divitiasad fiiperbiam vanitatcmque convertere conatur,is quod ad exoptatum

Quocirca amfinem perventurus fiet,numquam fibi perfuadeat. omneis mx cogitationes ab omnibus rcbus rerrenis mus,atque,adeo dedit:^ funto.Probe enim ali cniE,de novo quafi creat^,&: Soli illud notandum cll:,quod ha^c tria corpus nimirum,anima, &: fpiritus,conformia circatque una fimul operari ncceflum habeant. Nili

DEO

cnimhominis cor&:animuseodem modoquototumopus elabora-

lum efl,regatur,omnino abarte crrabis.

Arcnim hcic nihil agit ampHus, nifi quod fcrac plantet. &: irriget, Dcas autem folus incrcmentum dac. Qiiocirca cui Deus adverfatur, iUiquoque&:univcifanaturainimicaeft: Qujvero,DEIamicus,ini quoq; coelum &: terra,atquc adco omnia elcmenta auxilio fubvcnire
tifcx
,

Itaque juxtailludadionestuasomneisconformaripoteris.

co^untur.Siigiturilludexadeconfideravcris, &;veriEprima^materix cognitioncmpras manibus habueris (qua de poftmodum diduri

fumus)tuncadPraxinaccedere&:laborisinitiumfacerepoteris.Ubi ceiterum Omnipotctis gratiam&direclioneminomnituopropofito,impIorare oportct, &: opus tuum non tantum facile fuccedet, ve-

rum etiam feIicem,fortunatum,exoptatumquc exitum forciecur.

ECCLESIAST. XL
verbofuo adh^ret^ ^uique timore Dei manet Officium xpe^ans,nigra nec alba movet.

Argen-

Aquarium Sapimtum.
Argentum ea cupro hic d'ftanno condet (^ aurum^
Atquejuvafjte Beo pluraparabit ope

gj

Trsferttm

tum lovafavet fihiyfauftiter aurum

conficiet,

hxcarnoque luto tuncbene

SECUNDA
ld0 alt

PARS.

Erai.cap.XXyiII.

Dominm

Eccepone in Sion fmdawenfakm

lapi^

dcmprobatum lapidem^ pretiofum lapidem anguU^

remyqui henefmdatus ejl.

G^i illum

habetynonconfundetur.

TOtiesnuncdidamrummamNobiliflimamque artem
phi in fcriptis fuisjante, &c poft perfedionem ,

Philofo-

camdemque fummis

prxftantiflimirque

titulis

non fms laudarc, non condigne fatis

extollcre potuerunt .Idcirco illam ita indigitarunt , atque in senere

velvetuftiflimum, occul, naturalem,&: incomprehenfibilem, immo cceleftem, tum,ignotum,

LAPIDEM PHiLOSOPHORUM
,

benedidum beatificatum,&: triunum univerfalem lapidem Sapiencum appellarunc. Caufla vero cur videlicec hanc rem lapidem
,, ,

nominarint , vel lapidi sequiparaverinc , exaliispra^cipueh^eceft, quod iUius maceria ab initio',tamquam minera ex terra, vere lapis fic, deinde, quoniam dura acque licca eft , qux ceu lapis contundi ac

&

teri,&,poftquamincriaprincipia(qusenaturaipraconjunxic)reroIuca fuericex iisdem de novo in fixum adinftar cerse fufibilem lapidetn

artificiofe

fecundum legem natura: coagulari ac digen necefllim ha-

beac.

alias

Quancumvcro incerflcarcis indagatoribus cognofcere |)rimam, ecundam maceriam lapidis philofophici commemorati ifti phif

lofophinon fatisinculcare,atque adhortari potuerunc, qusemateria tamen faltim unica res , ex qua hic lapis unice &c folus , abfque ullo

pere-

84

^quarium Sapie?itum,
:

peregrino additamento (etiamfi mille nominibus nuncupetur,) prxparari necefTum habet cujus qualitatem, fpeciem, atqi proprie-

tatem ctiam mirabiliter defcripreruntj&fequentemfereinmodum mdigitarunt. Quod videlicetilla abinitioex tribus conjunda, 6z tamen dumtaxat unum fiet. Item, cx uno, duobus, tribus, quatuor, quinque procreata &: fad:a,etiam in uno,&: duobus,ubique repeMagncfiani quoque Catholicam,velfpermamundinomiriatur. nant,cx quo omneis rcs naturalcs originem fuam fortiuntur. Item, quodfitmirabiIis&:fmgularis natura^&formic habens imperveftigabilemacminus notam qualitatem,qucE nec calida autficcaficut ignis, ncc frigida aut humida, fieut Aqua, nec etiam frigida &: ficca ficut Tcrra , fed omnium elementorum perfeda aliqua comparatio iit cilb quoque incorruptibilis corpons , quod a nullo elemento de-

&

ftruipoflit

fcdcum omnibusfuisproprietatibus, veiuticoelum

&

Quinta
peret.

Eflcntia quatuor elementa &: quatuor qualitates ,longe fu-

Itcm cfle quoad extcrnum corporalem ad{pe6tum> hguram, &:nonLapidem formam,atquefpccicm,lapidem accandido albae magis fimilcm efle , nominant quoquc agummi aut aqua; quam Oceani aqiiam vitx immopuriflimam bcncdi(5tiflimamque aquam,ncc tamen efleaquam nubium vel vulgarisalicujusfcaturi, ,
,

ginis, fed craflam permanentem , &; faIinofam,atque , pro diverfa confldcrationCjflccam , qu^manusnonhumedct , pituitofama,

quam,dua: c

falinofa terrx pinguedine exoriatur.

,

Mercurium&: Azoth

qui fuperioris acinferioris Cceleftis

Itcm , duplicem atque

Terrefliis Globi vapore ceu fudore putritus &: fuflicntatus nullo

Ipfe enim univerfalis ac fcintillans Luminis naignc confumitur. tura: Ignis efl:, qui CotlcftemSpirituminfehabet, quoabinitioa

Deoanimatus

fuit,qui Omniapenetransab Avicenna AnimamunQuemadmodumanima inomnibus humani corporis diappellatur.

fnembrisinvcnitur
fpiritus ifte
folubiiis

, &:fcfemovet:itainvenitui: &:movetfefeetiam inomnibus Elementaribus creaturis qui pra:tei:eaindif. Copula eft corporis &:anim2E, atque adeo puriflima No,

&

biliflimaEflfentia^inquaetiam

omnia myftcria

latitant mirabilisef-

caci2

Aqmrm Sapientum.
ficacix &: virtntisplcniilima.
,

S$
Ellc illum fpiritum

IlJi

porro infinitam potentiam divi:

namque virtutcm adrribuunt dum inquiunt

Domini,qui terrarum Orbem impleat , &: ab initio aquis fupernatarit. Spiritum veritatis quoque illum appellant,qui mundo abfcondi-' tus,abrqueinfpiratione vSpiritus Sandi, velinformatione eoruro,qui

illumnorunt,comprchendi nequeat. Quiquideminquovislocoex ii^mico vero lioc fubjcCto perfede ac , plenarietantum reperiatur. Infumma EfTefpiritualemfubftantiam, quaenequecoeleftis, nequeinfernalisiit , fedaereum,purum,pra2ftansque corpus,mediuminterfummum&:inlimum,elecl:ilIimum item &: pretiofillimum fub toto coelo. Vice verfa quoque ab iis , qui
re quavis potentialiter

rem non intelligant,vel primum diicereincipiant, pro re viliflima,&

quafiabjediffima, .xflumari

amultisprudentibus quseratur quidem, a paucis tamen inveniatur , e longinquo confidcretunin propinquo accipiatur,&: adhiEc ab omnibus videatur,a paucioribustamencognofcatur,quemadmodum illud ex fubfequente adnexocarminevidere eft.
:

quum tamem

In triagrande bonam divifum^ejiattamenunurrt,

^^odcurat mundus nilqueparumque refert. Fert pra oculis\mambus gerit^a/i ignorat id Orbis,
Transcurrit fubito nefcius artepede.

HAcfunt divitisfumm\ qui noverit artem

Verbum dr habens mediumjjaudditior uUuscrit^

JEnigma Philojdphicum.

IN quo primateriale fubjedum artis quod Phosnix Philofbphorum dicitur,divifum Tcr in vcnitur.
Triniim

jimigma

S6

\Aquamm Sapientum.
^nigma Philojdphicum.

Slcujufoiue rei tresparticuUs tibi dico, Non eHtquod quererismam tibi zerafero,
Cramine eges^frecibus^trifolino^invife lehovam\

^are unum in tribus ^ dt trihus unum aderit.

corpusquoque Sfi%ltusextanty iJHi/leforent:Anima Sal^Sulphur.Mercuriusque gravis Splendent

&

7u confidemihi^trifolinum inteUigegramen^ cantum,tunc Sophus arte clues, Scis vocem

A L

UD
^ hocfit

CMVLTO EXPLICATIFS,

REs una

hoc mundo efi.pafim reperitur:

Cafu fortuito^fedulttate carens,

Cefius dr viridis\di6fu mirabiie numen\ Biiicce rei ruhiduspar celor albus ineji.

Sicut aqua hucfubitofluit cr ceuflumina vadity

Non madidat ^magnoponderefitque ievi. Nomtna miile darem.aft hxc ignorant quoque miiic Vuloare efi vifuycum tamem artegrave.
cuti

mediofoivetfapiens qui tertio (^ inde ClaudetfubjeciumhicnobiU reBus habet,

jEmgma aliud.
LApidis hujus genus undique eflxonccptio ejus fitin infcrno,partus in terrajVitam invenit in coclojmoritur in tcmporc,&:

demum

beatitudinem jct^rnam impetrat. Siigiturindigitataifta virtute praedita matcria (qu^epartimcoelefl:is,partimterrcna,&abinitio

mera confufio

feu

confufum chaos
fcitur

cft,nuUius cercinomuiis aut coloris)Prxflo efl,ipfaque bcne cogno-

^quariumSaptentum.

Sy

rdtur(^quam cognitionem etiam philofophi, omnibus tcmporibus proprincipahoperishujus membro habuerunt}tunc illi omnia requillta,& quse porro illius pr^eparatio poftularc videtur , fummo ftudio pra^ftanda funt. Priusquam tamen unicus manuum labor cum illafufapiatur, neceflario quihbct piLisartifexantcdatamdodrinam

iedulo in memorium denuo revocet,atque fimul fideliter fiet adimperfcrutabili , qui fub monicus,ne prius cum arcano ifto operc,
iibi

&

illo occultatus laticat,{piritu,rere fortaflis implicec,

nifi

illum in pro-

tura:

fundis fuis qualitacibus acque propriecacibus,acque pro exigence naQuemadmodum Philofbconformicace , prius exploraverit.
:

phorumahquis eadercmonet,&: inquit

Cumhocfpiritunihiltibi intcrccdatcommercii,ni{!priuscognitioncm&:fcientiamillius cxa-

dc noveris. Mirabilis cnim Dcus efl in opcribus fuis, &: fapiencia illius carcc numero,quiquc,ucifupra di6lum,fcferideri non patitur.Qujusrei fanealiquotexemplahcic inmedium profcrripoflent, quo-

modo videhcet multi

imphcavcrint , jada aute alea res ipfis adeo male ceilerit,ut quidam parcim in laboracorio enecaci vcl alio inforcunaco cafu gravicerla'fi fuerint.Non cnim levis
,

fatis lcvitcr

opcri

ifli

fefe

exco,quod philofophi illud lufui puerili 6c labori muherum comparant , tam parvi x(\.imant. Aliaphilofophorumfuitopinio,quifccundumopcrishujus

momentiopus eft,utnonnulli fibi fingunt,

&:

laborcmperfcfaticiIem,&:nuIliusfcremcHncnti intellexerunt,illumq; duntaxat iis quos Dcus dignatus eft cognicione cjus dicavit,adeo limplicitcr Ic vitcrque indigitarunt. Cave igitur cave , in,

&

quam. , &: profpicc tibi ne hcic nimis tcmpeftive tc ipflim pcriculo involvasfcd potius omne tuum propofltum fufisad Deum prccibus, divinoqucauxilio, utabinitio fidclitcrmonuimus', iuchoes, &:tum
nihil

omninatimcbis,necuIliforfitanpericuIo fubjacebis.

Si itaquc

nunc te in oratorio tuo fummo cum ftudio exercuifli

&

cognicam materiam ad manus habes , tunc in laboratorio dihgentiam ftudiumque tuum commodc applicare convenicntem laborem ad manus fumere , ita inicium facere po-

&

tcris.

Primo

S8

Aquarium Sapientum.

Primoaucemfaspiusnucdidam primammateriam , velprimum Ens jquodPhilofophietiamiiimmum Natur^eBonum appcllarunt,

anteomniadiflblvereneccHumhabes; Deinabaquofitate &: terrcllritate (primo enim terreftre grave craflum , picuitoi um acinftar alicuius nebula^,aquofum corpus intuentibus adparet} punhcanda, iliiuiquccaliginoia, craflenebulofaumbra, quaobumbrata, tibi adimcnda eft,ut hac ratione , per ulteriorem fublimationem , ipfi cor &: interior anima,qu.x in ea occukata latitant , exinde etiam dividatur, &: in fuavem eHcntiam reducatur. Omnia ha:c perfici pofllmt aqua noftra Pontica ac catholica, qua:percurfumfuumrcciprocum univerfiim tcrrarum orbemirri, ,

^at &: foecundat,quajquedulcis, pulchra, clara,limpida &: fplendida cftjomnem au ri ac argenti,carbunculi ac adamantis fplendorem mirefuperans. Benediclam
iSta fibi

hancaquam etiammatcrianoftraantedi-

inclufam fervat

& continet.

Extractum illudCor, Animam &Spiritum,pofteacum proprioiuo

(quod pra^dida: materiar in (pecie infertu in interiori lUo coloris fanguineo-rubei cft,poft prarparationem vero album candidum,clarum ac diaphanum evadit,a Philofophis Sal fapientiiEnuncupatum) iterum deftillari ac congelarioportet,utrurfus in rem unicam rcAtque adeo pcr tuum ha(5tenus ufurpatum procclTum, di^^atur.
Sale
,

(qui labor anterior nuncupatur) primolaltim purum ab impuro, feparaitij&vifibileinvifibilej&dein invifibile iterum vifibile, fivc
palpabilefccifti
,

quod jam non amplius tam grave groftum ac

,

in-

cultum

eft
,

ut erat ab initio

fed lucidiftimum odoris ctiam

,

lliaviirimi

Saporis vero penetrantis

mtmx
,

infuper fubtiliiri-

mx ac aereaeita,
fixum

(quamvis in qua de caufa Safeipfo pientes Aquam Mercurialem vel Mercurium Solis, &: luum quoque Mercurium nominarunt fubjedlum vero hoc , quamdiu iti prxdida forma manferit, abfque ultenori prxparatione fi in mcdicma uti volueris , parum utile , fed venenum potius tibi erit.
ut
ii

acri permitteretur

de

feipfb
:

inibi fit)

evolaret ac evanefceret
,

Quo.

^quarmm Sapientum,
Qiiocircafi loCLipledffimo illius dono,
terius procederej&:per aliafingularia
te oportet.

'8p

& raultifario ufu frui vclis, i\U

media^labores,pIura tencare

Intereatamenneceflario&diligenteriiesprsemonitus^ntNaturac
Operationes,quas fuccefllitemporis exercet,probe obfervcs,eafque lUudii nofti, tunc fupradidse pracin omni labare tuo xmuleris. parata: aquofx materiei duas partes fumito , 5c iterum tres diverfas

Tribus vero partibus aliam materiam adde , Nobiliflimum fciiicet a Creatore fumme dotatum Auri Corpus , quod pnmiE materiie j aflinitate propinquiflimum eique amicum efl:. Hujus partem uiiamin pondere adduodecimam pro prima Fermentatione addito Utrumque enim, fpiritualis nem* pe,ac coelefliis pricparataaquea Materia,^terrennmhocSoliscorpus conjungi,atque in unum corpus coagulari debent. Notandum tamenheic efl:,quod vulgare aiirum reihuic non in{erviat,fed prominusidonco&:mortuo quafi habendumfiet. Licetenmiilludab Omnipotente Deo omniummetallorum pulcerrimum S<:pretiofilIimum declaratum fuerit, nihilominus tamen,dum
partcs
i

Duas

iflias

priores partes ferva.

adhuc in aerifodinislatitavic^in perfectione crcfcendi impeditum fuit. Per quotidianum pra:terea ufum, interioresejusvires,hoceft,SuIphur feu Anima,nimirum debilitantur, &: femperadhucindiesrebus
aliis

illicitis,qu^ipfimimme conveniunt,mifcetur,unitur, atquein-

quinamr. Etficmagismagifqueadremhanc minus idoneumredditur. Summo igitur lludio tibi de puro,vivum fpiritumhabente auro profpicito quod in fuphure fuo, veluti antediximus, nondum
,

debilitatum,necfophiflicatum fit,fedomnino(fi per

Antimonium

velperccelum 6c Spha^ram Saturnitranfiit, inibi fefe afuis fordibuspurificavit)purum deprehendatur,alias Materia altera cum fpiritu,&:virtutefuainhocingrcdi nonpoteft.

&

Hoc enimopusperofe

mniapurumcorpusrequirit, necpenes, apud, &: circum

impuri

quiddam unquam tolerare poteft. Siigitur nunc tam aqua: quamauri, partesinrequales (quse duo iiondumtaxat,QUALlTATE,fedetiam QUANTITATE mul,

tum

jp

Aquarmm
,

^apientum.

tnm

difrerunr Jprimiimiiquidem,poff praEparacioncni facilcj rcmic-,,

,

molle alcera aucem graveadmodiim firmumacqiic inficcum quafiliquodurumeft) inpaterafolutoria conjunda:, vel amalguma redadac funt, tunc prinium fcx , vel feptem rem, dicbus in leni calorc , qui falcim tepidus lit, relinquas: tunc iterum de prioribus cribus aquas parcibus unam partem detrahe, ilfubtile j acqiie

&

infundcr lamque rocundo vicreo vafculo , phiola^ vel ovo fimili tempcratum liquorem in medium ilhus pone, & tunc iterumfex, vcl feptem dicbus ica rehnquito, &! Corpus Solis per aquam fen~ quo facto amborum horum conjimdio fiium fofim diiTolvetur mic initium & unum in altero tam fuavicer &: elcganter > vclut
,
.":

aqua calida > mifcetur^ Idque Philofophi diverfimode Sponfar ( quemadmodum etiam indigitarunt > atque Sponfb , Salomon in Caacieo Cancicorum fuo ait ) compararunt. Hoc fi fadtum, tunc primam affervatam tertiam partcm quoque aliis fuperaddico , attamcn non in uno > 'velad unum diem , fed diverintropofitum enim corpus alias nimis humilis feptem vicibus dum fieret , tandem immerfiim omnino corrumperetur. Quemadmodum enim femen , dum terrae injcdum ab initio nimiam aquam, pluviam,vel humiditatem habet, nullosfruftus profert fed fuffocatur &: perit agricoI feges ; Jta etiam cunx Hoc icidem perado vicrum, opere hoc noftro comparatum efh diligencifrime obfignaco, vel conglucinato ne com-pofitum odoPone dein in furnum tuum,eiTC, fuo deftituatur vel avolet continuum , acreum , vaporofum &: unius^gradus que levem
elacies in

&

&
,

ignem fubminiftra
letur.

qui caiori gallinae ovis incubancis ailimiK

N O T A

Hilofophi mulra fcripferunr de vaporofo igne

Sapientiae appellarunt
y.

quem ignem

illumque non eleraentarem

& mate^
mleni.

Aquarmm
riaicm
,

Sapienfum.
,

^pT

fed cfTentialem

vel prjetcrnaturalcm
,

runt
curii

qui etiam divinus ignis

nominatur

hoc

ignem efle dixceft aqua Mer,

Abinicoquico , cavc , ne dc eo aliquid fublimet, vel , veluti Philofophi parabohce loquuntur , uxor viro imperet aut maritus imperio {"ao crga coftam fuam abutatur , &:c. idque tum proceirum fuum ordine continuo , abfque ullo alio labore , ( {blius ignis cura &: adminiftratione cxceptis ) a fe i^fo perficit.- Utpote primo cerrenum adjuniStum Corpus Solis totaliter folvitur conteritur , deftruitur , &: putrefcit , atque adeo omnibus viribus (pohatur ( ubi fane ab initio caliginofum , poflmodum vero omnino atrum nigrumque colorem parit> idque Philofophicapuc corvi nuncuparunt, plerunque quadraginta dierum /patio ficri folet) ita ut candem Anima eidem quoque exuatur, in altum ducatur, prorfus feparerur, hinc aliquandiu, abfque ulhs viribus, mortui inftar , in fundo vitri * veluti cinis , h^ercbic Poftea vero , (i au<5to igne , indefincncer dirigitur , fenfim ac guctatira iterum defcendit, imbibit, hume<5lat , potat atque confervac Corpus fuum, nc omnnmo concabefcac &: comburatur, Denuodeinde afcendic ac defcendit , idque feptem ferc vicibus. Ubi igm^ iterum uno graduincendidebet, non tamen eum in iincm quafi tibi cum eo properandum fiet Medium rcgimen ignis fiquidem in quo plurimum fitum eft , fumma cura &" diligentia adminiftrandum eft. Incerim vero , in vitro , vel vafculo , varia figna &: colores , bene notandi fiint) ap( qui obfervandi parebunt. His igitur ordine confpedis bonum eftindicium, quod telicifTimus eventusfubfequuturus fiec,
,
,

qux

vulgari

cum

igne

auxilio 6d arte, incitatur;

cio leniter digerico &:

&

&

&

luscirca illam
dis

Primum (do, oftencanc grana inftar pifcium oculorum, dein circu. maccriam qux jam fubrubra jam albida,candcm viri,
.

