Romanum imperium a Romulo exordium habet, qui Reae
Silviae, Vestalis virginis, filius et Martis cum Remo fratre uno
partu editus est. Is, cum inter pastores latrocinaretur, decem et
octo annos natus urbem exiguam Palatino monte constituit,
XI Kalendas Maias, post Troiae excidium anno trecentesimo
nonagesimo quarto.
Condita civitate, quam ex nomine suo Romam vocavit,
multitudinem finitimorum in civitatem recepit; centum ex
senioribus elegit, quorum consilio omnia ageret, quos
senatores nominavit propter senectutem.
Tunc, cum uxores ipse et populus non haberent, invitavit ad
spectaculum ludorum vicinas urbi nationes atque earum
virgines rapuit. Commotis bellis propter raptarum iniuriam,
vicit Sabinos. Cum, orta subito tempestate, non comparuisset,
anno regni trigesimo septimo consecratus est.
Postea Numa Pompilius rex creatus est, qui bellum quidem
nullum gessit, sed non minus civitati quam Romulus profuit.
Nam et leges Romanis moresque constituit, qui consuetudine
proeliorum iam latrones ac semibarbari putabantur, et annum
descripsit in decem menses, prius sine aliqua supputatione
confusum et infinita Romae sacra ac templa constituit.
qui ab urbe Roma duodecimo miliario sunt
Post hunc Ancus Marcius, Numae ex filia nepos,
suscepit imperium. Contra Latinos dimicavit, Aventinum
montem civitati adiecit et Ianiculum.
Apud ostium Tiberis civitatem supra mare sexto decimo
miliario ab urbe Roma condidit.
Vicesimo et quarto anno imperii morbo periit.
Deinde regnum Tarquinius Priscus accepit. Hic numerum
senatorum duplicavit; circum Romae aedificavit; ludos
Romanos instituit, qui ad nostram memoriam permanent.
Vicit idem etiam Sabinos.
Muros fecit et cloacas, Capitolium inchoavit.
Post hunc Servius Tullius suscepit imperium, genitus ex nobili
femina, captiva tamen et ancilla. Hic quoque Sabinos subegit;
montes tres, Quirinalem, Viminalem, Esquilinum, urbi adiunxit;
fossas circum murum duxit. Primus omnium censum ordinavit, qui
adhuc per orbem terrarum incognitus erat. Occisus est scelere generi
sui Tarquinii Superbi.
L. Tarquinius Superbus, septimus atque ultimus
regum, Volscos vicit, cum Tuscis pacem fecit. Postea
imperium perdidit.
Nam, cum filius eius nobilissimam feminam, Lucretiam,
Collatini uxorem, stupravisset eaque de iniuria marito et patri
et amicis questa esset, in omnium conspectu se occidit.
Propter hanc causam Brutus, parens et ipse
Tarquinii, populum concitavit et Tarquinio ademit
imperium.
Hinc consules coeperunt,
pro uno rege, duo, hac
causa creati, ut, si unus
malus esse voluisset, alter,
habens potestatem
similem, eum coerceret.
Et placuit ne imperium longius quam annum haberent, ne per
diuturnitatem potestatis insolentiores redderentur, sed civiles semper
essent.
Fuerunt igitur anno primo expulsis regibus consules L. Iunius
Brutus, qui maxime egerat ut Tarquinius pelleretur, et Collatinus,
maritus Lucretiae.
Cartago
Colonia fenicia (s. IX a.C.) // Potencia comercial
(comercio marítimo)
Dido regina Carthaginem condit
Dido et Aeneas
Portus Carthaginis
antea nunc
Organización política:
• Dos sufetes
• Senado
• Asamblea popular
Potente ejército y flota
Familias poderosas
Roma frente a Cartago
Primum bellum Punicum
Amílcar Barca (palabra púnica que significa “rayo”), fundador del clan
aristocrático cartaginés, artífice de la conquista de gran parte de Iberia tras
la derrota en la Primera Guerra Púnica. Murió en la península Ibérica.
Post primum bellum Punicum, Sicilia (et Sardinia et
Corsica) sunt primae provinciae Romanae.
