UNIVERSIDAD NACIONAL DE EDUCACIÓN
Enrique Guzmán y valle
“Alma Máter el Magisterio Nacional”
FACULTAD DE PEDAGOGIA Y CULTURA FÍSICA
DEPARTAMENTO ACADÉMICO DE EDUCACIÓN PRIMARIA Y EDUCACIÓN BÁSICA ALTERNATIVA
Lectura y escritura de cuentos
en quechua
Presentado por:
Yachachiq Juan Vladimir Huallpa Vila
“Alma mater del Magisterio Nacional”
ALLIN HAMUSQA
KUYASQAY YACHAQKUNA
BIENVENIDOS QUERIDOS
ESTUDIANTES
“Alma mater del Magisterio Nacional”
MOTIVACIÓN
VIDEO
[Link]
“Alma mater del Magisterio Nacional”
SABERES PREVIOS
¿Cómo se dice cuento en quechua?
“Alma mater del Magisterio Nacional”
PROPÓSITO
Escribir cuentos en quechua
“Alma mater del Magisterio Nacional”
ACUERDOS DE
CONVIVENCIA
1. Levantar la mano para participar.
2. Respetar la opinión de los demás.
3. Participar activamente en la clase.
“Alma mater del Magisterio Nacional”
Yuyanapaq simikuna
Vocabulario
¡Allin hamusqa Yachaq
Añay Pacha
kaychik! masiy
Gracias Bienvenidos Compañero de Fecha
clase
“Alma mater del Magisterio Nacional”
Willakuykuna
Willakuy, hawariy
Cuentos
cuento
Conjugar el verbo willakuy / contar:
Ñuqanchik willakunchik
Ñuqa willakuni
Nosotros (a) contamos (inclusivo)
(Yo cuento)
Ñuqayku willakuniku
Qam willakunki Nosotros (as) contamos (exclusivo)
(Él o ella cuenta)
Qamkuna willakunkichik
Ustedes cuentan
Pay willakun
(Tú cuentas) Paykuna willakunku
Ellos cuentan
“Alma mater del Magisterio Nacional”
Carluschapa
maytunmanta
Carluschaqa iskay ñiqi primaria yachaypi karqa. Huk punchawmi pititipi
yachachiqnin Killa paykunaman huk willakuyta ñawinchasqa Peru suyupa Apunkunamanta.
Anchatam payqa kuyarusqa, chaymi manukuyta munasqa chakranman apaspa Charki
allqunwan ñawinchananpaq.
Chaymanta anchata yuyaymanaspa, Carluschaqa yachachiqniman asuykuspa,
chakranmanta apamusqan sumaq rurukunata quykusqa.
— Yachachiq, ama hina kaspa willakuy maytuykita manukuykuway, trukaynimpitaq sapa
punchaw rurukunata apamusqayki, nispas mancharisqa rimay kunkawan nirqa ukun
katatatachkaptin.
Muspasqa, yachachiqqa asirikuspa chaskisqa. Carluschaqa anchata
waqaychaspan chay maytututa makinpi apasqa. Chacranman chayaspaqa utqayllaman
chawpi punchaw mikunanta mikurusqa, pisi pachallapitaqmi yachanan pachanta
trukakurusqa. Hinaptinmi payqa Charki allqunwan kakaw tarpuyman risqaku chaypim
illayta qallarisqaku huk sumaqllaña lawman hinaspam tarirusqaku Apu Wiraquchata
Supaywan maqanakuchkaqta, Carlituschaqa superhéroeman tikrakuruspan Wiraquchata
yanapasqa harkananpaq.
Qillqaq: Huallpa Vila, J.V.
“Alma mater del Magisterio Nacional”
Carlitos y su libro
Carlitos era un estudiante de segundo grado de primaria. Un día en clases su
profesora Killa les leyó un cuento sobre los dioses peruanos. A él le había encantó mucho,
por lo que quiso pedirle prestado para poder llevárselo a su chacra y leerlo junto a su
perrito Charki.
Después de meditarlo mucho, Carlitos se acercó a la profesora y le dio unas frutas
deliciosas que había traído de su chacra.
—Profesora, por favor présteme su libro de cuentos y a cambio le traeré frutas todos los
días —le dijo con una voz tímida mientras su cuerpo le temblaba.