& flava

fic

inftar caud^ pavonis,poftea candidiffima ac

candem ru.

bicundifjjgia ,

donec , adhibito ulcimo ignis gradu,anima &fpiritus

cum

^z

^Aquarium Sapientum,

eimiriiocorporejquodiiifLindojacctjinindiflbkibilcmacfixifllrnan:!

conjundiojpropter ineffabilem adEilentiam uniimturjquse unio mirationemjnon fme horrore atque formidine,videriatque confiderari potefl
:

&

Sicquerelufcitatum, vivuni; pcrtcdumj atqueglonficavidetur

tum corpus

& invenitur

quod clcgantidjmam purpurei co;,

lorisrubedincm jinllaralicuius Coccini, infchabct jcujustindura dein omnia impcrfcda corpora immutar tangit , fanatque , quo dc

poftmodum OpercitaqucDEi Ter Opt. MAX.ope &auxilio, felicitcr nunc ad finem perdudo, &: Sapientum Phosnice repcrta, iterum iiexis(^cnibus&:ccrdedcvot05,OmnipotcntiDco,quipra!cipuus,totius

plura dicluri fumus..

hujus operis Relor fuit^^ro eximiis fuis exhibitis beneficiis &:gratia,. fratiasages,&:tamdcmiliud,adilliuslaudcm atquegloriamjincmolumcntummembrorumindigcntium, &: benccollocabis,necmaIeHabes itaque hic veram totius PrdccfTus informatioufurpabis.. nem,quo cumNobilis ha:c ars7&: fummrun opus , ovum nempe Phi-

Ibfophicum
poterit..

,,

& PhiIofopliorumLapis>referari,prseparari, &: abfolvii

& hoc quoque ficco pedc minime prserereundiimminus con vcniens operatiofortuitus aliquis error , vel

Epilogi loco,
eft
>

quod
,

fi

(quodfacilefieripotefl,&perfcdionemvehcmei-itcrimpcdit)com^
mittatur
iiet..

tempcfiiveremcdium qua:rendum,&:malomedcndum. Siitaqueprimo videris quodante difTolutionem &:nigredi, ,

nem,

aliquidfcfefubhmet, &:.afcendat

vcl quafi rubrum.oleumi

(quodmalumefl:indicium)matcriamfupernatct.. citius rubefcerc incipiat.. II. Si vei ante ,vcl pofl albcdincm lufto velitIII. Siinfine {^fenonaccommDdare.vercoagulari invsrfafiet,ucctiam, dum^ IV. SimaKriaperieftum itamutata

&

eximitur,incandentcfcrrononillico,inflarccra:Jiquefcat,fcrrumq;.
tinfrataccolbret,, nec poflmodum ctiam inignefixumpermanear.. Omniaha:c, ccrtifrimafinifteDifpofitionis^.Kegiminis aut Ncglirentise figna funt.
#lj

Quibus defedibus ,ac erroribus, nifiinvaluerint,&: mature lifdem.

profpe6lunx

QiAquarium Sapientum.
prorpe<SiTmiirerit
,

j^j

fncile OGCurri,
,

iHxque adhuercorrigipotemnr.

Summaaiitem induftria e manuum; operationcs

fingularia itidem ftratagemata &:artiiicio-

hic requirimtur quas quilibet peritus arci,

fexomnino nofle debet.. Verum enimvcro, \\\ Tyronum, ac difcipulorum gratiam medix Si igitur ditSiorum errorum uiffaquam breviflime hic recenfebo nus, veletiamplureis deprehenderentur tunc totum compofitum. cum antedidaaqua cx vitro iterum fumcre illud denuo folvere , Mercurii(qiiam Philofophi etiam lacvirginis, velprimaematerise, Lac Sanguincm &: fudorem Item indeflruclibilem fontem vel aquam vit2E,que tamen etiam maximum venenum in fe continet,nominarunt )imbibere5hume6lare& efficacem reddcre,6^ tum iterum tamdiucocjuerepotens donecnihilamphusfubhmet, vel furfum
:

&

afcendat, autcongelatio &:fixatioinipfoopere pertcde, quemadmodumanteaindigicatumefl;, &:redefefe repra'i'entet DefubfC'qiiente fua fermencationc atque multiplicationcin tertia partcdc il:

liusutilitate plura dicentur.

"videlicet

De tempore,praeterea,qiiod ad id requiritur,quando, & quamdiir ad quemlibec A tum ifl:a expeditio fiat heic aliquando fu,

quodtamenhoc inloco niillocerto termino defcribipoterit. Didienim ifl:i Philofbphidiverf^efuntopinionis, cumquemadmodumeoipfbrum Scriptisvidereefl: , femper unus prae aItero,effedum tardius confecutus fuit. Verum antehac admoniiimus,&:diximus,quodin iis omnibusnaturarquaratione illarebus in omnibus kk reprscfentat) bene obfervanda fiet. Quod fi'
iiusaliquid diccnduineiTet, id

qnis facit , illudfedulo obfervat ,

tenet. tunccitius tali

cum

Sed ahortor fimul

&

m omni re fimul redum medium'. opere ad perfedionem pervenire poteric. informo te hac in re ne fub ingreflu anterio,

&

calcu'otuo, hunc charaderem X,, mcdium, velpundum tranfcendercfed jufl:e dividere,&:porro cumi dimidia hujus charaderis parte;hoc eft, V.jin operis compofitionc

ris, velpofteriorislaboris

cum

jietrocedQredebeas. Quofad:o,tumpoftea,fiilIuditerumconjuntourecolligas &:XX.ipfiusparcemreLl:e numeres, inifto numero'

M-

5,

(nifi

^jf^ (nirialiudintercidatobftaculum) veUcmpore,cumopeictuo eriam ad finem pervenire poteris.Tali tempore contentus efto. Si enim tcr-

(^quarium Sapientum.

minum aliquanto propius qu^rere velis,illud temerarium eft,& rrK)x

Unica fiquidem etiam horate totum menfem rctarheic erratur. dat,aut>rircopiHTiadcingas,tantundcmpromovet.Probetamen notandum tibi eft , nc calcuium nimis renaciter contrahas, vel, uti di-

^um

lilud fiquidem fi fieret , abortura , illum omnino tranfcendas. produceres. Multiriquidem, per putatitiamruamfeflinationcm,vel iitiperidam, ex fperato fuo ELIXIR NIHILIXIR quoddamadcpti funti

Et hoc(cum Magica harc fcientia non adco lcvis fit momenti)filiis fapientise,ut de eo altius cogitent atque judicent, paucis duntaxat, fignificafe volui.

M
:

A.

Se^temfunt Vrbes ^ feptem pro more metalUt Suntque dksfeptem.,feptimm eUnumermi Septem literuU , feptem funt ordine verba , Tempora (untfeptem ^funt totidemque loca Herbafeptem, artes feptem feptemaue UptUiy
,

Septem cumque

trtbt44

dtvide^cautus eris.

Bimidium nemo tunc pracipitare petefcet Summa hoc in numero cunBa quiete valent.
:

PROCESSUS
SIVE

totius operis breviter hic indicatur.

PRIMUS
C^Uteriem
dtjfelve

LABOR PRIOR.

tuam^putrefacque pennde,

conguU ^^at. Foft dtflillctur , res facque

LABOR SECUNDUS VEL

poflcrior.

Res conjunge duas,putrefac,nigrato fubinde ^ Dtgereydealbefcat donec ab artc tud,

Tandem

^quariumSapientum.
Tandem adfipremum rubifacqueyCsaguU profit
Res arti
,

ff

hoc fa6fo , fige^ vir am-plm iris.

orbi.

it fi tupofihac hoc fermemaveris ,

Totum
3JM?f

abpylvijii faufliter artis opu^.

tantam partem

tangtts foteriniter ,

^ (^ua

KMiUe

tibijubito multiplicabit opes,

VEL
quod

SIC;.
brevius.
tribtts
erit,

^Are tria inc^ue uno

rurfum qu^re in

unttm^

Solve c^ concluds

& certior artis

& N IG M
Spirtttts ipfe

A,

in q^Lio etiamProcefrus indicatun

datur pro tempore Corpert^at

iffe

Exhilarans
Spirttu^ iUe

Animam

Spiritta arte cluet.

animam fubito fi contrahit adfe^

Nullumfe abjungitfegregat aquefuo, Tunc tria confijiunt dr in unafede morantury Dvnec /o/vatur, nobi/e corpttSyOpttt,
futrefcat nec

n$n moriatur^feparat

iftis

Tempore at elapfo Spiritm atque Anima %yftu conveniunt extremofive eaiore,

^ifque fuam fedem cum

hitegritas pr^Jlo efi^

gravitate tenet,

nuUa

Ferfe6iio

depy

Ampiu

Utitiis glorificatur optts^

Proverb. XXlll, Cap.

Damihi^nufilii,cor tuum, &placeant oculis tuisvi^ mcas;

TERTIA

^/f

Aquartum Safientum.

TE KTI

PA R

S*

Syrach,

XLllL

tam alte pr^dican pete/l , qmm altm ille ejl, Operum fmrum minimum "vidcmm, Adulto majora na^nillum
qucnoljpsfurjt abfcondita.

Qm

Omncemmqmdejl
fcitum dat

idfccit

Dominu^y

Dcum
,

timentihmj,

DE
poteft.

rumma Iiacce ,toties niinc dila arce vel ingeniofo Philofophorum lapide,ad optatLim finem perdudo &: dc inius laude,
,

virtute &; efficacia,inefFabili eiiam iKilitatenonfufficienterfcrjbere,

vel condigne

fatis

prisdicare potucrunt.

Philofophi prhiio enira

profumma
lebrarunt,

& maxuma fclicitate in hacterra^ftimarunt atqueceImequonemohoc inmundo adperfeclioncmpcrvenire

:

&c nullo alieno auxilio indiget.

Morienes enim ait Qinhunchabet lapidem,ishabccomne, In eo enim eft omnis lemporalis fe-

licjtas,corporalisvaletudo,&:omnisfortuna.

Eumdem illum lapidem &: porro ita commendarunt quod (^in,

tus &:efficacia cjus,qua2inillo latet, (iet fpiritus quinta: Eilcnti^E, qui

fub circulo fplendoris Lunaris eft

immo cfle
,

illum

ca-li

fultorem,

Ellb , pra:tcrea , illum pra: cietcris ccelcftibus marifque motorem. {piritibusomnibuSiClediumfpiritum, fubtili(Tnnum,Nobilillimum,

puriflimumipiritum, cuica^teri omneis, tamquam Regi obediant, qui etiam hominibus omnem falutcm profperitatcmque conferat,

omneismorbos

fanet, piis

temporalcmhonorem longarvamque

vi-

tamlargiatur,malosvero,quiipfbabutuntur,a:terna:poenelubjiciat:

Etiniisomriibusprobatum,perfe(51:um,indlibilemqueilluminven-

tum efle.C^ocirca illum Hermes &: Ariftoieles verum, fine mendadaciis,certum,omnis certifrimi,arcanum,arcanorum omnium. divinam,ftultis occultatam, Virtutem nominant.
&:

In

Summa,ultimum
five

fummum,quod fub ccelo videri pofrit,&: mirabilem conclufionera

itAquarium Sapientum,
five epilogum

j?7

omnium philorophicorum operum eumdemnuncu-

Quocirca eciam aliquoc pii Philafophi omnino ftacuerunc, quod Adam-oprimohomini, efupernisilludrevelacum, &:deinab omnibus SS.Pacriarchis iingulari deiiderio expccicum fueric. Noahusenim, arca;cxftrudor,&Moyres,quicabernacuIum,&: aureaineovafa quemadmodum eciam Salomoti in lionoremDei
parunc
,

templum;6^mulcaaliaprxclaraopera,&:omnisgenerisoniamenca, &:ingcnciaaliafad:aperfecic, longam fuam vicam ingencefquedivicias,eo ipfo impecrafle dicicur.

ptem

QiiemadmodumctiamPhilorophifacencur, quod per illud fearces Uberalcs invencrinc &: fufliencarionem fuam exinde &: quxficrint , & confequuti ctiam fuerinc. Ec hoc Deus inipforura emolumencumillis largicuseft nein fuis fludiis &:indagacioiiefa,
, ,

pienrice,paupcrtatis caufla ,foriican impedirencur,necadivicibus &:

mundi, adadulandum, velpecunise gracia, arcem &: aruna cum fua fapientia, ob mendicicatcm fuam,contemnercntur & ludibrio haberencur Magnainfuper&:occulcamiraculorumdivinorummyfl:eria,atqueingencesGloria;divina:divicias exinde cognoverunc &: didiceEc eo ipfo qu^dam corda a E excicata ac inflammaca runc. funt, uculceriusadipfiuscognirionem dedudifuerinc. Perillum namquc chefaurum non magnas divicias , mundanam vel cemporalem volupcatem &: fuperbiam qusefierunc , vel confequi concupivcrunt, fedmuko pociusomnem fuamvolupcacemacquel^ciciamex contcmplationcmiraculorumincreaturisabfcondicorum conceperunt:qu2eprxclara opera &: creaturas Omnipotentis faneillilonge 3literconfiderarunt,atqueinfpexerunt,quam,prohdolor!amoderimpiis hujus
canaiflaipfis revelandum,ipfl ,

D O

nireculihominibus fierifolet, quieafdemhaudmulto

propter,avaritiam

aliter

quam

vaccac &; vituhjintueri folcnt , &: flmul Nobiliflimam hancce artem,

,

luxuriam, fuperbiam, honoremtemporalem,&:

voluptatem quarrunc , in quo longe hallucinantur. DEIJS enim iftiulmodi dona non impiis verbi fui contemptoribus (cd dunta,

&

xac piis, qui, in malo &: immundo hocce

mundo honeftam quiecam-

<jue

^S

kAquarium Sapientum,

cuevicamtranflgunt, honcftercicruftentantjindigentiproximomanus auxiliatnces porrigunt^communicat juxta Poctx vcrticuios

Jn^enuifaue frohu hanc fdliem dat Dew arTcmy Auro quam mundui fohere forte nequit, De qua^nono^u! eft^^.liquidfciAt ordtne z>ulgt^s,

Upidem. <^)ui tenet hunc tacite , refidet quocunqne locooptat. Non cafitm aut furem^nectimet ille malum. Hac vicsfu/it pduci quihus hacfacrn munera dentur,
Jrnmtis ((i^frufiri hic qutzritAt hic
,

J-ert Dcffs in manihtts^

qui placet^ huiccc dahit,

Etiamfiverodeartishujusoperationc, virtute, &: atilitatc varia per alios luce publica donata fuerincrquomodo videHfcripta,

&

plus quam perfed:us fidus, medicinas fict , quo non folummodo fumma medicina inter omneis omneis morbi, utpote Podagra, lepra, curentur > fcd etiam , a decrepitis ufurpatus , eosdcm juvenefcere iterum faciat iifdemque

cet hic lapis, pra^paratus

tamen

&

&

amiflas fuas vires,

priftinumque robur
:

reftituat

&:

femimortuos
elogio
ipfis

recreet ac vivificet

nihilominus hoc in loco

& meo in Tradtatu,

tali

quum

nullus

fira

Medicus, ficco pedc tranfibo ne

ipforumque facultati aliquid hic praefcribcre videar: Sed quiillum perDeigratiani,liabct,&: commodc ufurparc novit,iIii,judicium

Dc ahis tamcn illius qualitatibus &: utili &: elogium ejus rclinquo. cxperientia(cujusipfc, divinafaventecleufu^cx cottidiana oculari
mcntia,partimparticcpsfactusfum)paucahicfubjiciam. Primo,adagnitioncmDci,qucmadmodum ctiamipfanatur^ miracula, qose artis iftius bcncficiomanifcftatafueruncquodattinet, pro fumma fua dignitatc , non fufficicnter dcfcribcrc, vcl eloqui poffum in hoc enim homo imagincm SS.Trinitatis,inunadivinain:

dillolubili cftentia

&: quomodoilladifterat,

&:tamcn onicusfaltim
,
:

Deus fiet, ac fimul in fccunda perfona divinitatis dc humanas carnis

aiTumptioHC , nativitate , pafTione , morte
&: refurreclionc
exalca-

tionc

^quarlum Sapientum,
:

pp

tione faa itidem, &: nobis hominibiis , crcaturis fuiSimortc fua merita acternabearitudine Porro etiamde purificationc peccati ori'WnaIi3,

mediisimpetrandis/inc quibus omnium hominumconfiiia &:adiones, omniaquc ejurdem opera fruftra bc nihil funt In fumma omncis
:

totumqueproceflum. quemhomo, per varias tribulationes &: anguftias,perficcre neceflum habet, donec tandem iterum ad novam vitam refurgatjclegantifllme, tamquam
Chriftiana: fidei articulos,
'\\\

/peculo depidum,vidcrepoterit, quo depofteain radidurifumus.

Quaru partepki-

Sccundo, Corporalcm naturalemque utihtatem concernens, qu2e inde exoritur,quomodo nimirum, per Tinduram fuam , omnia
imperfedametalla,perfeda,&: in clarum purumqueaurumimmutentur illudjpromiilismcis fidcm utfaciam, etiam hicbreviterindicaturusfum.
,

Totiesitaqucnunc diduslapisvelElixirjfiadefFedum co ufquc perdudus fiet, &: modo dido ufui infervirc & tingerc debet
:

tunculteriusutfcrmentcturaugmenteturquc , neccflum eft; alias cnimcumTindurafiia, obfubtilitatcmfuam, nullam commodam

projedioneminaliisimperfedismetallis &:corporibus segrehabere
poterit.

adde

pars toticsdidxmedicinsefumatur, cui Auri optimi per Antimonium fufl &: purificati, acin tenuifTimas laminas dedudi. Fluant fimul in crucibtilo, uc motres partes

Qiiocirca

primum una

ris eft.

Quo

fado totum compofitum etiam

ut

in

puramefficacemque

Tinduram tranfmutabitur,adco
te,dein etiam mille fimplicium

cumunica Tindura:iIIiuspar-

rum aurum redigerc tunc potis flt Nota Quo puriora &: matcri^
:

metallorum partes cingcre , &:adpu-.

propinquiora
,

metal-

la

func

eo

facilius

Tindura
&:

ipfa

recipit

&:

Multiplicareprxfentar,

cio

quoque

eo

altior

commodior

k(c

2,

Omne

loo
i'eparaturj&,

Aquarium Sapientum.
y

Omne enim impurum miniifque idoncum

tamquam
fcoria:

quicquid hicrepcritur^

omnino

abjicitur.

Similiquoque
gra-

modo

&:

cum

imperfcdis metallis

&

vitiofis lapillis pretioirs

Cliryftallumitatingipotefl:, utetiam datio &: tranfinutatio fieri, Nt)biliflimis pretioliilimisquc lapillis aequiparctur j &: multar cum
ailliper

&

rcsadhuc ah^, c^x impio mundoneutiquam revclandx

Tales 5-'

co ipfo perfici potcrunt.-

& id genus alias res pr-eftantilli-

mas fsepius a nobis commemorati

Philo{bphi,quemadmodum etiam-

adhuchodie omneis veri Chnftiani, qui arte 6c clinodioifto a DEO-

TER OPTIMO MAXUMO

fimo
&c.

donatidotatiquefunrx pro vilifminimoiiihocceMagifterio habucrunt illx fiquidem re:

fpedu

prioris prxclarillimx

rerum ccelellium cognitionis pronihi,

lohabendisrunto.

Et in ipfa rei veritate fcias quod ille, cui AltiHimus donum illud' clcmentilTime concellit , omnem pecuniam atque divitias hac ini terra, coeleftiumbonorumrelpedu, nonfecum accxnum inpla^ Cor ,,omneque iHius deliderium enimeu falcim tentcis itftumer..
dit , ut in seterna vita illud
,

quod heic terrcno figuratoque dumta-

xatmodo confpexir, etiam coelefti modo &: iplain rei veritate intLieri , eoque fruiqueat qiiemadmodum etiam illudSapientiflimorum;
:

Regum.
:

SapientifTmius

Rex Satomon

hb.Sap. cap.j.teftatury dum

inquit Majori pretia &: carins habebam Sapientiam, quam regna &: principatus, charior mihi erat quam divitix , nec comparavi illi lapidespretiofos,quoniam omne Aurum in comparatione illius are-

na eftcxigua,
11 li

& tanquam lutum ^eftimavi argentum refpe^tu illius.

