ORACIONES DE RELATIVO
- Introducidas por el pronombre relativo qui, quae, quod
- Introducidas por adverbios relativos: ubi “donde”; unde “de donde”; quo “a donde”; qua “por
donde”.
La oración de relativo equivale a un adjetivo.
El pronombre relativo introduce una subordinada de relativo en el caso de que tenga un antecedente
que concuerda en género y número. Si se encuentra el pronombre tras una puntuación fuerte (punto o
punto y coma) no introduce una subordinada, sino que se trata de un falso relativo.
El pronombre a parte de introducir una subordinada de relativo, dentro de su oración tiene función
sintáctica, es decir, se le debe atribuir una función dependiendo en el caso que se encuentre.
- Gallia est divisa in partes tres, quarum unam incolunt belgae.
- Milites qui erant in Corfinio primo vespere seccessionem faciunt.
- Romulus centum ex senioribus legit quos senatores nominavit propter senectutem.
- Caesar omnes copias, quas secum habebat, in castris reliquit.
- Venit in urbem unde amicus suus exierat.
- Equum invenit ubi eum reliquerat.
- T. Quintius dictator Gallos, qui ad Italiam venerant, vicit.
- Ipse Hannibal in Africam venit, quam Scipio vastabat.
- Antonius, qui Asiam et Orientem tenebat, Cleopatram, Aegyti reginam, uxorem ducit.
ORACIONES COMPLETIVAS/SUSTANTIVAS
- Las oraciones subordinadas completivas o sustantivas funcionan como un sujeto o
complemento directo de un predicado verbal.
- Se pueden clasificar en 3 tipos:
I. Oraciones de infinitivo con sujeto en acusativo.
II. Oraciones completivas introducidas por una conjunción.
III. Interrogativas indirectas.
ORACIONES DE INFINITIVO (SUJETO EN ACUSATIVO).
● Es la subordinada completiva más habitual en el latín clásico ya que es la forma más neutra
prácticamente porque acepta verbos de toda clase. Sin embargo, son especialmente fre
● Se traducen casi siempre de la siguiente manera: verbo del que dependen + que + sujeto en
acusativo + infinitivo conjugado en el tiempo y persona que corresponda.
Credo deum esse bonum
Dixi hostes venisse ad proelium
Caesar milites pontem pontem facere iussit.
Gaudeo te valere.
Homerus caecus fuisse dicitur.
Caesar iussit proficisci milites
Caesar iussit obsides ad certam diem ad se dari.
Multos affirmabant gladiatores in circo necari
Nuntiatur Caesari tres partes copiarum flumen traduxisse.
Oportet omnes homines patriam amare.
Caesar partem prouinciae incursionibus hostium uastari audiebat.
Caesar primis diebus castra magnis operibus muniri et ex finitimis municipiis
milites duci iubet.
Imperator milites castra movere jussit.
Helvetii angustos fines se habere arbitrabantur.
Postquam ad ripam fluminis pervenit, milites castra locare iussit.
➔ Las oraciones de infinitivo concertado pueden llevar repetido el sujeto de la oración
principal generalmente mediante un me, te, se. En este caso, no hace falta traducir el
sujeto en acusativo
- Haec se audisse scribit Caelius
ORACIONES COMPLETIVAS INTRODUCIDAS POR UT.
- Se traduce como: “que”.
Opto ut beautus sis.
Evenit ut nemo adesset.
Moneo te, ut hoc periculum fugias.
ORACIONES COMPLETIVAS INTRODUCIDAS POR NE.
- Se traduce como: “que no”
Ille me monuit, ne hoc facerem.
Dux milites obsecrat ne se deserant.
Perfecit ne quis fugeret.
➔ Sin embargo, los verbos que significan temer (temeo, metuo, periculum est) las oraciones
introducidas por ne se traducen por ‘que’ y por ut se traducen por ‘que no’.
Timeo ne hostis veniat.
Timeo ut socci veniant.
ORACIONES COMPLETIVAS INTRODUCIDAS POR QUOD:
- Se traduce como: “que”; “el hecho de que que”
Fecisti mihi pergratum, quod Ciceronis librum ad me misisti.
Praetereo quod eam sibi domum delegit
Sane gaudeo quod te interpellavit
ORACIONES INTERROGATIVAS INDIRECTAS.
- Siempre en SUBJUNTIVO.
- Verbos que significan ‘preguntar’, ‘saber’, ‘decir’
- Las oraciones interrogativas pueden ser simples y dobles, según presenten un solo miembro o
haya alternancia de dos o más miembros. Las interrogativas se dividen en:
➔ Parciales: cuando la interrogación afecta a un solo elemento de la frase, elemento que
la respuesta debe concretar. Estas oraciones van introducidas por pronombres o
adverbios interrogativos: quis, qualis, uter, ubi, unde, quo, cur.