Secundum bellum Punicum
Eodem anno bellum Punicum secundum Romanis inlatum est per
Hannibalem, Carthaginensium ducem, qui Saguntum, Hispaniae
civitatem Romanis amicam, oppugnare adgressus est, copiis congregatis
CL milium peditum et XX milium equitum. Huic Romani per legatos
denuntiaverunt ut bello abstineret. Is legatos admittere noluit.
Hannibal Alpes cum triginta et octo elephantis transiit
Secundum bellum Punicum ( 218 – 202 a. C)
Quingentesimo et quadragesimo anno a condita urbe L. Aemilius
Paulus P. Terentius Varro contra Hannibalem mittuntur Fabioque
succedunt, qui ambo consules monuit ut Hannibalem, callidum et
impatientem ducem, non aliter vincerent quam proelium differendo.
Verum, cum impatentia Varronis consulis apud vicum qui Cannae
appellatur in Apulia pugnatum esset, ambo consules ab Hannibale
vincuntur.
Anno quarto decimo posteaquam in Italiam Hannibal venerat, Scipio,
qui multa in Hispania bene egerat, consul est factus et in Africam
missus est.
Publio Cornelio Escipión, pertenece a un
clan patricio que jugó un papel decisivo en el proceso
de expansión imperialista de la Roma republicana.
Al menos 20 miembros de esta familia llegaron a
ser cónsules.
Hannón el Grande fue
un rico aristócrata cartaginés del siglo
III a. C.
Poseía grandes extensiones de
tierra en el Magreb y lideró la facción
cartaginesa que se oponía a continuar
la lucha contra Roma durante
la primera guerra púnica.
Durante la segunda guerra púnica,
lideró la facción prorromana en
Cartago, dificultando el envío de
refuerzos al hijo de Amílcar, Aníbal,
tras su victoria en la batalla de
Cannas.
Sífax, rey de una antigua tribu de
la Numidia occidental (actual Argelia).
Durante la segunda guerra púnica
alternó alianzas con los romanos y con
los cartagineses, hasta que se casó con
Sofonisba, hija de un general cartaginés.
A partir de ese momento fue el más
firme aliado de Cartago.
Escipión, tras derrotarlo, lo llevó
prisionero a Roma, donde murió.
Interea proelium ab utroque duce instructum est
Scipio Romam rediit, ingenti gloria triumphavit atque
Africanus ex eo appellari coepit
Tertium bellum Punicum
Carthago a Romanis deleta est
(146 a.C.)
Post aliquos annos Romani novam urbem ibi
aedificaverunt, cuius vestigia nunc videri
possunt.
146 a. C. 88 a. C.
Guerras Celtíberas en Hispania
• derrota de Viriato Hispania romana
• asedio de Numancia
Los hermanos Graco
• Intentos de reforma agraria
• Conflictos internos
• Lucha “de clases”
Grecia, protectorado romano
Graecia capta ferum victorem cepit (Horat.)
• lengua
• literatura
• arquitectura
• costumbres
• cultos
Primum bellum civile (88-81 a.C.)
Caius Marius (sexiens consul) L. Cornelius Sulla (consul)
Mithridates, rex Ponti
…qui Asiam et Achaiam occupaverat,…
Sulla cum exercitu ad urbem venit. (…) Primus Romam armatus ingressus est.
Post bellum civile Sulla dictatorem se fecit. Multos Romanos interfecit
Spartacus in Thracia
captus est et servus
factus est.
In ludum gladiatorum
qui Capuae erat
missus est.
LXXIV gladiatores ducibus Spartaco, Crixo et Oenomao,
effracto Capuae ludo, fugerunt.
Lucius Sergius Catilina
• Familia noble, pero sin recursos
• Sacó partido de las proscripciones de Sila
• Aspira al consulado, proponiendo condonación
de deudas
• Muchos senadores consideran peligrosas
sus propuestas
• Fracasa en sus aspiraciones políticas dos veces
• Tras la segunda derrota (año 63 a.C.), encabeza
una conspiración para hacerse con el poder
• El primer paso de su plan era asesinar al
cónsul Cicerón
Marcus Tullius
Cicero
• Abogado, orador
• Político
• Hombre más influyente en la república en la segunda mitad del s. I a. C.
• Ocupa el cargo de cónsul el año 63 a.C.