,

itaque,

quiartemiftamadhonorem temporalcm, voluptatem &c

divitias coniequendas, expetunt,pro ftulto ftiiltioribus cenfendi,atque a^ftumandi fLmry quibus numquam hoc quod magno fumptu,. laboreS^ moleftiatamdiuqu^erimt, &: corda^animunT,. omnelque Qua de caufla coc^itationes fuas ita excrucianr, obvenire poteftmalx- ficnt,Genef Philolophi tcmporales divitias , ( non quod per fe

cap.2.enima:Moyf-,aliifquclocisSS. Scriptur5epluribus,tamquani

iespretiofa,&:pra:clarumDEl doniim

fummopere commeadantur}

Aquarlum Sapientum,

loi

turjfe J curpiflimi abufLis, caufla, ita comcmptim habuerunr,ucrem> Gur, ad recftum verumque bonum perver)iendi,hominibus magnam

remoram injiciar,arque omne reliquum,quod alias in hocmundo re^l:um>in perverfam confudonem convertat quemadmodum etiani celebcrrimus ille MarccIIus Palingcnius Scciratus in fuoPoematey ^qiiod Zodiacum vitx-appellavit) fub figno Sagittarir, illud elegan:

terdefcripiit

&: deteftandam avaritiamgraphice depinxir, adquem

ctiam Ledorcm benevolum nunc ablegatum volumus^ Exquibusvrdere&colligereeft quomodonimirum

riflimus
,

virille Claqui vere hancce artem , vcluti ex Naturas Zodiaco fuo de->

prehcnditur, habuicaurum &argentum,camquam bona cemporaliajVircutis rc{pelu,cam naiici seftimaveric acque conrempferir.

Quocirca etiam omneis,ve!uci anceamoriuimus,Sapienciam , rerumquecoelcftiumcognicioncm cerrenis caducisquerebuslongc prieculerunc,&: in tota fua vita , omnibufque adco, fuis adionibus fofum eventimi finemqae refpexerunt , uc hac rat^one immorcale nomen laudemque perpecuam exinde reporcare poflinc r id qLiod SapienciirimusilleSalomon inProverbiisfuis cap.XVI. eciamdocer, inquicns Accepcafapienciam , meliorenim eft illa quamaurum, &: Ec porro cap. ii. idem ilk z Bona faincellectus preciofior argenco. ma nomenque,aic, preciofior efi: ingencibus diviciis,&: ars aura argeiicoque melior, Syracidcs , vir ille fapiens, itidem cap. XXlV.ita exhortatur, inquicns i Vide ut bonum nomenretineas> certior enim ille mancc,quam mille aurichefauri; Ob has&alias vircuces, quseexifla Lapidis Philofophiaproma" nanr, eumdem iflum Lapidem, uci didum fiEpius,Philofophinon
, ,
,

fLifEcienceu laudare
Scriptis

acque celebrare pocuerunc quocirca eciamin fuisomne fludium operamqueeo contulerimr, uc ars ifta ul.-

teriuspropagari,fapienciaaccepcari,&: vicadeniquejuxca illam coa-

fbrmari infticuiquequeac.rnfipientibus camen omne obfcurum,caIiginofum,& mtelledudifficileeft,vekiti SaIomon,m Proverbiisfuis,.

ab initio ufque ad cap. VL furamopere id conqueritur , fLimraoqueudio^adillam ( fapientiam) fedandam,homines adhortatur,&: Ec-

clefiaft.

io2

AqHarium Sapientum.
Mi filijiiimili ftatu contentus
:

cleriaft.c.^^.ica inquit:

cfto,

melius id fi,

quidem ,quam omne- quod mundus concupilcit. Quo major es eo magis te humilics &: Dominus tibi tum favebit Dominus namque altilUmuSj&^magnafacitperhumiles.
,

QUARTA
Pfal.

PARS.
,

LXXVin.&CMatth.XllL
in parabolls

^pcriaJn

os

meum

eloquar

arcana a ^mndi mfio,

QUando DEUS omnipotensper divinam fuam vocemhumano

gcneri arduum 6c fmgulare quiddam,de admirandis,
altis,

coe-

leftibufque fuis myfteriis,revelare voIuit,tunc plerumque id fecit parabolice , qua; parabolienobisin terrena hacce vita notse , cottidie
oculis
funt.
noftris

obfervantur
gratiai

ExempU

cum

DEUS

nobifque propofita; atque dcpitla: Genei. cap.Iil.AdamomPain

radyfo, poftlapfum, pccnam fuam mortaUtatem corporalemque

mortcmvidehcet,indicare vcllet, illud fequcntem

modumipiiin-

nuere &: ilgnificare voluit, quod , cum terra per fc iplam nullam omninovitamhabeat, iileverodeterrafumptus lormatufqucliet, eaItcm Gen.XV. Sc propter ctiam terrse rurfus limilis iieri deberet. XXIlI.cap. DumDeus Abrahamo icminisfamilii^quc fuiaugmentationem indigitare voluit, illum ftellas in cceIo,arenam inmari, &:
pulvcremterrxadtypumintuerijuirit.Iltiuiiiiodidiverfas^peramcein Prophetis nas, fuavefque Pracfigurationes typicasetiam

DEUS

populo iuo liiraelitico monftrari juiTit. proponi

,

ii

iingularc

&

quiddam ipfi denunciare voluit, Idque poftmodum ChriftusipIe,os &:

,

fundamcntum veritatis,in fuo Tcftamento iecit atque adeo res omneis per paraboIas,quo mehus cjus dodrina intelligeretur, propofuit: utpote dumnobisilimmam beatitudinem,verbumfuumdivinum &: Evangeliuminnuit, tumprotypo utiturbono maloquefeminc,five
ziza-

Aquarium Sapkntum,
:

lo^

zizania, quamhoftis in agrumrererat lcemoccultato thefauro^Si: mar>-^arita,granuIo triticcojgrano rynapiSjfermentOj&c.

i^ Lhc.\^.('^ AUtth.^^.cc^ coelorum prarfigurat, nobis parabolam, ckmagna Co^na(ScnuptiisRegis, proponit quemadmodum etiam univerfam Eccleriam Chriftianam, ejufdemque ftarum , cum vinca &: Rege a miniftro rationem exigente comparat.Item ea quoque iimilitudme utitur de Nobili Domino qui famulis fuis bona fua concedit, deperditabove&:ove,fiIioperdito, &:idgenusparaboIis

{yid(dehi(ceLuc,

8.

M~itth.\s

&

Dum

pr^terea

Regnum

aliis.

Vide (Jl^Utth. i8. Lhc. i6. CMatth. 25. Luc, 1%,

i^.Lfic. 10.

L^Urc.ii.Luc,

Quum itaque nobis ifliufmodi exempla Sc

folummodo
ideodatasfuerint, utillud,
,

fimilitudines unice
,

&

quod cceleile
,

&:

humana:

comprehcnditur nobifqueimaginaripoffimus: quanto potius fummum bonum Filiumfuum , Dominum

imbecilliratis ergo
dilficile
,

eo faciliusintelligere,

igitur acternus DEUS & Servatoremnoftrum

Jesum Christum

videljcct, qui

totum

humanum genus,obe-

clientia&:meritofuo,de morteseternahberavic, regnumque gceIorumreparavit,nobis in corporalialiqua figura proponere debuiflet ? Illud iiquidem fummum myfterium Deiomnipotentis difticillimeab

hominibus comprehenditur.
(

Ephe/^.

Col.

I.

Bfi.^^. Ccelirorem

^emmmt.^nuhespkAntpftis:
)

Ttrrafefe aperiat, virefcat.. ^proferat Salvatorem.

Etlicetilludnobisin Vetcri Teftamcnto, &: aliasetiam in aliis typis fig. lificatum f uerit, Ifaaci Sacrificio videhcet , Jacobi Scala , Joiephi venditione mirabilique Statu , ferpente a^neo , Samfone,

&

Davide&jona:nihiIominustamen
,

DEUS

&: coelefte bonum , ex abundantia,alia

omnipotens tamaltum quadam, mirabili arcana rc

&

tamen nobis hominibus ad magnum Natura^ hbrum prsemonftravit &: in lucem protuht ut hac ratione, juxta aha etiam corporaicm
, ,

aliquam , viiibilem , apprehenlibilemque ideam coeleftium iftorum bonorum 6c donorum habere pofrimus. Qiiam terrenam corporalem-

to4
ralemque rem
ille

jAquartum ^apientum.
ipfc in

verbo fuo nobis icapLopofuit, dumapiici XXVllI.fic aic- Ecccponoin Sion angulaPropheram Jefaiam cap. rem lapidem, probatum benequc tundatum lapidem Qui crciiit, non fugit. Similiter &L Regius Propheta David per Dei Spintum in
:

CXVIII.Plal.ita inquit Lapis qucm architedi rejecerunt angularis lapis fadus. Id a Domino fadum S^ mirabile efl: oculis noihis.
:

Quemadmodum ctiam iftam pra::figurationemmodo dictusaugularis Lapis Chriftus ipfe Matth.2iadfederivat,inquiens: AnnumquaminScripturalcgiftis?
anf^ularisfaclus
,

Lapis,quemrejeceruntarchitedi,

lapis

aDominoid fadum

&:miriibile eftocuhsnoftris:

quiinillumincideritconquaflabitur, inquemautcmilleccciderit,is Id quodS.Petrus Ad. c. 4.&:infuaepifl:.quemadmoconteretur.

dum etiam Paulus ad Rom. IX

cap. verbis

ferme iifdem repetunt at-

que defcribunt. IUum probatum,bcncdictum, &: coeleftem lapidem J E S LI CHRISTUM ( Luc. 10. "v- 23. 24. ) jam ab initia mundi omncis Archipatres,&: SS.Patriarch^,qucmadmodum etiam,pofl: illos,omneis d Deo illuminati homincs magno deflderio cxpedarunt,&: fummis prccibuscontcndcrunt,utipfis,juxtapromifl]ones Chrilfum etiam
,

incorporahviflbiliqucipccicintucriliceat. {Rom.io.v.ii 13.)

Quo-

circaliilluminSpiriturcdcagnovcrunt,w:confequurirunt,tunciIlo ipfo in nota ipforum vita dcle6lati funt,atque adco in omni pcriculo,ufqucad finem vitx' fuse^invifibiliifto fulcro nixi funr. Quamvis vero ccclcftis &: bcncdidus ifl:e Lapis a Deo toti humano generi , tam divitibus quam pauperibiisabrqucomnimerito&:
gratis

genere datus fuerit {CM/itth. 11. v. 6.) nihilominustamenabinitioin hodiernum ufque diempaucihomincshocin

omnino

in

mundorcperire &: comprehcnderepotuerunt; immomajori hominumparti omnibus temporibus occultatus &: gravc offcndiculum fcandalumquefempercxtitit,quemadmodumEfa.8. cap.de co
, ,

etiamantcvaticinatusefl:,

dum

inquit

Erit lapis oflx:nfionis

&:

rupes fcandali. Itemlapfus&:laqucus,ubimultiimpingent,cadent, Quem Senex illc confringantur illaqueentur, atque capientur.
;

Simeoa

Aquarium Sapientum.
SimconLuc.i^cnp.cciamin
fpiriru

lof
in la-

vidii:,dumaclMariam,cceleftis

angularislapidis matrcmjita dicit:

Ecce, Eccehic,Iocabitur

pfum & refurrcdioncm multorum in IfraH &in fignum,cui contradicitur. Simili quoquemodo & S.PaulusadRom.^.idem teftatur, inquiens Impqgcruntad lapidcm incurfionis , &rupemrcandali:
:

Quieniminillumcrcditjnonconfundetur. ItemS.Paulus
cpilt.2.

in i.flia

Hiclapis credentibuspretiofus,incredulisverolapisoffen,

iionis

& incurlionis, &: rupes fcandali

qui in verbo impingunt ,

& in

eum non credunt,in quo

locati funt. (^Ecctef.^7^.^

Qua ratione modo

Gommcmoratusillepretiorus,benedid:us,&coeleftis lapis,cumtoties ante diclo terreno,corporali Philofophicoque lapidc tam artificiofeconveniat,id hic exipfo fLmdamento, &;utriusque defcriptio-

ne demonfh-abicur,&: alter cum altero comparabitur.

gndfcetur &: videbirur
lapis vera
,

Ex quo coquomodo videlicet tCrrcnus philofophicus

,

ccclellis qua:dam harmonia tS^ typus fiet veri,fpiritualis lapidisJESU CHRlSTLinquonobis aDeoctiamcorporalimodp

&

proponitur,

& fpecie invifibili pr^monftracur.

in veraagnicione primx macedcArcana^c^ ancc didi cerreni Philofophici riae [i.Cor.i.Loquimur lapidis(^idquodpro principalimembro,&:fummo myfterio haben-

Primumigicur,quemadmodum

dumjillis,quiillumprarparanc(^^w.ir.0^tfW|>r(!?/;(3'4^''f.)&:eoi-

pfojinhaccemporalivica,

omncm felicicacem(quxaDEOnobisin
,

^vicernicaccmparacaeftjconfequieonancur

&:fimulin agnitione
DEI,creacoriscosli
idcirco eti-

cceleftis asccrni lapidis (hocefl:rccli,veri,&: vivi

ac cerrx,indiflblubilis triunic^ efIentise)occupati funt.adhuc multo

raagisintereft,&:plura infuper fcire necefTum habent
:

amfupra^inprimaparte, univerfalemNacuram,una
tacibus fuij.fine

cum

proprie-

qua opusillud fruftra infl:jcuicur,ance omnia benc difcendam acque cognofcendam q.^c monuimus. Si enim homo ad fummum bonum pervenire cupic,cunc, pra: C2eceris,rcbus omnibus, primo Deum, dein feipfum rede agnofcere illum oporcet (Acf^\y, Nam in ipfo i^/i^/f/^f.)DEUM fiquidem, &:feipfumagnofcere fi quis difcic(hoc eft/cire qui nos horaines fimus , unde forciamur o-

rigincm.

lod

Aquarium Sapientum.

riginem,adqiiidcreati

&: quam proxime Deoadfinesfimus^pro , (ummai^pientia , fme qua difficillimc adfupra did:amfelicitatem cclebrari dcbet. pervenitur,haud immerito &: haberi Quomodo &; ubi vcro talis agnitio fummi coclcftis illius boni rcpericnda agnofccnda, QiUX.d\(ccnd.^(\QV.{Ecclefz^,EgofHmubicjue (^c.)rcicndumeft, quodillam , quemadmodum &:terrenus lapis PhJlorophicuSjquijuxtadefcriptionemfuaminuno&duobus, qux tamen duobus,cfl:,quarri comubique rcperta funtjfaltim in uno, quod nihil aliud,quam i^ternum DEI pararive debeat &: oporteatrid

&

&

&

verbum, 6<:SS.divinaScriptura, VetusNovumqueTeftamcntum

(Efi.S. Immojuxta. igem)c{i ^in quibus redus cccleil:is,fundamentalisangularisque lapis unicc &: lolummodo quserendus atquc in-

quircndus cftiqucmadmodum etiam Dcus Pater fub

,

ipfa

in

montc

adhoc fuum verbum digito quafi , Taborenfifada monftrat, dum Marci ^.Luc 9. ita ait Hic cft filius meus dilcdus,
glorificatione
:

huncaudiatis&:c. Similiter&:Chriftus,eflentiaIe &: a:ternum DEI verbumipfum , illud adfederivat, (/y^/ii9.)Ioan.i4.iicinquicns: Ef^o fum via,veritas,&: vita : Ncmo vcnit ad patrcm , nifi per mc , ad
SS. divinam fcripturam
,

velinfallibile divini verbi

tcftimonium

(/4.34.)Efa.8-ait:AdLegcm,atqucteftimonium. Et Chriftus, didus illc angularis ipfe Ioh.5 .illud etiam partim requirit , &: poftulat, duminquit: Scrutaminifcripturasjputatis namque vos habere vi-

tamin

ca, &:

illa cft

qux dc mc

teftatur.

UndeDavid quoque

in Plal.ii^.illud ipfum longe ante confcfliis cft,inquicns:Dclcdor, Domine , mtcftunoniis tuis , mci cnim funt , conliliani; Lncerna

pcdibus mcis, Domine, vcrbum tuum:magis gaudco de via tcftimoniorum tuorum , quam de omnibus divitiis. Itcm , coniidc^o
vias tuas
,

&:

ambulo

in tuis tcftimoniis.

(Vide Gen.i}. Pfil.^y

iCor.^.)

Efi.^.^9. ler.^i. loh.io.i^. Rom.^,

Porro, ubi, &: quo in loco SS.fcriptura: {Ecckfi^.k mundiini. tio^ cceleftis hujus lapidis prima matcria , vcl cffcntia , fundata exprefle demonftratus &:ob oculos fiet, mukis in locis, hmc inde
pofitus

Aquarium Saptentum.
cum

to:^

pofitus eft, prsefcrtim vero Mich.cap.^.Jegitur: Cujus egreiTus al> Ipfe lapis angularis quoque illud ipfum initio &: tcrnitatc fliit.
teftatur Ioh.8,

ludseiillum, quis eflet

,

interrogarent

re-

fpondit:

Primum

ille

qui vobifcum loquitur.

dico vobis
,

Et porro

ita

lu-

antequam Abraham Ex quibus teftimoniis fequitur, quod nuUum eflet, ego eram. initium, fed ab omni arternitate primum fuum Ens Iiabuerit, &: abfque omni fine in omnem a^ternitatem etiam manfurus efi:. Et quamvis illa agnitio nuUibi, nifiin DEI verbo,vetcri, atque Novo Teftamento, confiftit, & ex illa ipfa impetrari poteft nihiJominus tamen iJIi , qui eam inquirit, {^.Tim. y Et cum ttmpHeri/M)indicabo quod fumma hic diligentia impendcnda fiet, Si c*aliquis ab initio ifta in agnicione crraret, vel finiftre rem tannim geret is tum omnem fuum fubfequentem laborem fruftra imOmneis idcirco fefe recte probare , relamqu& penfurus eflet. aureamapprehenlionem, in verbifcparationeheic rc<5i:eaddifcere>
d;cos compelJat:
:

Amen, Amen

ocuJos(inteJlige animi 6c animae) bene ac rccle aperire

idquein-

ab initio in natura corterno lumine, i.Iohan. ^.(quod noftro acccndit)acute intueri &c agnofcere debent; Qui enim de cxternis corporalibus dumtaxat; (literah modo)abfque interno ocuIo&: divino Jumineillam impetrare nititur , is equidem tamcito
rccli , fibi viam erroneam , aut fmiexinde eligere,&: haurire potentrquemadmodum ftrumintelledlum cnim hoc in terreno lapideipfius defcriptionem juxta,multis Iiominum milhbus obcigit:itaetiamin hujus cccleftis notitiacottidie,

DEUS

&

SAulum pro ^nulo intueri,&:doco

proh dolor

in

majore potioreque parte

Jiteras, (illud
,

ido^ reprifentat:id

quod

tamen non verbo, aut

enim utrimque bene funda-

tumyedmulto potius oculo qui inliominefalfus eft,unice&: folummodo imputandum quemadmodum etiam Chriftus ipfe, Lucii.&i.Cor.^.ait: OcuIusJumen corporis,ftautem ocuJus tuus nequam eft>veJ erit,tunc &: corpus tuum obfcuru caliginofumq; eft,
:

trinfecuseftinvobis;

veJJumenintenebras effiGit.Itemcap.17. EcceRegnumDei,ait,inExquo dariflime apparet , quodluminisin

homine

loS
,

Aquartum Sapientum.
,

hominc agnitio primum ex intrinfcco &: non ab extrinrcco^introfcrrioporteat,quemadmodum id SS.Sciiptura muldsin locishinc
indc
tcftiitur.

Quod externum obje6lum,uti loqui folefit, vcl htera imbccillitatisnoftrarcauflafcripta^internoaDco implantato &c conccilb graMatth. 24. quemadmodum etiam ti^e Lumini,{altim pro teftimonio oralcpcrccptumvcrbum,proincitatione, Scauxiiiomediato , vel

promotione ad

illud 6c

habendum

bi

a^ftumandum eft.

Exempli

gratiarSi tibi alba &: nigra tabula proponcrctur,&: interrogareris , utra illarum pro nigra , aut alba, habenda eflct. Sin vero agnitio duo-

rum iftorum divcrforum colorum non antea in te eflct,tunc propofltam tibi qua:fl:ionem,ex nudis mutisque tabularil objedis tarde mihi
diflblvcrc pofles:(/^/^.-?. lHudautem vebisfirt^fidc iis.qui vosfeducunt)

Agnitio flquidem non exiftistabulis^quasmuta^funtScmortux,^: ipfx non ao-nofcerc poflunt,fed cx tuis tibi innatis,&: cottidie cxerciObjcdo quidem , velutietiam tatis fcientiis, fuam trahit originem^ movent renfus,& ad agnitioncm anfam pra;bcnt,ipfam antea didum vcro afrnitioncm neutiquam illa largiuntur fcd ab extrinfeco ex a, ,

gnofcente,&:iftiufmodi colorum fcientiarum judicante profcrrio-

materialemexternumque i, vel lumen, occultatum anem, vellumencx arcanum illud lumcn non iw eft,a tccxpeteretjtuncoccultatum &: peradpertinentcm Chalylapidcmintrofcrre, fed multo potius &: occultatum igncm in lapidc movcrc bcm qui ncceflario adefle ,
portet.Similiquoquemodoflquis a
pyrite,
te

inquo

ignis

&:manifcftarencceflum habcs: &: cxi:itareoportct,exlapidccliccrc

quitamenignisetiamanteomnia,in bonoeam adrem benepra^paiterum cxtingui &: evaneiccre debcar, excipiendus &: adflandus cft. Qup faclo rcdc fplcndentcm igncm habcrc,&:,quam diu eundcmfoverisatque confervaveris, prolubitu
rato fomitc,niii ignis
ifte cito

tuo,quicquid volueris

cum eo efticere poteris.