Sorprendida la profesora sonrió y aceptó. Carlitos llevó el libro entre sus manos
con mucho cuidado. Cuando llegó a su chacra, almorzó apresuradamente y se cambió el
uniforme en un dos por tres. Luego él y Charki fueron al cacaotal donde comenzaron su
viaje a un lugar fantástico y encontraron al dios Viracocha luchando contra Supay, Carlitos se
convirtió en un superhéroe y ayudó a Viracocha a detenerlo.
Autor: Huallpa Vila, J.V.
“Alma mater del Magisterio Nacional”
Kutichiy/Responde:
1. ¿Imataq kay willakuyapa sutin? / ¿Cuál es el título del cuento?
2. ¿Pitaq aswan hatun runa?/ ¿Quién es el personaje principal?
3. ¿Imataq yachachiqpa sutin?/ ¿Cómo se llama la profesora?
4. ¿Imataq allqupa sutin?/ ¿Cómo se llama el perro?
“Alma mater del Magisterio Nacional”
Sisichamanta
Huk kutis, huk sisicha mayuta chimpayta munasqa. Chaysi chakata mana
tariyta atispa huk sacha rapipi chimpayta qallarisqa. Ña rapipi puririchkaqtinsi,
huk urucha rikuruspa nispa:
—Manan sacha rapillapiqa kay hatun mayu chimpaytaqa atiwaqchu. Aswanqa
haku kusi kusi kusichapa wasinta, paymi yanapawasunchik, —nisqa.
Chaysi kusi kusichapa wasinta risqaku. Payqa llikatas awachkasqa.
—Kusi kusicha hatun mayuta chimpayta mana atinikuchu, ¿Manachu
yanapariwankikuman? —Nispa Uruchaqa nisqa —kusa kusa, haku, arí, chayqa
qamkunawan kuska llamkarqusun —nisqa kusi kusichaqa.
Chaysi, kimsankunmanta, mayu patapi qurakunata arwispa, kusi kusipa
llikanmanta chaka ruwayta qallarisqaku.
Chay chakata tukurquspataqsi, sisicha hatun mayuta chinpasqa.
Qillqaq: Mana risqisqa
“Alma mater del Magisterio Nacional”
De la Hormiguita
Había una vez, una hormiguita que quería cruzar un gran río. Pero, al no
encontrar un puente comenzó a cruzar en la hoja de un árbol. Ya cuando estaba
comenzando a cruzar, la vio un gusanito y le dijo:
—No podrás cruzar el río solo en una hoja, más bien vamos a la casa de la araña, ella
podrá ayudarnos, —le dijo.
Entonces se fueron a la casa de la arañita. Ella estaba tejiendo la tela araña.
—Arañita no pudimos cruzar el río grande, ¿Nos puedes ayudar? —Dijo el gusanito —
Excelente, vamos, bien, entonces trabajemos juntos —dijo la arañita.
Entonces, entre los tres, en la orilla del río empezaron a unir las hiervas y con
la tela araña de la arañita y tejer el puente.
Luego de terminar de construir el puente, la hormiguita pudo cruzar el río
grande.
Autor: Anónimo
“Alma mater del Magisterio Nacional”
Kutichiy/Responde:
1. ¿Imataq kay willakuyapa sutin? / ¿Cuál es el título del cuento?
2. ¿Pitaq aswan hatun runa?/ ¿Quién es el personaje principal?
3. ¿Pitaq yanaparqa chay chakata chimpananpaq? /¿Quién le ayudó a
cruzar el puente?
4. ¿Ima imaykaqkunawan ruwaraku? / ¿Qué materiales usaron?
“Alma mater del Magisterio Nacional”
Qillqay
Partes de un cuento
Willakuykunata
Carluschapa maytunmanta Título
paqarichiy.
Crea cuentos. ………………………………………………
Inicio
………………………………………………
Willakuykunapa
kaqninkuna
1. Sutin ………………………………………………
2. Qallariynin Nudo
3. Chawpin ………………………………………………
4. Tukuchaynin
……………………………………………… Desenlace
………………………………………………
“Alma mater del Magisterio Nacional”
1. ¿Cómo se escribe “cuento” en quechua?
a. Watuchi
ch. Willakuy
h. Harawi
2. ¿Qué significa Chawpin en quechua?
a. Inicio
ch. Nudo
h. Coro
3. ¿Qué significa sutin en quechua?
a. Inicio
ch. Desenlace
h. Título
“Alma
“Almamater
materdel
delMagisterio
MagisterioNacional”
Nacional”
Ruranapaqkuna
ejercicios
Escribe un cuento
en quechua.
“Alma mater del Magisterio Nacional”
Añay
Gracias
Yachachiq: Juan Vladimir HUALLPA VILA