- Nescio quid egerit nec unde venerit.
- Non quaero quid tu dicturus sis.
- Scribam quid sentiam.
- Caesar interrogavit quamobrem Galli impetum non fecissent.
➔ Totales, cuando la interrogación afecta a la oración entera, habiendo de ser la
respuesta "sí" o "no". Van introducidas sobre todo por las partículas num y -ne:
- Quaerebas num Romae fuisset Laelius noster.
ORACIONES COMPLETIVAS INTRODUCIDAS POR QUIN/QUOMINUS + SUBJUNTIVO
Pueden aparecer en 3 contextos diferentes:
I. Quominus y quin aparecen tras verbos como impedire, prohibere, obstare, repugnare,
interdicere, recusare, etc. (Ernout-Thomas 1953: 307), que por su negación inherente (Moussy
1987) expresan un deseo negativo.
II. Determinadas expresiones de duda negadas (non dubito quin).
- Non dubitabo… eius consilium reprehendere.
- Non dubito quin sit miserrimus
- Aetas non impedit quominus studia teneamus
ORACIONES ADVERBIALES
FINALES SUBJUNTIVO
CONSECUTIVAS SUBJUNTIVO
CAUSALES INDICATIVO/SUBJUNTIVO
TEMPORALES INDICATIVO/SUBJUNTIVO
CONDICIONALES INDICATIVO/SUBJUNTIVO
CONCESIVAS INDICATIVO/SUBJUNTIVO
COMPARATIVAS INDICATIVO/SUBJUNTIVO
ORACIONES TEMPORALES
- Generalmente, su uso es indicativo, pero también subjuntivo (cum histórico).
UBI “cuando”
UT “cuando”
SIMUL AC
“ tan pronto como”; “luego que”
STATIM AC
POSTQUAM “después que”
ANTEQUAM
“antes que”
PRIUSQUAM
DUM
DONEC “mientras que”
“hasta que”
QUOAD
➔ CUM HISTÓRICO
- Postquam equitatus noster in conspectum venit, hostes terga verterunt.
- Dum haec gerentur, qui eran in agris discesserunt.
- [Link], cum omnes portus terrasque fugeret, in Africam pervenit.
- Caesar cum ad earum silvarum initium pervenisset, subito ex omnibus partibus silvae
hostes evolaverunt et in nostros impetum facerunt.
- Galli victores paulo ante solis occasum ad urbem Romam perveniunt.
Postquam hostes adesse nuntiatum est, iuventus Romana in arcem conscendit.
- Caesar, postquam per exploratores comperit Suevos sese in silvas recepisse,
inopiam frumenti veritus constituit non progredi longius.
- Homines dum docent, discunt.
ORACIONES SUBORDINADAS FINALES
- El modo SIEMPRE es SUBJUNTIVO.
UT
- Edo ut vivam, non vivo ut edam.
- Nullus liber est tam malus, ut non aliqua parte prosit.
NE
- Captivus fugit, ne necarebatur
QUO + comparativo
- Pompeius ignes fieri prohibit, quo occultius esset eius adventus.
- Legem brevem esse oportet, quo facilius ab omnibus teneatur.
ORACIONES CAUSALES
- El modo suele encontrarse en indicativo.
QUOD
QUIA
QUONIAM
- Habet amicos quia amicissimus est.
ORACIONES CONCESIVAS
- Indicativo y subjuntivo.
QUAMQUAM
ETSI
- Catilina, etsi cum singulis multa saepe egerat, tamen orationem huiuscemodi habuit.
- Hi, etsi magno aestu fatigati erant, tamen imperio paruerunt.
ETIAMSI
QUAMVIS
ORACIONES CONDICIONALES
SI
- Si vis amari, ama: “Si quieres ser amado, ama”.
- Hostes in locis patentioribus constiterunt, si Romani venirent.
NI / NISI
SI NON
ORACIONES CONSECUTIVAS
- La característica propia de las subordinadas consecutivas es que en la oración adjetivos o
adverbios correlativos con la conjunción que introduce la subordinada.
- Estas oraciones SIEMPRE aparecen en SUBJUNTIVO. Sin embargo, este modo no siempre
se podrá mantener en castellano y a veces se tendrá que traducir en indicativo.
UT/ UT NON
● Tantus….ut: tan grande……que
● Talis…..ut: tal….que
● Ita….ut: de tal manera que
● Adeo….ut: hasta tal punto que
- Hannibal tantum terrorem iniecit exercitui Romano ut egredi extra vallum nemo asus sit.