Qiiemadmodum

etiam iimili modo in homine coelcfte &: divinum illud Jumcn occultatum, &:, vcluti antea didumjUon ab cxtrinfeco in homincm ininitio a trojfcd ab intrinfcco provcnire neccflfum habet. QuMad fl ab
*

Dco

Aqmrium Sapientnm,
bis Chriftus reparavit

lop

Deo per vcram fidem,&: cum porro per media,auxilia, lcc^umj auditum,concionatum,&pcn;modum quoqueper fpiritum S.quemnodar e promifit, {loh. 14. Nemo venit adpa^ , obrcuro,caliginoroque,attamen candentc corde, treminifiperme)in tamquaminaliqud fomice,'iterumre6i:e infpirari , accendi &: fplendens fieri poteft, in quo noftro corde tum Dcus poftmodum labo-

&

credentium fiquidem cordibus,&:in lucc inacceffahabitationem fuamhabere expetit. Etiamii enim nullus homocorporahbus externisque fuis oculis Deum unquam vidit,nequc
rare &: opcrari habet.-In

etiam videre poteft , nihilominus tamen cordis oculis internis videri,

judicari,&:agnofcipoteft.

Licetquoque&: didumillud clarumlu-

menintotum mundumfplendoremfuumimmiferit,omneisquehomines,abfque ulla aliqua difterentia adhuc cottidie eluminet:nihilominustamenmundus juxtacorruptam depravatamqucnaturam fuam illud neque rede viderc,multo minus vult agnofcere:quocirca etiamtottantsequeviaserroncse , &: pernitiofas opiniones dc eo auId quod hac in re benc confiderandum, notandum,atquc diuntur. obfervandum eft quod videlicetDEUS hominiin fumma corporis fui parte non fruftra^^: fortuito duos oculos, auresquc totidem communicaverit. Eoipfo eniminnuerevoIuit,quodvidelicethomo duplicem vifum &:auditum,internumatque externumnempe, difcerc atquc obfervare necefllim habeat adeo ut interno res fpirituales ju,
:

dicare

externumvero&:fuxquoque
:

parti

i.

Cor

2.

dareatquc

adtribueredebeat Qu*ediftindioetiaminverboSpiritus,&:porro quoque Litera2,fumma diligentia obfervanda eft :cuj us gratia &: e?o quoquefimpIicioribus,quo faciliusad meliorem commodioremque

inquofummareifitaeft, agnitionem informentur atque perveniant, illud paucis faltim innuere &: quafi admonitionis
triunius lapidis,

loco heic obiter indicare volui.

materia terreni Philofophici lapidis corammundonauci,nulliufquepretiixftumatur, immoqualiomnino rejicitunita, &:fimiliquoquemodoChriftus , asternumPatrisver-

Quemadmodum autem

bum,clenodiumNobiliiTmum, &:coeleftis piobatusque triunusla-

pis

iio
pisa potiorc

Aquarium Sapientum.
hominum
parte in

hoc mimdo vilipcnditur,exocuIis

noftns dimittitur , &: itajam , ut in ipfa rei veritate ita loquamur, fercnihilindignius,vilius,atqueabjedius,quamiprumDei verbum
falvificum.

Vndc ctiami.Cor.i. pra^fctim a mundi hujus fapientibusStukitiaappcllacur ;immonondumtaxatnaPici arftumatur^atquefloccipcnditur, vcrumcriam adhuc,

tamquam

aliqua ha^rcfis

damnatur,bannoquc profcribitut: idquodpiohomini, adtantam blafphcmiamaudicndam, fLimmumeft corddlium. Verum cnim

vcroututfit rcctccrcdentcsco probari,&antc allcgata tcftimonia fubrcqucnteradhuc rcclc implcri oportetrld quod etiam loannes &c cap.i.tcflaturdum inquit : Erat(intcllige verbum)in mundo mundusilludnonagnofcebat. Itcm : Veniebatinproprietatem fu,

am,&:tamcn afuisnonrccipiebatur.
etiam corporale tcrrenumque fapientum Aquariumxujusvirtusatquccfficacia imperfbrutabilis una cummateriafbamulrifarianominaa Philofophisfbrtituscfl:, ita etiam NU&:LVMENillud unicum,cujus virtus atque omnipotentia fimilimodoindagarinequit inSS.Scriptura multos variosque titulos atque nomina habet, quorum pr^ecipua utrimque heic nos ordinc rccenfebimus. Appcllatur Lapis philofophorum vetuftiflimus, occultus vel ignotus^naturalisjincomprehenfibilis, coelcftis , bene-

Qucmadmodum

MEN

didusjconfccratusquc Lapis Sapientummominatur verus finc mcndaciiSjCcrtusccrtiflimorum, arcanus omnium arcanorum", divina,
ftultisoccultata,virtusatq;efficacia,fl]mmum

& ultimum

quod

fub ccelo vivcndum,mirabilis epilogus,vcl conclufio.omnium Philo-

fophicorumoperum: Nuncupaturitidcm idonea&: perfeda omniumelemcntorumcomparatio , corpus incorruptibilcquodanullo clcmcnto tangi queat Vocatur,pra:tcrca,quinta efrentia,duplcx
:

vivificans Mcrcurius,qui ccclcftcm fpiritum in fehabet

omnium ae,

grorum impcrfcdorumq-, mctallorum fanatio , jeternum lumen o-

mnium morborumfumma Medicina,Phocnixnobilis, fummus Nobilifhmusq;thefaurus,velfummum Naturas bonum,univcrfalis triunuslapis, quianaturaextribus conjundus, &: nihilominus

tamcn
unicus

Aquarium Sapientum,

nnicnseft,immoexuno,duobus,tribus,quatuor,&quinquegeneraefficitur. Item Magnefia Catholica, vel rperma mundi cujus cur generis&pluraalianomina&tituios apudPhilofophos reperire licet,quiuniverlimomneis haud incommode in fummo pcrfediillmoque numero(miIIenario)enuncidri atque comprehendi poterunt. Quemadmodum inquam, terrenus Philofophicusque hicce lapis

&

unacum fuamateria, multadiverfimodaqueimmomillepene, vti didum eftjnominahabet jinde quoque mirabilis appellatur: itaetiam hi , &c id genus alij fupra commemoraci cituh' atque noraina muito potius,immo inlUmmo gradu a DEO omnipoccnte Sc Sum-

mo Bono pra^dicari
arternus
illius filius

poterunt.
,

DELISfiquidem,immoDeivecbum
,

redus, asternusjpretiofusj&probatusanouiaefl:

risfundamentalifque lapis

quem

architedi rejecerunt, atque

profcripferunt. (/4.28. /yTiiS. Matt.zi. A^.^. Rom.^. i.Pet.z.)Ycms^

vetus, imovetuftifrimuseft, quianteporitamundifundamenta,&:

abasterno,

fuit.

Efa.45. Dan7.Era.43. Pfal.po.

Rcctus

ignotufque benediclus

DEUS
,

occultus,

cfl:,fupernaruralis,incomprehenfibiIjs, cceleftis &:fummelaudatus Marc.i^". Solusfalvificus , atquc

adeo omnium Deorum DELIS,Deut. 10. Certus, &:veraxeft,qui mentiri nequic^Num.i?. Rom.5. Omniumcertiflimus, qui,proIubitufuojfacitquod vultjvelfoluspotens Gen.i^.Ephefj. Arcanifli-

mus &: 2eternus,in quo omnia myfteria &:thefaurifapientiiE occultati latitant Rom.i6 Colof 2. Sola divina virtus &c omnipotentia quse ftultis vel fapientibus hujus mundi occultata & ianota funt! Reda unica &|perfe(3:a omnium elementorum eft comparatio i
, , ,

quo,per quem,&: in quo omnia funt

incorruptibilis efTentix,

& proveniunt, Rom.ii. & Jac!

r.

quasanuUoclementodiftblvi velfeparari pocuitPfal.Kj.Ad.i.i^.Quintaitidemefteftentia^immoomniumeffentiarum eftentia,&: proprie tamennulla eftencia. Verus redusque duplexMercurius,veIGigas geminse fubftanti^Matth.i^. qnemadmodum Hymnus de eo canit, Drus a natura homo heros &:c."qui
cctileftcfpirituminfe habet,qui

omnia vivificatimmo vitaipfaSap

7.

Ef.^z.Joh.i^.UnicusperfedtusqjSalvatorommumimperfectoruni
corporuin

JJ2

Aquarium Sapientum.

corporum &:liominumeft, verusco^leftisqucanimsemedicus , jctcrnumlumenquod omneis homines illuminacEra.c^o. lohan.i.omnium morborumfummaMedicina,rela Tpiritualis Panacxa Sap. i6. NobilisPhocnixquifuoSj pcrvcteremferpentem 5 Diabolum,
vuhicratos necatosquc pullos fanguinc fuo icerum recrcat &:
,

vivifi-

cat^immofummus thcfaurus, vel fummum bonum in ccelo &:in

raPfal.S^ Sap.j.Triunaunjvcrfahs cflentia, qu.^

ter-

JEHOVA appella-

tur Deut.6.&: ex uno,divina ell'entia,dein ex duobus , Deo &: homine,cx tribus, pcrfonis vidclicct^ex quatuor,urpote tribus perfDHis,&:

una divina cflbntia qucmadmodum ctiam ex quinque tribus pcrfbnis,&: duabus cflentiis nimirum divinus &: fimul humanus cfl. Efl,
,
,

prxtereaDEUSredaMagncfiaCathohca, vclfperma mundiCathohcumloh.i.aquo perquem &:inquoomnes cjeleftes atque

, ,

terrcnx crcaturx cflcntiam

motum^&^origincmvfuamfortiuntur

Gcn.i. loh.i. AiSt.iy. Rom.ii. Hcb.i. &:infummaa&:, initium&: finis', inquit Dominus , qui eft , qui erat , &: qui venit , omnipotens

Apoc.i.

Verum enimvero quemadmodum in fupra commcmorato opcrc Philofophicononfufhcit,fiquis tantum materia^ cognitionem habeat camdemquc pro triuna cffcntia agnofcat , atque quahtatcm Sed infupcr fcitu neccflarium proprictatemquc ilhus didiccrit
:

cft

quomodo
ille

vidchcet
:

illa

adquiri

illiusque utilitatis parti-

ccps

ficri
,

quam

ut

id quod nullo aho modo fieri poteft, queat velutilupradiximus, tresiftse res priusfolvantur , at-

qucputrcfiant,quoipfi caliginofafua umbra,&:hirfutaeflentia, qua

primumobumbrata, &:exindefn deformi in humanaquefpeciefpc(n:atafuit,iterumdctrahitur:dcin,pcrulterioremfublimationcm,cor

anima illius interior,qua^ in ca occultata per catholicam dulccm &:ignisinftarlucentem aquammarinam ex illadeduda &:incorporalcm aliquam eflcntiam redadafuitrita &: mulco minus nos triu<\\.\x JEHOVA dicitur, agnofcere namillamdivinameflentiam
&:
, , ,

J)oflLimus,nifl prius illa(refpc6lu noftri)etiam quafi diflToluta, purifi-

cavijVclamencumqueMoyfis atqueiracundafpecics

qu^nobis a
lucura

AquarmmSapkntum.

lij

naturaimpcdimcnto terriculamencoquecft, ipfiabflrahatur,&:pcr interna anima,quae in illa ulteriorem divinamilluminationem cor

&

latetjhoceftjfiliusejuSjquieftChriftuSjOpc&auxilio SpiritusSan-

^i, qtii fimiliter, inftar alicujus purseaquse cordanoftrapurificat Efcck.5^.Era.44.immo tanquam divinus ignis illuminat Ierem.23. fuavi dulcique folatio implet atque recreat Joh .16, Matth.5. Ephel' 4,ex ea producacur , difcatur. Adeoque Deus iratuS;,poftea

&

placatus tibi appareac.

opere Philofbphico materia, intres fuas panesvel principia diflblutaproprio fuo fale poiro congelari &:inunicamefl'cntiamreducioportet,id quod poftmodumSalfapiin

Quemadmodum aucem

cntieappelIatur:itaquoque DEUS,6dcorejus,hoccft,fiIius paren-

Deo itidem cflentialiter implantatum,uniri,prounoDco agnofcij&nonproduobusaut tribusDiis &: eflentiis haberi &: credi debet. Si itaque hac ratione Deum per eti,perfaIipforum proprium, quod

tamen divinse fapientix fpi: Eccc tunctibiinvifibilis ignotusqueDELlS Efa. 4y. )am vifibilis, agnofcfquemadbilis,&: intcIIigibiliSjfadus eft,qui tibi etiam non amplius antea,itairacundus &:inhumanus,(edhumanrflimusadpamodum ret,requeatepalpari,&videripatitur, cum tamen DEUS , antejus filium agnovifti, &r quafi feparafti , &:

ritu,&charitatisvincuIo iterum copulafti atque conjunxifti

quam Chriftus,

filiusejus

innobis foniiacusimaginatusque

fuir,

Galac.^nobispotiusccrribilis

inens eft&:appellacur. Ifta

tibi

DEUSjDeuc./.iS. imo ignis confutamen criunius divinae eflencia^agnicio

nondum fufficic,

nifirn ulceriore ilhus agnicione CpraEfercim cor-

dis illius)progrediaris,& adcrefcas.

Qucmadmodum enim fupra

opcre Philofophico, abfque ulceriore pra^paracione, ad medicinam corporalem cibiplus obeft,quamprodeft:icaeciam Chriftus, i.Joh.4.nifi illum melius gcrfeliusqueagnofcas,adfpiricuaIem animie cuae medicinam, cibi
conducibilis, (Q.d mulco potius ad damnationcm tibi Tcrgerct. Quocirca etiam tu,fiipfius, coeleftiumque illius dononim

didum&hadenus pra^paracum^fubjedumin

adhucparum

ihcfaurorijmquepariicipesfieri,iisdemque beate uti fruique velis,

jj^

Aquanum Sapientum, mperfonaliilliiis agnitionc & porro progredi, illumquc non, tamquam purum

merumqucDeum,

tibiproponere &: imaginari, fed

impletionemtemporis.aDEO adiddeftinatum, Gal. 4. inquoadditamcntumfuumaccepit, hoceft, ftmulDeus &: homo, hominis

hliusfa<3:us eft,probcobrervarenecefl*umhabebis.

Nam,qucmadmoduminopcrc Philofophico itcrum diflum eft, quod prima: materi3e(liad cfFedum fuum dcduci,& tindura, ad cxtcrarimpHciametallapcrficicnda,fieri dcbcat,) ahudquoddam corpus metallicum nobliflimum,&:primx matcri^c adfine , gratiHimum acccptiflimumquc porroadponi,cumilla uniri,&:in unumcorpus rcdigioporteat.Itaquoque&; heic,inopere Thcologico diviniE naturaefiliiDei (fiillautifrui,illiusquc participes fieri voIumus)aliud quafimetallicumcorpusjh.e.caro&fanguis, humanitas, velhuma-

nanatura(qu2eomniumCreaturarumdigniiIima &: divinar naturae propinquiftima atque ad illius imaginem crcatacft)adjungi, uniri

& in indiffolubile corpus fimulrediginccefliim fuir.

Quemadmodum autem in prxfigurato operc Philofophico cum, notandum obfcrvandumquefuit, quod , vulgarc auricorpusadopusillud minime convenicns,{cd proptcr impcrfcdioncm iuam aliosquc multifarios dcfedus , (quibus cft obnoxi-

primis,diximus

iim) inutile , &: quafi mortuum cenfendum a'ftumandumque fit, atquCjCa ipfa dc caufaCorpus purum clarumquc(quod abfque omai &:nullo dolo adultcratum aut intcrno fuo impuritateacdcfedu Ica ctiam multo mifulphurc debilitatum fict) accipi dcbcat.
,

nus heic divinx

tura
>

filij

Dci

cflcntix

non
,

vulgaris

utpotc
,

qux
adhuc

in pcccatis

concepta

humana napcccato originali in,

quinata

&:

cottidic peccatis a(5i:ualibus

in

&: pra^tcrna-

turalibus infirmitaribus fquibus omncis

gencre homines fub-

jaccnt) contaminatafuiflretadjungi &:incorporari debuit, fedmera pura , pcccatiexpcrs, &:perfcda humanitas. (5/ enim terrenus Adam , ante la^ftm) qui tamen faltim crcAtura\abfc[ue

omni (eccat9timmo fancfus dr perfe^us homo.fuit

^uanto

Aquarmm Sapientum.
tdiseffedebuit,

nj

quanto wagis cceleflis ille AdAm,qttem 'vnigemtus Deifilius in fe hakti

Quocirca coeleftis jeternus rundamentalis, angularisque

fus Chriftus (veluti Philofophicus

lapis Jc-

eodem modo

defcriptus cft)

fecundum utramque naturam admiranda^ generationis &: originisadeoque imperfcrutabilisnaturaj&proprictatis eftac manet. Secundumdivinamenimnaturamaba^tcrno , cxfola divina eflentia cceleftis a^ternique fui Patris.verus Deus, immo Dei filius eft> cujus egreifus Tveluti Scripturaea de re loquimur) abinitio &:seternofuit {Mich.^.Pfal.i. Matth.iG. Colof.i) Secundum humanrtatemfuamverointemporis impletione abfque peccato &: defedu
:

(Efa.53.Joh.8.Scripturatefte,) verus perfeclusquc homo cum corpore fimul &: anima, (Matth.26.) natusfuit , adeo ut nunc indifTheandricie eflentix , hoc eft , verus folubilis , perfonalis ,

&

Deus, verusque homo

atque in omnem asterni, in una unica , tatcm indifTolubili perfona fiet , atque hoc modo ut Dcus omnipotens agnof cendus &: colendus maneat.

Exoptandum heic

eflet

mapri
>

parti putaticiorum

dodofierent.

rum
cilla

oculi melius aperirentur

,

&

caliginofa ipforum perfpe,

vel larv^ fophiftic^e dctraherentur

atque oculati
,

Luc.io.Cumprimis vero omneis

peribus
rc
csecuticntes
,

Ariftotelici
,.