• Frenó la conjuración de Catilina: detuvo y mandó ejecutar a sus cómplices
Cedant arma togae
Silent leges inter arma
Patria est, ubicumque est bene
Verae amicitiae sempiternae sunt
In amicitia autem nihil fictum est, nihil
simulatum et, quidquid est, id est verum et
voluntarium
Nescire autem quid ante quam
natus sis acciderit, id est semper
esse puerum
Orator et
consul Legum servi sumus ut liberi esse possimus
(et quoque philosophus)
Salus populi suprema lex esto
ad delendam patriam coniuravit cum quibusdam
claris quidem, sed audacibus viris
Quousque tandem, abutere, Catilina, patientia nostra? (…) Quid proxima, quid superiore
nocte egeris, ubi fueris, quos convocaveris, quid consilii ceperis, quem nostrum ignorare
arbitraris? O tempora, o mores! Senatus haec intellegit. Consul videt; hic tamen vivit. Vivit?
immo vero etiam in senatum venit, fit publici consilii particeps, notat et designat oculis ad
caedem unum quemque nostrum.
SEMPRONIA
• quae multa saepe virilis audaciae commiserat
• genere atque forma, praeterea viro atque liberis satis fortunata fuit
• litteris Graecis et Latinis docta
• psallere et saltare elegantius quam necesse est probae
• ei cariora semper omnia quam decus atque pudicitia fuerunt
Caius Iulius Caesar
• Miembro de la gens Iulia (descendientes de Iulo Ascanio, Eneas, Venus,…)
• Como político, gran demagogo, excelente orador y prosista
• Como militar, excepcional estratega
• Ambicioso
• Durante la dictadura de Sila, César se exilió en Asia, aunque finalmente fue
perdonado.
• Su relación con el rey de Bitinia le valió el sobrenombre de regina Bithinyca.
El rey le dejó un importante legado económico a su muerte.
• Amplia formación con los mejores maestros de retórica en Grecia.
• Carrera política (cursus honorum) imparable : cónsul en el año 59. a.C.
Decreta est ei Gallia et Illyricum
cum legionibus decem
Is primos
vicit
Helvetios,
qui nunc
Sequani
appellantur.
Ab Arimino, ubi milites congregatos habebat,
adversum patriam cum exercitu venit.
Apud Epirum, Macedoniam, Achaiam, Pompeio duce,
senatus contra Caesarem bellum paravit.
Cnaeus Pompeius Magnus
• Luchó en el bando de Sila en la primera guerra civil
y derrotó a Mario y sus partidarios en África y
Sicilia, lo que le valió el cognomen de Magnus.
• Contribuyó a sofocar la revuelta de Espartaco y
derrotó a Mitrídates por segunda vez.
• Forma el primer triunvirato (60 a.C.) con César y Craso
• Cuando César regresa a Roma dispuesto a hacerse con el poder, el senado encarga a
Pompeyo la defensa de la República.
Verba deponentia
ingredior, ingressus sum (3ª)
Caesar vacuam urbem ingressus…
regredior, regressus sum (3ª)
Inde regressus,…
sequor, secutus sum (3ª)
…, nocte interveniente, Pompeius sequi noluit
Inde (ex urbe) Hispanias petiit
Inde regressus in Graeciam transiit
Ipse fugatus Alexandriam petiit
Alexandria, magna urbs ab Alexandro Magno condita, in Aegypto est
Ptolomaeus XIII,
rex Aegypti
Ptolomaeus XII et senatus
Pompeium tutorem regis
nominaverunt, quia eius
aetas iuvenilis erat (= quia
nimis iuvenis erat)
Soror (et uxor ) Ptolomaei Cleopatra fuit
Qui… occidit Pompeium, caput eius et anulum Caesari misit
Ipsi quoque Ptolomaeus parare voluit insidias
…in Nilo periit inventumque est
corpus eius cum lorica aurea.
lorica,-ae
Caesar…regnum Cleopatrae dedit,…, cum
qua consuetudinem stupri habuerat.
Agere insolentius coepit
et
contra consuetudinem
Romanae libertatis
Caesar, cum senatus die inter ceteros venisset ad
curiam, tribus et viginti vulneribus confossus est.