“Anibal provocó tal miedo al ejército Romano que nadie se atrevió a salir de la barrera.
- Vis tempestatis ita obscurabat, ut vix proximum agnoscere posset.
ORACIONES COMPARATIVAS
- Subordinadas que sirven de término de comparación (del segundo término de la comparación)
a la principal.
- El modo es SIEMPRE INDICATIVO.
UT
SICUT
TAMQUAM
- Se traducen como ‘como’.
- A veces en la oración principal aparecen adverbios en correlación con la conjunción: ita, sic,
tantum.
- Urbs, sicut ego accepi, condiderunt atque habuere initio Troiani.
Legatos Caesar discedere vetuerat.
Utile est rei publicae nobiles homines esse dignos maioribus suis.
Constituit bellum facere et extrema omnia experiri.
Dux epistulam statim scribi iussit.
Plebs leges consulis per tribunos confirmare potest.
Iussit Caesar hostes ad se duci.
Caesar cognouit per exploratores tres partes copiarum flumen traduxisse, sed quartam partem in ripa
manere.
Scimus omnes medicos aegrotam puellam curauisse.
Prima luce hostium equitatus ad castra accedit proeliumque cum nostris equitibus commitit.
Caesar equites cedere seque in castra recipere iubet.
Caesar primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit.
Hac oratione ab Diviaco habita, omnes qui aderant magno fletu auxilum a Caesare petere
coeperunt.
Dux tres cohortes reliquit, quae castra defenderent.
Caesar cum [Link] consul factus est. Decreta est ei Gallia cum legionibus decem.
Is primo vicit Helvetios, qui nunc Sequani apellantur.
Caesar nostros expectabat proelioque abstinebat.
Consilio Caesaris cognito et per mercatores perlato ad Britanos, ad eum legati veniunt,
qui pollicentur obsides dare atque imperio populi Romani obtempare
Caesar cum Gallis pugnavit; qui fortes milites erant.
His datis mandatis, secunda vigilia Caesar equitatum mittit.
Frumentum omne ad se referri iubet. Capitis poenam iis, qui non paruerunt, constituit.
Victi Carthaginienses pacem a Romanis petiverunt.
Galli quorum oppidum a Romanis deletum est se tradiderunt
Illi, quorum poetarum opera legimus, in aeternum vivunt.
Hannibal, qui suas copias in Italiam duxerat, cum Romanis pugnavit eorumque exercitus
vicit.
Cum consul adfuit, tum incolae clamare coeperunt.
Post eam pugnam multae Italiae civitates, quae Romanis paruerant, se ad Hannibalem
transtulerunt.
Interea ad Hispanias, ubi occisis duobus Scipionibus nullus Romanus dux erat,
Milites pugnant ut suam patriam defendant.
Cum hostes imparatos videret, in eos impetum fecit.
Pompeius suis praedixerat ut Caesaris impetum exciperent.
Caesar, cognito consilio hostium, ad flumen Tamesim in fines Cassivellauni
exercitum duxit. Hoc flumen uno omnino loco pedibus transiri potest.
Eo cum venisset, animadvertit ad alteram fluminis ripam magnas esse
copias hostium instructas
Cum Caesar in Galliam venit, alterius factionis principes erant Haedui, alterius
Sequani. Hi cum per se minus valerent, (quod4 summa auctoritas antiquitus
erat in Haeduis magnaeque eorum erant clientelae, Germanos atque Ariovistum
sibi adiunxerant.
Relinquebatur una via per Sequanos. Legatos Helvetii ad Dumnorigem mittunt,
ut a Sequanis impetrarent. Dumnorix Helvetiis erat amicus, quod ex ea civitate
Orgetorigis filiam in matrimonium duxerat, itaque a Sequanis impetrat ut per suos fines
Helvetios ire patiantur.
Dux milites contionatus est ne hostes timerent.
lam ver appetebat, cum Hannibal ex castris movet.
Rex, dum inter primores dimicat, sagitta vulneratus est
Quoniam me una vobiscum servare non possum, vestrae quidem certe vitae prospiciam.
Caesar paucos dies ad Vesontionem rei frumentariae causa commoratus es.
Hannibal a Carthaginiensibus ex Italia revocatus est, ut in Africa contra Romanos pugnaret.
Helvetii a Caesare postulaverunt ut sibi iter per provinciam daret.
Nullus liber est tam malus, ut non aliqua parte prosit.
Etsi homines falles, Deum tamen fallere non potes.
Caesar equitatum proficisci iussit ut hostes fugientes persequeretur.