&:

in divinis

o-

fophifta:

apud quos tot diverfimodie

,

difputationes

hodierno adhuc die

,
,

in rebus

divinis

mo-

minus
,

Chriftiano

agitantur

&:

multifariarum diftin-

^ionum

permixtionum nullus omnino finis cft de Arduo in SS. Scriptura , 2. Tim. 5. bene fundatofumme vencrabili articulo de unione Naturarum -communicatione Idiomatum in Chrifto. Sin jam Deo cjusdemve divino verbo credere nollent , tunc attamcn cx fjepius nunc didi Chymicioperis (vcluti fupracommemoravimus) fada conjunlione,&;unitioneduarumaquarum,Mcrcurij &SoIis vjdclicct P X
divifionum
,

&

&
,

ii^

Aquarium Saplentum,

\idelicct remagnofcerc,iprLimquedigids quafi palpare poflent : Sed SS.Scriipforum fummaarsScholaftica Pliilofbphiae Echnica:, &c

ptura , velChriftianaTheologiaminusfundata nulliusque valoiis prajcepta Ariftotelica, de fubftantia 5^ acciSc pretij fundamenta aliaque plura omnem aditum prascludunt , dum parum dentibus ,

&

CQn^^iAzi^xymuXX^idTQxmXlnnii PhHofiphos PatrUrchas fjfe hdretico. rum, Verumut ea dere copiofms heic dilTeramus^operje pretium

minimecenfemus. Et quemadmodum,prasterea,in operc Philofophico,di6bum illud Compofitum^conjundisnunc duabus eftcntiis porroin ignem collocatur,putrefccre,conteri,benequecoquioportct, qua in putrefadione&:co61:ioneinterim(donec plusquam perfedumfiat)multi,

farij

aduscum eointercidunt,&:,(veIutiin

defcriptionetcrreniope-

risplurareperirelicet)diverfimodicoloresfeferepra:fcntant:itahxc Deo-humana , &:humano divina perfona Chriftus Jefus.hocin

mundo,aDeocaclcftifuopatre,itaordinatus, in igneam tribulationisfornacemconjedusjineabene co6tus,hoc eft, in variamolcftia,

i2nominia,cruce ,atqi tribulatione circumadus,&: in divcrfimodam fpcciemmutatuscft,utpote:incdiampaftLiscft, Matth.^.dum ,mox ab acccpto baptifmo, &: poftquam S. pra:dicandi vcrbi divini miniS. in defcrtum vcnicns a Saftcrio (cfc dcvovi{l'et,impulfu fpiritus co triplex ccrtamcn fubjre ncthanatentatusfuit,atqueinibicum ccfrumhabuitjintcftimonium omnium Chriftianorum Baptizatoqui,Chriftianifmumingrefli,& Chriftum confcfli.ctiam a Diabolo tentabuntur,&:,pervarias tentationcs,addcfc<2:ioncm (bllicitabuntur.Itcm,dumlaflusfa6i:us Joh.^.dum lacrymatus cft Luc.19.

rum

contremuit Luc.14.c11m morte conflixit,fanguineum fudorem fudavit,captusctiam atquc vinduseft Matth. i^. a Summi Sacerdotis famulo in faciem pcrcuflus ludibrio habitu^ , irrifus confpurcatus, cruci, flagcllatus , coronatus , ad mortcm condcmnatus &: tamdem quam ipfc gcftavit,Joh. i^.intcr duos latroncs adfixus, fclle &: accto
, ,

potatus,Pfal.^9.clara vocc cxclamavit, fpiritum fuimi in

(iii

DEI patris
tuus

manus commendavit,cxfpiravit, atquc

in

cruce

tamdcm mor-

Aquarium Sapientum.
:

iiy

tuas efl: &: quas id genus alias anguftias tribuIationesque,ilIe, in vira ac morte fua , quibus de ulterius SS. Evangeliftie legcndi funt, fufti-

nere oportuic. Et quemadmodum Philofophi fcribunt, quod ifta codio &: putrefadio, in fupra commemorato terreno opere , plerumqueintra quadraginta dies fiat atque perficiatur ita fimiH modo per euradem
:

iftum numerumin SS.ScripturamuIta,diverfimodaquemiracuIa

fadanobisa

defcripta &:confignatafunt, utpote dum populus Ifraeliticus,Pfal.59.perquadraginta annos integrosin deferto per-

Deo

&

manflt , atque durum exilium experiri necefTum habuit Dcut. 8. Item dum Moyfes in monte Sinai,Exodi 54. Elias in fuga prse Acha-

bo.i.Reg.i^.Chriftusindcfcrtoquadragintadiebu^totidemqueno-

d:ibusjejunavit,quemadmodum etiam per quadraginta menfesin

terraconcionatusefl, &:miracula edidit: perquadraginta horasin fepulcro jacu!t:quadraginta dies,interrcfurredionem amorcuis, &: adfccnfionemfuamad coelos^cum difcipulisconverfatus vivumfefc
urbs Hierofolymitana quadragefimo abafcenfioneDomini,anno, a Romanis deflruda fbloquc
ajquata fuic.
ipfisreprxfentavit Act.i.Item

dum

Cumprimis vcro heic quoque notandum eft quod philofbphi purrefa<3:ionem iflam, ob nigrum (^cant.i^Niger egofum) fuum colorem

Umomnino hAbeafJpeciem^

corruicaputappellaverint. Itafiquidem Chriftus ipfe(/4.55. neque &c.)ddotmis omninofpeciei

^^-

mnium viliflimus,
asftumaretur.
ritur
,

, oplenus dolorum acgritudinumque , atque adeo fpretus fuit , ut etiam vultus pras ipfo abicoderetur , &:nauci omnino

Immo,quemadmoduni ipfe Pfal.22.ea de re conquevermis , &: nullus homo,Iudibrium homlnum &: contemptus
;

populi fuit : Etiam illud haud in concinne cum Chrifto comparatur, ubi putrefadum illud Solis corpus aliquandiu, cineris inftar , in

vitri

fundo,abfque ulla efficacia mortuum jacet, donec , ab if^ne forciori ipfiusanimagutcacimfenfimque fcfe icerum demiccic &: cabidum
,

morcuumque quafi corpus rurfus imbibic,humed:ac,pocac,&: a cocaJi

deftrudioneconfervat,idem&:

ipfi

Chriftoaccidic^dumin monce

olivarum.

ii8
olivarum,&: criicc
,

Aquarium Sapientum.

per divinac irx ignem aflatus, Matth.i^.i^.Te dPatrefuoccelcflii omnino defertum conquefl:us eft , nihilomi-

&

nusfcmperCvclutiterreno corpori aflidua cura atque recreatione etiam fieri folet) rcfcdus corroboratusque Matth. 4. Luc.22. atquc divino Nedare quafi imbutus , humedlatus , atquc potatus fuit:immo dum ipfi deniquc in fandiflima fua paflione , &: morte media, vires, una cum ipfbfpiritu,omnino fubtradic funt,
&: plane ad infcriora profundifl^nnaque terrac loca pervenit A6t.r.

Eph.i. i.Pet.3.&:

tamenadhuc confervatus,recreatus,&:virtute&:

cft

potentia xx.Qxnx Deitatis,rurfum ereius,vivificatus,&glorificatus Rom. 14. ubi demum fpiritus, cum fuo , in fepulchro demortuo,

corporejpcrfedamjindiffolubilcmqueunionem adeptusperlofnflimamrefurrei:ionem,&:vi61:oriofamad coelos adfcenfioneminDominum &: Chriftum Matt. 28. &:ad dexteram PatrisfuiMarc.i<J. cxnlratusfuit:cumquonunc.per cflScaciam virtutcmque fpiritusS.

tamquam verus DEUS &: homopari potentia &:gIorJa, fuperomnia

regnat atq; dominatur Pf S.efficaciflimo fuo vcrbo omnia confervat gcftatqueHcb.i.immorrs omneis vivificatAd.17. Quxmirabilis

Vnio,ut &: divina Exaltatio , abangelis &: hominibus , in ccclo &: in icrra,immofubtcrraPhilip.2. i.Pct.i.abfquehorrorc&:tremorcvix capimultominusconfideraripotcft:Cujus Virtus,potentia,&:rofci coloris Tin6lura impcrfedos nos homincs atque peccatorcs nunc

ctiamincorporc&animaimmutare, tingere, &: plusquam pefede curare atque fanare poteft,dc quo paulo poft,plura diduri fumus. Cumigitur unicum cocleftem fundamentalcm angularemque lapidem Jefum Chriftum nunc brcviter &: fimpliciter confldera,

verimus , Qua ratione videlicet cum terreno Philofophico Sapicntum Lapide compareturatque uniatur; cujus Materia &: Prasparatio:uti audivimus, eximiustypus &: vivalncarnationisChrifti imago cft. Itaque porro neceflarium fore aeftnmamus , ut illius Efficaciam, Virtutcm, &:Tincluram, ut &: Fermentationem &: Multiplicationcminnobis vitiofls &: mifcris hominibus , tamquam. xnetallis impcrfcdis, intucamur atquc addifcamus.
Etiam.-

Aquarium Sapientum.
Etiamfi

ti^

enim Deus hominem ab initio pra: reliquis omniNobilidimam perfediffimamque creaturam , &: ad fuam bus , ad ipfius imaginem creaverit , ipfique vivum fpiritum , immortalemque animam , infpiraverit : nihilominus pofl lapfum , m deformem , contrariam , pernitiofamque effigiem transmutatusfuit.

Ut autem tam
talemedium

nobiliflima creatura priflino

,

fito nitori

&

perfeclioni reftitueretur
conftituit
,

Deus omnipotens ex mera

veluri

mifericordia

per quodillud fequentem in

modum,

plusquam perfedus Lapis, oportet : ita eri , vel Tinbura , pofl iftam fuam pcrfedionem , adhuc ultenus
fermentari
,

nimirum
,

augmentari

vel multiplicari debet multiplicem

utilitatcm fortiri velit ipfiusquc efficacia &c operatio conducibilis efTe debeat ; ita quoque Chriflus , coeleflis Benedidusquc
ille lapis
,

poft
efl

Deo-humanam fuam perfedionem

fuis
,
,

nobifcum,

tamquam membris
debet
,

hoc

nos,
,

cum

ukerius fermentari atque multiplicari ipfo , per rofei coloris falvificamquc

uniri
,

fuam Tinduram
ad Rom.8.
tefle
,

purificari

corpus conformari prcTpararique oportet

primogenitus efl: primogenitus ante omnes Creaturas Colof i.per

coelo &: in terra creata

ad purum coeleftequc Ille fiquidem , Paulo inter multos fratres , immo

:

&

quem omnia
Si

iti

&:

cum Deo

reconciliata funt.

nos

rum
per

, mortales , imperfed:i fumus , iteimmortales , &: perfedi fieri volumus tunc equidem illud per nullum aliud medium , (^Heh, 15,) quam
,

qui a natura impuri

,

&

enim

puri regenerati

unicum illum coeleflem

fundamentalem

angularemque

lapidem lefum Chriftum , tamquam folum fandum , immo fandifrimum Daniel. 9. recens natum refufcitatum , glorifica-

tumque coeleftem Regem

qui

Deus

&

homo una

in perfo-

naelI:,&:iii2eternummanet,fieripoterit.

Quemadmodum enim Philofophorum lapis &: Chimicus Rex, tinftura fua hanc utilitatem cofert, etiam hanc efhcaciam , &: virtutem,perperfcclumfuumprocefrumjinfecomple(5litur,ucaIiaimperfeda.

/^
feda

Aquarium Sapientpim.

viliametalla,tingerc &:inpurumaurum cransmutarepotens fit.-Itaquoquej&adhucmultopotius Ccelcflisille Rex,fundametaIis,angularisque Lapis Jefus Chriftus bene dida fua tinlura,hoc eft, rofci coloris fuo fanguine nos peccatores imperfc(Slosque homines fxcibus folus unus purifiab innatis noftris Adamicisfordibus cat,immopIusquam perfele curat fanatque i. Joh. i. extra quem, ScripturaTefl:e,nullaaliafalus,nequemedium inccelo , autinterra eft , quo acternam bcatitudinem perfedionemque confequi poffimus,nifiin{olonomine Jefu A6t.4. Licet enim ccecus infanusque mundus , per impoftwram &: illufi-

&

&

&

onem Sathanse", multifaria diverfaquc media , vias , modosque xter-r nambeatitudinempcrfetionemque confequendi,quaefivit, &:vehementer in eolaboravitmihilominus tamenfaltimunicusSalvator
&: Mcdiator,Jefus Chriftus,eft &: manet,in quo,&: pcr qucm/Coram

Deo jufti &: bcati Limus,atquc a fpiritualr peccati lepra iterum purificamur qucmadmodum eiiam unicus dumtaxat terrenus Salvator
f
:

& Chymicus Rcx,perqucm omnfa iraperfedla metalla perfe^hionem fuam impctrant atqucconfeqnuntur, &: infuperomncis morbi>
cumprimis vero incurabilis corporalisqueIeprafanantar,reperiturr Suntigituromniarcliq.ua media , &:abipfishominibusexcogitatae
artes,quscaJudxis,Turcis,Ethnicis,aIiisquch2creticis,inmediunj adlatac, &: adhuc tamquam neceflarra media , defenduntur, mulco
Sophiflica potius (propric ut de re loquamur) Spiritu vacua, falfa, {CoLi.yidetenqtiisv6S(^c,))^cvc^zm. nos hominesnon Alchymia.

&

purificamur, fed impedimur r non vivificamur, fed debilitamur immo tamdem omnino mortificamuT quemadmodum eriam pfeudo
:
:

Alchymia qusc mehus malchymia dicenda, multas diverfimodascolores invenit, quibus homines non dumtaxar quctinduras decepti > verumetiam , cottidiana experientia tcflc inbonorum i

&

immo vitxcorporisque difcrimen fkpiiTimc

conjedi

funt.

Si vero nos homines ab impuris noftris fordibus &: fxcibus ( Ada-

micofcihcetpcccatooriginaJiyquoabinitio univcrfa natura humasa >tanquampcrnitiofo veneno Proioplaflisnoftris a Cacod^emonr

infpira-

(tAquarmm Sapientum.

121

infpiratocomipta, norqueomncisineo concepti atque natifumus, Pfal jijob. 1 5 .)**^crumpunfican,(/^/A5.)rui-fLi/que perfedi , &: beati iieriveJimusuuncilludpernovam regenerationem Spiritus S.im-

moaquam&Spiritum (

veluti

RexChymicus etiamperaquam&:
)
fieri

Spiritum regeneratur, perfe<5i:ionemque fuam confequitur

nis in S.

oportet: inquanova,&:ipirituaJiregeneratione(Pf/.3.}qu2eefuper-

baptifmo per aquam &c fpiritum peragitur^nos , Chrifti cum fanguineablui &c purificari, atqueadco unum, cumillo,corpus fieri,

illumque , vcftisinftar ( velutiPaulusad Colofl' 3.&:Ephef 5 aitjinduere oportet. Nam quemadmodum lapis Philofophicus perfuam

tinduram poftea casteris cum metallisfefe unirefolet,&,imacum in perfedum indillolubileque corpus redigitur: ita quoque ipfis Chriftus tamquamnoftrorumomniumcaput, i.Cor. ^.nobifcum,
, ,

membrisfuis,perrofeicoloristinduramfuam, fefe etiamvenit, &:in pertedumcorpus^dificiumqueRom.ii. i.Cor.ii.Ephef^.quodfe-

cundum Deum creatum(/<7^.3.)inre6ta veraquejuftitia &: SanditaIfta fiquidem hominis regenerabaptifmo per Spiritum S.peragitur , proprie nihil eft aliud,quaminterna fpiritualis aliqua renovatio lapfihominis (i. Cor, ii.cumDeo&: Chnfto,itaquidem,utnos,dum anteaper carnalem generationem ex parentibus,inimici Dei, &: ir^ filii a natura {Rom.i,) Ephef 1, eftemus nunc per fpirituaIemregenerationem,inS.baptitio
,

te Ephef 4.rcdigitatqueperficit.

quasin

S.

fmo amici
fimus.
14.

{Heb.i^. ) immo hseredes Dei, &c coh^redes Chrifti Ideo enim Chriftusmortuus eft,refurrexit, &: revixitRom.
,

&:

filii

utperhunccefuumprocefTum, hoceft, perpaffionem^mortem,

refurredionem,6^ adfcenfionem,in Sandum,quodmanibusnon faftum,ingrederetur,nobifqjeviam ada^ternam Patriamprxpararet.

Quocirca etiam &nos tamquamillius

,

fratres &: fbrorcs

Matth.

ir.

Ephef.5.&:Pfal.2i,ipruminpaftionefequi,Matth.8.incharahumiIi. tateLuc.u. ahifquevirtutibus crefcere &: adcrefcere, immoipfius corpori omnino conformes nos fieri oportet,ut tandem etiam &: nos,

quiheicipfuminregeneratione fequuti &: in eomortuifumus,cum

ipfo vivere,ejufque glori.im ingredi

queamus.

Q_

Qu

\2Z

Aquarium Sapientum.

Q^setamcnrpincualisexhortatiOj&Chriftianaimitatioinvfta

&

a^lionccalcftisnoftriRcgis, nonexnoftra dignitatc, merito, vel propria vohmtacc ( naturahs fiquidcm homo omnibus fuis cum viribus,in rcbusfpirituahbus, ecccus, furdus, acqucmortuus eft)fed uni,

ec, &:rohimmodo(i./^/'^.^.y.)ex efficacia&: operatione SpiritusS. fluit,quiinnobis> perbeatumregc{ierationis&: baptifmi lavacrum, efticaxacque potcns eft quemadmodum etiam minerae &: mctalla,
:

qua: in rcipfi^ quafi mortua (//f^.ioOriibiginorajfeipfa ncutiquam pu-

nequecorrigere pofliint.efricacia 6c auxihofpagirici{j:>iritus GUoquepurificantur,renovantur,foIvuntur, atque perficiuncur. Si itaquenunc, vchiti audivimus,peraquam&fpiritum(2..C<?r,5.)iterificare

rum regencrati hoc eft,per bcatum baptifmum, &: rubrum, a Chri,

jfto

tindum fluentum,Chrifto Domino, ( i

C^r.5.) coelefti

noftro Re-

o-iincorporatijcumfanguincfuoapcccatisnoftns haercditariisabluii,purificati,&: primitiorum Spiritus S. ita capaccs participefque fadi fucrimus tuncnosab initiofcnfim,juxtaD. Pctrididum,purofa:

lutarique late ,
vi(/^pf. I.)

, immo tamquam infantes in donectamdem, tamquam viChrifto, cibaripotariqueoportet,

tamquamrecens

nati

adukique lapides, ad fpiritualem domum, fummumSacerdotium, asdificati &: idonei fiamus ad facrificanda fpirique tuaha facrificia , quae Deo grata acceptaque f iint per J e s u m C h r istum: Chriftianus fiquidem, per aquam &: fpiritum regeneratus homo , non omnia fimul comprehendit , vel apprehendere etiam poteft , fed fenfim , de die in diem in agnitione Dei &: Chrifti,

crefcere &: adcrefcere neccftLim habet.

Nam,queraadmodumiteruminopere Philofophico videre

fpfosefftm mtegrejpis c^<:.jtcrreni auri videhcet, &: ccelefti

eft,

quamprimum conjundio duarumEflcntiarum, {Cant.yCumpauUo

modo pr^-

pararse aquofas materi^,poftquam abinitioin patcraaliquafolutoria, in ficcum quafi liquorcm &: amalgama redad^ fuerint,fada,compopoft akeram , &: pedefitc non omne , &: una vicc fimul, fed una pars

adponitentim quidem.ac certis diverfitque temporib'is, additur, multo magis , ilhid in opere Thcologico fieri oportur ita , &: adhuc
;

&

cec.

ftAquanum Sapientunl,
tct.

12^
ita

Quamprimum namque conjundio

cum
Clirifto in

& fpiritualis Unio ho,

minis

fando baptirmo fada

nofque

cumipfo,

quemadmodumanteaquoquediximuSjUnumincorpus

redacli fu-

musitamcitoetiamhomotalisfcnfim fidem Chriftianam addifcere,&unum,poftalterum, articuhimcomprehendere nccefTumhabet doncc tamdem omnino in iifdem confirmetur , atque ad perfe,

^am agnitionem pervcniat.

Cum igitur &: Chriftiana quoque fides, (Phi^^ inftar prseparat^c

terren^eaquoi^emateri^c
,

( veluti fuo locoordine recenfuimus

,

in

^uodecim particulas, vcl parvos articulos juxtaduodecim Apoftolorumnumerum, deinautemrurfusintres articuios principales,
de noftracrcatione , Il.redemptione, IIL fandificationc exquibus,utdiximus, homounumpoft alterum , ad difcendum fibi proponere &: adponere quafi oportet diverfis id fiat temporibus,ne nimium, &:plus j ufto, Senfim tamen onerctur , atquedifcendoomnino quafi obruatur, exquoipfefacilimctsedium &;naufca movcri , atquea fide plane abalienari poflet.
utpote
I.

diftin6i:a3<:diftributa fiet:

&

diverfa

Cujias rei gratia etiam 6l tertius,de San6l:ificatione,articulus in fepte membra , vcl particulas ( in comunicatione infallibilis epilogi

AMEN)diftribui,&: hominibusdiverfisfeptem vicibus^^juxtainformationeminterrenooperedatam^incuIcarrpoterit.Quofa<^o,&:fi-. dc ab homine,a parte ad partcm plenarie comprehcnfa, tunc fummc eidemnccefiarium, utfemef perdivinagratiam coprehenfamillam fidci agnitionefecudihgentidime cuftodiat &: abilliuscorruptione,
,

vel amiflione,fibi fedulo pra:cavcat.

Et quemadmodii in (arpius nunc dido opere philofophico jam ante indicavimus quod nimirum , ad , iftam fermentationem &: muitiplicationem unici terreniRegis, vel

merx pura:q-, Tinclura;,tres fingulares partes,vel particulie, optumi,

puri, perpurificatiffimique auri,per Antimoniumfufi,nonquidem exlapidis defedu,veIimperfed:ionetinci:urxfua:,fedeximpotentia

&:imbecillifateipforummctaIlorum,acceptariprojiciq;oporteat.Et ut fententiam meamelius &: exprefilus fignificcm licet Tindura aut lapisin ki)^[o perfedle prxparatus fuerit.-nihilominus tamcn crafta

Q^

imper-

124-

Aquarium Sapientum.

imperfedlaquemeEalbjobnatLiralem fuam infirmicatem atqtieimbeciIlitatemjiftamlapidiSjVciTindiirq^iitiraioc-jiiaryangclicampcr-

fedionem

&L fubtilitatem adrepertrahcreatquc apprchendere nequeunt5nifi.commoda requifitio etiam ad manus{umatur,& illaeo'

facilius tranfrnutentur.

QnemadmodumigiturilkTdnuncinopereChimico,inquam,fitj.
&:ficrioportct:itaviciiruTi&:heicin Theologico noftro opere(/Vy//^
2. jfpiritualisrenovationis
,

&: ccrlcftis regcncrationis hominis ("edu-

lam curam habere quis oportct. Etiamfi enim & nofter quoqae Rex
Chrifl:usnos,pcrpIcnariamfuam obedrerttiam, quam coelcftifuo patri,noflri loco,priEfl:itit,ab omni impuritate perfcde \ibcraverit,& filioshxredesquc Dei fecerit nihilommus ramen iflam divinam plancTinc^iira^quaTiadmodum &: reipfius lalvificam, liquosfuostheraurosjatquebonay (i.G?r4.)obinnatamiiobisinfircceleflis Jefus
:

&

i!nitatemimbec]lIitatemqiie,nonperomniacomprchendere&aGceptare , auteamdem nobrs firmiter applicare poflhmus nifi per tria

,

qualiafunt : LSandum ejus Verha:c media a Deo ipfo ordinata puriufque,quamaurum argentumquein tcrrcnc^ bum,quod purum
,,

lebetcfeptiesprobatumPfalii i8 immofiipraaliquotmailarumauxearummiliiadiIigendumPfaI.119. II. Salvificafides.qua^fingulare DEIdonumeftJoh.6. i.Thefr.^^.&rperverbum Dcioricur Rom.io.

cordahominumetiamunit hCt.^.&c inignetnbulationis ( Ga/.s.) proEt Ill.minime fucatadileclio crga Deum atqueproximumj. batur. qu2e iridem Dei donum,&: Legis impletio Rom. 13, immo Deus ipfe
efl,&:appeiraturi.Joh.4.perquasfingurares|partes,verbum, fidcm,. &: charitatcm vidclicet {Ephef^. ) fi ordinario more modoquc excr-

ceanturacque ufurpcntur
,

Chriflus

Dominus tum divina

flia

cum

tinclura- coeleftiquc un6tione, primum rede operari, fuam in nobis, fimplicibus &: impcrfcdis metallis , vel hommibus ,projcdionem,&:

peificcrc potefi ,quo fmcillum diffalvificumingrcilum exerccrc apprehendere,veIipfiustindtursE participcs fieripofllimus. ficillimc

&

lUic

enim illico terribilis Sathan & Pfcudo-Chymicus feCe repra^fcnfiliiique Dci(prBfertim fi tat , qui novis regeneratifque hominibus ,

pado>
^

Aquarmm
palo
S.PaiilLisip{is
,

Sapientum,
,

12^
,

cum Chrrfto in baptifmo foederi facisFacianr & , qucmacfmoimperar bonum cerramen exerceanr fidemboxtum
namqueconfcicntiam re;mcant,) cocciJie&: clanculum
xiacaronoftra
(/^r^^. j, J

iniidiacur,

&:,perfidelesruosCoad)ucores,(/./^<'/.yJquaIesrunt,peccatisobno-

&:impius{edudor mundus , in pemiciofam

fuam nailam percrahere , &:pr5eGipitio dare conatur:acque etiam, proh doiorirepiilimejDeopermittentejCnam veljuftus indie fepties caditProv.24. )multosinlapfurapr5ecipitat. Quemadmodnmenim Chrifto Domino , capiti Duce noftro, infidias fltruerc, ipfumque, mox a fuo baptifmo,fub ingreflb S.ipfius miniflerii,vehementer ten-

&

taremolitusefliita, &limih quoque moda,clandeftinasfuastechnas,verfutias,&:fallaciasetiamnumhodie,omnibufque adeotcmporibus,in Chriftiana Ecclefia exponit:

Chriflum primo per penuriam, tribulationes^variafqucanguftias eo commovere &impellereftudebat utvidelicetdeverboDei, &:clementillima ejufdempromilfio,

ne,dubitaret

dum prxtcndit Deum ipfius amicum haud efTe, quod

,

Sin autem ifta tentacioapudChrif!ianosnihiIoperacur:tuncexalteroIaterehofl:ishomines alia tencatione adoricur, malletque nt Deo magis (Deut. lo.) quam ipfis in verbo fuo eflipollicicus, confiderent; qiremadmodum

illum taindiu in deferto

famem patipateretur.

ctiam Chriftoperfuadere conabacur,uc nimirum kfc de fiimmo cem-

ph fafligio(A/<7/M.4.)pr^cipitem daret, Deum fiqujdera illum bene protedurumefle, Sin&hocipfinon procedft, &tertia itidemvieealiquidtentareminimeerubefcit^idquedivitiarumpromiffione, quodvidelicer,pecunia',.temporaIiumquebonorumgracia,aDEO, divinoqiTeipIius verborecedere j idololacra fieri, ipfumquefSachanam) invocare,&:,camquam Denm,coIere debear : veluci ide abipfb ChriftoHbereexcorquere, eumdemqueadlapfum impellere minimeeflvericus.

Idquod equidem

fidelis

DEUS & Pacer inCoelo

cercafqueobcauflas, quandoque permicticut hacrationein fide,fpe,patientia, reda veraqueDeiinvocationecrcfcant, adcrefcanr, &periftiufmodr Tyrocinia, five crucis
cxercitia>ad ultimum mortis certamen ,

(Ul? z.) exfingulariconfilio.

quod vetus homo fubirene-

Q^ 3

cefTuni

126

Aquarlum

"^apientum.

necefliim habctjfibi viam bene pf acparare,atque hoc modo aetcrnam

contra hoftcm illum, vidoriam obtinere poflint

ici

quod fiet

'

fi

omneisipdustechnas ^verfutiffimarque infidias prius bene norint,&: qua ratione ipli,per divinam gratiam ob viandum fictjdidicerint. Cum cnim non cum carnc &: (anguine,red,veluti S.Paulus inquic,

cum Principibus 6c
licet,

potentibus

cum

hujus

mundi primoribus vid^:

quiinmundihujus tencbrisdominantur, mahfqucfubccelo eaproptcr (piritibus, pugnareatquc ccrtarc necciTumhabeamus

ipfis,

eorumdcmve

fpirituahbus tcntationibus
,

propriis cxviribus

minime rcfiftere pofllimus fcdhic, juxta AntcfignaninoftrijESu C H R I s T I excmpium Iprituaha arma apprchcndcnda &: cum iifdem,&:vcrbo Dci,tamquam fpiritus gladio Ephcf. (j.infidefpiritua,
,

les

ifti

noftri hoftcs pcrcuticndi &: vincendi funt.

Ubi ncccirc cri&,

:

utnosadmandatumPauh Ephef <J.exarmamcntario Spiritus Sandi

thoracem Dci ferrcum arripiamus atque induamus adeo utlumbi
noftri adcindi lient vcritate ,

& induti flmus pctorali

juftitiaE:,

in pe-

dibus ocrcati , tamquam in procin6bu agitemus pacis Evangclium, fpiritufquc gladium,qui eft,ut antea di61:um,verbumDci:ante omnia vcro fidei fcutum apprehendamus,quo omnia ignita Diaboli tela de-

lcre&exftingucrcpoterimus Fides fiquidem injESUM Chriftum clypeus cft rmifllmus,qucm idem ille Cacodaemon ncutiquam per:

forare,neque cor vulnerarepotis cft. Cumigitur &: ignisrcgimen quoquein opere Philofophico fumma diligcntia obfcrvari , illudque ( in matcria^ co(5lionc; abfquc ullo

etiam de Philofophicoignc,(quo prxcipue totum ncgotium pcrficicndum

taedioadminiftrari &:dcbcat
,

&:oporteat,

qucmadmodum

cft,)

diximus, quidpropricfict &:appcllctur, eflcntiahs videlicct, prxternaturalis&: divinus ignis, quiin compofltolatitct, cui cum terreno igne materiali ( i. Tim. \ .) auxilium &: incitatio prxftari oporteat ita
:

eft,

quoquc &: cumprimis purum Dei verbum , vel quod idcm Dci Spiritus qui etiam cum igne Jcrem. 23. comparatur ,
,

atque
te

hominibus occultatum cft, utpoquod quidem nobis a natura implantatum, pcrejufdcmcorita

appellatur

in nobis

ruptio-

^quarmm Sapientum.
&

12"/

ruptionem vero iterumdeletum &caliginofumfadumefl:(P/^/7.3.) pari modopcr alium quendam externum ignem, Inibifiquidem hoceft;,per cottidianam afliduamque pietatis, Chrirtianarum virtutum excrcitationem,in profperis &: adveriis, ut per feduiam confiderationem puri divini verbi , ( fi alias internum nobis concefllim lumengratix, Deique fpiritus , in nobis operari &:nonplane extinguidebeat,)(f^/^io. ) auxilium fiibfiduumque pr^seftan-

&

dum

eft,eoqucipfo, fine

uUo

tasdio, atqueindefinencerexcitariat-

enim &: in terrenis etiam rebus fieri (blet uc , fi opifex ferrum , quod in fe ipfo frigidum eft, fsepiuslimaexpoliat,i!ludper continuamifi:um motum calefiat , luque inflarlpportet.
,

Quemadmodum

men&:lampasitidem; [CoIoJJ.t,. ) nifi continuo oleo foveacur, tamdem deficit 6c omnino extinguitur ita etiam homo nifi in fuo in:

&

ternoigne, abfque ta'dio&: molcfi;ia,exerceatur,fenfimdecrcfcic, donec tamdcm eo plane privetur. Quocirca(quemadmodum nunc faspifiimcmonuimus, idemque etiam fumma efflagitare neceflltas

verbum Dci diligenter audiendum,bcne coHfideranduni indefinenterque excrcendum eft. Quod autem antea de vifu , quinontantum externis corporalibus, fedinternisanimioculis(i.7/z. i.) fieri debec,diximus,ildeaudicuhic incelligendumeft. Loquor lud quoqueparimodo (quomelius mea intclligatur fcntentia ) deredopuroque Dei vero
videtur )

&

verbo , non autem gloiTis humanis , vel veterum , aut Neotericorum

Scribarumfermento(^tf/./^.)Pharifaico, quodhodierno,prohdolor,tempore,verbodivinopriefertur,ve! adminimum,inftarmurini

excremcnti, quodpiperiimmiicetur,pro divmi verbiconcioneauhaberi volunt.Minime gentium.Dc ifliiufmodi nugis verba hic non facio fed , deveroclarificatoqucDciverbo loquorPfal 19.119, quod per os DeitranfitDeut. 8. Matth.4. &adhuc per Spiritum S. (i.Cor. I. ) prxdicatur quod non dumtaxatinanis vacuufque fonus,
diri &;
:

quemadmodum ignominiofc quidam de eo loquuntur, fed fpiritus &:

vita,& fal vifica Dei cfl: potentia , Joh.
illud credunt.
6.

omnibus videlicet iis, qui in

Quo de auditu etiam regius Propheta David(7^/.64.)

Exquo
inter-

italoquitur;AudiamquidDominus inmeloquuturusfiet.

J28
jnterno

(^Aquarmm Sapienttm,

& divinoDei verbi auditu

,

tamquam ex
10.

aliqua {caturiginc,
5
.

reda vivifica fides

originem.

quas per chaiitatem efficax Gaiat.

fbam f umic

Nam

utiPaulus

Rom

diii:idesexAudttu efi,audttiii

veroperverbum Det^t.Pet.z.) Si itaque verbum Dei purum &: clarum^ tunc quoqiic &: auditus (Luc.zi. ) purus clarufque cilc poteft ica ctiam &: ipfa tidcs qu;E cx iftoauditu quafi promanat, pura &c incorrupta, &c per charitatem
:

cbfequio fan<^i illius Itcm in orando , laudando , &: gratias pra:cepti atque voluntatis. agcndo. Ergaproximum vcroin bcneficacxhibitionediverfimodoefficax eft, erga

DEUM quidem in humili

:

rum bonorumoperum adeo utDiledionon minima

,

fcd

vcluti

Paulus ait,fummaomnium reliquarum virtusfiet. Quemadmodum ctiam ad iUam charitatis exercitationem nos Chriftus , in longa fua concionevalcdifloria Johan.i^.fummoftudioexhortatur &c tum temporis valedictionis quafi loco poft fereliquit,inquiens Hoc eH trdceptum meum^ut vosinvicem diltgatis , qucmadmodnm ego dtlexi cognofcent. Item i. Joh .2.^/ vos,ita enim^vos meos ejfe difctpuloSiftngult dicitfenojfeDeum,^ tamenpr^ceptaejt^nofirvat^is mendax^Jl^^ nuLautem verbum illitis fervat in eo certo charitas Dei U in eo verttas \.']o\\..\.Deti5 efi charitasy(^^uiin tlU manet^tllein perfe^a efi.Y.t porro Exquibus omnibiis viderccft, Detis in tllo manet {ColofJ.i,) Deo^ perfedionis vcrumfitvinculum, quoChnfto incorquod charitas
,
:

^i

poramur:adeoutilleinnobiS5nosini]lofumus(i./<?A*i;?.3.j!illein patre fuo

,

&: pater in illo ; id

,

quod Chriftus commemorato

:

&: porro teftatur

dum inquit

5"/

ifto in loco quisfermonem meum fervabtt fu eH,

qui

me diligit.^ego illtim diligam,atque adeum veniemti^^^^ habttatio^.ait

:

nemapudeu faciemw. Joh.

tatem ea manetts.
re Detim Et
:

Siprdcepta meafervaveritts^ in chari^

Qua decharitate, quje porro 6d ipfum noftru proxi-

mumconccrnit,i.Joh4.etiamelcganterfcribitur:^/^A^^/V//,y?4W4-

enim tamen fratrem fuum odio habet , mendax efl. quem non fratremfuum^quem coram videt , non diligtt., quomodo Deum,
videtftsdiliget?

^i

Et hocpra:ceptumabeohabemus,ut,quiDEUM

diligit,etiam fratrem fuum diligat.

Qiix autcm diledionis illius fiec

proprietas

Aquarmm Sapientum.
pi'Opnetas,icl

up

S.Paulus i.Cor.i^. fequentibus verbis exprfmic ; Dile^ humana^JiOtfZelo agitaturynullampetuUntiam non inflatur , necj in operando , ergaproximum , bono , lajjatur. txercet Facillimc igitur exindevidcreatquecolJigereen:, quod nulla vera
dlio,mc\\i\tJo^gamma
,

&

redaque diledio eflc

poffit

quse per diledionem bonis

cum

opcri-

busproximononinferviatrde (Ctf/^j}quatamenmulciex Chriftia-

Exeodemveroquoquecflcadparet, quod nis temercgloriantur. bona opera,que Dco placcnt, non fidem antccedant^fed, tamqu am frudusjflirpem &: arborem fequantur,qux, fi bona fiet, etiam bonos frudusprofcrt:atquehac de caufa non operafidem,(/<f/'fw,/.)fed
fidesoperabona,grata,&:acccpta facit:adeo ut hac ratione,quod heiceflpr2ecipuum,pcrfolam fidcm juftificemur, asternamque vi-

tam confequamur. Si itaque nunc homo rcgcncratus, fupra commemorato modo,fefein vita, omnibusquc adco aiSlionibusfuis, tam Chriftiane &: pic {q,^!^ exhibcatjtunc &: fuo fruclu minime carcbit.lftiusmodi fiquidem homo,a'Deo in fornacem tribulationis collocatur, &: ad inftarCompofiti Hermcdci tam diu omnis generis anguftiis,diverfimodisq; calamitatibus &: anxietatibusprcmitur, doncc veteri Adamo &; carni (f/>^^/4;fiet mortuus,&: tamquam vere novus homo,qui fccundum

Deumcreatuseft,inreda vcraquc
refurgat,

juftitia

atquc Sandicate iterum

inquit:

quemadmodom S.PauIus ad Rom.(J.tcftatur, dum

fadum

Nos.umi cum Chriflo,per haptifmum in mortefepultifumus. Vt quemadmodum enim Chrifius a mortuts refufcitatusefljta (^ nos in novitate vit ambulcmus.

homo cottidie peccare dcfinat uc hac ratione peccatum ci amplius non imperet , tunc apud cum ficut in terrcno opere adjundi auri folutiofuam fumit origincm,&, veluti
Id fi
,

&:

fupra diclum.putrcfacbiOjUt fpirituali morc omnino folvatur j contcratur

,

deftruatur, &:putrefcat: quartamen folutio

citius
,

&:putrefa(a:io
,
:

altcrum , in tcmporali hacce vita adhuc fieri oportet

apud unum

quam apud
(i.

fieri folec

attamen
Talis ho^

Hoc eft
digericur
,

mo

igne tribulationis

Pet. 4*)

tam bene

coquicur,
in

atquemollificatur,utetiamdcomnibusfuis viribus defpefcCjatque

1^0

AquariumSapientum,
fuum
quserat folati-

ingratia5<: mirericordiaDei(i.C^r.4.)unicum

um:quain crucisfomace,&: durantc ignejiomojinftar tcrreniauri, rcdum nigrum corrui caput fortitur hoc cft omnino de formis nt, atque corammundo,Sap.5.(/^^.5 o.)irridetur:idquenon dumtaxat pcr quadraginta dics ac no(2"es,vcl annos,fed fepenumero etiam per omncvit^fu2Etempus,adeout plus cordolij,quamfolatij &:l2etitisc,
,

plus ma:roris,quam gaudij in vita {uaexperiri neceiTum habeat ubi

:

dcniqueipfi.perfpiritualemiftamfuam mortem,animafua omnino eximitur, &:inaIcumqua{ideducitur,hocefl:,corpore fuo quidem

adhucinterraeft,cumfpiritu&:cordefuotamen(quinuncnonamplius

mundo

fed

Deo vivit,nec in

terrenis

{z.Cor.^.') fed fpirituah-

bus fummum

capit folatium') furfum ad afternam vitam &: Patriam

vergit,arqueomneisfuasadionesinftituit,ut illasnon terrense, fed,

quantum quidem hocce tempore fieri poteft coelcftes fient; quodquejamnonamplius fecundum carnem fed juxtafpiritum, Hon in opcribusinfrugiferis tenebrarumjedtamquamindie lucis,
,

in operibus

qua^ probationem patiuntur

vivat.

Qux

corpo-

ns animseque fcparatio pcragitur ipiritualiter moriendo. QuemadmodumenimfoIutiocorporis&: anima^in regenerato Auro fefe gcrit,ubi corpus &: anima quidem a fe invicem quafi feparantur, nihilominus tamcn in vitro ardiftime cohxrent,&: cojuncbim manent, a-

nimainfuper corpus cottidie recreat, &: a finali deftru(5Vione confervat, ufque ad dccerminatum {i.Cor.s.') tempus ita quoque tabe cofedumj&:qua(imortuumhominiscorpusin(i.P^/.3.)ifta{uacru;

cisSchola,ab animaetiam non omnino deferitur, fed aflidue, fi tribulationis asftus modum excedat , per fpiritum e fupernis coclcfti rore ,&: divino Ncdare, irrigatur , potatur , atque confervatur:

quodcoelcfterefrigcrium &: rccreatio demortui terreni corporis in hominibus. (Temporalis enim noftra mors , quse peccati fti-

pendium

Rom.^.non rcda mors

lcd naturalis folutio cor-

poris &: animac &: multo potius lenis quidamquc fomnus eft) mdifTolubilisconjundio ( in piisintcUige) SpiritusDei, &: anima^,

vcre

eft &:

manet.

Q^ prxterca

cum

mirabili af: &: defcen-

fione

AqmrmmSapientum,

i^i

rioncinccrrenoopere Cqu^reptiesiieri rolet) etiam convenit. Ulic namque etiam fex annorum milJia tribulationum , moleftianim temporalium (quam diu videlicet mundus duraturus eft)

&

reperiuntur. In

quo, per Dei fpiritum , folatij expertes homincs omnibus temporibus in cruce , calamitatibus &: anxietatibus divcrfimodis , ubertim iterum eredi , confblati , atquc confirinatifuerunt:Idque

(Deo

laus &:gIoria}

fit

adhuccottidic, atquc
,
:

etiam

tam

diuiiet,

donec

magnum univerfale Sabbatum

fuum fumpturus
cfl

&: dies

quietis anni millefimi feptimi

initium

ubi fpi-

ritualis ifta recreatio.,fivcretrigeriumjUnica

etiam vice ceflabit,dii2 cxoptatumfinemfuumconfequetur,&:,iHiusIoco(cumDeus,(2.T/!* 4.) oranc eritin omnibus) a^ternum duraturalsctitiainchoabitur.

Durantc vcro etiamnum digcftionc &:co(3:ioncfpirituaIis mortui corporisinhomincfcleetiampari modo fveluti interrenoopcreviderecfl)multidivcrfimodjquecoIorcs &:figna,hoc eft,omnis o-cncrismiferi.-CjanxictatcSjatque tribulationcs
te

(quarumpr^cipua eftan-

Gommemorata ifta tcntatio, qu a Diabolo, mundo, &: carne noqujetamcnomnia bonum

-ftraiitjatquc cauilatur) reprxfentabunt:

prarnunciantindicium^quod videJicct tam bene vcxatushomo tandcm aliquando bcatum cxoptatumquc exitum confecuturus fict: quemadmodum ctiam &: ipfa SS. fcriptura tcftis eft , in qua CiTim,
/.)

(.^^7.4.)lcgitur,quod vidchcctomneis,quibeatein Chrifto Jcfu vivcrevclint,pcrfcquutioncmpaticogantur,quodquenos,permultas tribulationes &: anguftias,rcgnum coclorum ingredi ncceflum

habeamus.QueminfinemetiamD.Auguftinusitainquit:iWw/rfm,
frixter,fite{cum ChriftUnusfachsftterjs) undique mille etiam tribuUtiones vcxm. NoHr^fquidemfidei capat Chrijius eft^ nostpfius membra, ftmus )uocirca nonfolummodo ilium^^fed vitam iliius/equi imi:

^
:

tari

debemus,
egeftate

Vita Chrifti autem omnis gcneristribulatione

ma

circumdata^ a Scribis

& Pharifais

extre-

irrift

e^ denique tro
efi
,

nobis peccatoribus contumeliofifftmx morti tradita facttlime colligendum , quod te Deus tali vita dignatur
7/iiferis
,

Vnde

e^ pari te

ferfequutione cafiigat
iet.

in

Eie&orum Juorum numerum

Sine tfttusmodi perfequutiombtts

& tribuUtionibm namque ad

te referre cogi-

1J2

Aqmnum Sapientum,

Beumpcrvcmre mimmepoJfumHS. Nam qni Paradifim ingredi connn'

tnr ^fer ignem (^ ac^uAm ilUambuUrt nectjfum habent , jive lUefiet Pe-

trus^cuitradit&fantcUvescxlorum:velPaulus,ele6iumvas(^armaturaDei'. ant loaneSyCui omnia arcana DeireveUtafunt: Omnets nami^ue

fratrinecejfum habent : Per varias trtbuUttones regnum ccelorum nos ingredioportet. Bucuscjue D.AuguJiinus.

quoque probe nntaiidumeft, quod nimirum Chimici Antimonium, (per quod (velutiantea in pr^ePhilofophi paratione Chimica didum eft) Auri fermcntatio fieri oportet antequam Elixiri aiit Chimico Regi adponatur vel cum vetcrc
Prseterea &: illud
,

cano Saturno bahieum Sudatonum fubire veJit,) eodem hocId quod pro miraculo & myftcri* ce charadere 5 fignaverint. qualihabendum,atqueintuendumeft:qucmadmodymeriamforma fivefpecies iftaapud nos Chriftianos quoque reperienda,6(: ferme
,

inparioccultationeufurpaturatqueproponitur,

dum fummo capiti

,

imperatori totius Chriftianitatis ImperijPomum, cum fuper eminentc crucicula, in manus traditur, eoque innuitur quod ille , ante-

&

quamadpacificam quictamque pofteftionem perveniat, priushu-' )us mundi crucem ,serumnas,ahasque calamitates probe experiri,
iisdemagitari,&:pcreasdemprobari neccftum habeat:cujus pra^fi2;urationem lignificationcmquc typicam didi ifti Philofophi,qui
prilcisiftistemponbusviclitaruntjf-ortaflis iftiusmodi figno

non

ic-

mcre&ifortuito, &:quidcm in ipfo labore chimico(quitalem proceftlimetiamrcquirit lignificarcvoluerunt.

Quxomniahaudin-

concinneadcorhemoratamScholamcrucis,Chriftianorumquetribulationesatque perfcquutiones(quod videhcet antequam fempitcrnamlxtitiam&:quietemingrcdiantur, per onerofum difficilemque mundi curflim ambularc, vcl cum hofiili cano Saturno , hoc eft, vetcre Adamo,&:Sathana, Scholam ccrtaminis balneumque fudatorium {ubirecogantur(W^ i^.)refcrripoterunt.
Juxta commemoratas iftas tribulationes &: calamitatcs etiam multa diverfimodaque figna atque miracula, ingentes quoque mucationeshmcindeinmundo probcobfervandx,diligenterque confidc-

Aquarmm Sa^ientum.

ijj

fiderandseatqueperpendendjefunt. Si audiuntur fcilicet belk, rumores bellici,varia2 redx,peftis &: annonae charitas, quas omnia proximeinftantisnoftrajrcdemptionis veri prarcurforcs func&: nuncij.
In fuifia quando univerfalis mortuorum refurre^tio fieri debet tunc primu homines per agni fanguinem vi(5luri(prior enim nova^in S.ba,

ptifmofa6l:a,rcgeneratiOjhujusfecunda^

reclas

,&:nnncprimumo-

mnino perfedse nova^ regenerationis ina^terna vitafaltim eft initium )ad novam,numquam tranlituram,vitam, anima &: fpiritu cum corpore iterum fic unitis,&:in indiflblubilem a^ternum durantem copulationem rurfum reda6lis,refurreduri funt ita quidem, ut, virtuteatque eificacia omnipotentis coeleftis Regis Chrifli(quoeum
:

perfidemrcaliter,vere,6.:efficaciter,contra

omnium hominum

ra-

tionemcopulabimur)pura,fpirituaIi,mirabiIique virtute robore,&:

agilitate,gloria &: prseftantia glorificati:immo pellucidi, prasftantes,

&:plusquamperfed:ebeati

/.2(3.)

fietidebeamus. Qua^ admiranvelutiin terreno opere, abfquc

da,coiporis animc-^&^fpirituscopulatiojfiveunioidivinaitidemglorificatio,&:exalteratio elecborum

,

fluporejatque trepidatione in haca nobis non confiderari,multo minus videri potcfl: qucmadmodum etiam,cjus rei caufla,&: ipfi angcli in admirarioncm rapiuntur illaque omnia videre geftiunt Ubj tum cum Chriflo arternonoflro coeli principe una cum omnibus
,
.

angelis, &:fpiritibus miniflrantibus, in arterna la:ritia,

atque gloria

Majcftaticafuper omnia dominaturi, &: regnatun llimus in fempiternafecula (^'//.(J.)

Et quemadmodum,ut tandem cocludamus,in Chimico-Philofophicoopere,brevis,necefI'ariatamencorredio ncgledi corruptique

compofiti(quomodo videlicet eidemin tempore commodefubvenitipofrit,

ubi etiam totus procefllis^una

cum ordinariis

ad illum

pertinentibus,mediisinvenienduseft;)mox ab initio

fuit addita:ita

quoque &

hcic in opere Theologico miferi alieujus peccatoris fpiri-

tualis corredio &: reftitutio bene diligenrerque confideranda eft, ubi fotaflis unus, vel alter,defedus in aliquo homine (dt repra^fenta-

ret,&:,Deo permittente,horribihs Sathana: , impij

mundi ,

&: carnis
fuac

T^4
fu3e

j4quarmm Sapientum,

impuiru, in peccatainoideret,&:vel pcr ruperbiam &:arrogantiam,(quiEnobisomnibus innata cum pernitiofafublimarione, vcl

prxmatura rubcdine,tamquam primo &: fecundo defettu, in terrenoregnocomparaHtur)iabcretur,vclob perpctrata enormia grandia,6<: carnalia peccata,tamdcm de Dei mifbricordia dcfpevaretjaut, ob nimium tribulationum iKftum,contra Dcum creatorcm fuum^in,

rurgeret,crucemque impatienterfcrret:(qui duodefectus cum tertio&:quarto erroribus conveniunt) tuncmifer contagiorusque iftiusmodi homo adinftar Compofiti philofbphici dcnuo foluijhoc efl:,
poft ac^nitioncm excclfus fui,per clavcm folutoriam iancla' Abfolution}S,quotiesillaindigebit,apeccatis,& cottidianis fuis delidlis tam-

demiterumabfolui&purilican: dein in SS. Coena dominica puro cocleltiladc i. Cor.3. vcroque cocleftis agni iwdott^i. loh.i.) tamGuam fanguine &: aqua,immo aqua &:fronte vitx quemadmodum etiam cum pingui convivio cx puro vino &: mcdulla Ela. i^,{Apoc.i9^ &: publico gratixFontc,Zach.r5.qui,inftar Mercurialis aquseinope:

re ChimicOjindignis

& impiis fummum vcnenum

eft, cibari, potari,

rccrcari, &:confortari neccfliimhabet^donccctiam, veluti tcrrcnumcorpus,ad finalcm congelationem plcnariamquc fixationcm, h.e.adperfcdamconftantcmqucittcrniebeatitudinisperfcdionem pervcniat. Quxduofalubcrrimamcdia curationis &:lanationis micocnam vidclicet) fidclis oferi pcccatoris ( SS. abfolutionem &: hominis in emolumentum inftituit, illaquc nmipotensqucDEUS diledillima: fux EcclcfiXjtcmporc neccftitatis ad miniftranda communicandaquc,tradidit,&:concrcdidit. Illic liquidcm,pcr di5lam \am modo abfolutioncm , vcl clavium Miniftcrium prxvia vcra

pcenitcntia, liberi &:

tcntes

immunes pronunciamur

vel,{i impccni-

pcrmancmus

&: in pcccatis pctulantcr pcrfcveramus,

per Chriftianambanni &: excommunicationis clavem, qux ct/am ad officium illud pertinet , in peccatis noftris ligamur , &: Sathanx,adcarnisinteritum, i, Cor. 5.tradimur,utSpiritusin die
Dominifalviticctur.

EPILO-

Aqmrium SapienturH.

ijs

EPILOGVS.
HAbesitaquenunc,amicc&: benevole Ledor jbrcvcm
cemque demonftrationcra atque declarationcm
,

{impli'

infallibilcnt

quoqueTypum comparationemque

allegoricam terreno chimici,

&

veri cceleftislapidisJcfuChriftijperquemad certambeatitudi-

nem&:perfedionem,nondumtaxatheic,in hac terrena,red&:in2eternaetiamvia,pervenire poteris. Licetautem iilud utrimque, in

pra:mifl'oopereTheologico,aliquanto redius

& copiofius traclari

potuiiTec,rcicndumtamentibi eft,me non elTc Scripcura; Profdlbrem,vel,hodicrnimundi morc, Ariftotelico-Theologum, fed civem
&: perfonam privatam
eirc.

fcicntiam nulla in celebri

niverfali

lliam namque aDeomihiconcelTam Academia ftudiis adfequutus fum,fed in uli.

Schola naturae,

(/tf^.

&: cx

magno miraculorum hbro (in

quo omneis Dei dodi multa antc

fecula icCc exercuerunt) didici.

Quocirca etiam iftam meam defcriptioncm non ad decoram fefquipcdalemque literam,fed,uti diclum,ad fimplicitatera direxi quemadmodum etiam haud eft mei muneris ut videlicet de rebus Theologicisuberioremcopioftorcmquctradationemheic inftituam :fed quicquidfeci,illud,meaquidcmex parte,illis, qui fortaftis tantos nondum fecere progreflus,brevem aliquam delineationem pr^cicnberevolui.utvidelicct Rem altius tndagare valeant:Unicuique liquidem amanti veritatis convenire videtur, ut miracula Dci iicco pede neutiquam prxtcreat,nec perpetuo invol vat filentio,red ut illa
:

celebret,amplificet,atq; glorificet.Iuxtailludctiam firaul confeiTi-

onemeam,&quiddeChriftianxreligianis articulis fententiam credamque ,pubhce teftatamfacere volui :Cumproli dolor ,ita nunc omparatum fiet,ut multi piiChriftiani(P/5/.ii6.) per mendaciirimorum calumniatorum in tempeftiva judicia (ni cantilenam ipforum quiscantarevelit) a tergohiereticiproclamentur,&:fufpe6li habeantur. QuaEimpia^mundi blafphemiae temerariaque judicia verum
ChriflianU; qui iftiusmodi calumniis profcinditurj minime oifcndat:

Diabo-

ij (T

Aquanum Sapientum

Diabo!usfiquidem,ejusdemquerquamorifilij,illLid inmore femper

habueiunt, &:idemChrifto, omnibusquefuis imitatoribus, exhibuerunt, [PfaL^^. ler.ii.) atque etiamnum faciunt. Dequo tamen nunc nuUa amplius verba facio,fed illu(i fupremo omnium judicium judici,qui verusomniumcordiumlapis Lydius eft commendatum
,

\o\o.{\'ChroyiA<).Deus0mniACordaperfcrutatur.)

pra:cedentem pra^terea, toties nunc a nobis commemorati tcrreni lapidis Traclationem quod attinet, hoccein Epilogo,artis Chimicx amatorcm,pro fuperfluo,ad priorem a mc datam informationemablcgatum,eamdemqueiliifidelitcrdenuoinculcatamvolo. C^cmadmodum enim in eximia cantione bona aliqua claufula plusunadumtaxatviccjrepetituriitaquoquein hoccepuncloidem
,

Ad

a nobis fieri foletiquod nimirum ille propoikum &: cogitationcs fuas ad terrenum lapidem Philofophicum non prius dirigere, vel iftiuf-

modilaborisinitiumfecere debeac,nifi cceleftem^^cujus gratiatcrrenus a Deo datus eft)re6le cognoverit, prasparaverit, vel , ad mini-

mum,ambos,fpiritualemcorporakmquevidehcet(ct/^i.)fummo

Ego cnim, ftudio fimul conjundirajpfofacto prseparare inceperit. cumprimis hac in parte, quomodo nimirum, abfque naturas agnitionc , tam altum opus temerc inchoetur &: laborctur, cum omnibus verisPhilofophis confcntio,immoetiam quod abfque vera agnitione coeleftislapidisangularis Chrifti,utpotc inquo totanatura per~ fcde confiftit , non-dumtaxat difHcile, verum etiam impoilibile
,

fit

Lapidem philofophiciim
:

pra:pararc,

mea pro

perfona diligenter

hcic adnoto &: fateor Quocirca ctiam hoc pundum probe confidcrandum,nec,utamultis ficri fblct,tam avide, &: inconiiderate ad fummam iftam artem (cum tamen fsepenumero aliquis ad illam artcm minime aptus &: idoneus,necin farpius dida agmtione aliquantulum exercitatus fiet) anhelandum,nifi ignominiofum illius rei exitum quis expcriri defidcrct: Quale fiquidcminitium,talcm ctiam plcrumque finem Ibrtitur, veluti, proh dolor, apud multos rcs
ipia loquitur. Id

quod tamen unice immatura; intcntioni &: ignoran -

tix

imputandumeft.

Verum

AquariumSaplentum.
reperiantur,

j^y

Veriim enimvero adhucmagis mirandiim efl:,qu6daIiquihomines quiflimmamiftamartem {Ecclef.y.) nondumtaxat inetiam illam tradare &: exercere conantur , &: nihilomi^ quiruntjfed nustamen (annaturahs,vclrete magica, an vero pr^Eternaturalis <S<:
nigromanticaarsfietjquaefaltimper fpiritus illcgitimaque prohibitamediaadquiratur)dubitant. Neutiquam,mibonevir,DiaboIus

omneisque adeo impij abfque divinapermiflione, poteflatem illam nonhabent,ut feminimumquidemhac in arte contredent,multo minusrui jurisfaciant,illamque prolubitu fuo exerccant. Minime gentium,inquam,fblaillainDeimanu &: poteflate confiftit, quiillam,cui vult,& impertit , 6^ fimul iterum adimit. Ad iflam namqueartem,quaea,&:exDeo fuam fumitoriginem,nulliomninovoluptuarij,multo minus diri infernalesque Spiritus,fed tahs, verfa vice,
fpiritus,quifimplex,re6tus,verus>confl:ans,&;purpia^que eflenti^ fiet,admittuntur.(!Jucm tamenfpiritum hodiernus mundus fecurus

impiusnon agnofcit,ideoque etiam ejufdem eflentiam,fummumque Quamprimum enim aliquid de illo myflerium in multis ignorat. auribus p ercipit,nec cito tamen illud comprehendere potis efl, tunc
QSapien.i.) flultitiam illud appellantrideoque ifli focii etiam,ob coecitatem fham , fpiritus ille ipfis perpetuo occnltabitur, &: tamdem omnino ab iifdem adimetur.

mundani

Ne autem commemoratione ifla a meo propofito forfitan plus juftolongiusprogrediar,fedilluditerum adtingam, &:deniqueadfinemperducam:eapropter piis artificibus &: hoc, amicx exhortationisloco, probeinculcatumvolo Quatenusvidelicet,ergaDcum
:

{ficcUfA%.& i^)cor,animumque,immo vitam, &: adiones fuas quis inflituetreatenusin lapidis,aclaboris fui progreffu cottidie omnibusque etiam horis infignem utihtacem percepturus erit: id quod &:ipfe omnibus diebus fumma diligentia,&? magna devotione obfervavi, &:
ita ipfo fa6lo

expercus fum. Quamobrem omneis mox abinitio adionesfuas eodirigere , feque itaprseparare debec, ucpoflmodumin utroqueopcrecofeliciorem finem confequi valeac,

HeicforfitanquispofTecobijcere

quodnimirumaliquirepeS
rian-

fjS
riantur'j qiii

jAquarium Sapientum,
rapidem iflum Philofophiciim
,

vel Tinl:uram

qua

fimphcia mctalla in aurum argentumqueimmutaverinr,verchabuerintj&nihilominus parum idonei fuerintjnec coeleftem fimul tambeneagnoverint:(c<:/f/i9.)immoadhucinvita:vanit3teatque levitate ambulavcrinr. ^fip-i) Quibus refpondeo^quod eosdem qui-

dcm fuo in ftatu relinquam,&:,ubij&: quomodo,iftam fuam Tinduram naclifucrinrjnuUani heic difputationcm inftituam. An vero veramrectamqueTint5tarum,quadein toro hocce meoTractatuegi,
ipficonfeccrint atque pr2Eparaverint,id vere
:

nemo mihi pcrfuadcbit,multo minus,utcrcdam, induci potero quemadmodum etiam levillimorum iftiuiinodi hominum tragicus exitus, in quem,fua cum
:

Tindura,{eipfospraecipitarunt,illud fa^penumero tcftatur atquec-

iiamnumhodie,proh dolor, cjusrei exempla minime dcfunt Uc nunc taceam, quod ars Chimica, una cum requifitis fuis, non unica, Qucmadmodum enim aliis in facultatibus diverd led diverla fict.
&:vcriiculores Sectariiinvcniuntur^^f.vt^-a^.jo. tacoh antem (umcbat bacillos.fife feipiones (^c.) ira quoque&: hacinartc idemfit: Illifi-

quidemomneisingenereChimici appellantur, nontamen ad uni-

cam intentionem informati atque direlifunt.

Loquor hic falrim de vera,natur3S conveniente & artificiofa AIchimia,qux cumprimis inter alia, malum & impurum a bono & purodifecrncndumcognofccndumque^docecpcrquam (/'r^T^^r/'. z
,

roftquamnaturcXimbccinitati atque corruptionifiabveniri, &:red:a

promotiocxhiberipotefi:
:

qux tum in augmentacione metallorum

limihmodo procedit.ac fi alicui frudui,qui,accidentah quodam caiu impeditus ad maturitatem juftam pervenire haud potuerit,auxiIium
pra:fl:are,vclexunograniiIo,veIfemine,mulcifariam augmcntationemGonfcqui coneris, quod exiguo fiimptu laborari atque perfici
petcil:.

AlteramSophifticampfcudo-chimicamartem minimeinad ^ericulum drc) nec etiam illam difccrc cu^io:{Ecclef.y tclligo incurvatas &:meros aureos montes, quiaipliusmagiftriviasnimis

^i
6c

(qui fortaftismmisprocul
fallaifta ars niliil

difliti funt,)

fruftra pollicentur
,

adha:c

omnioo conftans

largitur

dumtaxat ingentes
fumptu5>

Aquarmm Sa^ientum.
iumptus', (emerarioslabores,&: deniqiie

jjp edam /afpenumero ipfum

tibi

corpus vitamq; infumere folet. Quocirca

iftiusmodi Chimicorumunusvelplures occurrerent,(quidevcra& naturaliArteChimica gloriarenturjillamque,pecunise caulTa, te, vel etiam alterum ahquem,docereconarentur:vel,qu6dfumptus , &:qu2e requiruntur impenfas , erogare haud poflent, prxtenderent:) tunc fideliter eflo admonitus,ne nimium ipfis fidas. Anguis enim apud ipfos pleruralatitat.( Mich.i.pfpiritus erj^oneits ejjem ^c^ que in herba PriEterea vere etiam affirmare polfum , quod fumptus , qui
ii

totiUniverraliqueoperiimpendendusefl:,(cotridianovidu, fiiftentatione ignis exceptis) pcr omnia trium florenorum pretium non Materia namque , veluti etiam iiipra audivimus, cxcedat.
partim velis efl:&:undique,proexigenteneceflitate, fatis fuperque, abfque magna moleftia, invenitur labor itidem facilis limplex In fumma, totaiftaars a pijs,&: a Deo ad id eledis (/y^/.ii^.(fimpliciflime &:facillime:abimpiis&: malis vero difHcillime &:impof-. fibile quafi comprchcnditur. (Prov s.) llt autem tamdem epilo-

&

&

&

gummeuni

abiblvam^idcircojvaledidionisloco, pro additamen-

to 6c hoctibicommunicarcvoIui;quodnimirum,fi

Deus omnipo-

tenstibigratiam fuam (in pix

gitus fuerit,illa

& fandae illius artis revelationej larcommendatum habe-

tum rede

uti,fllentium tibi

re,&,ejusreigratia,firmam feramori admovere,(a/^25. Outinam f>oJJsmJeram&c.) illudque obferare debeas,ne forfitan arrogantia
6c fuperbia,

tam apud Deum,quam homines in periculum & damnum, temporalemque seternamquepernitierapra:cipitarepofrit:

Quocirca etiam caute tibiprofpiciendum eft.
Divitias quaritfacramhanc quicunqueper arteWy
Sitpius irfimplexjit tacitusqueprobus.

Hoc qui nofTagitatjpotius contrariajle^it^

Pauper,inopSynucius,cogitureJfemiJer,

H^comnia,amice Ledor,tamadmonitionis,quam valedidionis

loco,telaterenolui,indubiafpefietus,teinomnibus
S
i
(nifi

Deus

tibi

oculos

iA.0

Aquarium Sapientum.
fufficienter intellexifle
:

ocuIosaurcsqucocclurent)me

Iludfiqui-

fidelius&:expreffius(quantum quidembona confcientia ficri )otuit}non praemonflrarCjneque etiam manifeflius dcfcribcrc potu-

dcm

iilem.

Sinitaqueex eo non intelligere vel difcere potueris, tunc equidcm metuo,te,per Alterius inflitutionem,difficillime rem com-

prehenfurum eflc.

J^PENDIX.
Sln quoque, ob illud bire,velavaritiam,fubprxtextu
pfcquomodo
tibi

a Deo tibi concefTum

donum, fortaffis fuperalicujus

Oeconomicse

pruden-

tix &:parfimonix,tecumfovere,&:,eoipfo,tefenfim aDeo avcrtere concris:tunc,vereloquor,arsiflafubmanibus evanefcet , adeoutifcire haud poffis. Id quodfanc fpem &c expedationcm,contigit. pluribus,pra;ter omnem

fadumfuerit

In Smnma Summawm.
Sique njeam hancfequeris doBrtnAm ^fipiuse.Mtas MAtenemfumens.,quam rctuli ante ttbn Sipariter taUmfolitopro moreparabisy

OmnesdtvitiiUotius orbis habcs,

Ad quam illam tuam intentioncm ((i alias res tibi cur;e fict) Deus
omnipotens tibi fuamgratiam &: divinam benedidionem clementillimeiargiatur. Idquodexintimis cordismei penetralibustibiapprecatumvolo.

0RA1I0.
OMnipotcns,2etcrneDeus,patcrcotleflis luminis, aquoetiam ommabona&: perfeda dona proveniunt rogamus infinitam
:

tuammifericordiam,utnos seternam tuam

fapientiam, quie conti-

nuo

AquariumSapientum.

j^i

nuo circa tuum thronum cft, & per quam omnia crcata fadaq; funt^
atqueetiamnumreguntur,&: conrervanturjredcagnofcere patiaris mitte illam nobis de fando tuo ccelo,&: ex throno tua^: gloria^ ut una nobifcum iit,&: fimul laboret,quoniam magiftra eft omnium cceFac leftium occultarumque artium ,etiam omnia fcit &c intclligit. moderate nos comitetur in omnibus noflris operibuSjUt pcr iliius fpiritumverum intclleclum, infallibilemque proceiTum Nobilillimje hujusartis,hocefl:,rapicntum miraculofumlapidem quem mundo
, ,

Gccultafli,&; faltim eledis tuis revelare foIesr,certo

& line ullo erro-

re,difcamus,& itafiimmumopus,quodheic nobis peragendum ell, primumrccle, &bene inchoemus,ineo, ejusdemque labore conftanterprogrediamur,&:tamdcmetiam beate abfolvamus, illoque ab ^terno funa^ternum cum gaudio f ruamui.per caleftem illum datumangularemmiraculofumque lapidem Jefum Chriftum, qui tecum 6 Deuspater, una cum fpiritu fando,verus Deus , in una in diHblubili divina eflentiaJmperat 6c regnat,triunicus Deus , fiimme laudatusinfempiternafeculaAmen.

&

lofm
"EtitAdahafDominus
Ifrael

21.

1).

44. 4j;,

dari Pro?niferat , nec in omni bono aliquiddeerat , Dominus loquutus erat^omnia inpr$mptu erant^

ommmterram^ quam ip/orum patrihus quoiaddomum ijraet

Deut.52. V.3.

DATE NOSTRO DEO SOLI GLORIAM: AMEN.

^8

EPI'

14^

AquarmmSapientum,

EPIGRJMMA
A*Z)rmnyr^sviliSyfoynacepararefnefal/is.
Interdumellaliqms pollet^arte creat.

^mre hic non dives

caufa efl^re s deficit unay

Qm

arte tatetymultos anxia curaprmit,

Scilicet

boc aurum quodnonfixy quando probatur,

Sedfubito celerans aufu^it atqueperit^

Qut vero hoc novit.jixque omni te?77pore confians

G^uo maneat^toto difpereatque nihil:

^rtis bic eft ver^ Pofjejjor^dicitur ille

PbilofopbuSyChjmicuSyPraBicusat^bonus,

ALI U

Iheiofophia viretjic conveniente Chjmia,

Non fecus ut corpus nobile dextera egeU

IdgraphicepTi^fens docet

demonflrat imago,

Ncjnpe qmdoflen<lat:fignificando notet. alis Inprimis galeayn^galeamq. duabus

InfpiciaSyper quaspofcitur artts amor.

^dSopbiamquenotant-grelfuproperantefavorew,
G^Uizfuiget^ficut Phabus

m arcepoli-

Corpore quod nuda eji.fignatiquiafedulo amatur,

Caufa animt.ante omnes totius orbis opes.

Gluifemelhanc cernitpr^fcrtirn corpore nudo,
Difficile eji,utfe quisque

Dea abjlineat.
Etft

Aqmrlum Sapkntum.
Etjitalis afnor quajipartim ahfconditm^ijie

143

Attamm ejl conflans^idquoque larva doctt

PeBoris omninopnceri eft/verba modefta

^
.

ReBagradumfiftmtyjraude doloque carent.

\ndic at illeftatus validm quodmentis aperta
Sitjicet adjj^icitur^jam quafitotacadat,

ldfgnat,mundus quodque bam ignobtlisodit,

Deijcere in terram mem truculenta petit.

Attamen a^idm ^fubito benefurgit in altumy

Eft conftafis,nullo credit ho-aoregradu.

Grata "Deo atquc homim eft: iliufopenditur il/i,

\n vefte utftgnant cjmbala cum crotalts:

Ntltamen tdcurat,magtsh<zcfapientia adhmty Adquamfert oculos^dirtgit atquegradum.

Pr^cunBiSopertbusfcit ^veram hancefjefalutemy

Hic cum quavit<e tranjigit aBafu^. Non cupida eftlaudis mundan^))audcurat intquum

Aut animum averfumfertqueparumque nihiL

CruXyvaria anxietasfcelerofo huic OrbeparatuVi
PeBorefertforti,judicat omne leve.

Hoc facityilla tenet thefaurum^porrigit omne

Quodpetttiadmitttt non locum avaritia

^uagaudet mundus^calcat tfortuna rotunda

Cumquefit

fubitoconftciatque dolum.

Propterea intenditcorpus/kpe immergere fpinis^

Donec dtfcedensorbequiefcathmno,

^um

i^^
Prodote

Aquarmm Sapientum,

^mc animus reBafiiJloUct ad^thera^vultusy

dabitur jujlacoronapolu

Pojl obitum in mundofacra /aus

^fama nitefcet
crefcet adannos

EjuSyCeuSolis lumina clara nitent,

Non evanefcet,magis

^ magis
N

InnumeroSyperflans non titubantepede.

NOSTRO DEO SOLI

F
I
1
S.

GLORIA.

DEMON-

^JM

DEMONSTRATIO NATURiE,
ERRANTIBVS CUTMlClS
dum de Sophijia ^Jlolido Spiratore
carhonario conqtferitur.
facit,

DESCRIPTA
Per

JOANNEM A MEHUNG.
(o)|

FRJNC0FVR11, ApudHERMANNUMaSANDE,
Anno M.

DQ

LXXVil,

'^047Y^^

X.

AT

VR
, ,

A.

Roh Deum

immortalem qaam contriftatiis fum fi humanumgenus confidero quod Deus adimaginem ruamj&: perfedum opus, creavit, quod fupra omneis
creceras creaturas,

abfqueredoufutemporis,

'

tam procul a me (Natura) recedic. Lo ;:|.J^^9|c3 "^ quor heic tecum jtaniquam ftolido Philofophaftro,
&: ratione,
' '

dum tc Chimicum Pra6l:icum,bonumque Philofophumnominas,&: tamen artejreCtamatcriajTheoria, (cientia, meique agnicioneommStupidealinefrangisvitra,&: comburiscarboneSi nodefticutus es.
ut ex vaporibus caput tuum inD.niat:Goquis alumen,fal,auripigmen-

tum, nigrcdinem, &:mccallafundis,parvas,magnafquefornaces facis,mulcitariaquevafaufurpas nihilominus camen me tu^ pudec ftulcicix, &:, quod magis eft, cum fcecido tuofumo fulphureo me anPcrinccniillimum cuum igncm argcncum vivumfigere conagis.
;

risrcumcamcnfalcim vulgarevolacile, &:nonilludiiec,quoex

,

eo-o

mecalla faciO;&: ica hac via,ni pcraliam incedas, nihilomnino efficis:

meisnamqueviisnonredte uceris nec arcificium meum incellipis. Melius cibi cftec uc rem cuam curares quam cot frivola diftbl veres,
, ,

dcinperalcmbicos, cucurbicas, diftiHacoria,&:peIccanos congelarcs. Numquam hac racione argencum vivum concrelacum facies. Ad vivacionem tuam igne rcverbcracorio uteris, idque cam
diftillares,

calide,donec omne fluac &:

:

cali

modo opus cuum pcrficis

in fine ca-

ceipfum , acquealios cum ce ipfo perdis. Numquam eciam hoc m.odo ahquid invcnies , nifi meam officinam ferrariam ingrcdiaris inquaegointerr^interioribus vifcenbus indefinentcr mccalla cudo ;in illa fiquidem maceriam,qua cum Iaboro,Iaborifque mei fpe,

men &

dmen invcnics.

Ne

j^S

T)emonfiratlo

U^^ur^.
,

Nc cogires, quod meum tibi revelem myftcrium

:

nifi

crefcens

quxras metallorum granulum animalium &: vegctabili.jm : qua^ omnia mea in potcftatc , & in terra adiervata funt Unum, quantuni ad p;cncrationcm,aIterum,quantum ad nutritionem attinec.

MctallafalthpESSE^vcgctabiliaVlVERE.&CRESCERE,
qua^plus cft quamcrefccrc, &:attramentacxeIementisfacio, ^wx habent, Mctalla, lapidcs, aliquam redigo atque in vcntre in mixtionem &: compoilrionem locis illa quxrerc necellum Iiabes Vcgctabilia terrx, nec aliis in
animalia
,
:
:

vcroSENSIBILITATEM

fcmen {bccicmquc

luan-i in illo

adfcrvanr.

Simili

quoquc modo
:

<S<:

Ec, animalia(cmcnl"uumlargiuntur,ex quoipfis fimilegcnerctur. qiiodIibctmuncriruo,abrquefuco. fatisfacir Ettu,fcelebreviter officio fungi conaris , plus quam omneis creaturse fte homoqui meo
ca:tcr5e,a

mc,NatuLa,reccdis.
,

Meta':lanullam vitam,vclunicum crefcendi, virefcendi augmentandiquealimentumhabcnc, cum parturicnte fcminc dcftituta Primum ex ipfis fimile minime gcncrant* ficnt, quocirca etjam fubftantiaquatuor elcmentorumnovem dicbus Lunaduodecimfi:

dicbusperambulat. rna caltftiavigintinovem,&dimidio ^ divcrfumque curfum xftas &: hyems exoPcr jam modo didum riuntur,mutationes itidem clcmentorum &r in tcrris rcrum generafine

perccptibilc, vifibilc, aut inviiibile illud (icr, tioncs atqucnihil, five Ica cccU Coehs elTe vei fubfiftere potcil. me, fine Deo
:

&

influentiamomncis resoperantur, qua^fubLunacompIcduntur, tribu unc qux non fccus, ac f amina ex (uam virtuti &: materici

que

concipere defidcrac. viro, formam

:

qua: innumedivcrfbinnumero, fubjcdxillarumque quxdam rabiles j maccnae, OpecIarx,nonnu!ix caliginofx iunc Id quod res miraculofa efl. pcculiarcm curfum habcnt- Primo rantur ita res diverfas, quatcmis juxta virtutem fuam,in clcmcntis,&: exiiifupra in ca:Io,poftca infra ,
,

Omnibus ftcllis

dc fpccies &: individua fiunr, Scitoitaque,quodtammuItifarix influentix non fruflra deor-

fuminterrxeieuieinnmfluant) quamvis invifibiU modoid

iiat,(Sc,

ancc-

T)em^nflratio Natura.
ancequam
in

i^p

terram fefe demittanc , tam ardein rcipfis concliife fiinc. utctiam altcmatim violcnter ingrcdiantur, arque eo modo eentrum irrumpant , cam divcrfo modo, ut etiam mincrie divcrfas

generationes, per pcculiares imprcflionesfaciant,

periores
,
,

& inferiores fu-

abique crrorc viaqucdevia fcquancur. Ecita tcrra cceab iiidcm ini^ucntiam,optamamliscircumdataornataquccft:, Quocirca eciam quitlibet Sph;;era quefuani fubftantiam fortitur.

vcritatcm &: centrum fuum ur permeec, Perifliufmodimocum&^seftumin cerraadfurgcntesvapores, qux^ primx (unt fLibftantur gencrantur. Vapor frigidus eft &humidus, ut hac ratione rurfus deorfum Mo. demiccac, acquein terra adibrvacur Sin vero innubilofaaliquanube verfecur , cunc &; humidus & fimul calidus eflc poceric, IlJud quod de eo cerrenum, & in ccrra occlufum mancc, lcngicudine temporis, infulphurcam materiam,qui agens, &:inargentum vivum,quodpatienscft,rediEttumiIludakera,deprimacompofitionc,cflmixtio. Totuni go. vero ex quacuor elcmentis , qu;:e iw unam maflam vcluti antca (^vkimus,a me rcdada, defumptum efl:. lllud vero tui m gratiam , tolicsrcpeto , netorfitanerres nequenimistempeftive praxinipfam

ad

communicandam fuam

paracaefl.

prseportero prorfus modo,incipias.

putrcfadionem iit ipfagencratio, idque pcr incernum incomburibilem calorem adargenci vivifrigidicaccm calefacicndam,
Pofl;

quodtantumequidem patitur, ut tamdem cum fulphure fuo uniaOmne illud uno in vafe complexum cfl:, \gn\s aer & aqua tur.
,

quinterrcnofuovafeaccipio,eademqueunoinaIembicorelinquo tum coquo, difToIvo, fublimo, abfque malleo, forpice, vel lima, fme carbonibus, vapore , igne aut Mari^e-balneo,&: Sophiflarumalcmbicis coeleftcm namque meum ignem habco,qui clementalem , prout materiamidoneamdeeentemque
vidcIiGct,
:

&

&

formam habere defiderat,excitac. Et hocmodoargentummeum vivum^ quatuor ex elcmentis, corumdemve materia, extraho,
Illud fimul
,

quaii
,

unum idemque

eflct

fulphur

fuum

fequitur.

quod fenfim

lenitcr^

^ pro appetitu fuo illud caJefacit. T 3

Et tunc
frigidum

r|o

T)emonflratto ^J^atur^,

humidum uncluofumque fir, Notandumtamentibieft, quodhumidum non abfquc flio ficco neq'ie ficcum line fuo humido (let Unum namque ab altcro in prima
frigidiim calidum, &: ficciim
,
:

fua eflentia confervatur, qua: in eirentia elementativa eftipiritus, &r. quinta eflentia, a qua infans nofter partum fuum adipifcitur.
Ignisparit &:nutritillum inaere, anteatameninterra virginahpu-

aqua promanat, quam qu^erere neceflum habemus, quse prima eft materia qua de mineram meam incipio. Contrarium enim contrario violenter refiftit , &: in tali fpecie fefe fortificat, ne ab operantcforfitanauferatur: &:tuncpatienstranfmutatum,&:forma fuadcnudatum eftpcr matcrisconcupifcentiam, quarindelinenter
trefcit:dein
,

novam formam attrahit. Per Sapientiam meamprimummohilerego manus mcae

:
:

funt

oclava Sphxra , veluti pater meus conftituit mallei mci feptem Materiam , qua planetx, quibuscum tam elegantes rcs cudo. demeaopera, utpote Iapides,metalla,arbores, hcrbasjrationalia, &:irrationalia animalia, atque adeoingencre rcs omncis, qua; fub Chaos , vel ccelofunt, facio,ex{bIisquatuor clcmcntisdcfumoHylc primacft matcria. Illa dominatrix qux Rcgcm Rcgmam,
,
,

Equcs omnitempore, ad pra:ftanda illi o{ticia,in procmdu (\.;xt &: virgo a cubiciilis mandato Quo pra^ftantior forma eft tanto pra.'ftan{uo munere fungitur. Scias prxterca quod poteftatem in illa reprxfcnco. tiorcm cgo me habcam oninibus effcntiis eflcntiam fuam tribuendi illas conilantcs

&:omnemfamihamaulicamfuftentat.
,

Pra:tcrea &: trcs confcrvandi, 6c in matciiis formam excitandi. ihquasDEUSab initioprimammatcriam partes probe obfervato, diftribuit. Dcprima&^puriflimapartccrcavit Cherubin, Seraphin,

Exaltera nonitapuArchanfTelos,&:omneis cirteros Angclos. ra partecoclos.eorumdcmvcconclufioncmcreavit: de tertiaSjimEtpripurapartc veroclemcnta , cum proprietatibus fuis crcavit. quivirtutereliquaantecellit,queminaltum, &: moquidcmignem , NuUam (ignis) corruptionem &: puriorem fub luna collocavit. rempartemdcquintaeflentiain fehabet Dein, ab illo, fubtilcm
, ,

acrem

T>mon/Iratio Natur^.
, ,
:

ifi

aerem facit Sc de quinta efTentia ctiam partem , non tantum tamen^ juantum in ignem eidem att ribuit poft illam namquam vifibilc aquseelemcntum fubfequutum eft, quse tantum habcraquintaeffentia
,

quantum
ifta vcro

Omnia
creavit.

illa opus habet &:, poft iilam, denique tcrram, atque adeo univerfam naturam, unico in momentev ,
:

Terram crafTam Sc caligiuofam, fcecundam attamen,fecit, quosminimam de quinta efTentiapartem in fe compleditur. Et primo quidem ipfa elcmenta fakim {imphcia in fphoeris fuis conftitueItaacrproprie fokimmodo kumidus eft,appropriate vero ilrunt. kim ignis adjuvat, Aqua proprie cakda, , appropriate vero humida eft quam bumiditatem ab aere mutuatur. Ter ra proprie ficca, appropriate verofrigidaeftr ob ingentem quoque iiccitatemfuani
,

igni vicinaeft.

Ignis vero

prsecipuumelemencumeftj viviiicac,

calore fuo crefcerp cauflatur,

Nuncporroetiam te informandum opera?pretiumjudico,nuIkimvidekcet elementum eilc, quod non inakudoperetur, adea nnum operans akerum patiens fiet. Exempk gratia Ignis operatur in aerem & terram fi ignis Qpcrationem excitat, Terra matcr & fuftentatrix rerum omnium:omniafiquidem,qu3efubccelo, &:putrefadionifuntobnoxia,eidemquecaIorem in ventremimmit:

tunt,ea,inquam,Gmnia apartufuftentat.
mifiiconceilit,

Tantumpoteftatis

Deus

utnimirumquaruorelcmcnta iteruminquintamef^ fentiam retroducam Idquc tum prima maceriaappelJaturrqu^in nno qu-olibet elemento generice mixta eft. Artis me^ bcneficio reduco unde generationes exiftunt, \:cdud:x idx fpecics in redu:

&

fta mafla comprehcnficfunt.

atque cruciatu eiementa ita matcriam referre minirae poterit Sola fiqiiidcmego clcmenta eorundcmve fpecies tranfmutare poffum , aliter qui judicat , is {ei,.
r

Quocircaille , qui duriflimo labore reduccre conetur fic me in primam:

pfimi decipit.

Numquam
,

inliuentiam adtnbues

enim alicui fubftanti^ propriam fuam ncque elcmenta proportionare vel in for-

proutmarcriailludrequirit, redigerepoteris Soh^ inquamp egofum,qucreaturasformat> ipfifquenaturam, propriecacemjB

mamaliquam,

T^2
,

^emonjlratio ^hCaturA,
,

pnetatcm &: m.iteriam attribuit. Per coeleftia mea myftcria, perte^lia opera facio qux haud immerito pro miraculis habentLir,veluti jn Elixire a quo tam infinita bona promanant videre eft cujus vircutes&quahtatesegoconclud. Nullainfuperarsmterra cft, qu3C aliquid augmentare & tam pra^ftantia opera perficere po/ri t quam
,

c^o. Quilibet fanae mentis igitur ccrto ftatuat quod videlicct iftiusmodi opcra &:fcientia, fine coeleftium corporum intelligentia, ad finem perducantur, vel , abfque illorum efficacia , perficiantur reli,
;

qua omnia abufus &:

errores funt.
,

Sin vero quis heic ahquid aggreis

6\ Sc tentarc conetur , ubi

obfecro,
?

influentiam fuam defumerec,

qua^rfo,

&:fubflantiiE jllam tribueret

Quomodo,

elcmenta rcfte

mifcerc, &: proportionare poflet? Impoflibiicid cfl omnibus,quemadmodum Aviccnna , in fuo , de viribus cordis , hbro cap.i.rcftatur,
etiamfi
ille

nimis vica
nulli alias

confequendum mipetrandumve longieva lllud fecretum fiquidem dumtaxat mihi, &: frueretur. homini datum efl. Virtute &: cfficacia mea imperfe,

ad

illud

6tum pcrfcctum reddo five metalhim five huma